وڪيپيڊيا sdwiki https://sd.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%8F%DA%A9_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%88 MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter ذريعات خاص بحث واپرائيندڙ واپرائيندڙ بحث وڪيپيڊيا وڪيپيڊيا بحث فائل فائل بحث ذريعات وڪي ذريعات وڪي بحث سانچو سانچو بحث مدد مدد بحث زمرو زمرو بحث باب باب بحث TimedText TimedText talk ماڊيول ماڊيول بحث Event Event talk 0 1677 375050 276964 2026-05-01T05:39:05Z Ibne maryam 17680 375050 wikitext text/x-wiki '''ٻٽن انگن وارو نظام''' يا '''ٻہ انگي سرشتو''' يا '''انگن جو ڏونائي سرشتو''' {{ٻيا نالا|انگريزي= ''' Binary number '''}} اهڙو سرشتو آھي، جنهن ۾ فقط ٻہ عدد يعني ٻُڙِي ('''0''') ۽ هڪ ('''1''') ٿين ٿا. تنهنڪري انهن انگن جو بنياد ٻہ يا ”ڏُون“ آهي. جيتوڻيڪ اهي انگ انسان لکي پڙهي ۽ سمجهي سگهي ٿو، مگر انسان لاءِ اهڙا انگ [[ڏهائي سرشتو|ڏهائي سرشتي]] جي انگن کان نسبتاَ تمام گهڻا ڏکيا آهن. اهڙا انگ ڪلُون يا مشينون، يعني [[ڪمپيوٽر]] آسانيءَ سان سمجهي سگهن ٿا. جيئن ڏهائي سرشتي ۾ ساڄي پاسي کان پهريون عدد ايڪا، ٻيون ڏهاڪا، ٽيون سَوَ، چوٿون هزار، وغيره وغيره ٿي ٿو، يعني 10 جِي سگهہ مطابق ملهہ رکي ٿو، تيئن ڏونائي يا ٻٽن انگن جو زيرو برابر ايڪا ھوندو آھي ۽ پوءِ پھريون ٻيڻي ، ٻيون چئوڻي، ٽيون اٺوڻي، چوٿون سورھونڻي، پنجون ٻٽيھونڻي سگھ جو ملھ رکي ٿو. مطلب تہ ٻڙي کي ڇڏي هر عدد پوئين عدد جي سگھ جي ٻيڻ واري سگهہ مطابق ملهہ رکي ٿو. [[File:Binary counter.gif|thumb|ھي ڳاڻيٽو ٻٽن انگن جي 0 کان 30 تائين ڳڻپ جو طريقو ڏيکاري ٿو.]] ٻٽن انگن جي ڳڻپ ۾ رڳو 0 ۽ 1 استعمال ٿيندا آهن. اھا ڏھائي واري عام طريقي جي ڳڻپ جي ڀيٽ ۾ ھيٺين طرح ڪئي ويندي آهي: {{Aligned table |class=wikitable |cols=2 |style=float:right; |rowstyle=text-align:right; |row1header=y | ڏھائي انگن<br> واري ڳڻپ | ٻٽن انگن <br>واري ڳڻپ | 0 | 0 | 1 | 1 | 2 | 10 | 3 | 11 | 4 | 100 | 5 | 101 | 6 | 110 | 7 | 111 | 8 | 1000 | 9 | 1001 | 10 | 1010 | 11 | 1011 | 12 | 1100 | 13 | 1101 | 14 | 1110 | 15 | 1111 }} انسائيڪلوپيڊيا سنڌيانا مطابق '''ٻه انگي سرشتو''' يا ٻن انگن وارو حسابي سرشتو اھڙو سرشتو آهي جنهن ۾ ٻڙي ۽ هڪ جو استعمال ٿئي ٿو. مثال طور [[ڪمپيوٽر]] جي ٻٽي، اعداد نظام ۾ 3 لکڻا آهن ته لکبو ”1100“ ڏهائي سرشتي لاءِ ”10“ جو استعمال ٿئي. مثال 25. 6 لکڻا آهن ته لکبو ”01. 110“ اڄ اسان جيڪو ڪمپيوٽر هلايون ٿا اهو ان ٻه انگي سرشتي ٿي هلي ٿو.<ref>[http://dic.sindhila.edu.pk/define/Binary%20system.php سنڌي آنلائين ڊڪشنري] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200117081507/http://dic.sindhila.edu.pk/define/Binary%20system.php |date=2020-01-17 }} پاران سنڌي لئنگئيج اٿارٽي، حيدرآباد</ref> [[فائل:Integer representation 4bit.png|تصغیر|400بك|مثال ۾ -8 ۽ +8 جي انگن جون ٻٽن انگن جي نظام ۾ مختلف حالتون ڏيکاريل آهن.]] ٻٽن عددن جي نظام جي مدد سان گھٽ ۾ گھٽ 7 يا 8 ٻٽا انگ ملائڻ سان ڪمپيوٽر ٻوليءَ جو ھڪ حرف يا اکر يا علامت ٺاھيندو آھي ۽ انھن ٺھيل اکرن مان لفظ ٺھندا آھن. انگريزي لفظ وڪيپيڊيا ۾ انگريزي جا 9 اکر شامل آهن جيڪي: W-I-K-I-P-E-D-I-A آھن. ھيٺ مثال ۾ ٻٽن انگن جي گروپن مان انھن اکرن جو ٺھي لفظ وڪيپيڊيا ۾ تبديل ٿيڻ ڏيکاريل آھي: [[فائل:Wikipedia in binary.gif|تصغير|]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:بائنري رياضي]] [[زمرو:انگن جا نظام]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس]] 0houy4g1t47ldmsg9s9lizjs8mgh8px 10 5098 375119 74298 2026-05-01T10:26:59Z Intisar Ali 8681 /* */ 375119 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Lang|{{{fn|lang}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rpiilobim1eh22a50sfaaeqssz4iwxu 0 11766 375100 339267 2026-05-01T09:50:16Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 375100 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = جمهوريه يمن | common_name = يمن | native_name = الجمهورية اليمنية | image_flag = Flag of Yemen.svg | image_coat = Emblem of Yemen (2).svg | status = {{hanging indent|[[Yemeni Civil War (2014–present)|Yemeni Civil War]]<br />[[Presidential Leadership Council]] recognized by<br />[[United Nations]]}} | coa_size = 130px | symbol_type = نشان | national_motto = ٱللَّهُ، ثُمَّ ٱلْوَطَنُ، ٱلثَوْرَةُ، ٱلْوَحْدَةُ | national_anthem = {{native name|ar|الجمهورية المتحدة|paren=off}} | image_map = Yemen (orthographic projection).svg | map_caption = ڌرتيءَ جي نقشي تي يمن (سائي رنگ ۾) | image_map2 = | capital = [[صنعاء]]{{refn|group="n"|Constitutional capital under [[Houthi movement]] control}} | coordinates = {{coord|15|20|54|N|44|12|23|E|region:YE|display=title}} | capital_exile = [[Aden]]{{refn|group="n"|Claimed by the [[Presidential Leadership Council]] as its [[provisional capital]]<ref>{{cite news |last1=Al-Sakani |first1=Ali |title=Yemen inaugurates new presidential council |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/19/yemen-inaugurates-new-presidential-council |access-date=8 May 2022 |work=[[Al Jazeera]] |date=19 April 2022 |quote=Yemen's Prime Minister Maeen Abdulmalik Saeed, along with other senior government officials, had also arrived in Aden, which serves as Yemen's temporary capital, before the swearing-in ceremony.}}</ref>}} | religion_year = 2020 | largest_city = [[صنعاء]] | official_languages = عربي<ref>{{cite web |title=Yemen's Constitution of 1991 with Amendments through 2015 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Yemen_2015.pdf?lang=en |website=Constitute Project |access-date=31 August 2020}}</ref> | religion_ref = <ref name="CIA">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/yemen/ |title=Yemen |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |publisher=CIA World Factbook |work=Central Intelligence Agency |date=6 December 2013}}</ref> | demonym = يمني | government_type = وحدانی مطلق العنان عارضي جمهوريه | leader_title1 = چيئرمين | leader_name1 = رشاد العليمي (متنازع){{refn|group="n"|Disputed by [[Mahdi al-Mashat]] of the [[Supreme Political Council]]. Despite not holding an official position in the government, [[Houthi movement]] leader [[Abdul-Malik al-Houthi]] controls the SPC.}} | leader_title2 = وزير اعظم | leader_name2 = احمد عواد بن مبارڪ (متنازع){{refn|group="n"|Disputed by [[Abdel-Aziz bin Habtour]] of the Supreme Political Council}} | legislature = پارليامينٽ | upper_house = شوري ڪائونسل | lower_house = نمائندن جو ايوان | sovereignty_type = قائم ڪيل | established_event1 = يمن جی متوڪلتي سلطنت قائم ڪيل | established_date1 = 30 آڪٽوبر 1918ع | established_event2 = يمن عرب جمهوريه قائم ڪيل | established_date2 = 26 سيپٽمبر 1962ع | established_event3 = ڏکڻ يمن جي آزادي | established_date3 = 30 نومبر 1967ع | established_event4 = اتحاد | established_date4 = 22 مئي 1990ع | established_event5 = موجوده آئين | established_date5 = 16 مئي 1991ع | established_event6 = يمني گهرو ويڙهه | established_date6 = 16 سيپٽمبر 2014ع | area_km2 = | area_rank = | area_sq_mi = | percent_water = رقبو<br>5,55,000 چورس ڪلوميٽر<br>2,14,000 چورس میل<br>49ھون | population_estimate = 34,449,825<ref>{{cite web |title=Yemen population |url=https://worldpopulationreview.com/countries/yemen-population |website=Yemen population 2023 Estimate based on UN World Bank |publisher=world population review}}</ref> {{increase}} | population_estimate_year = 2023ع | population_estimate_rank = 48هين | population_density_km2 = 44.7 | population_density_sq_mi = 115.7 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 160ھین | GDP_PPP = 65.603 بلين آمريڪي ڊالر<ref name="IMFWEOYE">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=51&pr.y=8&sy=2016&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=474&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, October 2018|publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=2 March 2019}}</ref> | GDP_PPP_year = 2022ع | GDP_PPP_rank = 111ھون | GDP_PPP_per_capita = 2,078 آمريڪي ڊالر<ref name="IMFWEOYE" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 213ھین | GDP_nominal = 28.134 بلين آمريڪي ڊالر<ref name="IMFWEOYE" /> | GDP_nominal_year = 2022ع | GDP_nominal_rank = 111ھین | GDP_nominal_per_capita = 891 آمريڪي ڊالر<ref name="IMFWEOYE" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 195ھون | Gini = 36.7 <!--number only--> | Gini_year = 2014ع | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2014&locations=YE&start=2014 |title=GINI index (World Bank estimate) |publisher=[[World Bank]] |access-date=15 October 2017}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.455 <!--number only--> | HDI_year = 2021 <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the year of its publication--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 سيپٽمبر 2022|access-date=30 سيپٽمبر 2022}}</ref> | HDI_rank = 183rd | currency = [[Yemeni rial]] | currency_code = YER | time_zone = [[Arabia Standard Time|AST]] | utc_offset = +3 | drives_on = right<ref>{{cite web |url=http://www.newssafety.org/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=28&Itemid=100385 |title=Yemen |publisher=International News Safety Institute |access-date=14 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505191038/http://www.newssafety.org/index.php?option=com_content&view=section&layout=blog&id=28&Itemid=100385 |archive-date=5 May 2010}}</ref> | calling_code = [[Telephone numbers in Yemen|+967]] | cctld = [[.ye]], {{lang|ar|[[اليمن.]]}} | footnote_a = From the [[Ottoman Empire]]. | footnote_b = From the [[United Kingdom]]. | ethnic_groups = • عرب %92.8 • صومالي %3.7 • ٻيا %3.5 | ethnic_groups_ref = <ref>{{Cite web |title=Yemen - Flora, Fauna, Ecosystems {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Yemen/Plant-and-animal-life |access-date=2023-09-08 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> | ethnic_groups_year = 2000 | religion = * 99.1% [[اسلام]] * 0.9% بیا }} '''يمن''' (Yemen), سرڪاري طور تي يمن جي جمهوريه, اولهه ايشيا ۾ واقع وچ اوڀر جو هڪ مسلم ملڪ آهي۔ هن جي اتر ۽ اوڀر ۾ [[سعودي عرب]] ۽ [[سلطنت عمان|اومان]]، ڏکڻ ۾ گارڊافوئي چينل ۽ عدن جو نار آهي ۽ اولهه ۾ احمر (ڳاڙهو) سمنڊ آهي. يمن اوڀر آفريڪا جي ساحل کان ڏکڻ ۾ سوڪوٽرا (217 ميل) ٻيٽ جو مالڪ آهي. يمن جي گادي جو هنڌ [[صنعاء]] آهي ۽ [[عربي]] هن جي قومي ٻولي آهي۔ يمن جي آبادي 3 ڪروڙ 45 لک کان وڌيڪ آهي، جن ۾ بيشتر عربي ڳالهائيندا اهن. وچ اوڀر ۾ يمن عربن جي اصل سرزمين آهي. يمن قديم دور ۾ واپار جو هڪ اهم مرڪز هيو، جيڪو مصالحن جي واپار جي لاء مشهور هيو۔ عرب جي ٻين ملڪن جي برعڪس يمني اڪثر ڪري نسلي طور تي يهودي آهن جن ۾ مختلف ڏکڻ سامي قوم جا ننڍا گروهه آهن. قديم زماني ۾ يمن واپار ۽ طاقت جو اهم مرڪز هو. يمن ۾ ڪيتريون ئي طاقتور سلطنتون هيون، جن ۾ سبا جي سلطنت به شامل آهي. اهو قديم رومن ۾ عرب فيلڪس (لاطيني ۾ "خوشحال عرب") طور سڃاتو ويندو هو. ڇاڪاڻ ته اهو علائقو تمام خوبصورت ۽ طاقتور هو, اُن کي ”خوشحال عرب“ سڏيو ويو. سال 700ع جي ڏهاڪي ۾، يمني پهريون ماڻهو هئا، جيڪي نئين مذهب اسلام ۾ شامل ٿيا. ان وقت کان وٺي، يمني سخت مسلمان رهيا آهن، جيڪي سڀني اسلام جي فتحن ۾ اڳڀرا هئا. مسلمان جن جا ابا ڏاڏا يمن مان آيا هئا، تن صدين تائين الندلس (مسلم اسپين) تي حڪومت ڪئي. 20 صدي جي شروعات ۾ عثماني سلطنت اتر يمن تي قبضو ڪيو ۽ برطانوي سلطنت ڏکڻ يمن تي قبضو ڪيو. ٻئي حصا سال 1990ع ۾ متحد ٿيا ۽ بعد ۾ گهرو ويڙهه وڙهي. تازو هڪ سال 2015ع ۾ شروع ٿيو، اڳوڻي صدر علي عبدالله صالح سميت ڪجهه مشهور ماڻهو مارجي ويا ۽ هزارين بک وگهي مري ويا. [[فائل:Flag of Yemen.svg|thumb|يمن جو جھنڊو]] يمن، پائيدار ترقي ۾ اهم رڪاوٽن کي منهن ڏيڻ، دنيا جي گهٽ ۾ گهٽ ترقي يافته ملڪن مان هڪ آهي ۽ وچ اوڀر ۽ اتر آفريڪا جي غريب ملڪن مان هڪ آهي. سال 2019ع ۾ گڏيل قومن ٻڌايو ته يمن ۾ انسانيت جي امداد جي ضرورت ۾ سڀ کان وڌيڪ ماڻهن جو تعداد، تقريبن 24 ملين ماڻهن، يا ان جي آبادي جو تقريبا 75 سيڪڙو آهي. سال 2020ع تائين، يمن جي درجه بندي نازڪ رياستن جي انڊيڪس تي سڀ کان وڌيڪ ۽ گلوبل ڀک انڊيڪس تي ٻئي نمبر تي بدترين، صرف مرڪزي آفريڪي جمهوريه کان اڳتي وڌي وئي. اضافي طور تي، اهو سڀ کان گهٽ انساني ترقي انڊيڪس سڀني غير آفريقي ملڪن کان ٻاهر آهي. ==نالو== يمنات جو پهريون ذڪر قديم ڏکڻ عربن جي لکت ۾ ٻي هميري سلطنت جي بادشاهن مان هڪ جي لقب تي ملي ٿو، جنهن کي شمر يحيٰ جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو. اهو اصطلاح غالباً عرب جزيره نما جي ڏکڻ-اولهه سامونڊي ڪناري ۽ عدن ۽ حضرموت جي وچ ۾ ڏاکڻي ساحلي پٽي ڏانهن اشارو ڪيو ويو آهي. تاريخي يمن ۾ موجوده قوم جي ڀيٽ ۾ تمام وڏو علائقو شامل آهي، جيڪو ڏکڻ اولهه سعودي عرب ۾ اتر عسير کان ڏکڻ عمان ۾ ظوفر تائين پکڙيل آهي. هڪ شڪل يمن (𐩺𐩣𐩬: يمنت) مان نڪتل آهي، جنهن جي لفظي معنيٰ آهي "ڏکڻ" (جزير العرب جو)، ۽ خاص طور تي ساڄي طرف زمين جي تصور تي ادا ڪري ٿي. ٻيا ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته يمن جو تعلق يمن سان آهي، جنهن جي معنيٰ ”خوشحالي“ يا ”برڪت وارو“ آهي، ڇاڪاڻ ته ملڪ جو گهڻو حصو زرخيز آهي، عرب جي اڪثر بنجر زمينن جي مقابلي ۾ زرخيز آهي. رومن ان کي عرب ريگستان ("ريگستاني عرب") جي برخلاف عربستان فيلڪس ("خوش" يا "خوش قسمت" عربستان) سڏيو. ==تاريخ== اصل مضمون: يمن جي تاريخ يمن 7,000 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين پنهنجي تمدن جي سنگم تي موجود آهي. ملڪ ۾ اهڙين شخصيتن جو گهر هو جهڙوڪ شيبا جي راڻي جيڪا بادشاهه سليمان لاءِ تحفن جو قافلو کڻي آئي هئي. صدين تائين، اهو موچا جي بندرگاهن ۾ برآمد ٿيندڙ ڪافي جو بنيادي پروڊڪٽر بڻجي ويو. 7هين صدي عيسويء ۾ اسلام قبول ڪرڻ کان وٺي، يمن اسلامي سکيا جو مرڪز بڻجي ويو، ۽ ان جي فن تعمير جو گهڻو حصو جديد دور تائين زنده رهيو. === قديم تاريخ === اصل مضمون: يمن جي قديم تاريخ ۽ هميرائي سلطنت ==جاگرافي== ==سياست== ==معيشت== ==ڊيموگرافي== ==ثقافت== ==پڻ ڏسو== • [[حوثي تحريڪ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{OIC}} * [http://www.yemenparliament.org/ حڪومت يمن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615014117/http://www.yemenparliament.org/ |date=2011-06-15 }} ''سرڪاري موقع حباله'' * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ym.html Yemen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160806090404/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ym.html |date=2016-08-06 }}<span> </span>'''[[:en:The World Factbook|ڪتاب عالمي حقائق]]'''<span> ۾ معلومات</span> * [http://dmoz.org/Regional/Middle_East/Yemen يمن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922191053/http://www.dmoz.org/Regional/Middle_East/Yemen |date=2015-09-22 }}<span> </span>[[:en:Open Directory Project|منصوبو مفتوح فهرست]]<span> تي<br> </span> * [[c:Atlas of Yemen|وڪيميڊيا نقشي نامو Yemen]] * <span>[[فائل:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|link=|16x16px]]</span><span></span><span> </span>[[wikivoyage:Yemen|Yemen سفري رهننما]]<span> طرفان </span>[[:en:Wikivoyage|وڪي سفر]] [[زمرو:يمن]] [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]] [[زمرو:عربستان جا ملڪ]] [[زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ]] [[زمرو:اولھه ايشيا جا ملڪ]] [[زمرو:عرب ليگ جا ميمبر ملڪ]] [[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:عربي ٻولي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:عربي سرڪاري ٻولي وارا ملڪ ۽ علائقا]] ==حوالا== {{حوالا}} h9hnuh384zl0zs1wdq2lbhe0f2t6o6z 0 11930 374876 372983 2026-04-30T18:23:34Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 374876 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪدي سلطنت | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪدي سلطنت''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|k|eɪ|d|i|ən}}) يا '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي۔ هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref> ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي، جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو، ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عربي جزيرو]] ۾ ڪيون ويون۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref>{{Page needed|date=October 2023}} هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو۔ هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا [[بحر روم]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارسي نار]] تائين پکڙيل هئي۔ سرگون ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو۔ نارام-سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪدي ٻولي سلطنت جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي۔ سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن مان ملن ٿا، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]]۔ [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي۔ اڪدي سلطنت پنهنجي سياسي عروج تي 24هين ۽ 22هين صدي ق م جي وچ ۾ پهتي، سرگون جي فتحن کان پوءِ۔ سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪدي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي۔ اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي، ۽ ان کان اڳ به سومري مثال موجود آهن۔<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪدي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي۔ هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا۔ پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو۔ سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا۔ نارام-سين کان پوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو، ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو۔ ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name=Roux>[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] orucwtsjnz4hog0zozkvjea2hnyywvf 374879 374876 2026-04-30T18:28:20Z Memon2025 21315 Memon2025 صفحي [[سلطنت اڪد]] کي [[اڪادي سلطنت]] ڏانھن چوريو 374876 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪدي سلطنت | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪدي سلطنت''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|k|eɪ|d|i|ən}}) يا '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي۔ هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref> ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي، جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو، ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عربي جزيرو]] ۾ ڪيون ويون۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref>{{Page needed|date=October 2023}} هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو۔ هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا [[بحر روم]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارسي نار]] تائين پکڙيل هئي۔ سرگون ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو۔ نارام-سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪدي ٻولي سلطنت جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي۔ سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن مان ملن ٿا، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]]۔ [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي۔ اڪدي سلطنت پنهنجي سياسي عروج تي 24هين ۽ 22هين صدي ق م جي وچ ۾ پهتي، سرگون جي فتحن کان پوءِ۔ سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪدي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي۔ اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي، ۽ ان کان اڳ به سومري مثال موجود آهن۔<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪدي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي۔ هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا۔ پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو۔ سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا۔ نارام-سين کان پوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو، ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو۔ ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name=Roux>[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] orucwtsjnz4hog0zozkvjea2hnyywvf 374881 374879 2026-04-30T18:31:43Z Memon2025 21315 374881 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪدي سلطنت''' ({{IPAc-en|ə|ˈ|k|eɪ|d|i|ən}}) '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire) '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي۔ هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref> ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي، جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو، ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عربي جزيرو]] ۾ ڪيون ويون۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref>{{Page needed|date=October 2023}} هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو۔ هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا [[بحر روم]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارسي نار]] تائين پکڙيل هئي۔ سرگون ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو۔ نارام-سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪدي ٻولي سلطنت جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي۔ سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن مان ملن ٿا، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]]۔ [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي۔ اڪدي سلطنت پنهنجي سياسي عروج تي 24هين ۽ 22هين صدي ق م جي وچ ۾ پهتي، سرگون جي فتحن کان پوءِ۔ سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪدي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي۔ اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي، ۽ ان کان اڳ به سومري مثال موجود آهن۔<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪدي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي۔ هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا۔ پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو۔ سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا۔ نارام-سين کان پوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو، ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو۔ ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] f8oxqegva1epa2j3xwciw8gz33tkosk 375070 374881 2026-05-01T08:52:58Z Memon2025 21315 375070 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire, ) '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي۔ هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref> ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي، جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو، ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عربي جزيرو]] ۾ ڪيون ويون۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref>{{Page needed|date=October 2023}} هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو۔ هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا [[بحر روم]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارسي نار]] تائين پکڙيل هئي۔ سرگون ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو۔ نارام-سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪدي ٻولي سلطنت جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي۔ سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن مان ملن ٿا، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]]۔ [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي۔ اڪدي سلطنت پنهنجي سياسي عروج تي 24هين ۽ 22هين صدي ق م جي وچ ۾ پهتي، سرگون جي فتحن کان پوءِ۔ سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪدي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي۔ اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي، ۽ ان کان اڳ به سومري مثال موجود آهن۔<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪدي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي۔ هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا۔ پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو۔ سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا۔ نارام-سين کان پوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو، ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو۔ ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] h7kmecmfxl73xwbbt1mhr5bl9m1j2ku 375071 375070 2026-05-01T08:54:16Z Memon2025 21315 375071 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire, '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي۔ هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref> ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي، جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو، ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عربي جزيرو]] ۾ ڪيون ويون۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref>{{Page needed|date=October 2023}} هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو۔ هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا [[بحر روم]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارسي نار]] تائين پکڙيل هئي۔ سرگون ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو۔ نارام-سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪدي ٻولي سلطنت جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي۔ سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن مان ملن ٿا، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]]۔ [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي۔ اڪدي سلطنت پنهنجي سياسي عروج تي 24هين ۽ 22هين صدي ق م جي وچ ۾ پهتي، سرگون جي فتحن کان پوءِ۔ سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪدي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي۔ اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي، ۽ ان کان اڳ به سومري مثال موجود آهن۔<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪدي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي۔ هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا۔ پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو۔ سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا۔ نارام-سين کان پوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو، ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو۔ ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] 9wmy3ya35jnv8qqhlwveh08y3thz6ia 375074 375071 2026-05-01T09:10:59Z Memon2025 21315 375074 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire, '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي. هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref>جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[سر زمين شام (ليوانت)|ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عرب جزيري نما]] ۾ ڪيون ويون.۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref> هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو. هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا[[رومي (ڀونوچ) سمنڊ]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارس جي نار]] تائين پکڙيل هئي. "سرگون" ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو. نارام سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪادي ٻولي سلطنت جي [[لنگئا فرانڪا]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي. سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] مان ملن ٿا. [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي. اڪادي سلطنت 24 هين ۽ 22 هين صدي ق.م. جي وچ ۾ سرگون جي فتحن کان پوءِ پنهنجي سياسي عروج تي پهتي. سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪادي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي. اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي ۽ ان کان اڳ به سومري سلطنت جي مثال موجود آهن.<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪادي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي. هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا. پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو. سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا. نارام-سين کانپوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو. ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] o0sjunao9hmkf5ii0wq3x0hjtipdoty 375075 375074 2026-05-01T09:15:11Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 375075 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire, '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي. هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref>جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[سر زمين شام (ليوانت)|ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عرب جزيري نما]] ۾ ڪيون ويون.۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref> هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو. هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا[[رومي (ڀونوچ) سمنڊ]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارس جي نار]] تائين پکڙيل هئي. "سرگون" ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو. نارام سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪادي ٻولي سلطنت جي [[لنگئا فرانڪا]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي. سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] مان ملن ٿا. [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي. اڪادي سلطنت 24 هين ۽ 22 هين صدي ق.م. جي وچ ۾ سرگون جي فتحن کان پوءِ پنهنجي سياسي عروج تي پهتي. سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪادي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي. اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي ۽ ان کان اڳ به سومري سلطنت جي مثال موجود آهن.<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪادي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي. هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا. پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو. سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا. نارام-سين کانپوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو. ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Ancient states and regions of the Levant |state=collapsed}} {{Ancient Syria and Mesopotamia}} {{Ancient Mesopotamia}} {{Iraq topics}} {{Empires}} {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] c7jp8oux96ezirlg05ul70vqupkqv71 375077 375075 2026-05-01T09:17:28Z Memon2025 21315 375077 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|ميسوپوٽيميا ۾ هڪ رياست (تقريباً 2334–2154 ق م)}} {{Infobox former country | native_name = {{native name|akk|𒆳𒌵𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|akk|māt Akkadi}}</span><br />{{native name|sux|𒀀𒂵𒉈𒆠}}<br /><span style="font-weight: normal">{{Transliteration|sux|a-ga-de₃^KI}}</span> | conventional_long_name = اڪادي سلطنت<br> Akadian Kingdom | era = [[برونز دور]] | government_type = [[شاهي حڪومت|شاهي بادشاهي]] | year_start = {{circa|2334 ق م}} | year_end = {{cx|2154 ق م}} | life_span = {{circa|2334|2154 ق م}} | event1 = [[سرگون اڪد جا فتحي مهم]] | date_event1 = {{cx|2340|2284 ق م}} | p1 = ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا){{!}}ابتدائي بادشاهي دور | s1 = سومر جي گٽين سلطنت{{!}}گٽين دور (سومر) | image_map2_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو رنگ) پنهنجي عروج جي وقت، نارام-سين جي دور ۾؛ پيلو تير فوجي مهمن جون سمتون ڏيکاري ٿو | image_map = Empire akkad.svg | image_map_caption = اڪدي سلطنت جو نقشو (ڀورو) ۽ فوجي مهمن جون سمتون (پيلو تير) | capital = [[اڪد شهر|اڪد]] | common_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (غالب) * [[سومري ٻولي]] (عام استعمال) }} | official_languages = {{plainlist| * [[اڪدي ٻولي]] (سرڪاري) * [[سومري ٻولي]] (مذهبي ۽ اعزازي) }} | religion = [[قديم ميسوپوٽيميا جو مذهب|قديم ميسوپوٽيميا جو گهڻ خدائي نظام]] | leader1 = [[سرگون اڪد|سرگون]] (پهريون) | leader2 = [[شو-تورول]] (آخري) | year_leader1 = {{cx|2334–2279 ق م}} | year_leader2 = {{cx|2168–2154 ق م}} | title_leader = [[اڪد جي بادشاهن جي فهرست|شارُّم (بادشاه)]] | today = {{ubl|[[عراق]]|[[ايران]]|[[شام]]|[[ترڪي]]|[[ڪويت]]}} }} {{History of Iraq|File:Stele_of_Naram-Sin_of_Akkad.jpg}} '''اڪادي سلطنت''' (Akadian Empire, '''اڪد/اگاڊي جي بادشاهي'''{{refn|{{langx|akk|^{[[URU (cuneiform)|URU]]}Akkad [[KI (cuneiform)|KI]]}} "(اڪد جو شهر)"; {{langx|hbo|אַכַּד}} {{Transliteration|hbo|Akkad}}.|group=}} هڪ قديم بادشاهي هئي جيڪا تقريباً 2334 ق م ۾ قائم ٿي، ۽ اڪثر ڪري ان کي تاريخ جي پهرين سڃاتل سلطنت سمجهيو وڃي ٿو،<ref>{{Cite book |last=Kirby|first=Mayson| url= https://books.google.com/books?id=QePEDwAAQBAJ|title= History of Civilizations |date=2018|publisher=EDTECH|page=116|isbn=978-1-83947-277-0}}</ref> جيڪا ڊگهي عرصي تائين موجود [[شهري رياستن]] واري نظام [[سومر]] کان پوءِ آئي. هي سلطنت [[اڪد شهر|اڪد]] ({{IPAc-en|ˈ|æ|k|æ|d}} يا {{IPAc-en|ˈ|ɑː|k|ɑː|d}}) ۽ ان جي چوڌاري علائقي تي مرڪوز هئي<ref>{{multiref | {{Cite Collins|Akkad}} | {{Cite Dictionary.com|Akkad}} }}{{pb}}{{langx|sux|Agade}}</ref>جيڪو اڄوڪي [[عراق]] ۾ واقع آهي، جتي سيميٽڪ [[اڪدي ٻولي]] ۽ [[سومري ٻولي]] ڳالهائيندڙ ماڻهن کي هڪ حڪومت هيٺ متحد ڪيو ويو ۽ انهن جو اثر سڄي [[ميسوپوٽيميا]]، [[سر زمين شام (ليوانت)|ليوانت]] (ليوانٽ)، اڄوڪي [[ايران]] ۽ [[اناطوليا]] تائين پکڙيو ۽ فوجي مهمون ڏکڻ طرف [[دلمن]] ۽ [[ماگان]] تائين [[عرب جزيري نما]] ۾ ڪيون ويون.۔<ref name="WebsterNinthNewCollege">Mish, Frederick C., Editor in Chief. "Akkad" ''[[iarchive:webstersninthne000merr|Webster's Ninth New Collegiate Dictionary]]''. ninth ed. Springfield, MA: Merriam-Webster 1985. {{ISBN|0-87779-508-8}}).</ref> هي سلطنت [[سرگون اڪد]] طرفان قائم ڪئي وئي، جنهن [[لوگال-زگيسي]] کي شڪست ڏئي هڪ وسيع علائقي کي متحد ڪيو. هن آزاد [[سومرو-اڪدي]] [[شهري رياستن]] جي نظام کي ختم ڪري، هڪ مرڪزي حڪومت قائم ڪئي جيڪا[[رومي (ڀونوچ) سمنڊ]] کان [[ايران]] تائين ۽ [[اناطوليا]] کان [[فارس جي نار]] تائين پکڙيل هئي. "سرگون" ۽ سندس جانشين، خاص ڪري سندس پوٽو [[نارام-سين]]، فوجي فتحن، انتظامي سڌارن ۽ ثقافتي ميل جول ذريعي سلطنت کي وڌايو. نارام سين پاڻ کي هڪ زنده خدا قرار ڏنو ۽ "چار طرفن جو بادشاهه" جو لقب اختيار ڪيو۔ سيميٽڪ اڪادي ٻولي سلطنت جي [[لنگئا فرانڪا]] بڻجي وئي، جڏهن ته سومري ٻولي مذهبي ۽ ادبي ميدان ۾ اهم رهي. سلطنت جا ثبوت لکتن، انتظامي تختين ۽ مهرن، جهڙوڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] مان ملن ٿا. [[اينهدوانا]]، سرگون جي ڌيءَ، اعليٰ پجاري هئي ۽ تاريخ ۾ پهرين سڃاتل ليکڪا سمجهي وڃي ٿي. اڪادي سلطنت 24 هين ۽ 22 هين صدي ق.م. جي وچ ۾ سرگون جي فتحن کان پوءِ پنهنجي سياسي عروج تي پهتي. سرگون ۽ سندس جانشينن جي دور ۾، اڪادي ٻولي پاڙيسري علائقن جهڙوڪ [[ايلام]]، [[لولوبِي]]، [[هٽي]] ۽ [[گوتيم]] تي پڻ لاڳو ڪئي وئي. اڪد کي ڪڏهن ڪڏهن تاريخ جي پهرين سلطنت سڏيو وڃي ٿو، جيتوڻيڪ ان اصطلاح جي معنيٰ مڪمل طور واضح نه آهي ۽ ان کان اڳ به سومري سلطنت جي مثال موجود آهن.<ref>F Leo Oppenhiem – Ancient Mesopotamia</ref><ref>Liverani (1993), p. 3.</ref> اڪادي رياست هڪ منظم معيشت تي ٻڌل هئي، جيڪا زراعت، ٽيڪس ۽ فتحن سان هلي ٿي. هن دور ۾ فن، ٽيڪنالاجي ۽ ڊگهي فاصلي واري واپار ۾ به ترقي ٿي، جنهن ۾ [[سنڌو ماٿري]] سان لاڳاپا شامل هئا. پنهنجي طاقت جي باوجود، سلطنت کي اندروني بغاوتن، خانداني عدم استحڪام ۽ ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو. سرگون جا پٽ [[ريمش]] ۽ [[مانيشتوشو]] حڪومت سنڀالڻ ۾ ناڪام رهيا ۽ ٻئي پرتشدد موت جو شڪار ٿيا. نارام-سين کانپوءِ ايندڙ حڪمران ڪمزور هئا، جنهن ڪري سلطنت ٽٽڻ لڳي۔ آخرڪار، سلطنت اندروني بيچيني ۽ سخت موسمي ۽ معاشي بحران سبب ختم ٿي وئي، جيڪو [[4.2-هزار ساله موسمي واقعي]] سان لاڳاپيل ڏڪار سبب پيدا ٿيو، جنهن فصلن جي ناڪامي، قحط، شهري زوال ۽ آبادي جي لڏپلاڻ جو سبب بڻيو ۽ پوءِ گٽين جي حملي سان سلطنت جو خاتمو ٿيو. ==همعصر ڪتبي ذريعا== [[ڪتبو نويسي|ڪتبي]] ذريعا سرگوني (اڪدي سلطنت) واري دور مان گهٽ ملن ٿا، جزوي طور ان ڪري جو گاديءَ جو هنڌ [[اڪد شهر|اڪد]]، جيئن پوءِ واري [[ميتاني]] ۽ [[پهرئين سيلينڊ خاندان]] جون راڄڌانيون، اڃا تائين سڃاتي نه ويون آهن، جيتوڻيڪ ان بابت گهڻي قياس آرائي ڪئي وئي آهي۔<ref name=wallromana1990>{{cite journal |last1=Wall-Romana |first1=Christophe |year=1990 |title=An Areal Location of Agade |journal=Journal of Near Eastern Studies |volume=49 |issue=3 |pages=205–245 |jstor=546244 |doi=10.1086/373442 |s2cid=161165836 }}</ref><ref>{{citation |last1=Weiss |first1=Harvey |author-link=Harvey Weiss |year=1975 |title=Kish, Akkad and Agade |journal=Journal of the American Oriental Society |volume=95 |issue=3 |pages=434–453 |jstor=599355 |doi=10.2307/599355}}</ref> ڪي ميخي لکت واريون تختيون اڪدي سلطنت جي قبضي هيٺ شهرن، جهڙوڪ [[اشنونا]] ۽ [[تل اقرب]]، مان کوٽائي دوران هٿ آيون آهن۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/mad1.pdf] I.J. Gelb, "Sargon Texts from the Diyala Region", Materials for the Assyrian Dictionary, vol. 1, Chicago, 1961</ref> ٻيون تختيون قديم نوادرات جي بازار وسيلي سامهون آيون آهن ۽ اهي عجائب گهرن ۽ خانگي مجموعن ۾ محفوظ آهن، جهڙوڪ [[ادب شهر|ادب]] ۾ اڪدي گورنر سان لاڳاپيل تختيون۔<ref>M. Molina, "Sargonic Cuneiform Tablets in the Real Academia de la Historia : The Carl L. Lippmann Collection", Real Academia de la Historia, 2014 {{ISBN|978-8415069713}}</ref> اندروني شاهدي انهن جي تاريخ بندي سرگوني دور سان ۽ ڪڏهن ڪڏهن اصل هنڌ سان به جوڙي ٿي۔ دستاويزي ذخيرا مؤرخن لاءِ خاص اهميت رکن ٿا، پر انهن مان فقط ٿورا ئي دستياب ٿيا آهن۔<ref name="Foster" /> مي-ساگ دستاويزي مجموعو، جنهن جي اشاعت 1958ع ۾ شروع ٿي، سڀ کان اهم مجموعن مان هڪ سمجهيو وڃي ٿو۔ تختين جو تعداد لڳ ڀڳ 500 آهي، جن مان اڌ جيتريون شايع ٿي چڪيون آهن، ۽ اهي گهڻو ڪري ييل يونيورسٽي جي بابلي مجموعي ۽ بغداد عجائب گهر ۾ رکيل آهن، جڏهن ته ڪجهہ ٻيون جدا جدا هنڌن تي موجود آهن۔ هي تختيون نارام-سين جي حڪومت جي آخري دور کان وٺي شار-ڪلي-شري جي حڪومت جي شروعاتي دور تائين جون آهن۔ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته اهي امه ۽ لگش جي وچ واري ڪنهن شهر مان آهن ۽ مي-ساگ امه جو گورنر هو۔<ref>Markina, Ekaterina, "Akkadian of the Me-ság Archive", in Babel und Bibel 6, edited by Leonid E. Kogan, N. Koslova, S. Loesov and S. Tishchenko, University Park, US: Penn State University Press, pp. 169–188, 2012</ref><ref>Susan Jane Bridges, The Mesag Archive: A Study of Sargonic Society and Economy, Yale University Dissertation, 1981</ref><ref>Robson, Eleanor, and Gábor Zólyomi, "Mesag reports a murder: cuneiform tablets in the collections of Norwich Castle Museum and Cambridge University Library", Iraq 76, pp. 189–203, 2014</ref> 47 تختين جو هڪ مجموعو [[تل سليماه]] جي کوٽائي دوران همرين بيسن ۾ مليو۔<ref>Visicato, Giuseppe, "The Sargonic Archive of Tell El-Suleimah", Journal of Cuneiform Studies, vol. 51, pp. 17–30, 1999</ref> اڪدي حڪمرانن جا مختلف شاهي ڪتبا به مليا آهن۔ اصل مثالن مان گهڻا ننڍا آهن، يا تمام گهڻا ٽٽل آهن، جهڙوڪ [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] ۽ تيلو مان سرگوني فتحي اسٽيل۔<ref>Foster, Benjamin R., "The Sargonic Victory Stele from Telloh", Iraq, vol. 47, pp. 15–30, 1985</ref> ڪجهه ڊگها مثال پوءِ جي نقلن سبب معلوم آهن، جيڪي گهڻو ڪري تمام پوءِ واري پراڻي بابلي دور جون آهن۔ جيتوڻيڪ انهن کي اڪثر ڪري گهڻو صحيح سمجهيو وڃي ٿو، پر اهو ڄاڻڻ ڏکيو آهي ته ڇا انهن کي همعصر سياسي حالتن جي عڪاسي لاءِ ايڊٽ ڪيو ويو هو۔<ref name="Frayne" >Douglas R. Frayne, The Sargonic and Gutian Periods (2334–2113), University of Toronto Press, 1993, {{ISBN|0-8020-0593-4}}</ref> بچيل ڊگهن مثالن مان هڪ [[باسيٽڪي مجسمو]] آهي، جيڪو ناريم-سين جي مجسمي جو [[ٽامو|ٽامي]] جو بنياد آهي: {{Blockquote|"نارام-سين، زورآور، اگادي جو بادشاهه، جڏهن چارئي ڪنڊا گڏجي سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ته ديوي اشتر جي جيڪا محبت مٿس هئي، تنهن جي طفيل هو هڪ ئي سال اندر نون جنگين ۾ ڪامياب ٿيو، ۽ جن بادشاهن کي انهن (باغين[؟]) سندس خلاف اٿاريو هو، تن کي هن قيد ڪري ورتو۔ ان حقيقت کي ڏسندي ته هن پنهنجي شهر جي بنيادن کي خطري کان بچايو، (سندس شهر جي ماڻهن ايئانا ۾ اشتر، نپور ۾ اينليل، تتل ۾ دگان، ڪيس ۾ ننهرساگ، ايريدو ۾ ايا، اور ۾ سين، سپر ۾ شمش، ۽ ڪوثا ۾ نرگال کان درخواست ڪئي ته (نارام-سين) کي سندن شهر جو ديوتا بنايو وڃي)، ۽ هنن اگادي جي اندر سندس نالي سان هڪ مندر تعمير ڪيو۔ ۽ جيڪو به هن لکت کي ڊاهيندو، شمش، اشتر، نرگال، بادشاهه جو عملدار، يعني مٿي ذڪر ڪيل سڀ ديوتا، سندس بنياد اکيڙي ڇڏين ۽ سندس نسل کي ناس ڪري ڇڏين۔"<ref name="Frayne" /> }} منيشتوشو جي شاهي مجسمن جا ڪيترائي ٽڪرا پڻ مليا آهن، جن سڀني تي هڪ "معياري ڪتبي" جا حصا لکيل آهن۔ ڪجهه ننڍن مختصر ڪتبن کان سواءِ، هي هن حڪمران بابت واحد معلوم همعصر ذريعو آهي۔<ref>Eppihimer, Melissa, "Assembling King and State: The Statues of Manishtushu and the Consolidation of Akkadian Kingship", American Journal of Archaeology, vol. 114, no. 3, pp. 365–80, 2010</ref> هڪ اقتباس: {{Blockquote|"منيشتوسو، جهان جو بادشاهه: جڏهن هن انشان ۽ سيريهم کي فتح ڪيو، تڏهن هن ... جهازن کي هيٺين سمنڊ پار ڪرايو۔ سمنڊ جي هُن پار وارا شهر، جيڪي تعداد ۾ ٻٽيهه هئا، جنگ لاءِ گڏ ٿيا، پر هو انهن تي غالب آيو۔ ان کان پوءِ هن سندن شهرن کي فتح ڪيو، سندن حڪمرانن کي ڪيرايو، ۽ پوءِ جڏهن هن پنهنجن لشڪرن کي اڀاريو، تڏهن هو چانديءَ جي کاڻين تائين لٽي ڦري پهتو۔ هن هيٺين سمنڊ جي هُن پار جبلن مان ڪارو پٿر ڪڍرايو، ان کي جهازن تي چاڙهرايو، ۽ انهن جهازن کي اگادي جي گهات تي آڻي لنگرانداز ڪيو۔"<ref name="Frayne" /> }} {{multiple image|perrow=2|total_width=400|caption_align=center | align = right | direction =horizontal | image1 = P1050576 Louvre Oblélisque de Manishtusu rwk.JPG | image2 = P1050578 Louvre Obélisque de Manishtusu détail rwk.JPG | footer=[[منيشتوشو جو اوبيليسڪ]], متن جي ويجهي ڏيک سان۔ 2270–2255 ق م، [[لوور عجائب گهر]] }} اڪدي سلطنت کان اڳ، ڪئلينڊر جا سال حڪمراني جي انگن سان ظاهر ڪيا ويندا هئا۔ سرگوني دور ۾ سال-نالن جو نظام استعمال ڪيو ويو۔ هي روايت پراڻي بابلي دور جي پڄاڻي تائين جاري رهي، مثال طور، "اهو سال جنهن ۾ الاهي حمورابي بادشاهه اشنونا کي ٻوڏ ذريعي تباهه ڪيو۔"<ref>Ebeling, E. and Meissner, B., "Reallexikon der Assyriologie (RIA-2), Berlin, 1938</ref> ان کان پوءِ سڀني ايندڙ بادشاهتن طرفان حڪمراني جا انگ استعمال ڪيا ويا۔<ref>Horsnell, Malcolm J. A., "Why Year-Names? An Exploration into the Reasons for Their Use", Orientalia, vol. 72, no. 2, pp. 196–203, 2003</ref> اڪدي سلطنت دوران، سرگون جي سمجهيل 40 سال-نالن مان 3 معلوم آهن، ريموش جي (سمجهيل 9 مان) 1، نارام-سين جي (سمجهيل 56 مان) 20، ۽ شار-ڪلي-شري جي (سمجهيل 18 مان) 18۔<ref>[https://cdli-gh.github.io/year-names/HTML/T2K1.htm Marcel Sigrist and Peter Damerow, "Mesopotamian Year Names", Cuneiform Digital Library Initiative, 2001]</ref> تازو هڪ اڪيلو سال-نالو به مليو آهي: "اهو سال جنهن ۾ دور-منيشتوسو قائم ڪيو ويو۔"<ref>Alkhafaji, Nashat Ali Omran, "A Double Date Formula of the Old Akkadian King Manishtusu", Journal of Cuneiform Studies, vol. 71, pp. 3–9, 2019</ref> ان کان سواءِ شايد هڪ درجن جي لڳ ڀڳ ٻيا نالا به معلوم آهن، پر انهن کي يقيني طور ڪنهن حڪمران سان جوڙي نٿو سگهجي۔ خاص طور تي، ٻين ڪتبن جي کوٽ سبب، سال-نالا اڪدي سلطنت جي تاريخ طئي ڪرڻ ۾ نهايت اهم آهن۔ مثال طور، هڪ سال-نالي مان اسان کي خبر پوي ٿي ته سلطنت پنهنجي پڄاڻي کان گهڻو اڳ گوتين سان تڪرار ۾ هئي۔ اهو هڪ گوتي حڪمران جو نالو ٻڌائي ٿو ۽ بابليون ۾ ٻن مندرن جي تعمير کي اڪدي فتح جي مڃتا طور درج ڪري ٿو۔ {{Blockquote|"اهو سال جنهن ۾ شارڪليشري بابل ۾ ديوي انونيتُم ۽ ديوتا ابا جي مندرن جا بنياد وڌا ۽ جڏهن هن گوتيم جي بادشاهه شارلڪ کي شڪست ڏني۔"<ref>Lambert, Wilfred G., "Babylon: Origins". Babylon: Wissenskultur in Orient und Okzident", edited by Eva Cancik-Kirschbaum, Margarete van Ess and Joachim Marzahn, Berlin, Boston: De Gruyter, pp. 71–76, 2011</ref>}} آخري همعصر ذريعو مهرون ۽ انهن جون مهر بند ٿيل تاريخون آهن۔ ٻين اڪدي سلطنتي ڪتبن جي کوٽ سبب اهي هتي خاص اهميت رکن ٿيون ۽ مؤرخن لاءِ نهايت ڪارآمد آهن۔ مثال طور، ٻه مهرون ۽ هڪ مهر بند ٿيل ٽڪرو [[يور جي شاهي قبرستان]] ۾ مليا، جن ۾ سرگون جي ڌيءَ اين-هيدوانا جو نالو هو۔ ان سان سندس وجود جي تصديق ٿي۔ مهرن تي لکيل هو: "En-hedu-ana, daughter of Sargon: Ilum-pal[il] (is) her coiffeur" ۽ "Adda, estate supervisor/majordomo of En-hedu-ana"۔<ref name="Frayne" /> [[تل موزان]] (قديم اورڪيش) مان تارام-اگاڊي (اڪد <هن> سان پيار ڪري ٿو) جي مٽيءَ جي مهر هٿ آئي، جيڪا [[نارام-سين]] جي هڪ اڳ ۾ نامعلوم ڌيءَ هئي، ۽ شايد ڪنهن اڻڄاتل مقامي ''endan'' (حاڪم) سان پرڻيل هئي۔<ref>{{cite book |last1=Buccellati |first1=Giorgio |last2=Kelly-Buccellati |first2=Marilyn |editor1-first=Lamia |editor1-last=Al-Gailani Werr |title=Of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday |year=2002 |publisher=Nabu |location=London |isbn=978-1897750629 |chapter-url=https://urkesh.org/EL-MZ/Buccellati_and_Kelly-Buccellati_2002_Taram_Agade_Daughter_-_MDOG_133.pdf |pages=11–31 |chapter=Tar’am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh}}</ref> ==پوءِ واريون نقلون ۽ ادبي رچنائون== [[File:Bronze head of an Akkadian ruler, discovered in Nineveh in 1931, presumably depicting either Sargon or Sargon's grandson Naram-Sin (Rijksmuseum van Oudheden).jpg|thumb|هڪ اڪدي حڪمران جو ڪانسي جو سر، جيڪو 1931ع ۾ [[نينوا]] مان مليو، ۽ گمان آهي ته اهو يا ته [[سرگون اڪد|سرگون]] کي يا، وڌيڪ امڪان سان، سرگون جي پوٽي [[نارام-سين]] کي ڏيکاري ٿو۔<ref name="jstor.org">{{cite journal |last1=Mallowan |first1=M. E. L. |year=1936 |title=The Bronze Head of the Akkadian Period from Nineveh |journal=Iraq |volume=3 |issue=1 |pages=104–110 |doi=10.2307/4241589 |jstor=4241589 |s2cid=130446624 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Kidner |first1=Frank L. |last2=Bucur |first2=Maria |last3=Mathisen |first3=Ralph |last4=McKee |first4=Sally |last5=Weeks |first5=Theodore R. |title=Making Europe: People, Politics, and Culture |date=2007 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-0-618-00479-9 |page=15 |url=https://books.google.com/books?id=HumKY7fn9cMC&pg=PA15 |language=en}}</ref>]] اڪدي سلطنت جو ورثو، خاص طور تي سرگون ۽ ناريم-سين جي حڪومتن جو، هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا جي ادبي روايت ۾ محفوظ رکيو ويو ۽ وڌيڪ وڌايو ويو۔ اهو هڪ پاسي تي انهن لکتن جي مبينا نقلن تائين پکڙيل هو جيڪي سرگوني دور مان واقعي موجود هيون، ۽ ٻئي پاسي مڪمل ادبي قصن تائين جيڪي پوريءَ طرح تخيل تي ٻڌل هئا۔<ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Heroes of Akkad", Journal of the American Oriental Society, vol. 103, no. 1, pp. 327–36, 1983</ref> ڪجهه مثال هي آهن: *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#نارام-سين خلاف وڏي بغاوت|نارام-سين خلاف وڏي بغاوت]] – سندس حڪومت جي هڪ موقعي تي سلطنت جو وڏو حصو، خاص طور تي پراڻين گهڻو ڪري سومري شهري رياستن، نارام-سين جي خلاف اٿي بيٺو۔ اها بغاوت چيڀاٽي وئي، پر ان واقعي جون گونجون تاريخ ۾ محفوظ رهيون۔ ڪجهه ڪهاڻيون، جهڙوڪ "نارام-سين ۽ دشمنن جا لشڪر" (پراڻو بابلي دور – جيڪا مبينا طور ڪوثا ۾ نرگال جي مندر ۾ هڪ لکت جي نقل هئي) ۽ "گولا-اين ۽ نارام-سين جي خلاف سترهن بادشاهه"، ادبي رچنائون هيون جن انهن موضوعن کي وڌيڪ وڌايو ۽ تبديل ڪيو۔ سڀ کان پراڻو نمونو، جيڪو پراڻي بابلي دور مان آهي، ڪيترين نامڪمل تختين ۽ ٽڪرن ۾ ملي ٿو، جيڪي پاڻ ۾ ڪجهہ فرق رکن ٿا، ۽ دعويٰ ڪن ٿا ته اهي [[نپور]] ۾ [[اينليل]] جي ايڪور مندر ۾ بيٺل نارام-سين جي مجسمي تي لکيل ڪتبي جون نقلون آهن۔ ڇاڪاڻ ته اهو معلوم همعصر لکتن ۽ سال-نالن سان ٺهڪي اچي ٿو، تنهن ڪري ان کي اصيل سمجهيو وڃي ٿو، البته ان سان گڏ ميسوپوٽيميا وارو عام لاڙو به نظر اچي ٿو ته جڏهن ڪجهه خراب ٿئي ٿو ته ان جو مطلب آهي ته توهان ديوتائن کي ناراض ڪيو آهي۔<ref>Tinney, Steve, "A New Look at Naram-Sin and the ‘Great Rebellion’", Journal of Cuneiform Studies, vol. 47, pp. 1–14, 1995</ref><ref>Michalowski, Piotr, "New Sources Concerning the Reign of Naram-Sin", Journal of Cuneiform Studies, vol. 32, no. 4, pp. 233–46, 1980</ref><ref>Westenholz, Joan Goodnick, "Naram-Sin and the Enemy Hordes": The “Cuthean Legend” of Naram-Sin", Legends of the Kings of Akkade: The Texts, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 263–368, 1997</ref> {{Blockquote|"… ديوي اشتر-انونلتم جي فيصلي سان، نارام-سين، زورآور، [تيوا] وٽ جنگ ۾ ڪِش جي ماڻهن تي ڪامياب ٿيو۔ [وڌيڪ اهو ته] اِلي-ريسي، سپهه سالار؛ ايلم-مودا، اِببي-زبابا، اِمتالڪ، ۽ پُزر-اسر، ڪِش جا ڪپتان؛ ۽ پُزر-ننگال، تيوا جو گورنر؛ اِلي-ريعا، سندس ڪپتان؛ ڪُليزوم، ايريس جو ڪپتان؛ ايدامعو، ڪوثا جو ڪپتان …"<ref name="Frayne" /> }} *[[ميسوپوٽيميا ۾ گٽين حڪمراني#اڪدي تي لعنت|اگاڊي تي لعنت]] – هي هڪ خالص ادبي رچنا آهي، جيڪا هزارين سالن تائين ميسوپوٽيميا ۾ هلندي رهي۔ اها يور ٽئين خاندان جي دور ۾، واقعن کان هڪ صدي يا وڌ ۾ وڌ ٻه صدين پوءِ، تيار ڪئي وئي، ۽ بنيادي طور فني پروپيگنڊا آهي۔ اڪدي بالادستيءَ جي ڊگهي عرصي کان پوءِ ڏکڻ جا سومري ٻيهر طاقت ۾ اچي ويا۔ يور جي حڪمراني کي ڪڏهن ڪڏهن نئين سومري سلطنت به سڏيو وڃي ٿو۔ هن رچنا ۾ يور جي عروج کان اڳ سڀئي مصيبتون اڪدي سلطنت جي کاتي ۾ وڌيون ويون آهن (ڇاڪاڻ ته نارام-سين اينليل جي ايڪور مندر کي ٻيهر تعمير دوران ڊاهي پٽ ڪيو، جنهن سبب ميسوپوٽيميا جا اٺ وڏا ديوتا اڪد کان پنهنجو سهارو ۽ تحفظ واپس وٺي ويا)۔ جيتوڻيڪ هي بنيادي طور افسانوي آهي، پر پوءِ به مؤرخن لاءِ ڪارآمد آهي۔<ref>{{cite web|url=http://etcsl.orinst.ox.ac.uk/cgi-bin/etcsl.cgi?text=t.2.1.5|title=The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature}}</ref> {{Blockquote|"… اينليل جبلن مان اهڙن ماڻهن کي ڪڍي آندو جيڪي ٻين ماڻهن جهڙا نه هئا، جيڪي ملڪ جو حصو شمار نه ڪيا ويندا هئا، يعني گوتي، هڪ بي لڳام قوم، جن وٽ انسانن جهڙي عقل هئي پر جبلتن ۾ ڪتن جهڙا ۽ چهري ۾ باندرن جهڙا هئا۔ اهي ننڍڙن پکين وانگر وڏن جهنڊن ۾ زمين تي لهي آيا۔ اينليل جي سبب اهي جانورن جي ڄار وانگر ميدان تي پنهنجا هٿ ڦهلائي بيٺا۔ سندن چنبن مان ڪجهہ به نه بچيو، ۽ ڪنهن به سندن پڪڙ مان جان نه ڇڏائي۔ قاصد هاڻي شاهراهُن تي سفر نه ڪندا هئا، ۽ نه ئي قاصد جي ٻيڙي درياهن ۾ هلندي هئي۔ گوتين اينليل جون ڀروسي جهڙيون ٻڪريون سندن واڙن مان ڪڍي ڇڏيون ۽ سندن ڌڻين کي به پاڻ سان هلڻ تي مجبور ڪيو، هنن ڳئون کي به سندن وٿاڻن مان هٽايو ۽ سندن ڳوٺاڻن کي به سندن پويان وڃڻ تي مجبور ڪيو۔ قيدين کي چوڪيداريءَ تي بيهاريو ويو۔ ڌاڙيل شاهراهُن تي قابض ٿي ويا۔ ملڪ جي شهرن جي دروازن جا در گاري ۾ اٽڪيل پيا هئا، ۽ سڀئي پرديسي ملڪ پنهنجي شهرن جي ڀتين تان ڏکويل دانهن ڪندا هئا …"<ref>Cooper, Jerrold S., The Curse of Agade., The Johns Hopkins University Press: Baltimore/London, 1983</ref><ref>Jacobsen, Thorkild, The Harps that Once .... Sumerian Poetry in Translation. Yale University Press: New Haven/London, 1987</ref>}} اهڙيون ڪيتريون ئي روايتون هيون، جيڪي ڪاتبن جي روايت جي حصي طور نسل در نسل هلنديون رهيون، جن ۾ ''سرگون جي پيدائش واري روايت'' ([[نئون اسيري دور]]), ''وائيڊنر تواريخ'', ۽ ''سرگون اڪد جي سلطنت بابت جاگرافيائي رسالو'' شامل آهن۔<ref>Lenzi, Alan, "Legends of Akkadian Kings", in An Introduction to Akkadian Literature: Contexts and Content, University Park, US: Penn State University Press, pp. 123–132, 2019</ref><ref>E. A. Speiver, "Akkadian Myths and Epics", in Ancient Near Eastern Texts Relating to the Old Testament with Supplement, edited by James B. Pritchard, Princeton: Princeton University Press, pp. 60–119, 1955</ref><ref>Albright, W. F., "A Babylonian Geographical Treatise on Sargon of Akkad's Empire", Journal of the American Oriental Society, vol. 45, pp. 193–245, 1925</ref><ref>Al-Rawi, F. N. H. “Tablets from the Sippar Library. I. The ‘Weidner Chronicle’: A Supposititious Royal Letter Concerning a Vision.” Iraq, vol. 52, pp. 1–13, 1990</ref> ==آرڪيالاجي== تعميراتي باقيات جي سڃاڻپ هن حقيقت سبب مشڪل ٿي وڃي ٿي ته ڪڏهن ڪڏهن انهن خاصيتن ۾ واضح فرق نٿو ملي جيڪي اڳئين [[ابتدائي بادشاهي دور (ميسوپوٽيميا)|ابتدائي بادشاهي دور]] سان لاڳاپيل سمجهيون وڃن ٿيون، ۽ انهن ۾ جيڪي اڪدي دور سان منسوب ڪيون وڃن ٿيون۔ ساڳي طرح، اهو مواد جيڪو اڪدي سمجهيو وڃي ٿو، اهو [[يور جو ٽيون خاندان|يور III دور]] تائين به استعمال ۾ رهيو۔<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/oip129.pdf] Augusta McMahon, "Nippur V. The Early Dynastic to Akkadian Transition: The Area WF Sounding at Nippur", Oriental Institute Publications 129, Chicago: The Oriental Institute, 2006 {{ISBN|1-885923-38-4}}</ref> اهڙو ئي مسئلو ميخي لکت واري تختين سان به آهي۔ اڪدي سلطنت جي ابتدائي دور ۾ تختيون ۽ انهن تي لکيل نشان اڳين دورن سان گهڻو ملندڙ جلندڙ آهن، ان کان اڳ جو اهي وڌيڪ مختلف ڪلاسيڪي سرگوني انداز ۾ تبديل ٿين۔<ref name="Foster" >Foster, Benjamin R., "Archives and Record-keeping in Sargonic Mesopotamia", ZAVA, vol. 72, no. 1, pp. 1–27, 1982</ref> جيئن ته گاديءَ جو هنڌ اڪد اڃا تائين نه مليو آهي، تنهن ڪري سلطنت جون آثاري باقيات گهڻو ڪري انهن شهرن مان مليون آهن جتي انهن علائقائي گورنر مقرر ڪيا هئا۔ هڪ مثال [[ادب شهر|ادب]] آهي، جتي نارام-سين ادب جي "وڏي بغاوت" ۾ شامل ٿيڻ کان پوءِ سڌي شاهي ڪنٽرول قائم ڪيو۔<ref>[https://digital.csic.es/bitstream/10261/234857/1/2019-Palace_Adab_Sargonic_period.pdf] M. Molina, "The palace of Adab during the Sargonic period", D. Wicke (ed.), Der Palast im antiken und islamischen Orient, Colloquien der Deutschen Orient-Gesellschaft 9, Wiesbaden: Harrassowitz, pp. 151–20, 2019</ref> [[ماري، شام|ماري]] شهر کي تباهه ڪرڻ کان پوءِ اڪدي سلطنت ان کي ٻيهر تعمير ڪري انتظامي مرڪز بڻايو، جتي هڪ شاهي گورنر مقرر ڪيو ويو۔<ref>Margueron, Jean-Claude, "The Kingdom of Mari", In Crawford, Harriet (ed.). The Sumerian World. Translated by Crawford, Harriet. Routledge, 2013 {{ISBN|978-1-136-21912-2}}</ref> [[نوزي]] شهر پڻ اڪدين قائم ڪيو، جتان ڪيترائي معاشي ۽ انتظامي متن مليا آهن۔<ref>Freedman, Nadezhda, "The Nuzi Ebla", The Biblical Archaeologist, 40 (1), pp. 32–33, 1977</ref> اهڙيءَ طرح [[ماراد]]، [[نپور]]، [[تتوب]] ۽ [[ايبلا]] مان به اهڙا آثار مليا آهن۔<ref>Archi, Alfonso, "Ebla and Its Archives: Texts, History, and Society", Walter de Gruyter, 2015 {{ISBN|978-1-61451-788-7}}</ref><ref>Gibson, McGuire, "A Re-Evaluation of the Akkad Period in the Diyala Region on the Basis of Recent Excavations at Nippur and in the Hamrin", American Journal of Archaeology, vol. 86, no. 4, pp. 531–38, 1982</ref> موجوده ماڳ [[تل براڪ]] تي کوٽائي مان اهو ظاهر ٿيو آهي ته اڪدين هن هنڌ تي هڪ شهر ("براڪ" يا "نگر") ٻيهر تعمير ڪيو، جنهن کي انتظامي مرڪز طور استعمال ڪيو ويو۔ هن شهر ۾ ٻه وڏيون عمارتون شامل هيون، جن ۾ هڪ پيچيده ڍانچو شامل هو جنهن ۾ مندر، آفيسون، صحن ۽ وڏا تندور شامل هئا۔<ref>J. Oates (2004), pp. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA5 5]–8.</ref><ref>{{Cite journal|jstor = 4200303|title = Akkadian Buildings at Tell Brak|journal = Iraq|volume = 51|pages = 193–211|last1 = Oates|first1 = David|last2 = Oates|first2 = Joan|year = 1989|doi = 10.2307/4200303| s2cid=162449952 }}</ref> ==تاريخ بندي ۽ دؤربندي== اڪدي دور کي عام طور 2334–2154 ق م جي وچ ۾ رکيو وڃي ٿو (جيڪو [[وچولي تاريخ بندي]] موجب آهي)۔ [[مختصر تاريخ بندي|مختصر تاريخ بندي]] موجب 2270–2083 ق م جون تاريخون هاڻي گهٽ امڪاني سمجهيون وڃن ٿيون۔ هن کان اڳ [[ميسوپوٽيميا جو ابتدائي بادشاهي دور]] (اي ڊي) هو ۽ ان کان پوءِ [[يور III دور|يور ٽيون دور]] آيو، جيتوڻيڪ ٻئي تبديليون واضح نه آهن۔ مثال طور، امڪان آهي ته [[سرگون اڪد]] جو عروج ابتدائي بادشاهي دور جي آخري حصي سان گڏ ٿيو هجي، ۽ اڪدي سلطنت جا آخري بادشاهه هڪ ئي وقت [[سومر جي گٽين سلطنت|گٽين]] بادشاهن سان گڏوگڏ [[اروڪ]] ۽ [[لگش]] جي شهري رياستن جي حڪمرانن سان گڏ حڪومت ڪري رهيا هئا۔ اڪدي دور ساڳئي وقت ابتدائي برونز (اي بي) IV (۾ [[اسرائيل]]), اي بي IVA ۽ اي جي IV (۾ [[شام]]), ۽ اي بي IIIB (۾ [[ترڪي]]) سان همعصر آهي۔<ref name=schrakamp>{{cite encyclopedia |last1=Schrakamp |first1=Ingo |editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah24182 |chapter=Sargon of Akkad and his dynasty |pages=6045–6047 |isbn=9781444338386}}</ref><ref name=pruss2004>{{citation |last1=Pruß |first1=Alexander |year=2004 |editor1-last=Lebeau |editor1-first=Marc |editor2-last=Sauvage |editor2-first=Martin |title=Atlas of Preclassical Upper Mesopotamia |chapter=Remarks on the Chronological Periods |pages=7–21 |isbn=978-2503991207 |series=Subartu |volume=13 }}</ref> ===حڪمرانن جي ٽائيم لائين=== {{Main|اڪد جي بادشاهن جي فهرست}} اڪدي بادشاهن جي نسبتي ترتيب واضح آهي، جيتوڻيڪ اهو نوٽ ڪرڻ گهرجي ته سومري بادشاهن جي فهرست جي يور III نسخي ۾ ريموش ۽ منيشتوشو جي ترتيب کي الٽو ڏيکاريو ويو آهي۔<ref>Steinkeller, P., "An Ur III manuscript of the Sumerian King List", in: W. Sallaberger [e.a.] (ed.), Literatur, Politik und Recht in Mesopotamien. Festschrift fü r Claus Wilcke. OBC 14. Wiesbaden, 267–29, 2003</ref><ref>Thomas, Ariane. "The Akkadian Royal Image: On a Seated Statue of Manishtushu" Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 105, no. 1-2, 2015, pp. 86–117</ref> انهن جي حڪومتن جون قطعي تاريخون اندازي تي ٻڌل آهن (جيئن ته سڀ تاريخون [[ديرين برونز دور جي زوال]] کان اڳ ''تقريباً'' 1200 ق م تائين آهن)۔<ref name="Mieroop2007" >{{cite book |last1=van de Mieroop |first1=M. |author-link=Marc Van de Mieroop |title=A History of the Ancient Near East, ca. 3000–323 BC |year=2007 |publisher=Blackwell |location=Malden |isbn=978-0-631-22552-2}}</ref> {| class="wikitable" |- ! حڪمران ! ! وچولي تاريخ بندي<br/><small>سڀ تاريخون ق م</small> !خانداني وڻ |- |[[سرگون اڪد|سرگون]] |[[File:Sargon_of_Akkad_on_his_victory_stele.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2334–2279 | style="text-align:center;" rowspan=7|[[File:Akkadkings.jpg|400px]] |- |[[ريمش]] |[[File:Rimush_victory_stele_archer.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2278–2270 |- |[[منيشتوشو]] |[[File:Statue_de_Manishtusu_-_Sb_47_-_Antiquités_orientales_du_Louvre.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2269–2255 |- |[[نارام-سين]] |[[File:Relief_of_Naram-Sin_(portrait).jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2254–2218 |- |[[شار-ڪلي-شري]] |[[File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg|30px]] | style="text-align:center;"| 2217–2193 |- |[[دودو (اڪد)|دودو]] |[[File:Alabaster_vase_of_Dudu_of_Akkad_Louvre_Museum_AO_31549.jpg|30px|Alabaster vase of Dudu of Akkad Louvre Museum AO 31549]] | style="text-align:center;"| 2189–2169 |- |[[شو-تورول]] |[[File:Votive_hammer_of_Shu-turul_Room_56_Display_case_11_British_Museum_(with_reconstruction_of_the_inscription).jpg|30px|Votive_hammer_of_Shu-turul]] | style="text-align:center;"| 2168–2154 |} ==سلطنت جي تاريخ ۽ واڌ ويجهه== ===سرگون کان اڳ وارو اڪد=== [[Image:Umma2350.PNG|thumb|واڌ کان اڳ اڪد (سائي رنگ ۾)۔ [[سومر]] جو علائقو پنهنجي آخري بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] جي دور ۾ نارنگي رنگ ۾ ڏيکاريل آهي۔ تقريباً 2350 ق م]] [[File:Sargon on his victory stele.jpg|thumb|سرگون پنهنجي فتحي اسٽيل تي، شاهي [[وارن جو ڳنڍ|وار ڳنڍ]] سان، هٿ ۾ گرز جهليل ۽ کاٻي ڪلهي تي گهيريدار شاهي چوغو ۽ وڏي پٽي پاتل (کاٻي)، جنهن جي پٺيان هڪ خادم شاهي ڇٽي کڻي بيٺو آهي۔<ref name="AOA">{{cite book |last1=Foster |first1=Benjamin R. |title=The Age of Agade: Inventing Empire in Ancient Mesopotamia |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=9781317415527 |page=3 |url=https://books.google.com/books?id=O680CwAAQBAJ&pg=PA3 |language=en}}</ref><ref name="LN">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |page=92 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> سرگون جو نالو ميخي لکت ۾ ("بادشاهه سرگون") سندس چهري جي اڳيان ڌنڌلو نظر اچي ٿو۔<ref name="AOA"/><ref name="LN93-94"/> [[لوور عجائب گهر]].]] [[File:Akkadian official in the retinue of Sargon of Akkad, holding an axe.jpg|thumb|سرگون اڪد جي جلوس ۾ هڪ اڪدي عملدار، هٿ ۾ ڪهاڙو جهليل]] اڪدي سلطنت پنهنجو نالو [[اڪد جو علائقو|علائقي]] ۽ اڪد شهر ٻنهي مان ورتو، جيڪي ٻنهي [[دجله]] ۽ [[فرات]] ندين جي گڏجڻ واري عام علائقي ۾ واقع هئا۔ جيتوڻيڪ اڪد شهر جي زميني سڃاڻپ اڃا نه ٿي سگهي آهي، پر اهو مختلف متني ذريعن مان معلوم آهي۔ انهن مان گهٽ ۾ گهٽ هڪ متن سرگون جي حڪومت کان اڳ جو آهي۔ ان حقيقت سان گڏ ته اڪد نالو [[اڪدي ٻولي|اڪدي]] بڻ مان نه آهي، اهو ظاهر ڪري ٿو ته اڪد شهر شايد سرگون کان اڳ واري زماني ۾ به آباد هو۔<ref name=wallromana1990/><ref>{{citation |last1=Foster |first1=Benjamin R.|editor1-first=Roger S. |editor1-last=Bagnall |title=The Encyclopedia of Ancient History |year=2013 |publisher=Blackwell |location=Chicago |doi=10.1002/9781444338386.wbeah01005 |chapter=Akkad (Agade) |pages=266–267 |isbn=9781444338386}}</ref> ===سرگون اڪد=== {{Main|سرگون اڪد}} اڪدي ٻوليءَ ۾ سڀ کان پراڻا رڪارڊ سرگون اڪد جي زماني جا آهن، جنهن [[سومر]]ي بادشاهه [[لوگال-زاگي-سي]] کي [[اروڪ جي جنگ]] ۾ شڪست ڏني ۽ سندس اڳوڻو علائقو فتح ڪري اڪدي سلطنت قائم ڪئي۔ سومري بادشاهن جي فهرست ۾ سرگون کي هڪ ماليءَ جو پٽ ٻڌايو ويو آهي۔ بعد جي ڏند ڪٿائن سندس پيءُ جو نالو لا اِبُم يا اِتّي-بيل ٻڌايو، ۽ سندس ڄائي ماءُ کي [[اشتار]] جي هڪ پجارڻ (يا شايد هڪ [[مندر جي خادمه]]) چيو ويو، جيڪا سومري ديوي [[اِنانا]] جي اڪدي هم منصب هئي۔ [[نئون اسيري دور|نئين اسيري دور]] جي سرگون بابت هڪ ڏند ڪٿا ۾ هو پاڻ چوي ٿو: {{Blockquote|منهنجي ماءُ هڪ [[بدلائي ويل ٻار|بدلائي ويل]] هئي، منهنجي پيءُ کي مان نه سڃاڻندو هئس۔ منهنجي پيءُ جا ڀائر جبلن سان محبت ڪندا هئا۔ منهنجو شهر ازورپيرانو آهي (جهنگلي ٻوٽن جا ميدان)، جيڪو فرات جي ڪنارن تي واقع آهي۔ منهنجي بدلائي ويل ماءُ مون کي ڳجهيءَ طرح ڄڻيو۔ هن مون کي ڪانن جي ٽوڪريءَ ۾ رکيو، ۽ گندڪ سان منهنجو ڍڪ بند ڪيو۔ هن مون کي درياهه ۾ ڇڏيو، جيڪو مون تي چڙهي نه آيو۔ درياهه مون کي کڻي هليو ۽ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، وٽ پهچايو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجي پٽ وانگر وٺي پاليو۔ اڪّي، پاڻي ڀرڻ واري، مون کي پنهنجو مالي مقرر ڪيو۔ جڏهن مان مالي هئس تڏهن اشتار مون تي پنهنجي محبت ڪئي، ۽ چئن ۽ (پنجاهه؟) ورهين تائين ... مون بادشاهي هلائي۔<ref name=Roux />}} بعد ۾ سرگون جي حق ۾ اهو دعويٰ به ڪيو ويو ته سندس ماءُ هڪ ''اينتو'' پجارڻ (اعليٰ پجارڻ) هئي۔ اهي دعوائون شايد اشرافي نسب ثابت ڪرڻ لاءِ ڪيون ويون، ڇاڪاڻ ته اهڙو منصب رڳو ڪنهن اعليٰ خاندان مان ئي حاصل ٿي سگهندو هو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=69}}</ref> شروع ۾ [[جام بردار|جام بردار]] ([[ربشاقي]]) طور [[ڪش (سومر)|ڪش]] جي هڪ بادشاهه وٽ، جنهن جو نالو [[سامي ٻوليون|سيميٽڪ]] هو، [[اور-زبابا]] جي خدمت ڪندي، سرگون پوءِ مالي بڻيو، جنهن جي ذميواري آبپاشيءَ جي واهن جي صفائي هئي۔ ان وقت شاهي جام بردار حقيقت ۾ هڪ اهم سياسي عهدو هو، جيڪو بادشاهه جي ويجهو هوندو هو ۽ ان سان گڏ ڪيترن ئي اعليٰ درجي جي ذميوارين سان لاڳاپيل هوندو هو، جيڪي ان عهدي جي نالي مان ظاهر نه ٿيون ٿين۔<ref>{{citation |title=Sargon |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e1101500}}</ref> ان سان هن کي هڪ منظم مزدورن جي جٿي تائين رسائي ملي، جيڪي شايد سندس پهريان سپاهي به هئا۔ اور-زبابا کي هٽائي، سرگون بادشاهه تاجپوش ٿيو، ۽ هن پرڏيهي فتحن جي مهم شروع ڪئي۔<ref>Samuel Noah Kramer, ''The Sumerians'', Chicago University Press, 1971, {{ISBN|0-226-45238-7}}</ref> هن چار ڀيرا [[شام]] ۽ [[ڪنعان]] تي چڙهائي ڪئي، ۽ ٽن سالن تائين "اولهه" جي ملڪن کي مڪمل طور زير ڪيو ته جيئن انهن کي ميسوپوٽيميا سان "هڪ اڪيلي سلطنت" ۾ گڏ ڪري۔ تنهن هوندي به سرگون هن عمل کي اڳتي وڌايو، ڀرپاسي جي ڪيترن ئي علائقن کي فتح ڪري اهڙي سلطنت ٺاهي، جيڪا اولهه طرف [[بحر روم]] ۽ شايد [[قبرص]] (''ڪپتارا'') تائين، اتر طرف جبلن تائين (هڪ پوءِ وارو [[هٽي ٻولي|هٽي]] متن دعويٰ ڪري ٿو ته هن [[هتي ماڻهو|هتي]] بادشاهه [[نورداگال]] سان [[بروشندا]] ۾ جنگ ڪئي، جيڪو [[اناطوليا]] جي اندر گهڻو اڳتي هو)، اوڀر طرف [[ايلام]] کان پار، ۽ ڏکڻ طرف [[ماگان]] ([[عمان]]) تائين پهتي — هڪ اهڙو علائقو جنهن تي سندس حڪومت مبينا طور 56 سال رهي، جيتوڻيڪ رڳو چار "سال-نالا" بچيا آهن۔ هن پنهنجي قبضي کي مضبوط ڪرڻ لاءِ اڳين مخالف حڪمرانن جي جاءِ تي پنهنجي اباڻي شهر اڪد جي معزز ماڻهن کي مقرر ڪيو، اهڙيءَ طرح وفاداري کي يقيني بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=70}}</ref> [[File:Prisoners on the victory stele of an Akkadian king circa 2300 BCE Louvre Museum Sb 3.jpg|thumb|left|هڪ سپاهي جي نگرانيءَ هيٺ قيدي، سرگون اڪد جي هڪ فتحي اسٽيل تي، تقريباً 2300 ق م۔<ref>{{cite book |last1=Potts |first1=D. T. |title=The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521564960 |page=104 |url=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA104 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Harper |first1=Prudence O. |title=Royal City of Susa: Ancient Near Eastern Treasures in the Louvre |date=1992 |pages=[https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre/page/n182 162]–163 |publisher=Metropolitan Museum of Art |url=https://archive.org/details/RoyalCityofSusaAncientNearEasternTreasuresintheLouvre |language=en}}</ref> قيدين جي وارن جو انداز (مٿي گهنگهرالا وار ۽ ڪنارن تي ننڍا وار) سومرين جي خاص سڃاڻپ آهي، جيئن [[يور جو معيار]] تي پڻ ڏسي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |pages=85–102 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref> [[لوور عجائب گهر]].]] واپار [[چاندي]] جي کاڻين، جيڪي اناطوليا ۾ هيون، کان وٺي موجوده [[افغانستان]] جي [[لاجورد]] جي کاڻين تائين، [[لبنان]] جي [[لبناني ديوار|ديدارن]] تائين ۽ [[ماگان]] جي [[ٽامو|ٽامي]] تائين پکڙيل هو۔ سومر ۽ اڪد جي شهري رياستن جي هن گڏجڻ ميسوپوٽيميا جي وڌندڙ معاشي ۽ سياسي طاقت جي عڪاسي ڪئي۔ سلطنت جو اناج پيدا ڪندڙ بنيادي علائقو مينهن تي ڀاڙيندڙ زرعي نظام هو، ۽ شاهي ڪڻڪ جي پيداوار تي قبضي لاءِ قلعن جي هڪ زنجير تعمير ڪئي وئي۔ سرگون جون تصويرون پنهنجي فتحن جي نشاني طور بحر روم جي ڪنارن تي نصب ڪيون ويون، ۽ ملڪ اندر فتح ٿيل زمينن جي مالِ غنيمت سان شهر ۽ محل تعمير ڪيا ويا۔ ايلام ۽ ميسوپوٽيميا جو اترين حصو به زير ڪيو ويو، ۽ [[سومر]] ۾ بغاوتون چيڀاٽي ويون۔ معاهدي وارين تختين تي [[ڪنعان]] جي خلاف ۽ [[گوتي دور|گوتيم]] جي بادشاهه [[سرلڪ]] جي خلاف مهمن وارن سالن جون تاريخون مليون آهن۔ هن اهو فخر به ڪيو ته هن "چارئي پاسا" زير ڪيا — يعني اڪد جي اتر، ڏکڻ (سومر)، اوڀر (ايلام) ۽ اولهه ([[اموري|مارتو]]) واريون زمينون۔ ابتدائي تاريخي متنن مان ڪجهه ([[بابلي تواريخ|اي بي سي 19، 20]]) اهو ظاهر ڪن ٿا ته هن بابل شهر (''باب-اِلو'') کي اڪد جي ويجهو پنهنجي نئين هنڌ تي ٻيهر تعمير ڪيو۔<ref>Dalley proposes that these sources may have originally referred to [[سرگون ٻيون|سرگون II]] of the Assyria rather than Sargon of Akkad. Stephanie Dalley, "Babylon as a Name for Other Cities Including Nineveh", in [http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730041524/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc62.pdf|date=30 July 2012}}'' Proceedings of the 51st [[Rencontre Assyriologique Internationale]]'', Oriental Institute SAOC 62, pp. 25–33, 2005</ref> سندس حڪومت جي پڇاڙيءَ ڏانهن مشڪلاتون وڌڻ لڳيون۔ پوءِ واري هڪ بابلي متن ۾ لکيل آهي: {{Blockquote|پنهنجي پوڙهائپ ۾، سڀئي ملڪ سندس خلاف بغاوت تي لٿا، ۽ هنن اڪد (شهر) ۾ کيس گهيرو ڪيو [پر] هو جنگ لاءِ نڪتو ۽ انهن کي شڪست ڏنائين، کين ڪيرائي وڌائين ۽ سندن وڏي لشڪر کي تباهه ڪيائين۔}} اهو سندس "ايلام" واري مهم ڏانهن اشارو ڪري ٿو، جتي هن اوان جي بادشاهه جي اڳواڻيءَ هيٺ هڪ گڏيل لشڪر کي شڪست ڏني ۽ شڪست کاڌلن کي پنهنجو باجگذار بڻايو۔<ref>{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman; University of New Orleans |year=2009 |page=71}}</ref> ٿوري ئي دير کان پوءِ هڪ ٻي بغاوت به ٿي: {{Blockquote|سبارتو، مٿيون ملڪ—پنهنجي واري تي حملو ڪيو، پر اهي سندس هٿيارن آڏو جهڪي پيا، ۽ سرگون سندن رهائشون مقرر ڪيون، ۽ هنن کي سختي سان ماري ڪيرايو۔}} ===ريمش ۽ منيشتوشو=== {{Main|ريمش|منيشتوشو}} [[File:P1150890 Louvre stèle de victoire Akkad AO2678 rwk.jpg|thumb|upright=1.2|اڪدي سپاهي دشمنن کي قتل ڪندي، تقريباً 2300 ق م، شايد ريمش جي فتحي اسٽيل مان۔<ref name="ML">{{cite web |title=Musée du Louvre-Lens – Portail documentaire – Stèle de victoire du roi Rimush (?) |url=http://ressources.louvrelens.fr/EXPLOITATION/oeuvre-ao-2678.aspx |website=ressources.louvrelens.fr |language=fr-FR}}</ref>]] سرگون وڌاپي ۾ به مخالفت کي چيڀاٽي ڇڏيو هو۔ اهي ئي ڏکيائيون وري سندس پٽن جي دور ۾ اڀريون، جتي [[ريمش (اڪد)|ريمش]] (2278–2270 ق م) جي نون سالن واري حڪومت دوران بغاوتون ٿيون، ۽ هن سلطنت کي بچائڻ لاءِ سخت جنگيون ڪيون ۽ ڪامياب به رهيو، تان جو پنهنجن ئي درٻاريَن مان ڪجهه ماڻهن جي هٿان قتل ڪيو ويو۔ سندس لکتن موجب، هن کي وسيع بغاوتن کي منهن ڏيڻو پيو، ۽ هن کي [[يور]]، [[امه]]، [[ادب شهر|ادب]]، [[لگش]]، [[دير (سومر)|دير]] ۽ [[ڪزالو]] جا شهر باغي ''[[انسي]]''ن کان ٻيهر فتح ڪرڻا پيا:<ref name="WJH93"/> ريمش وڏي پيماني تي قتل عام ۽ سومري شهري رياستن جي وسيع تباهي متعارف ڪرائي، ۽ پنهنجي تباهڪارين جو باقاعده تفصيلي رڪارڊ رکيو۔ سومر جا گهڻا وڏا شهر تباهه ڪيا ويا، ۽ سومري انساني نقصان نهايت وڏا هئا:<ref name="WJH93">{{cite book |last1=Hamblin |first1=William J. |title=Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-52062-6 |pages=93–94 |url=https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT93 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Crowe |first1=D. |title=War Crimes, Genocide, and Justice: A Global History |date=2014 |publisher=Springer |isbn=978-1-137-03701-5 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=tSnFAgAAQBAJ&pg=PT10 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" align="center" style="margin-left: 1em;" style="font-size: 80%;" |- | colspan="7" align="center" cellspacing="0" style="background:lightgrey; color:black" |ريمش جي مهمن مان سومري جاني نقصان<ref name="WJH93"/> |- |تباهه ٿيل شهر: | align=center rowspan=1 |'''[[ادب شهر|ادب]]''' ۽ '''[[زبالا (سومر)|زبالا]]''' |align=center rowspan=1|'''[[امه]]''' ۽ '''KI.AN''' | colspan="1" align=center |'''[[يور]]''' ۽ '''[[لگش]]''' | colspan="1" align=center |'''[[ڪزالو]]''' | colspan="1" align=center |'''([[سومر]] ۾ ٽي جنگيون)''' | colspan="1" align=center |ڪل |- | قتل ڪيل |15,718 |8,900 |8,049 |12,052 |11,322 |56,041 |- | گرفتار ۽ غلام بڻايل |14,576 |3,540 |5,460 |5,862 |_ |29,438 |- | "تڙيا ڪڍيل ۽ ناس ڪيل" |_ |5,600 |5,985 |_ |14,100 |25,685 |- |} ريمش جو وڏو ڀاءُ [[منيشتوشو]] (2269–2255 ق م) سندس جانشين ٿيو۔ لڳي ٿو ته هن 32 بادشاهن خلاف هڪ سامونڊي جنگ وڙهي، جيڪي سندس خلاف گڏ ٿيا هئا، ۽ هن انهن جي اڳ-[[عرب ماڻهو|عرب]] ملڪ تي قبضو ڪري ورتو، جيڪو اڄوڪي [[گڏيل عرب امارات]] ۽ [[عمان]] تي مشتمل هو۔ پنهنجي ڪاميابي جي باوجود، پنهنجي ڀاءُ وانگر لڳي ٿو ته هو به محلاتي سازش ۾ قتل ڪيو ويو۔<ref>{{cite book|last1=Stiebing|first1=H. William Jr.|title= Ancient Near Eastern History and Culture|publisher=Pearson Longman; University of New Orleans|year=2009|page=72}}</ref><ref name="WJH93"/> ===نارام-سين=== {{Main|نارام-سين}} [[File:Stele of Naram-Sin of Akkad.jpg|thumb|نارام-سين جو پورٽريٽ، سندس نالي واري لکت سان]] منيشتوشو جو پٽ ۽ جانشين، [[نارام-سين]] (2254–2218 ق م)، پنهنجي وسيع فوجي فتحن سبب، شاهي لقب "بادشاهه نارام-سين، [[چارئي پاسن جو بادشاهه|چارئي پاسن جو بادشاهه]]" (''لوگال نارام-سئن، شار ڪِبرات اربعئم'') اختيار ڪيو، جتي "چارئي پاسا" سڄي دنيا ڏانهن اشارو هو۔ کيس سومري ثقافت ۾ پهريون ڀيرو "اگاڊي جو ديوتا" (سومري = DINGIR، اڪدي = ''اِلو'') پڻ سڏيو ويو، جيڪو اڳئين مذهبي عقيدي جي ابتڙ هو، جنهن مطابق بادشاهه رڳو ماڻهن جا نمائندا هوندا هئا، ديوتائن آڏو۔<ref name="H.William 2009 p.74"/><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf] Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond – Nicole Brisch ed., pp. 33–45, Oriental Institute Seminars 4, Chicago: The Oriental Institute, 2012 {{ISBN|978-1-885923-55-4}}</ref> سندس حڪومت جي شروعات ۾ به بغاوتون ٿيون،<ref>{{cite journal |first1=Steve |last1=Tinney |title=A New Look at Naram-Sin and the Great Rebellion |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=47 |pages=1–14 |year=1995 |doi=10.2307/1359810 |jstor=1359810 |s2cid=163629316 }}</ref> پر هن جلدي انهن کي چيڀاٽي ڇڏيو۔ [[File:Victory_stele_of_Naram_Sin_9068.jpg|thumb|[[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]]، جيڪا [[لولوبي]] ماڻهن خلاف [[زاگروس]] مان 2260 ق م جي فتح جو جشن ملهائي ٿي۔ هن شاخدار خود پائي رکيو آهي، جيڪو الوهيت جي علامت آهي، ۽ ٻين جي ڀيٽ ۾ وڏي قد ۾ ڏيکاريو ويو آهي ته جيئن سندس برتري ظاهر ٿئي۔<ref name="H.William 2009 p.74">{{cite book |last1=Stiebing |first1=H. William Jr. |title=Ancient Near Eastern History and Culture |publisher=Pearson Longman |year=2009 |page=74 |isbn=978-0-321-42297-2 }}</ref> [[سپر]] مان 12هين صدي ق م ۾ جنگي مال طور [[سوسا]] آندو ويو۔]] نارام-سين [[ايبلا]] سان گڏوگڏ [[ارمانوم]] ۽ ان جي بادشاهه جي اڪدي فتح جو پڻ ذڪر ڪيو۔<ref name="Otto2006">{{cite journal |first1=Adelheid |last1=Otto |title=Archaeological Perspectives on the Localization of Naram-Sin's Armanum |journal=Journal of Cuneiform Studies |volume=58 |pages=1–26 |year=2006 |doi=10.1086/JCS40025220 |s2cid=163490130 }}</ref> [[File:TellBrakNaramsinN.jpg|thumb|[[نارام-سين]] جو محل [[تل براڪ]] ۾۔]] شام تي بهتر نگراني لاءِ، هن تل براڪ ۾ هڪ شاهي رهائشگاهه تعمير ڪئي، جيڪو [[خابور ندي]] جي واديءَ ۾ [[جزيره، ميسوپوٽيميا|جزيره]] جي دل ۾ هڪ واٽ چوڪ هو۔ نارام-سين ماگان خلاف به مهم هلائي، جنهن به بغاوت ڪئي هئي؛ نارام-سين "[[ماجان]] خلاف ڪاهيو ۽ ذاتي طور ان جي بادشاهه مندانّو کي پڪڙيو"، جتي هن اهم رستن جي حفاظت لاءِ فوجي چوڪيون قائم ڪيون۔ وڏو خطرو اتر جي زاگروس جبلن مان اچي رهيو هو، يعني لولوبي ۽ گوتي۔ [[لولوبِي]] خلاف مهم جي نتيجي ۾ "نارام-سوئن جي فتحي اسٽيل" تراشي وئي، جيڪا هاڻي [[لوور عجائب گهر|لوور]] ۾ آهي۔ [[هتي ماڻهو|هتي]] ذريعا دعويٰ ڪن ٿا ته اڪد جو نارام-سين [[اناطوليا]] تائين به وڌي ويو، جتي هن هتي ۽ [[حوري ماڻهو|حوري]] بادشاهن [[پامبا]] جو [[هتي]]، [[زيپاني]] جو [[ڪنيش]]، ۽ ٻين 15 حڪمرانن سان جنگ ڪئي۔ معيشت تمام گهڻي منصوبابند هئي۔ اناج صاف ڪيو ويندو هو، ۽ اناج ۽ تيل جا راشن شهر جي ڪمارن طرفان ٺهيل معياري ٿانون ۾ ورهايا ويندا هئا۔ ٽيڪس پيداوار ۽ محنت جي صورت ۾ عوامي ڀتين، جن ۾ شهر جون ڀتيون، مندر، آبپاشيءَ جا واهه ۽ پاڻيءَ جا رستا شامل هئا، تي ڏنا ويندا هئا، جنهن مان وڏا زرعي اضافا پيدا ٿيندا هئا۔<ref>{{cite book |last1=Fagan |first1=Brian |year=2004 |title=The Long Summer: how climate changed civilisation |publisher=Granta Books |isbn=1-86207-644-8 }}</ref> هي نئون اڪدي دولت شايد سازگار موسمي حالتن، وڏن زرعي اضافن، ۽ ٻين قومن جي دولت جي ضبطگيءَ تي ٻڌل هئي۔<ref name="William J. Burroughs 2008">{{cite book |first1=William J. |last1=Burroughs |title=Climate Change in Prehistory: The end of the age of chaos |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |isbn=978-0-521-07010-2 }}</ref> بعد وارن اسيري ۽ بابلي متنن ۾ ''اڪد'' جو نالو، ''سومر'' سان گڏ، شاهي لقب جي حصي طور اچي ٿو، جيئن سومري [[LUGAL]] KI-EN-GI KI-URI يا اڪدي ''شار مات شُمري اُ اڪدي''،<ref name="Mieroop2007" /> جنهن جو ترجمو آهي "سومر ۽ اڪد جو بادشاهه"۔<ref>Ulanowski, Krzysztof, "The Rituals of Power: The Akkadian Tradition in Neo-Assyrian Policy", Tradition and Innovation in the Ancient Near East. Ed. by A. Arch, Winona Lake, Indiana Eisenbrauns, pp. 237-250, 2015</ref> هي لقب ان بادشاهه اختيار ڪيو، جنهن [[نپور]] تي قبضو ڪيو، جيڪو ڏاکڻي ميسوپوٽيميا جو فڪري ۽ مذهبي مرڪز هو۔ اڪدي دور ۾، اڪدي ٻولي وچ اوڀر جي [[لسان عام]] بڻجي وئي، ۽ انتظام لاءِ سرڪاري طور استعمال ٿيڻ لڳي، جيتوڻيڪ سومري ٻولي ڳالهائڻ ۽ ادب ۾ برقرار رهي۔ اڪدي ٻوليءَ جي پکڙجڻ شام کان ايلام تائين ٿي، ۽ ايتري قدر جو [[ايلامي ٻولي]] کي به عارضي طور ميسوپوٽيميا جي [[ميخي لکت]] ۾ لکيو ويو۔ اڪدي متن پوءِ ڏورانهن هنڌن تائين پهتا، [[قديم مصر|مصر]] (جي [[امرنا دور]] ۾) ۽ [[اناطوليا]] کان وٺي [[فارس]] ([[بيهستون]]) تائين۔ ===زوال=== [[File:The Gutians capturing a Babylonian city.jpg|thumb|[[سومر جي گٽين سلطنت|گوتي]] هڪ بابلي شهر تي قبضو ڪندي، جڏهن اڪدي پنهنجي شهر کان ٻاهر مزاحمت ڪري رهيا آهن۔ 19هين صديءَ جي هڪ تمثيلي تصوير۔]] {{See also|سومر جي گٽين سلطنت}} اڪد جي سلطنت غالباً 22هين صدي ق م ۾، پنهنجي قيام کان 180 سالن جي اندر، زوال پذير ٿي، جنهن سان هڪ "[[اونداهو دور (تاريخ نويسي)|اونداهو دور]]" شروع ٿيو، جنهن ۾ [[يور جو ٽيون خاندان]] اچڻ تائين ڪا نمايان شاهي مرڪزي طاقت نه رهي۔ علائقي جي سياسي ڍانچي شايد ٻيهر [[شهري رياست]]ن جي مقامي حڪمراني واري اڳئين حالت ڏانهن موٽي وئي هجي۔<ref name=Zettler24>Zettler (2003), pp. 24–25.</ref> شارڪليشري جي حڪومت جي آخر تائين سلطنت ٽٽڻ شروع ٿي وئي هئي۔ ڪيترن سالن جي افراتفري (۽ چئن بادشاهن) کان پوءِ [[شو-تورول]] ۽ دودو لڳي ٿو ته ڪجهه ڏهاڪن لاءِ مرڪزي اختيار بحال ڪرڻ ۾ ڪامياب ٿيا؛ تنهن هوندي به، اهي آخرڪار سلطنت جي مڪمل زوال کي روڪي نه سگهيا۔ انهيءَ نتيجي ۾ پيدا ٿيل اقتداري خال ۾ [[گوتي دور|گوتي]]، جن کي شارڪليشري جي دور ۾ اڪد فتح ڪيو هو، مرڪزي بابلي علائقي تي ادب ۽ امه تائين قبضو ڪري ورتو، ۽ [[انشان]] عارضي طور ديالا علائقي ۽ خود اڪد شهر تي به ڪنٽرول قائم ڪيو۔ هن وچ واري بي حڪمرانيءَ جي مدت بابت اندازا 40 سالن کان 100 سالن تائين آهن۔ [[اور-نمو جي قانوننامي]] جي ديباچي ۾ هو دعويٰ ڪري ٿو ته هن اڪشڪ، مارادا، گريڪل، [[ڪزالو]]، ۽ اُصَرم کي انشان کان آزاد ڪرايو۔<ref>Kraus, Nicholas, "The Weapon of Blood: Politics and Intrigue at the Decline of Akkad", Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie, vol. 108, no. 1, pp. 1–9, 2018</ref><ref>Badamchi, Hossein, "The Burden of Proof in Neo-Sumerian Law: A New Look at the Gutian Period in Codex Ur-Namma", Journal of Near Eastern Studies 84.2, pp. 315-332, 2025</ref> گوتي دور بابت ٿورو ئي معلوم آهي، ۽ اهو به واضح نه آهي ته اهو ڪيترو وقت هليو۔ ميخي لکت وارا ذريعا ظاهر ڪن ٿا ته گوتين جي انتظاميه زراعت، لکتن جي رڪارڊ، يا عوامي سلامتيءَ جي سنڀال بابت گهڻي پرواهه نه ڏيکاري؛ مشهور آهي ته هنن سڀني مال وارن جانورن کي آزاد گهمڻ ڏنو، جنهن ڪري جلد ئي [[قحط]] ۽ اناج جي اگهن ۾ تيز واڌ پيدا ٿي وئي۔ سومري بادشاهه [[اور-نمو]] (2112–2095 ق م) پنهنجي حڪومت دوران گوتين کي ميسوپوٽيميا مان ڪڍي ڇڏيو۔ ''سميري بادشاهن جي فهرست''، جيڪا شار-ڪلي-شري جي وفات کان پوءِ اڪدي سلطنت جو احوال بيان ڪري ٿي، چوي ٿي: {{Blockquote|بادشاهه ڪير هو؟ ڪير بادشاهه نه هو؟ اِرگِگي بادشاهه هو؛ نانُم، بادشاهه؛ اِمي، بادشاهه؛ اِلولو، بادشاهه — اهي چارئي بادشاهه هئا پر رڳو ٽي سال حڪومت ڪيائون۔ دودو 21 سال حڪومت ڪئي؛ شو-تورول، دودو جو پٽ، 15 سال حڪومت ڪئي۔ ... اگادي شڪست کاڌي ۽ ان جي بادشاهي اروڪ ڏانهن کڻي وڃي وئي۔ اروڪ ۾ [[اور-ننگن|اور-ننگن]] 7 سال حڪومت ڪئي، اور-گگير، اور-ننگن جو پٽ، 6 سال حڪومت ڪئي؛ ڪودا 6 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-اِلي 5 سال حڪومت ڪئي، اور-اُتو 6 سال حڪومت ڪئي۔ اروڪ تي هٿيارن سان حملو ٿيو ۽ ان جي بادشاهي گوتين جي لشڪر کڻي ويا۔}} تنهن هوندي به، اڪد يا اروڪ جي انهن پوءِ وارن بادشاهن بابت، اڪد جي بادشاهه [[دودو (اڪد)|دودو]] ۽ [[شو-تورول]] سان لاڳاپيل ڪجهه نوادرات کان سواءِ، ڪو به معلوم سال-نالو يا ٻيو آثار قديمه وارو ثبوت موجود ناهي۔<ref>{{cite web |title=CDLI-Found Texts |url=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=dudu |website=cdli.ucla.edu}}</ref> اروڪ جا نالي وارا بادشاهه شايد اڪد جي آخري بادشاهن جا همعصر هئا، پر ڪنهن به صورت ۾ گهڻو نمايان نه ٿي سگهيا هوندا۔ {{Blockquote|گوتين جي لشڪر ۾ (پهريون حڪمران) هڪ بي نالو بادشاهه هو؛ (پوءِ) اِمتا 3 سال بادشاهه رهيو؛ شُلمي 6 سال حڪومت ڪئي؛ ايلولوميش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِنمباڪيش 5 سال حڪومت ڪئي؛ اِگيشواش 6 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگب 15 سال حڪومت ڪئي؛ اِباتي 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ڪوروم 1 سال حڪومت ڪئي؛ ... 3 سال حڪومت ڪئي؛ ... 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِياراروم 2 سال حڪومت ڪئي؛ اِبرانم 1 سال حڪومت ڪئي؛ هبلُم 2 سال حڪومت ڪئي؛ پُزر-سين، هبلُم جو پٽ، 7 سال حڪومت ڪئي؛ اِيارلاگاندا 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 7 سال حڪومت ڪئي؛ ... 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔ ڪل 21 بادشاهن 91 سال، 40 ڏينهن حڪومت ڪئي۔}} [[File:Akkadian - Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion - Walters 42674 - Side D.jpg|upright|thumb|"بادشاهه يا ديوتا ۽ شڪست کاڌل شينهن سان سلنڊر مهر" (پراڻي اڪدي دور)۔<ref>{{cite web |publisher= [[The Walters Art Museum]] |url= http://art.thewalters.org/detail/4594 |title= Cylinder Seal with King or God and Vanquished Lion}}</ref> والٽرز آرٽ عجائب گهر۔]] تقريباً 2112 ق م کان 2004 ق م تائين وارو دور يور III دور جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو۔ دستاويز ٻيهر [[سميري ٻولي]] ۾ لکجڻ لڳا، جيتوڻيڪ سميري هاڻي هڪ خالص ادبي يا مذهبي ٻولي بڻجي رهي هئي، بلڪل ائين جيئن پوءِ [[وچئين دور]] واري [[يورپ]] ۾ لاطيني ٿي وئي هئي۔<ref name="Roux">[[Georges Roux]] (1996), ''Ancient Iraq'' (3rd Edition)(Penguin Harmondsworth)</ref> اڪدي سلطنت جي خاتمي جي هڪ وضاحت سادي هي آهي ته اڪدي خاندان ٻين آزاد ۽ طاقتور شهري رياستن تي پنهنجي سياسي بالادستي برقرار رکي نه سگهيو۔<ref name=Zettler24 /><ref>Norman Yoffee, "The Collapse of Ancient Mesopotamian States and Civilization", in The Collapse of Ancient States and Civilizations, ed. Norman Yoffee and George L. Cowgill, University of Arizona Press, 1991</ref> ====فطري سبب: ڏڪار ۽ موسمي نمونا==== {{Main|4.2-kiloyear event}} هڪ نظريو، جيڪو اڃا تائين اختلاف جوڳو آهي، علائقي جي زوال کي اڪدي دور جي پڇاڙيءَ (۽ [[قديم مصر]] ۾ [[پراڻي بادشاهي]] کان پوءِ واري [[پهريون وچ وارو دور]] جي خاتمي) سان ڳنڍي ٿو، ۽ ان جو سبب قديم ويجهي اوڀر واري علائقي ۾ تيزيءَ سان وڌندڙ خشڪي ۽ وسڪاري جي ناڪاميءَ کي قرار ڏئي ٿو، جيڪا صدي پيماني جي هڪ عالمي [[ڏڪار]] سبب ٿي، جنهن کي ڪڏهن ڪڏهن [[4.2-هزار ساله واقعو]] به چيو وڃي ٿو۔<ref>{{cite journal | author = Richard A. Kerr | year = 1998 | title = Sea-Floor Dust Shows Drought Felled Akkadian Empire | journal = Science | volume = 279 | issue = 5349 | pages = 325–326 | doi = 10.1126/science.279.5349.325 |bibcode = 1998Sci...279..325K | s2cid = 140563513 }}</ref><ref name="Weiss1993">{{cite journal | last1 = Weiss | first1 = H | year = 1993 | title = The Genesis and Collapse of Third Millennium North Mesopotamian Civilization | journal = Science | volume = 261 | issue = 5124 | pages = 995–1004 | doi = 10.1126/science.261.5124.995 | pmid = 17739617 | bibcode = 1993Sci...261..995W | s2cid = 31745857 |display-authors=etal | url = http://revistas.ucm.es/index.php/ILUR/article/view/61022 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wiener |first1=Malcolm H. |date=2014 |title=The Interaction of Climate Change and Agency in the Collapse of Civilizations ca. 2300–2000 BC |journal=Radiocarbon |volume=56 |issue=4 |pages=S1–S16 |doi=10.2458/azu_rc.56.18325 |bibcode=2014Radcb..56S...1W |citeseerx=10.1.1.692.2170 |s2cid=128775473 }}</ref> [[هاروي وائس]] اهو ڏيکاريو آهي ته {{blockquote|[A]رڪيالوجي ۽ مٽيءَ جي طبقن بابت ڊيٽا سبير جي شروعات، واڌ ۽ زوال جي سڃاڻپ ڪري ٿي، جيڪا ٽئين هزار سال ق م ۾ اتر ميسوپوٽيميا جي برسات تي ڀاڙيندڙ زرعي تهذيب هئي ۽ شام جي حابور ميداني علائقي ۾ واقع هئي۔ 2200 ق م ۾، آتش فشاني ڌماڪي کان پوءِ، خشڪي ۽ هوائن جي گردش ۾ نمايان واڌ ٿي، جنهن زمين جي استعمال جي حالتن کي سخت خراب ڪري ڇڏيو۔ چار صدين جي شهري زندگيءَ کان پوءِ، هي اوچتو موسمي تبديلي ظاهري طور تل ليلاڻ جي ڇڏجڻ، علائقائي ويرانگي، ۽ ڏکڻ ميسوپوٽيميا ۾ قائم اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻي۔ پاڙيسري علائقن ۾ هم وقت زوال اهو ظاهر ڪري ٿو ته هن اوچتي موسمي تبديلي جو اثر تمام وسيع هو۔<ref name="Weiss1993" />}} پيٽر بي. ڊي مينوكل ڏيکاريو آهي ته "هن وقت [[اتر ائٽلانٽڪ اوسليشن]] جو دجله ۽ فرات جي وهڪري تي اثر پيو، جنهن اڪدي سلطنت جي زوال جو سبب بڻيو"۔<ref>{{cite journal |last=de Menocal |first=P.B. |title=North Atlantic influence on Tigris–Euphrates streamflow |journal=International Journal of Climatology |volume=20 |issue=8 |pages=853–863 |date=30 June 2000|doi=10.1002/1097-0088(20000630)20:8<853::AID-JOC497>3.0.CO;2-M |bibcode=2000IJCli..20..853C }}</ref> [[HadCM3]] موسمي ماڊل جي مشاهدن تي ٻڌل وڌيڪ تازي تجزيي مان به اهو ظاهر ٿيو آهي ته خشڪ تر موسم ڏانهن هڪ تبديلي آئي، جنهن جو وقت سلطنت جي زوال سان ٺهڪي اچي ٿو۔<ref>{{Cite journal |last1=Cookson |first1=Evangeline |last2=Hill |first2=Daniel J. |last3=Lawrence |first3=Dan |date=2019-06-01 |title=Impacts of long term climate change during the collapse of the Akkadian Empire |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0305440318306198 |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=106 |pages=1–9 |doi=10.1016/j.jas.2019.03.009 |bibcode=2019JArSc.106....1C |s2cid=133772098 |issn=0305-4403|archive-url=http://eprints.whiterose.ac.uk/145596/ |archive-date=2 May 2019}}</ref> [[File: Impression of an Akkadian cylinder seal with inscription The Divine Sharkalisharri Prince of Akkad Ibni-Sharrum the Scribe his servant.jpg|thumb|upright=1.5|اڪدي بادشاهه [[شارڪليشري]] (تقريباً 2200 ق م) جي دور جي هڪ سلنڊر مهر جو نقش، جنهن جي وچ ۾ لکت آهي: "الاهي شارڪليشري، اڪد جو شهزادو، اِبني-شروم، ڪاتب، سندس خادم"۔ [[هندي ڀينسو|ڊگهي سڱن وارو ڀينسو]] غالباً [[سنڌو ماٿري]] مان آيل هو، ۽ [[ميلوحا]] (يعني [[سنڌو ماٿري جي تهذيب]]) سان لاڳاپن جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪو [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] جي هڪ مثال آهي۔ تقريباً 2217–2193 ق م۔ [[لوور عجائب گهر]].<ref>{{cite web |title=Cylinder Seal of Ibni-Sharrum |url=https://www.louvre.fr/en/oeuvre-notices/cylinder-seal-ibni-sharrum |website=Louvre Museum}}</ref><ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=12067 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref><ref>{{cite book |last1=Brown |first1=Brian A. |last2=Feldman |first2=Marian H. |title=Critical Approaches to Ancient Near Eastern Art |date=2013 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=9781614510352 |page=187 |url=https://books.google.com/books?id=F4DoBQAAQBAJ&pg=PA187 |language=en}}</ref>]] [[تل ليلاڻ]] جي کوٽائي مان ظاهر ٿئي ٿو ته شهر جون وڏيون ڀتيون ٺهڻ، مندر جي ٻيهر تعمير، ۽ اناج جي پيداوار جي نئين تنظيم کان ٿوري ئي پوءِ هي ماڳ ڇڏي ڏنو ويو۔ ان کان پوءِ جي مٽي، ڌوڙ ۽ واري ۾ انساني سرگرميءَ جو ڪو نشان نٿو ملي۔ مٽيءَ جي نمونن ۾ هوائن سان آيل بارڪ واري، ڪيڙن جي سرگرميءَ جو نه هجڻ، گهٽ وسڪارو، ۽ وڌيڪ خشڪ ۽ هوادار موسم جا اشارا مليا آهن۔ شاهدي مان معلوم ٿئي ٿو ته ڏڪار سبب انتهائي ڪمزور ٿيل رڍون ۽ ڍڳا مري ويا، ۽ لڳ ڀڳ 28,000 ماڻهو ماڳ ڇڏي ويا، غالباً ٻين وڌيڪ نم علائقن ڏانهن۔ تل براڪ جو قد ننڍو ٿي ويو۔ واپار ختم ٿي ويو۔ [[خانہ بدوش]] ڌڻ چاريندڙ، جهڙوڪ [[اموري]]، پنهنجا ڌڻ پاڻيءَ جي وڌيڪ قابلِ اعتماد ذريعن جي ويجهو آندا، جنهن ڪري سندن اڪدي آباديءَ سان تڪرار پيدا ٿيو۔ لڳي ٿو ته موسم سبب آيل هن زوال سڄي وچ اوڀر کي متاثر ڪيو، ۽ مصر جي پراڻي بادشاهي جي زوال سان به هم وقت هو۔<ref name="Weiss1993"/> مٿئين ملڪ ۾ برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت جي هن زوال جو مطلب اهو ٿيو ته ڏکڻ ميسوپوٽيميا اڪدي سلطنت کي ملندڙ زرعي مدد کان محروم ٿي وئي، جيڪا ان جي مالي پائيداريءَ لاءِ ضروري هئي۔ دجله ۽ فرات ۾ پاڻيءَ جي سطح 2600 ق م جي سطح کان 1.5 ميٽر هيٺ هلي وئي، ۽ جيتوڻيڪ يور III دور ۾ ڪجهه وقت لاءِ اها سنڀالي وئي، پر ڌڻ چاريندڙن ۽ آبادگارن وچ ۾ رقابت وڌي وئي۔ اڳوڻن کي زرعي زمينن ۾ پنهنجي ڌڻ چرائڻ کان روڪڻ لاءِ ڪوششون ڪيون ويون، جهڙوڪ يور III جي حڪمران [[شو-سين]] جي دور ۾ دجله ۽ فرات جي وچ ۾ 180 ڪلوميٽر ڊگهي ڀت تعمير ڪرڻ، جنهن کي "امورين کي ڌڪي واپس ڪندڙ" سڏيو ويو۔ اهڙين ڪوششن سياسي بيچينيءَ ۾ واڌ ڪئي؛ ساڳئي وقت، گهٽ سازگار موسمي حالتن سان [[آبادي]] جي توازن کي بحال ڪرڻ لاءِ سخت معاشي زوال به آيو۔<ref>Christie, Peter (2008) ''The Curse of Akkad: Climate upheavals that rocked human history'', Annick Press, pp. 31–48</ref><ref>{{cite journal | last1 = deMenocal | first1 = Peter B. | year = 2001 | title = Cultural responses to climate change during the late Holocene | url = https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/deMenocal.2001.pdf | journal = Science | volume = 292 | issue = 5517| pages = 667–673 | doi = 10.1126/science.1059827 | pmid = 11303088 | bibcode = 2001Sci...292..667D | s2cid = 18642937 }}</ref><ref>"[https://www.ldeo.columbia.edu/~peter/site/Papers_files/Cullen.et.al.2000.pdf Climate change and the collapse of the Akkadian empire: Evidence from the deep sea]" ''Geology'' 28(4), April 2000.</ref> [[رچرڊ ايل. زيٽلر]] ڏڪار واري نظريي تي تنقيد ڪندي چيو آهي ته اڪدي سلطنت جي تاريخ بندي تمام غير يقيني آهي، ۽ موجود شاهدي ايتري ڪافي نه آهي جو اها ڏيکاري سگهي ته ان جي معيشت وائس ۽ ٻين جي کوٽايل اترين علائقن تي منحصر هئي۔ هو وائس تي اها تنقيد به ڪري ٿو ته هن ڪجهه تباهڪار واقعن جي وضاحت ۾ اڪدي لکتن کي لفظي معنيٰ ۾ ورتو۔<ref>Zettler (2003), pp. 18–21.</ref> [[جوئن اوٽس]] جي مطابق، تل براڪ ۾ ڏڪار سان لاڳاپيل مٽيءَ جو "اشارو" نارام-سين جي محل جي سطح کان هيٺ آهي۔ تنهن هوندي به، شاهدي شايد اهو ظاهر ڪري ٿي ته براڪ واري "واقعي" کان پوءِ اڪدي ڪنٽرول وڌيڪ سخت ٿيو، مثال طور، پاڻ ان مضبوط قلعابند "محل" جي تعمير ۽ مقامي عملدارن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ اڪدي عملدارن جي موجودگي، جيڪا شايد ديهاتي علائقي ۾ بيچينيءَ جي علامت هجي، جيئن اهڙي قدرتي آفت کان پوءِ اڪثر ٿيندو آهي۔ ان کان سواءِ، اڪدين جي زوال کان پوءِ به براڪ آباد ۽ فعال رهيو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA11 11]–13. "A French soil-micromorphologist, Marie-Agnès Courty, a leading figure in assessing the evidence for this 'event', has now identified at Brak the earliest clearly dated Near Eastern soil 'signal' in a level unquestionably preceding the construction of Naram-Sin's Palace, that is, well before the collapse of the Akkadian Empire (see Courty 2001 and associated bibliography)."</ref> 2019ع ۾ [[هوڪائيدو يونيورسٽي]] جي عمان ۾ فاسل مرجانن بابت هڪ مطالعي مان اها شاهدي ملي ته ڊگهي ٿيندڙ سياري جي [[شمال|شمالي]] موسمن، يعني [[شمال (هوائون)|شمال]]، آبپاشي وارن کيتن جي [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] جو سبب بڻيا؛ نتيجي طور، فصلن جي پيداوار ۾ ڊرامائي گهٽتائي آئي، جنهن وڏي پيماني تي قحط پيدا ڪيو ۽ آخرڪار قديم اڪدي سلطنت جو زوال آندو۔<ref>{{cite journal |last1=Watanabe |first1=Takaaki K. |last2=Watanabe |first2=Tsuyoshi |last3=Yamazaki |first3=Atsuko |last4=Pfeiffer |first4=Miriam |title=Oman corals suggest that a stronger winter shamal season caused the Akkadian Empire (Mesopotamia) collapse |journal=Geology |volume=47 |issue=12 |pages=1141–1145 |publisher=GeoScienceWorld |year=2019 |doi=10.1130/G46604.1 |bibcode=2019Geo....47.1141W|s2cid=204781389 |url=https://pubs.geoscienceworld.org/gsa/geology/article-pdf/47/12/1141/4870170/1141.pdf }}</ref><ref>{{cite press release |url=https://www.global.hokudai.ac.jp/blog/strong-winter-dust-storms-may-have-caused-the-collapse-of-the-akkadian-empire/ |title=Strong winter dust storms may have caused the collapse of the Akkadian Empire |website=Hokkaido University |date=24 October 2019}}</ref> ==حڪومت== [[File:Akkadian Empire soldiers on the victory stele of Naram-Sin circa 2250 BC.jpg|thumb|اڪدي سلطنت جا سپاهي [[نارام-سين جي فتحي اسٽيل]] تي، تقريباً 2250 ق م]]{{main|ميسوپوٽيميا ۾ ادارن جي تاريخ}} اڪدي حڪومت هڪ اهڙو "روايتي معياري نمونو" قائم ڪيو، جنهن سان پوءِ ايندڙ سڀني ميسوپوٽيميا جي رياستن پاڻ کي ڀيٽيو۔ روايتي طور، ''انسي'' سومري [[شهري رياست]]ن جو سڀ کان اعليٰ عملدار هوندو هو۔ پوءِ وارين روايتن ۾، ڪو ماڻهو ديوي اِنانا سان شادي ڪري ''انسي'' بڻبو هو، ۽ اهڙيءَ طرح الوهي رضا منديءَ وسيلي حڪمراني کي جائزيت ملندي هئي۔ شروعات ۾، شاهي ''لوگال'' (''lu'' = ماڻهو، ''gal'' = وڏو) پجارڻ واري ''انسي'' جي ماتحت هوندو هو، ۽ مشڪل وقتن ۾ مقرر ڪيو ويندو هو، پر پوءِ وارن خانداني دورن ۾ ''لوگال'' ئي سڀ کان مٿانهون ڪردار بڻجي اڀريو، جنهن وٽ پنهنجو ''"é"'' (= گهر) يا "محل" هوندو هو، جيڪو مندر جي اداري کان آزاد هوندو هو۔ [[ميسالم]] جي زماني تائين، جيڪا به گهراڻو ڪش شهر تي قبضو رکندو هو، تنهن کي ''šar kiššati'' (= ڪش جو بادشاهه) تسليم ڪيو ويندو هو، ۽ اهو سومر ۾ برتر سمجهيو ويندو هو، شايد ان ڪري جو اتي ٻئي درياهه هڪ ٻئي جي ويجهو ٿيندا هئا، ۽ جيڪو ڪش تي حڪومت ڪندو هو سو هيٺاهين طرف ٻين شهرن جي آبپاشي نظامن تي به ڪنٽرول رکندو هو۔ جڏهن سرگون پنهنجي فتوحات کي "هيٺين سمنڊ" ([[فارسي نار]]) کان "مٿئين سمنڊ" ([[بحر روم]]) تائين وڌايو، تڏهن اهو سمجهيو ويو ته هو "آسمان هيٺ سڀني زمينن جي مڪمل مجموعي" تي حڪمران آهي، يا جيئن همعصر متن چون ٿا، "سج اڀرڻ کان وٺي سج لهڻ تائين"۔ سرگون جي دور ۾ ''انسي'' پنهنجا عهدا گهڻو ڪري برقرار رکندا هئا، پر کين وڌيڪ علائقائي گورنرن طور ڏٺو ويندو هو۔ لقب ''šar kiššati'' کي "ڪائنات جو مالڪ" جي معنيٰ ۾ به سمجهيو وڃڻ لڳو۔ سرگون بابت اهو به درج آهي ته هن [[دلمن]] ([[بحرين]]) ۽ ماگان ڏانهن بحري مهمون منظم ڪيون، جيڪي تاريخ جي پهرين منظم فوجي بحري مهمن مان شمار ٿين ٿيون۔ ڇا هن بعد وارن دستاويزن ۾ ڪيل دعويٰ مطابق [[ڪپتارا]] (شايد [[قبرص]]) واري بادشاهي تائين، جيڪا بحر روم سان لاڳاپيل هئي، به اهڙي مهم ڪئي، اهو وڌيڪ مشڪوڪ آهي۔ نارام-سين، جيڪو سرگون جو پوٽو هو، هن عمل کي سرگون کان به اڳتي وڌايو، جتي بادشاهه کي نه رڳو "چارئي پاسن (زمين) جو مالڪ" سڏيو ويو، پر کيس ''dingir'' (= ديوتائن) جي درجي تائين به بلند ڪيو ويو، ۽ سندس پنهنجو مندر به قائم ٿيو۔ ان کان اڳ ڪو حڪمران، جيئن [[گلگامش]]، مرڻ کان پوءِ الوهي درجو حاصل ڪري سگهندو هو، پر اڪدي بادشاهه، نارام-سين کان شروع ٿي، پنهنجي حياتيءَ ۾ ئي زمين تي ديوتا سمجهيا ويا۔ سندن تصويرن ۾ کين عام انسانن کان گهڻو وڏو ڏيکاريو ويندو هو ۽ پنهنجن خادمن کان فاصلي تي رکيو ويندو هو۔<ref>Leick, Gwendolyn (2001) "Mesopotamia: Invention of the City" (Penguin Books)</ref> ملڪ تي قبضي کي برقرار رکڻ لاءِ، سرگون ۽ نارام-سين ٻنهي هڪ حڪمت عملي اختيار ڪئي، جنهن مطابق هنن پنهنجين ڌيئرن، بالترتيب اينهدوانا ۽ ايمينانا، کي سومر جي انتهائي ڏاکڻي شهر يور ۾، سومري چنڊ ديوتا ننا جي اڪدي صورت سين جي اعليٰ پجارڻ مقرر ڪيو؛ پنهنجن پٽن کي اهم هنڌن تي علائقائي ''انسي'' گورنر بڻايو؛ ۽ پنهنجين ڌيئرن کي سلطنت جي ڪناري وارن حصن جي حڪمرانن سان شادي ڪرائي ([[اورڪيش]] ۽ مرهاشي)۔ ان جو هڪ چڱيءَ طرح دستاويز ٿيل مثال نارام-سين جي ڌيءَ تارام-اگاڊي جو اورڪيش ۾ آهي۔<ref>[http://128.97.6.202/attach/Buccellati%202002%20Taram%20Agade%20Daughter%20of%20Naram%20Sin.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010104858/http://128.97.6.202/attach/Buccellati|date=10 October 2017}} Tar'am-Agade, Daughter of Naram-Sin, at Urkesh, Buccellati, Giorgio and Marilyn Kelly-Buccellati, in of Pots and Plans. Papers on the Archaeology and History of Mesopotamia and Syria presented to David Oates in Honour of his 75th Birthday, London: Nabu Publications, 2002</ref> براڪ جي انتظامي مرڪز مان ملندڙ رڪارڊن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اڪدين مقامي ماڻهن کي [[محصول وصول ڪندڙ]] طور مقرر ڪيو هو۔<ref>J. Oates (2004), p. [https://books.google.com/books?id=EnQ8W6AmCq0C&pg=PA10 10].</ref> ==معيشت== [[File:Cylinder seal of the scribe Kalki (photograph).jpg|thumb|upright=1.5|ڪاتب ڪَلڪي جي سلنڊر مهر، جنهن ۾ شهزادو اُبِل-اشتر، جيڪو غالباً سرگون جو ڀاءُ هو، معززن ماڻهن سان گڏ ڏيکاريل آهي (سامهون هڪ تيرانداز، شهزادي جي پٺيان تختي جهليل ڪاتب، ۽ هٿيارن سان ٻه معزز شخصيتون)۔<ref name="LN93-94">{{cite journal |last1=Nigro |first1=Lorenzo |title=The Two Steles of Sargon: Iconology and Visual Propaganda at the Beginning of Royal Akkadian Relief |journal=Iraq |volume=60 |date=1998 |publisher=British Institute for the Study of Iraq |pages=93–94 |doi=10.2307/4200454 |jstor=4200454 |hdl=11573/109737 |s2cid=193050892 }}</ref>]] اڪد جي آبادي، لڳ ڀڳ سڀني جديد-کان-اڳ وارين رياستن وانگر، مڪمل طور علائقي جي زرعي نظامن تي ڀاڙيندي هئي، جيڪي بظاهر ٻن بنيادي مرڪزن تي ٻڌل هئا: ڏکڻ عراق جون آبپاشيءَ واريون زرعي زمينون، جتي روايتي طور پوکيل هر هڪ داڻي عيوض 30 داڻن جي پيداوار ٿيندي هئي، ۽ اتر عراق جي برسات تي ڀاڙيندڙ زراعت، جيڪا "مٿيون ملڪ" جي نالي سان سڃاتي ويندي هئي۔ اڪدي دور ۾ ڏکڻ عراق بظاهر پنهنجي موجوده وسڪاري واري سطح جي ويجهو پهچي چڪو هو، جيڪا هر سال {{convert|20|mm|1|abbr=on}} کان به گهٽ هئي، جنهن جي نتيجي ۾ زراعت مڪمل طور آبپاشيءَ تي ڀاڙيندڙ هئي۔ اڪدي دور کان اڳ، خراب نيڪال واري آبپاشي سبب زمينن جي وڌندڙ [[مٽيءَ جي کاراپڻ|کاراپڻ]] ڏکڻ حصي ۾ [[ڪڻڪ]] جي پيداوار گهٽائي رهي هئي، جنهن ڪري وڌيڪ لوڻ برداشت ڪندڙ [[جَوَ]] جي پوک ڏانهن رخ ڪيو ويو۔ هتان جي شهري آبادي 2600 ق م تائين اڳ ئي پنهنجي چوٽيءَ تي پهچي چڪي هئي، ۽ [[آبادي]]ءَ جو دٻاءُ تمام گهڻو هو، جيڪو اڪدي دور کان بلڪل اڳ ظاهر ٿيندڙ فوجيت جي عروج ۾ حصيدار ٿيو (جيئن [[اياناتم]] جي [[گدهن جي اسٽيل]] ۾ ڏسي سگهجي ٿو)۔ [[قديم سومر ۾ جنگ|شهري رياستن جي وچ ۾ جنگ]] سبب آباديءَ ۾ گهٽتائي ٿي هئي، جنهن مان اڪد عارضي نجات فراهم ڪئي۔<ref>Thompson, William J. (2003), "Complexity, Diminishing Marginal Returns and Serial Mesopotamian Fragmentation," ''Journal of World Systems Research''</ref> ڏکڻ ۾ زرعي پيداوار جي انهيءَ بلند سطح ئي ان وقت دنيا جي سڀ کان وڌيڪ آباديءَ جي گهڻائيءَ جي واڌ کي ممڪن بڻايو، جنهن اڪد کي فوجي برتري ڏني۔ [[File:Murex Rimush Louvre AO21404.jpg|thumb|left|[[مرڪس]] جي سامونڊي خول تي [[ريمش]]، ڪش جي بادشاهه، جو نالو، {{circa|lk=no|2270}} ق م، [[لوور عجائب گهر|لوور]]، جيڪو بحر روم جي سامونڊي ڪناري کان واپار وسيلي آندو ويو، جتي ان کي [[ڪنعان|ڪنعاڻين]] پاران واڱڻائي رنگ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو۔]] هن علائقي ۾ [[زيرِزمين پاڻي جي سطح|پاڻيءَ جي زيرزميني سطح]] تمام مٿي هئي ۽ اها باقاعدي ڀرجي ويندي هئي—آڪٽوبر کان مارچ تائين دجله ۽ فرات جي مٿانهن علائقن ۾ سياري جي طوفانن وسيلي، ۽ مارچ کان جولاءِ تائين برف ڳرڻ وسيلي۔ ٻوڏ جون سطحون، جيڪي تقريباً 3000 کان 2600 ق م تائين مستحڪم رهيون هيون، پوءِ گهٽجڻ شروع ٿيون، ۽ اڪدي دور تائين اڳوڻي رڪارڊ جي ڀيٽ ۾ اڌ ميٽر کان هڪ ميٽر هيٺ اچي ويون۔ تنهن هوندي به، زمين جي همواري ۽ موسمي غير يقينيءَ سبب ٻوڏون نيل جي ڀيٽ ۾ گهڻيون غير متوقع هيون؛ لڳي ٿو ته سخت ٻوڏون باقاعده واقعو هيون، جنهن ڪري آبپاشيءَ جي کاهين ۽ نيڪال جي نالن جي مسلسل سنڀال جي ضرورت پوندي هئي۔ هارين کي آگسٽ کان آڪٽوبر تائين، جيڪا خوراڪ جي کوٽ جو وقت هوندو هو، شهر جي مندرن جي عملدارن جي قبضي هيٺ هن ڪم لاءِ جٿن ۾ ڀرتي ڪيو ويندو هو، ۽ اهڙيءَ طرح اهو هڪ قسم جي بي روزگاري رليف طور به ڪم ڪندو هو۔ [[گوينڊولن ليڪ]]<ref>Leick Gwendolyn (2003), "Mesopotamia: The invention of the city" (Penguin)</ref> تجويز ڪيو آهي ته شايد اهو ئي سرگون جو ڪش جي بادشاهه وٽ اصل روزگار هو، جنهن کيس ماڻهن جي وڏن گروهن کي مؤثر نموني منظم ڪرڻ جو تجربو ڏنو؛ هڪ تختيءَ تي لکيل آهي، "سرگون، اهو بادشاهه، جنهن لاءِ اينليل ڪنهن به حريف کي برداشت نه ڪيو—5,400 سپاهي روزانو سندس اڳيان ماني کائيندا هئا"۔<ref>Kramer 1963:324, quoted in Charles Keith Maisels, ''The Emergence of Civilization'' ch. "The institutions of urbanism", 1990:179.</ref> لُڻ پوئين بهار ۾ ٿيندي هئي ۽ سُڪي اونهاري جي مهينن ۾۔ اتر اولھه کان ايندڙ [[خانہ بدوش]] [[اموري]] پنهنجن رڍن ۽ ٻڪرين جي ڌڻن کي ڪٽيل فصلن جي بچيل ٽُڪرن تي چرائڻ لاءِ آڻيندا هئا ۽ کين درياهه ۽ آبپاشيءَ جي نالن مان پاڻي پياريو ويندو هو۔ هن سهولت جي بدلي کين [[اون]]، [[گوشت]]، [[کير]] ۽ [[پنير]] جي صورت ۾ مندرن کي محصول ڏيڻو پوندو هو، جيڪي اهي شيون پوءِ عملدارن ۽ پجارين ۾ ورهائيندا هئا۔ سٺن سالن ۾ سڀ ڪجهہ ٺيڪ هلندو هو، پر خراب سالن ۾ سياري جا قدرتي چراگاهه گهٽجي ويندا هئا، خانه بدوش پنهنجا ڌڻ اناج وارن کيتن ۾ چرائڻ جي ڪوشش ڪندا هئا، جنهن جي نتيجي ۾ هارين سان جهيڙا ٿيندا هئا۔ ظاهر ٿو ٿئي ته سلطنت جي اترين حصي مان ڪڻڪ گهرائي ڏکڻ جي آباديءَ کي سهارو ڏيڻ سان هن مسئلي تي عارضي طور ضابطو آيو،<ref>{{cite book|last1=Bourke|first1=Stephen|title=The Middle East: the cradle of civilization revealed|date=2008|publisher=Thames & Hudson|isbn=9780500251478|page=89}}</ref> ۽ لڳي ٿو ته انهيءَ سان هن علائقي اندر معاشي بحالي ۽ وڌندڙ آبادي ممڪن ٿي۔ ===پرڏيهي واپار=== [[File:Moyen_Orient_3mil_aC.svg|thumb|upright=1.5|ميسوپوٽيميا وارن لاءِ پرڏيهي علائقن جا هنڌ، جن ۾ [[ايلام]]، [[ماگان]]، [[دلمن]]، [[مرهاشي]] ۽ [[ميلوحا]] شامل آهن۔]] {{See also|سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا}} پنهنجين معاشي ۽ زرعي پاليسين جي نتيجي ۾، سومر ۽ اڪد وٽ زرعي شين جو اضافو موجود هو، پر لڳ ڀڳ هر ٻي شيءِ، خاص طور ڌاتي معدنيات، ڪاٺ ۽ تعميري پٿر، جي کوٽ هئي، ۽ اهي سڀ شيون درآمد ڪرڻيون پونديون هيون۔ اڪدي رياست جو "چانديءَ جي جبل" (شايد [[طورس جبل]])، لبنان جي "ديدارن"، ۽ ماگان جي ٽامي جي ذخيرن تائين پکڙجڻ، وڏي حد تائين انهن درآمدن تي ڪنٽرول حاصل ڪرڻ جي مقصد سان ٿيو۔ هڪ تختي، جيڪا هڪ اصل لکت جي پراڻي بابلي دور واري نقل آهي، چوي ٿي: {{Blockquote|"سرگون، ڪش جو بادشاهه، سمنڊ جي ڪناري تائين چونٽيهه جنگين ۾ (شهرن تي) غالب آيو ۽ انهن جون ڀتيون ڊاهي ڇڏيائين۔ هن [[ميلوحا]] جا جهاز، [[ماگان]] جا جهاز ۽ [[دلمن]] جا جهاز اگادي جي گهاٽ سان ٻڌرائي بيهاريا۔ سرگون بادشاهه (ديوتا) داگان جي اڳيان جهڪي پيو ۽ هن کان دعا گهري؛ ۽ هن (داگان) کيس مٿيون ملڪ عطا ڪيو، يعني ماري، يارمُتي ۽ ايبلا، ديدارن جي ٻيلي تائين ۽ چانديءَ جي جبل تائين۔"|[[سرگون اڪد]] جي لکت (تقريباً 2270–2215 ق م)<ref>{{cite book |last1=Ray |first1=Himanshu Prabha |title=The Archaeology of Seafaring in Ancient South Asia |date=2003 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521011099 |page=85 |url=https://books.google.com/books?id=iHHzP4uVpn4C&pg=PA85 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=The Indus Civilization and Dilmun, the Sumerian Paradise Land |url=https://www.penn.museum/sites/expedition/the-indus-civilization-and-dilmun-the-sumerian-paradise-land/ |website=www.penn.museum}}</ref><ref name="JR14">{{cite book |last1=Reade |first1=Julian E. |title=The Indus-Mesopotamia relationship reconsidered (Gs Elisabeth During Caspers) |date=2008 |publisher=Archaeopress |isbn=978-1-4073-0312-3 |pages=14–17 |url=https://www.academia.edu/28245304 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Stein |first1=Stephen K. |title=The Sea in World History: Exploration, Travel, and Trade [2 volumes] |date=2017 |publisher=ABC-CLIO |isbn=9781440835513 |page=38 |language=en}}</ref>}} اڪدي دور ۾ بين الاقوامي واپار ترقي ڪئي۔ [[سنڌو-ميسوپوٽيميا لاڳاپا]] به بظاهر وڌيا: [[سرگون اڪد]] (تقريباً 2300 يا 2250 ق م) پهريون ميسوپوٽيمي حڪمران هو، جنهن [[ميلوحا]] واري علائقي جو صاف لفظن ۾ ذڪر ڪيو، جنهن کي عام طور [[بلوچستان]] يا [[سنڌو]] واري علائقي طور سمجهيو وڃي ٿو۔<ref name="JR14"/> ==ثقافت== ===اڪدي فن=== {{multiple image | total_width = 450 | perrow = 2 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = نصيريه جي نارام-سين فتحي اسٽيل | image1 = Nasiriyah_Victory_Stele_of_Naram-Sin._From_Mesopotamia,_Iraq,_c._2300_BCE._Iraq_Museum.jpg | image2 = Nasiriyah Victory Stele of Naram-Sin, from Mesopotamia, Iraq, c. 2300 BCE. Iraq Museum.jpg | footer = [[نارام-سين]] جي نصيريه اسٽيل تي تلوار کڻندڙ سپاهي ۽ اگهاڙا قيدي۔<ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |page=239 |issn=0006-7997 |jstor=4171539}}</ref> }} فن ۾ گهڻو زور هن گهراڻي جي بادشاهن تي ڏنو ويو، جڏهن ته گهڻو ڪجهه اڳئين سومري فن مان به جاري رهيو۔ ٿوري ئي تعميراتي باقيات بچي آهي۔ وڏن ڪمن ۽ ننڍين شين جهڙوڪ مهرن ۾ حقيقت نگاري جو درجو نمايان طور وڌيو،<ref>{{cite book |last1=Frankfort |first1=Henri |author-link=Henri Frankfort |title=The art and architecture of the ancient Orient |date=1970 |publisher=Penguin Books (now Yale History of Art)|isbn=0-14-056107-2 |pages=83–91 |edition=4th rev. impression with additional bibliography |url=}}</ref> پر مهرن ۾ "ظالماڻي ٽڪراءَ، خطري ۽ غير يقينيءَ واري هڪ سخت دنيا" ڏيکاريل آهي، "اها دنيا جنهن ۾ انسان ڏورانهن ۽ هيبتناڪ ديوتائن جي اڻ ڄاتل عملن جي آڏو بي وسيءَ سان جهڪيل آهي، جن جي هو خدمت ته ڪري ٿو پر محبت نٿو ڪري سگهي۔ هي اداس مزاج ... ميسوپوٽيمي فن جي هڪ نمايان خصوصيت بڻيل رهيو..."{{sfn|Frankfort|1970|p=71}} اڪدي سنگتراشي پنهنجي نفاست ۽ حقيقت نگاريءَ سبب نمايان آهي، جيڪا اڳئين [[سومري فن]] جي ڀيٽ ۾ صاف واڌارو ڏيکاري ٿي۔<ref>{{cite book |title=Art of the First Cities: The Third Millennium B.C. from the Mediterranean to the Indus |date=2003 |publisher=Metropolitan Museum of Art |isbn=978-1-58839-043-1 |pages=204–205 |url=https://books.google.com/books?id=8l9X_3rHFdEC&pg=PA204 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=McKeon |first1=John F. X. |title=An Akkadian Victory Stele |journal=Boston Museum Bulletin |date=1970 |volume=68 |issue=354 |pages=226–243 |jstor=4171539 }}</ref> {{clear}} <gallery widths="200" heights="200" perrow="4"> File:Bassetki Statue, Akkadian period, 23rd century BCE, from Bassetki, Iraq. Iraq Museum.jpg|[[باسيٽڪي مجسمو]]، اڪدي فن جي حقيقت نگاريءَ جو هڪ ٻيو مثال File:Statue de Manishtusu - Sb 47 - Antiquités orientales du Louvre.jpg|[[منيشتوشو]] جو مجسمو File:Statue of an Akkadian ruler of Assur city. From Assur, Iraq, c. 2300 BCE. Pergamon Museum.jpg|هڪ اڪدي حڪمران جو مجسمو۔ اشور، عراق مان، تقريباً 2300 ق م۔ پرگامون عجائب گهر۔ File:Fragment of the statue of a devotee, with inscription in the name of Naram-Sin.jpg|هڪ عقيدتمند جي مجسمي جو ٽڪرو، نارام-سين جي نالي سان لکت سميت: "ديوتا اِرّا جي لاءِ، نارام-سين جي حياتيءَ لاءِ، طاقتور، سندس ساٿي، چار علائقن جو بادشاهه، شو-استڪّال، ڪاتب، وڏي عملدار، پنهنجو مجسمو وقف ڪيو آهي"۔<ref>{{cite web |title=Site officiel du musée du Louvre |url=http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not&idNotice=12209 |website=cartelfr.louvre.fr}}</ref> </gallery> ====مهرون==== اڪدين بصري فنون کي نظريي جي اظهار جو ذريعو بڻايو۔ هنن سلنڊر مهرن لاءِ هڪ نئون انداز پيدا ڪيو، جنهن ۾ روايتي جانورن واري سينگار کي ٻيهر استعمال ڪيو ويو، پر ان کي لکتن جي چوڌاري منظم ڪيو ويو، جيڪي اڪثر ترتيب جو مرڪزي حصو بڻجي ويون۔ شڪلون به وڌيڪ مجسماتي ۽ فطري ٿي ويون۔ نوان عنصر به شامل ڪيا ويا، خاص طور اڪدي ديو مالا سان لاڳاپيل مالا مال موضوعن جي حوالي سان۔ {{clear}} <gallery widths="200px" heights="100px" perrow="4"> File:Adda Seal Akkadian Empire 2300 BC.jpg|"اَدا، ڪاتب" جي لکت، شڪار ڪندڙ ديوتا ڪمان ۽ تير سان، [[اشتار]] ڪلهن مان نڪرندڙ هٿيارن سان، اڀرندڙ سج جو ديوتا [[شمش]]، تقدير جو [[زو (ڏند ڪٿا)|زو]] پکي، پاڻيءَ جو ديوتا [[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] ٽنگن جي وچ ۾ ڏاند سان، ۽ ٻه-چهرو خادم ديوتا اُسيمو ساڄو هٿ مٿي کڻي بيٺو۔<ref>{{cite web |title=The Adda Seal |url=https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=368706&partId=1&searchText=89115&page=1 |website=British Museum}}</ref> File:Akkadian seal Agricultural scene Louvre Museum.jpg|هڪ اڪدي مهر، جيڪا زرعي منظر ڏيکاري ٿي۔ لوور عجائب گهر File:Le dieu de l ete et dumuzi.jpg|اونهاري جو ديوتا ۽ [[دوموزي]]۔ لوور عجائب گهر File:Periodo accadico, sigillo in calcare verde con eroi a sei ricci che sottomettono un bufalo d'acqua e un leone, 2350-2150 ac ca.jpg|[[اِيا (بابلي ديوتا)|اِيا]] پاڻيءَ جي ڀينسي سان وڙهندي، ۽ ڏاند-انسان [[اينڪيدو]] شينهن سان وڙهندي۔ </gallery> ===ٻولي=== {{See also|سومري ٻولي|اڪدي ٻولي}} ٽئين هزار سال ق م دوران سومرين ۽ اڪدين جي وچ ۾ هڪ تمام گهري ثقافتي هم آهنگي پيدا ٿي، جنهن ۾ وسيع [[wikt:bilingualism|ٻٽي ٻولي ڳالهائڻ]] شامل هو۔<ref name="Deutscher">{{cite book|author=Deutscher, Guy|title=Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation|publisher=[[Oxford University Press|Oxford University Press US]]|year=2007|isbn=978-0-19-953222-3|pages=20–21|author-link=Guy Deutscher (linguist)}}</ref> [[اڪدي ٻولي]] تي سومري جو اثر (۽ ان جي ابتڙ) هر شعبي ۾ ظاهر آهي، وڏي پيماني تي لفظي ادل بدليءَ کان وٺي نحوي، صرفي ۽ صوتياتي ويجهڙائپ تائين۔<ref name="Deutscher"/> ان ڪري عالمن ٽئين هزار سال ق م جي سومري ۽ اڪدي کي هڪ ''[[اسپراخ بُنڊ]]'' سڏيو آهي۔<ref name="Deutscher"/> اڪدي ٻولي آهستي آهستي سومري جي جاءِ ڳالهائجندڙ ٻولي طور تقريباً 2000 ق م جي لڳ ڀڳ ورتي (صحيح تاريخ اڃا بحث جو موضوع آهي)،<ref name="woods">[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Christopher Woods, "Bilingualism, Scribal Learning, and the Death of Sumerian", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 91–120, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> پر سومري ٻولي ميسوپوٽيميا ۾ پهرين صدي عيسويءَ تائين مقدس، رسمي، ادبي ۽ علمي ٻولي طور استعمال ٿيندي رهي۔<ref>Cooper, J. S., "Sumerian and Akkadian in Sumer and Akkad", Orientalia, n.s., 42, pp. 239–46, 1973</ref><ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois2_2007.pdf], Piotr Michalowski, "The Lives of the Sumerian Language", in S.L. Sanders (ed) Margins of Writing, Origins of Culture, pp. 163–190, Oriental Institute Seminars 2, Chicago: The Oriental Institute, 2007 {{ISBN|1-885923-39-2}}</ref> ===شاعره-پجارڻ اينهدوانا=== [[File:Enheduanna, daughter of Sargon of Akkad.jpg|thumb|upright|[[اينهدوانا]]، [[سرگون اڪد]] جي ڌيءَ، تقريباً 2300 ق م]] سومري ادب اڪدي دور ۾ به وڏي شاهوڪاري سان ترقي ڪندو رهيو۔ [[اينهدوانا]]، "[[سين (ڏند ڪٿا)|ننا]] [سومري چنڊ ديوتا] جي زال (سومري ''dam'' = اعليٰ پجارڻ) ۽ سرگون جي ڌيءَ"<ref>Winter, Irene J. (1987), "Women in Public: The Disk of Enheduanna, The Beginning of the Office of En-Priestess, the Weight of the Visual Evidence". ''La Femme dans le Proche-Orient Antique''. (Paris: Editions Recherche sur les Civilisations)</ref>، جيڪا يور ۾ سين جي مندر سان لاڳاپيل هئي ۽ {{circa|lk=no|2285}}–2250 ق م جي وچ ۾ زنده رهي، تاريخ جي پهرين اهڙي شاعره آهي جنهن جو نالو معلوم آهي۔ سندس معلوم تصنيفن ۾ ديوي [[اِنانا]] جي واکاڻ ۾ ڀڄن شامل آهن، جهڙوڪ ''اِنانا جي سرفرازي'' ۽ ''اِن-نن سا-گُر-را''۔ ٽين تصنيف، ''[[مندرن جا ڀڄن]]''، مخصوص ڀڄنن جو هڪ مجموعو آهي، جيڪو مندرن، انهن جي رهواسين ۽ انهن ديوتائن کي مخاطب ڪري ٿو جن لاءِ اهي مندر وقف ڪيا ويا هئا۔ هن شاعره جون تصنيفون اهم آهن، ڇاڪاڻ ته جيتوڻيڪ انهن جي شروعات ٽئين شخص ۾ ٿئي ٿي، اهي پوءِ شاعرہ جي پنهنجي پهرين شخصي آواز ۾ بدلجن ٿيون، ۽ اهي ميخي لکت جي استعمال ۾ هڪ نمايان ترقيءَ جي نشاندهي ڪن ٿيون۔ شاعره، شهزادي ۽ پجارڻ طور، هوءَ اهڙي شخصيت هئي جنهن، وليم ڊبليو. هيلو جي لفظن ۾، "پنهنجن ٽنهي ڪردارن ۾ ايندڙ ڪيترين ئي صدين لاءِ معيار قائم ڪيو"۔<ref>Enheduanna, ''The Exaltation of Inanna''. Translated by William W. Hallo and J. J. A. Van Dijk, Ams Pr Inc, 1979, {{ISBN|0-404-60263-0}}</ref> ''اِنانا جي سرفرازي'' ۾، {{Blockquote|اينهدوانا اِنانا کي هڪ جنگي ديوي طور انسان ذات کي سزا ڏيندي ڏيکاري ٿي۔ اهڙيءَ طرح هوءَ جنگجو اڪدي اشتر جي خاصيتن کي نرم سومري محبت ۽ زرخيزيءَ واري ديوي جي خاصيتن سان گڏائي ٿي۔ هوءَ اِنانا کي هڪ وڏي طوفاني پکيءَ سان تشبيهه ڏئي ٿي، جيڪو ننڍن ديوتائن تي جهپٽيو ٿي پوي ۽ انهن کي ڇرڪيل چمگادڙن وانگر اُڏائي ڇڏي ٿو۔ پوءِ، ڀڄن جي شايد سڀ کان دلچسپ حصي ۾، اينهدوانا پاڻ اڳتي اچي ٿي ۽ پهرين شخص ۾ پنهنجون گذريل وڏايون بيان ڪري ٿي، پنهنجي ساک قائم ڪري ٿي، ۽ پنهنجي موجوده تڪليف جي وضاحت ڪري ٿي۔ هن کي يور شهر جي مندر مان ۽ اروڪ مان، اعليٰ پجارڻ واري عهدي تان ڪڍي ميدانن ڏانهن جلاوطن ڪيو ويو آهي۔ هوءَ چنڊ ديوتا ننا کان اپيل ڪري ٿي ته هو سندس حق ۾ سفارش ڪري، ڇاڪاڻ ته اروڪ شهر، حڪمران لوگالانّي جي ماتحت، سرگون جي خلاف بغاوت ڪئي آهي۔ باغي لوگالانّي ايئانا مندر، جيڪو قديم دنيا جي وڏن مندرن مان هڪ هو، کي به تباهه ڪري ڇڏيو ۽ پوءِ پنهنجي ڀاڄائي ڏانهن به هٿ وڌايو۔<ref>[https://www.feminism.researche-editions.cddc.vt.edu/Enheduanna.html] Binkley, Roberta, "Enheduanna: An Overview of Her Writings", Feminist Theory Website, 1998</ref>}} [[File:Ishtar on an Akkadian seal.jpg|thumb|ديوي [[اشتار]] هڪ اڪدي مهر تي، 2350–2150 ق م]] اڪد جا بادشاهه پوءِ وارين ميسوپوٽيمي تهذيبن ۾ ڏند ڪٿائي حيثيت اختيار ڪري ويا، جتي سرگون کي هڪ مضبوط ۽ داناءُ اڳواڻ جو نمونو سمجهيو ويو، ۽ سندس پوٽو نارام-سين هڪ بدڪار ۽ بي حرم اڳواڻ (''Unheilsherrscher'' يعني "فساد جو حڪمران"، [[Hans Gustav Güterbock|هانس گستاف گيٽر بوڪ]] جي تجزيي موجب) سمجهيو ويو، جنهن پنهنجي سلطنت تي تباهي آندي۔<ref>Jerrold S. Cooper, "Paradigm and Propaganda: The Dynasty of Akkade in the 21st Century", in Liverani, Mario, ed. Akkad: The First World Empire: Structure, Ideology Traditions, Padova: Sargon srl, 1993 {{ISBN| 978-8-81120-468-8}}</ref><ref>Bill T. Arnold, "The Weidner Chronicle and the Idea of History in Israel and Mesopotamia"; in ''Faith, Tradition, and History: Old Testament Historiography in Its Near Eastern Context''; [[Alan Millard|Millard]], Hoffmeier & Baker, eds.; Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1994; {{ISBN|0-931464-82-X}}; p. [https://books.google.com/books?id=qYudy66ymrUC&pg=PA138 138].</ref> ==ٽيڪنالاجي== هن دور جي هڪ تختيءَ ۾ لکيل آهي، "(قديم ترين ڏينهن کان) ڪنهن به ماڻهو شيهي جو مجسمو نه ٺاهيو هو، (پر) ڪش جي بادشاهه ريمش پنهنجو شيهي جو مجسمو ٺهرايو۔ اهو اينليل جي اڳيان بيٺو هو؛ ۽ اهو ديوتائن جي مجلس آڏو سندس (ريمش جي) خوبين کي بيان ڪندو هو"۔ [[ٺهيل-موم طريقي]] سان ڍاليل ٽامي جو [[باسيٽڪي مجسمو]] انهيءَ اعليٰ مهارت جي شاهدي ڏئي ٿو، جيڪا اڪدي دور ۾ ڪاريگرن حاصل ڪئي هئي۔<ref name="Mieroop2007" /> == پڻ ڏسو == * [[قديم ويجهي اوڀر جي شهرن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي ديوتائن جي فهرست]] * [[ميسوپوٽيميا جي تاريخ]] * [[ميسوپوٽيميا جي خاندانن جي فهرست]] {{clear}} == حوالا == {{Reflist|30em}} === ڪتابيات === {{History of Iraq|File:Impression_of_an_Akkadian_cylinder_seal_with_inscription_The_Divine_Sharkalisharri_Prince_of_Akkad_Ibni-Sharrum_the_Scribe_his_servant.jpg}} * [[ماريو ليوراني|ليوراني، ماريو]]، ايڊيٽر (1993)۔ ''اڪد: پهرين عالمي سلطنت: ڍانچو، نظريو، روايتون''۔ پادووا: Sargon srl. {{ISBN|978-8-81120-468-8}} * [[جوئن اوٽس|اوٽس، جوئن]] (2004)۔ "ميسوپوٽيميا ۾ آثاريات: تل براڪ ۾ وڌيڪ گهري کوٽائي". 2004 البرٽ ريڪٽ آثار قديمه ليڪچر. ''Proceedings of the British Academy: 2004 Lectures'' ۾؛ Oxford University Press، 2005. {{ISBN|978-0-19726-351-8}}. * {{Cite journal|jstor=3632803|title=Reconstructing the World of Ancient Mesopotamia: Divided Beginnings and Holistic History|journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient|volume=46|issue=1|pages=3–45|last1=Zettler|first1=Richard L.|year=2003|doi=10.1163/156852003763504320}} == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == === جائزا === * {{cite book| last1 = Foster| first1= Benjamin R.| title = The Age of Agade: Inventing empire in ancient Mesopotamia| location= Londres and New York| publisher= Routledge / Taylor & Francis Group| year= 2016}} * {{cite book| language=fr| last1 =Lafont| first1=Bertrand| chapter=Akkad, l'empire charismatique (2330-2100) | title=Mésopotamie : De Gilgamesh à Artaban (3300-120 av. J.-C.)| location=Paris| publisher=Belin| series=Mondes anciens| year=2017|pages=165–199}} * {{cite book|last1=McMahon|first1= Augusta | chapter= The Akkadian Period: Empire, Environment, and Imagination |title = A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East| editor= Daniel T. Potts | location= Malden and Oxford| publisher= Blackwell Publishers | series= Blackwell companions to the ancient world| year= 2012| pages= 649–667}} * {{cite book|last1 =Michalowski| first1=Piotr |chapter=The Kingdom of Akkad in Contact with the World |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=686–764}} * {{cite book|last1 =Schrakamp| first1=Ingo |chapter=The Kingdom of Akkad: A View from Within |editor=Karen Radner, Nadine Moeller and Daniel T. Potts | title=The Oxford History of the Ancient Near East, Volume 2: From the End of the Third Millennium bc to the Fall of Babylon| location= New York| publisher=Oxford University Press|year=2020|pages=612–685}} * {{cite book|last1 = Westenholz| first1= Aage| chapter=The Old Akkadian Period: History and Culture | title = Mesopotamien: Akkade-Zeit und Ur III-Zeit| location= Freiburg and Göttingen| publisher= Universitätsverlag Freiburg Schweiz and Vandenhoeck & Ruprecht | series= Orbis Biblicus et Orientalis| year=1999| pages= 17–118}} * {{cite book| last1 =Steinkeller|first1=Piotr|chapter= The Sargonic and Ur III Empires|editor= Peter Fibiger Bang, C.A. Bayly and Walter Scheidel|title= The Oxford World History of Empire| location=Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2021| pages=43–72}} === خصوصي اڀياس === * {{cite book| language = fr| last1=Amiet |first1 = Pierre| title = L'art d'Agadé au musée du Louvre| location= Paris| publisher=Éditions des Musées nationaux| year=1976 }} * {{cite book| last1=Eppihimer|first1=Melissa|title= Exemplars of Kingship: Art, Tradition, and the Legacy of the Akkadians|location= Oxford|publisher= Oxford University Press|year=2019}} * {{cite book| last1=Westenholz|first1= Joan Goodnick| title = Legends of the Kings of Akkade| location= Winona Lake| publisher= Eisenbrauns |year= 1997}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == {{Commons category}} * [http://www.penn.museum/sites/iraq/ عراق جو قديم ماضي] – [[پنسلوانيا يونيورسٽي ميوزيم آف آرڪيالاجي اينڊ اينٿروپالاجي|پين عجائب گهر]] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K3.htm ناريم-سين جا سال-نالا – CDLI] * [http://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T2K4.htm شار-ڪلي-شري جا سال-نالا – CDLI] * [https://web.archive.org/web/20091212064322/http://www.cddc.vt.edu/feminism/Enheduanna.html ورجينيا ٽيڪ تي اينهدوانا بابت صفحو] (12 ڊسمبر 2009 تي محفوظ ٿيل) {{Authority control}} {{Coord|33|6|N|44|6|E|display=title}} [[زمرو:اڪادي سلطنت]] [[زمرو:اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:قديم ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:قديم اپر ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:نمرود]] [[زمرو:قديم ليوانٽ]] [[زمرو:24هين صدي قبل مسيح جون قيامون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح جون ختم ٿيڻ واريون صورتون]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ قائم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ٽئين هزار سال قبل مسيح ۾ ختم ٿيل رياستون ۽ علائقا]] 8vbbedawdxlzkq1a49jq9ekpcy2p51g 3 13891 374984 374198 2026-05-01T03:15:56Z JogiAsad 4693 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ ورندي 374984 wikitext text/x-wiki {{archives |style = font-size:88%; |auto = no |editbox= no |collapsed=yes |prefix = واپرائيندڙ بحث:JogiAsad/آرڪائيو |title = اَڳُوڻِي ڪچهريءَ جي سانڍيل آرڪائيوز جون تاريخون |1=<div class="nowraplinks"> # [[/آرڪائيو 1| 3 آڪٽوبر 2015 – 31 آڪٽوبر 2019 ]] # [[/آرڪائيو 2|2 نومبر 2019 – 3 جنوري 2020]] # [[/آرڪائيو 3|20 جنوري 2020 کان نومبر 2, 2020 تائين]] # [[/آرڪائيو 4|7 نومبر 2020‏ - 24 ڊسمبر 2022]] # [[/آرڪائيو 5|25 ڊسمبر 2022‏ - 26 جنوري 2026]] </div> }} {{واپرائيندڙ:JogiAsad/هيڊر}} {{Busy}} {{User|JogiAsad}} {{subst:ClueBot III/JustArchiveThis}} == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[واپرائيندڙ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[واپرائيندڙ بحث:MediaWiki message delivery|ڳالھ]]) 05:17, 16 فيبروري 2026 ( يو.ٽي.سي) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> :I'll do that, thank you for your guidance on this matter.🙏&#32؛[[يوزر: JogiAsad|<span style="color:Indigo;font:italic bold 1.5em MB Sindhi Sahat;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">جوڳي اسد راڄپر </span>]]&nbsp;[[User talk:JogiAsad|<sup style="font-family:MB Sindhi Sahat; color:DarkKhaki;">ڳالھ</sup>]] 15:58, 16 فيبروري 2026 ( يو.ٽي.سي) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[واپرائيندڙ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[واپرائيندڙ بحث:MediaWiki message delivery|ڳالھ]]) 11:57, 11 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> :sure I'll do that [[يوزر: JogiAsad|<span style="color:Indigo;font:italic bold 1.5em MB Sindhi Sahat;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">جوڳي اسد راڄپر </span>]]&nbsp;[[User talk:JogiAsad|<sup style="font-family:MB Sindhi Sahat; color:DarkKhaki;">ڳالھ</sup>]] 04:14, 13 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> :@[[واپرائيندڙ:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] thank you for your messages and inviting, I'll do that [[يوزر: JogiAsad|<span style="color:Indigo;font:italic bold 1.5em MB Sindhi Sahat;text-shadow:#AAF 0.2em 0.2em 0.1em;">جوڳي اسد راڄپر </span>]]&nbsp;[[User talk:JogiAsad|<sup style="font-family:MB Sindhi Sahat; color:DarkKhaki;">ڳالھ</sup>]] 03:15, 1 مَئي 2026 ( يو.ٽي.سي) 21aybd4s7rgtr6eq1iqarkkwjp18gwr 10 16628 374920 57522 2026-04-30T22:38:43Z Intisar Ali 8681 /* */ 374920 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Percentage|main|{{#expr:{{formatnum:{{{1|0}}}|R}}}}|{{#expr:{{formatnum:{{{2|100}}}|R}}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> bei2t3wkq7wkt6m1o6yvk9svd4namlq 374923 374920 2026-04-30T22:41:20Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali [[سانچو:فیصد]] کي [[سانچو:Percentage]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو 374920 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Percentage|main|{{#expr:{{formatnum:{{{1|0}}}|R}}}}|{{#expr:{{formatnum:{{{2|100}}}|R}}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}} }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> bei2t3wkq7wkt6m1o6yvk9svd4namlq 11 16629 374925 57523 2026-04-30T22:41:20Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:فیصد]] کي [[سانچو بحث:Percentage]] ڏانھن چوريو 57523 wikitext text/x-wiki --Jogi don 04:30, 9 جنوري 2016 (UTC) jw0sqyi85t89w04isja177aa7oc4w18 10 18272 375122 61281 2026-05-01T10:32:56Z JogiAsad 4693 وڪيپيڊيا:موٽائڻ 375122 wikitext text/x-wiki {{Cmbox | type = notice | image = [[File:Redirect arrow rtl without text.svg|80px]] | text = اندر جا صفحا هن زمري (درجي) جي صفحن ۾ آهي '''[[وڪيپيڊيا:موٽائڻ]]'''{{#جيڪڏهن:{{{از|{{{from|}}}}}}|&#32;کان {{{از|{{{from}}}}}}}}{{#جيڪڏهن:{{{ڏانهن|{{{to|}}}}}}|&#32;ڏانهن {{{ڏانهن|{{{to|}}}}}}}} آهن.<br/> طرز جي زمري (درجي) ڏانهن هڪ صفحي تي واپس منتقلي شامل ڪرڻ {{سانچو|{{{template|{{{سانچو|کان واپس منتقل ...}}}}}}}}استعمال ڪريو. هن کان پوءِ نموني دار {{codenowiki|#واپس منتقل [[...]]}} ۽ هڪ ئي ليڪ تي ڪريو.<br/> }} {{وڪيپيڊيا زمرو|hidden=yes|tracking=yes}}{{Category other|[[زمرو:واپس منتقل زمرا]]}}<noinclude> {{دستاويز}} </noinclude> i8jqazdirkwy1o01sb8i8gp49tdt35p 375123 375122 2026-05-01T10:34:16Z JogiAsad 4693 375123 wikitext text/x-wiki {{Cmbox | type = notice | image = [[File:Redirect arrow rtl without text.svg|80px]] | text = اندر جا صفحا هن زمري (درجي) جي صفحن ۾ آهي '''[[وڪيپيڊيا:موٽائڻ]]'''{{#جيڪڏهن:{{{از|{{{from|}}}}}}|&#32;کان {{{از|{{{from}}}}}}}}{{#جيڪڏهن:{{{ڏانهن|{{{to|}}}}}}|&#32;ڏانهن {{{ڏانهن|{{{to|}}}}}}}} آهن.<br/> طرز جي زمري (درجي) ڏانهن هڪ صفحي تي واپس منتقلي شامل ڪرڻ {{سانچو|{{{template|{{{سانچو|کان واپس موٽائڻ ...}}}}}}}}استعمال ڪريو. هن کان پوءِ نموني دار {{codenowiki|#واپس منتقل [[...]]}} ۽ هڪ ئي ليڪ تي ڪريو.<br/> }} {{وڪيپيڊيا زمرو|hidden=yes|tracking=yes}}{{Category other|[[زمرو:واپس منتقل زمرا]]}}<noinclude> {{دستاويز}} </noinclude> na7o4z04qfoavj1b5q15c5yvulmlpln 14 22942 374858 330826 2026-04-30T16:32:25Z Memon2025 21315 374858 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پاڪستان جي تاريخ]] rydgy5ieprqmfxgc0ccgkosg6raf4p3 14 22944 374862 374810 2026-04-30T16:42:03Z Memon2025 21315 374862 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سنڌ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جي تاريخ]] [[زمرو:سنڌو ماٿري جي سڀيتا]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي يونٽن جي تاريخ]] ilbbnt57qkuynxmdh2rnrmb726fepcy 0 29560 375101 364075 2026-05-01T09:52:20Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 375101 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = اسلامي جمھوريہ ايران<br> Islamic Republic of Iran | common_name =ايران | native_name = {{nobold|{{native name|fa|جمهوری اسلامی ایران|italics=off}}}}<br/><small>{{transl|fa|Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān}}</small> | image_flag = File:State flag of Iran (1964–1980).svg | image_coat = Nadir Shah Flag.svg | symbol_type = Emblem <!-- maps ---->| national_motto = <br/>{{lang|fa|استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی}}<br/>{{small|{{transl|fa|Esteqlāl, Āzādi, Jomhuri-ye Eslāmi}}}} | national_anthem = <br/>{{lang|fa|سرود ملی جمهوری اسلامی ایران}}<br/>{{small|{{transl|fa|Sorud-e Melli-ye Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān}}}}<br/>{{small|({{lang|en|"[[National Anthem of the Islamic Republic of Iran]]"}})}}<br/><center>[[فائل:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (Philharmonic Orchestra).ogg]]</center> | image_map = Iran (orthographic projection).svg | capital = [[تھران]] | coordinates = {{Coord|35|41|N|51|25|E|type:city}} | largest_city = تھران | official_languages =[[فارسي ٻولي|فارسي]] | regional_languages = #[[فارسي ٻولي|فارسي]](%53 ) #[[آذربائيجاني ٻولي|آذربائيجاني]] ۽ ٻيون ترڪ لھجن واريون ٻوليون (%18) جن ۾ : ([[قشقائي ٻولي|قشقائي]] ،[[ترڪماني ٻولي|ترڪماني]] ) شامل آهن #[[ڪردش ٻولي|ڪردش]](%10 ) #[[گيلاڪ ٻولي|گيلاڪ]](%7 )۽ [[مزندراني ٻولي|مزندراني]] #[[لوري ٻولي|لوري]](%6) #[[بلوچي ٻولي|بلوچي]](%2) #[[عربي ٻولي|عربي]](% 2) #[[آرمينيائي ٻولي|آرمينيائي]] ،[[اشوري]],[[جارجيائي]],[[لاڪي]],[[سيمناني]]،[[طلاش]]۽ [[ٽيٽي]](%2) | ethnic_groups = * [[فارسي نسل جا ماڻهو|فارسي]](%61) *[[آذربائيجاني نسل جا ماڻهو|آذربائيجاني]](%16) *[[ڪرد]](%10) *[[بختياري نسل جا ماڻهو|بختياري]](%6) *[[ترڪمان]] (%2) *[[بلوچ]](%2) *[[عرب]](%2) | religion = سرڪاري مذھب اسلام: <br> * [[اثنا عشري]] *[[حنفي]] *[[شافعي]] *[[مالڪي]] *[[حنبلي]] #ٻيا مذھب : [[عيسائيت]]، [[يھوديت]] ۽ [[پارسي]] <!-- government ---->| demonym = ايراني<br>فارسي(تاريخي)<br>ايرانين(يورپي ٻولين ۾) | government_type =يونيٽري صدارتي اسلامڪ ريپبلڪ <br> ديني رياست يا ٽوٽليٽيرين رياست | leader_title1 =[[ايران جو سپريم ليڊر]] | leader_name1 =vacant | leader_title2 =[[ايران جو صدر]] | leader_name2 = [[حسن روحاني]] | leader_title3 =[[ايراني پارليامينٽ جو اسپيڪر]] | leader_name3 = [[علي لاريجاني]] | leader_title4 =[[ايران جو چيف جسٽس]] | leader_name4 = [[صادق لاريجاني]] | lower_house = [[اسلامڪ ڪنسلٽيٽو اسيمبلي]] | upper_house =[[اڪسپيڊينسي ڊسسرنمينٽ ڪائونسل]] <br>[[گارجين ڪائونسل آف ايران]] | sovereignty_type = يونيفڪيشن | established_event1 = [[ميڊين ايمپائر]] | established_date1 = c. 678 BC | established_event2 = [[اڪئمنيڊ ايمپائر]] | established_date2 = 550 BC | established_event3 = [[پارٿين ايمپائر]] | established_date3 = 247 BC | established_event4 = [[ساساني ايمپائر]] | established_date4 = 224 AD | established_event5 =باعد ايمپائر | established_date5 = 934 AD | established_event6 = [[صفوي ايمپائر]] | established_date6 = 1501 | established_event7 = [[اسلامڪ ريپبلڪ]] | established_date7 = 1 April 1979 | established_event8 = [[موجودہ آئين]] | established_date8 = 24 October 1979 | established_event9 = [[ايراني آئيني ريفرنڊم]] | established_date9 = 28 July 1989 | area_km2 = 1,648,195 | area_rank = 17th | area_sq_mi = 636,372 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 7.07 | population_estimate = 81,672,300<ref name="amar.org.ir">{{cite web|url=https://www.amar.org.ir/دادهها-و-اطلاعات-آماری|title=داده‌ها و اطلاعات آماری|website=www.amar.org.ir}}</ref> | population_estimate_year = 2018 | population_estimate_rank = 18th | population_density_km2 = 48 | population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 162nd <!--Wiki source[?]--> | GDP_PPP = $1.749 trillion<ref name="imf.org">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?sy=2016&ey=2023&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=75&pr1.y=16&c=429&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a= |dead-url=yes |archive-date=2017-10-10 |title=Report for Selected Countries and Subjects}}</ref> | GDP_PPP_year = 2018 | GDP_PPP_rank = 18th | GDP_PPP_per_capita = $21,241<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal = $438.3 billion<ref name="imf.org"/> | GDP_nominal_year = 2018 | GDP_nominal_rank = 27th | GDP_nominal_per_capita = $5,383<ref name="imf.org"/> | Gini = 37.4 <!--number only--> | Gini_year = 2013 | Gini_change = {{decrease}}<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI = 0.766 <!--number only--> | HDI_year = 2014<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=Human Development Report 2015 |year=2015 |publisher=United Nations |accessdate=15 December 2015}}</ref> | HDI_rank = 69th | currency = [[ايراني ريال]] | currency_code = IRR | time_zone = [[Iran Standard Time|IRST]] | utc_offset = +3:30 | utc_offset_DST = +4:30 | time_zone_DST = IRDT | date_format = <span dir="rtl">yyyy/mm/dd</span> ([[Solar Hijri calendar|SH]]) | drives_on = right | calling_code = [[Telephone numbers in Iran|+98]] | iso3166code = IR | cctld = | englishmotto = خودمختياري، آزادي ، اسلامي جمھوريہ | quote= | official_religion = شيعہ اسلام | area_magnitude = 1 E12 }} '''ايران (Iran)''' اسلامي جمهوريا ايران (Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān)، [[ايشيا]] ۾ واقع آهي. ايران  کي فارس ءِ سرڪاري طور تي اسلامي جمهوريا ايران پڻ سڏيو ويندو آهي جيڪو اولھہ ايشياءَ ۾ واقعي آهي.جنهن جو سرحدون اتر اوله ۾ امريڪا ،[[آذربائيجان]]،ڪاذڪستان ءِ [[روس]] سان لڳن ٿيو. اتر۔اولھہ ۾ ترڪمانستان، [[افغانستان]] ء [[پاڪستان]] سان جڏهن ته ڏکڻ ۾ [[پيرس|فارس جی نار]] ء اومان ءِ اولھہ ۾ [[ترڪي]] ۽ [[عراق]] سان لڳن ٿيو. ايران جو مجموعي رقبو 16,48,195 چورس ڪلوميٽر آهي، جيڪو وچ اوڀر جو ٻيو وڏو ملڪ ءِ دنيا جو 18ھون وڏو ملڪ آهي ءِ آباديءَ جي لحاظ سان 17ھون وڏو ملڪ آهي. هن وقت سرڪار جو گاديءَ وارو شهر ’[[تهران]]‘ آهي، جڏهن ته ملڪ جي ٻين مشهور شهرن ۾ اصفهان، شيراز، تبريز ۽ مشهد شامل آهن، جيڪي مختلف وقتن تي، ايران جا گادي جا هنڌ رهيا آهن. ايشيا کنڊ جو مشهور ملڪ ء جي پراڻي تهذيبن مان آهي. اتر ۽ اولهه وارا حصا، جابلو ايراضيءَ وارا آهن؛ اتر ڏانهن، ’البرز‘ ۽ ’دماوند‘ اتانهيون جابلو چوٽيون آهن. ايران جو گهڻو حصو صحرائي (رڻ پٽ) آهي. هڪڙي ريلوي لائين، ايراني نار کان هلي قزوين سمنڊ (Caspian Sea) تائين ويندي آهي؛ ٻي مشهد کي تهران سان ملائي ٿي. سڄي ملڪ ۾ رستن جو ڄار وڇايل آهي. هتي ميوو جام ٿيندو آهي، خاص ڪري انگور، بادام، صوف ۽ شفتالو وغيره جام پوکبا آهن. ڪڻڪ، چانور، تماڪ ۽ پُست جي ڏوڏي پڻ پوکبي آهي. ملڪ جي آمدني جو وڏو ذريعو تيل (پيٽرول) آهي. == لفظ ايران == لفظ ’ايران‘، پروٽو ايرانين (آريانه) مان نڪتو آهي جنهن جو مطلب '''”آرين جي سرزمين“''' آهي. اساطيري روايتن موجب، هوشنگ بن ڪيومرث، پنهنجي ملڪ جو نالو ايران رکيو ۽ جڏهن سندس پٽ ’پارس‘ تخت تي ويٺو ته ملڪ پڻ ’پارس‘ چوائجڻ لڳو. اها سلطنت بلوچستان، ڪش، مڪران، ڪرمان، غور، باميان، هندوڪش، سيستان، خراسان، ماوراءِ النهر، دشت، اصفهان، مازندران، استر آباد، گرگان، فارس، لارستان، خوزستان، افغانستان، ڪابل، پنجاب، ڪردستان، شيروان، بابل، موصل ۽ ديار بڪر تي مشتمل هئي. عهد اسلامي ۾، شاهنامي جي ذريعي، جڏهن قديم روايتون اچارجڻ لڳيون، ته ايران جو نالو وري مقبول ٿي ويو. هندستان ۾، خاص طور تي مغليا دؤر ۾ گهڻو ڪري ايران جو نالو ملي ٿو. سلطنت ايران جي باشندن، پاڻ کي سال 1890ع ۾ ايراني چوائڻ تي اصرار ڪيو، تڏهن سال 1935ع ۾ سرڪاري طور، هن ملڪ جو نالو، ’ايران‘ رکيو ويو. == ايران ۽ فارس == پارس یا فارس کي ايران چئبو آهي ۽ اُتي جا رهاڪو پاڻ کي ”ايراني“ سڏائين ٿا ۽ سندن ٻوليون به ايراني ٻوليون سڏجن ٿيون. ”فارس“ مان ”فارسی“ (Persian) لفظ ٺاهيو اٿن، پر اصل ۾ اها سڄي ايران جي ٻولي نه آهي. اها اصل ايران جي گهڻن پرڳڻن مان فقط پارس يا فارس نالي هڪ پرڳڻي جي ٻولي آهي: پر انهيءَ پرڳڻي ۾ عيسوي سن کان ڇهه صديون اڳي ڪياني بادشاهه (Achaemenian Kings) دارا وغيره (330 ق ۔م کان 550 ق. م)، ۽ عيسوي ٽين صديءَ ۾ ساساني بادشاهه (Sasanian Kings) پيدا ٿيا، جي سڄي فارس (ايران) جا والي ٿيا، ته سندين ٻولي ”فارسی“ سڏجڻ ۾ آئي، جيڪا اصل ۾ فارس پرڳڻي جي ٻولي آهي عربيءَ ۾ ”پ“ اکر ڪونهي، تنهن ڪري عربن پارس ۽ پارسي لفظن جا اچار ڦيرائي فارس ۽ فارسي ڪيا. == فارسيءَ جا قسم == فارسيءَ جا ٽن قسمن جا درجا آهن: آڳاٽي، وچولي ۽ پڃاڙڪي. '''قديم فارسي''' دارا بادشاهه جي وقت جي ٻولي آهي، ۽ '''وچولي''' ”پهلوي“ آهي؛ '''پڇاڙڪي درجي واري فارسي''' (Classical Persian) اها آهي، جا اڄڪلهه اسڪولن ۽ ڪاليجن ۾ پاڙهڻ ۾ اچي ٿي. ف'''ارسي ۽ سنسڪرت آريا ٻوليون آهن ۽ هڪ ٻئي کي گهڻو ويجهيون آهن'''.<ref>[http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Lasaniyat/Book1/Book_page12.html#باب_ٻارهون سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ، پهريون ڇاپو 1956ع، ليکڪ؛ ڀيرو مل مهرچند آڏواڻي] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017204311/http://www.sindhiadabiboard.org/catalogue/Lasaniyat/Book1/Book_page12.html#باب_ٻارهون |date=2017-10-17 }} پاران سنڌي ادبي بورڊ</ref> == تاريخ == [[فائل:Cave_painting_in_Doushe_cave,_Lorstan,_Iran,_8th_millennium_BC.JPG|thumb|هڪ غار ۾ تهيل نڪش]] === آڳاٽو نالو === ايران جو قديم نالو ’پرسس‘ يا ’پرشيا‘ هو. ’پرشيا‘، يوناني رومن لقب ’پرسي‘ مان نڪتل آهي، جيڪو هخامنشين لاءِ استعمال ٿيندو هو. صحيح معنيٰ ۾ ’پريشيا‘ مان مراد اهو علائقو آهي، جتي جا رهاڪو ’پرشين‘ چوائيندا هئا؛ يعني قديم عهد جو ’پرسس‘ ۽ موجوده زماني جو ”فارس“. مسلم دؤر ۾ ’فارس‘، انهيءَ ’پرسس‘ خطي کي چيو ويندو هو، ليڪن اهو لفظ، ايراني صوبن ۾ ڳالهائجڻ وارين ٻولين مان هڪڙي ٻوليءَ جو نالو پڻ هو. اها ٻولي، جنهن کي اسين ’پرشين‘ (فارسي) چئون ٿا، سا نائين صدي عيسويءَ ۾ ڪتابي ٻولي ٿي وئي هئي. '''[[سائرس اعظم|سيروش اعظم]]''' (ڪوروش ڪبير يا ڪيخسرو) ڇهين صديءَ ق. م ۾ [[اڪئمنيڊ|هخامنشي]] حڪومت جو بنياد رکيو، جيڪا گهڻو ڪري دنيا جي پهرين بادشاهت هئي. اهو ئي حاڪم، قرآن شريف ۾ مذڪور ذوالقرنين هو. اها سلطنت سال 331 ق. م ۾ '''سڪندر''' جي هٿان ختم ٿي. پوءِ پارٿي (Pathenian) برسر اقتدار آيا، جن کي ’اشڪاني‘ چيو ويندو آهي. سال 229ع ۾ [[اڪئمنيڊ|هخامنشي]] خاندان جي هڪ فرد ’اردشير بابڪان‘ ساساني سلطنت جو بنياد رکيو. شاپور، بهرام گور، خسرو اول (نوشيروان) ۽ خسرو ٻيو (پرويز) هن گهراڻي جا وڏا بادشاهه هئا. قادسيه (پهرين جون 637ع) ۽ نهاوند (641ع) جي جنگين ۾ ساساني سلطنت جو خاتمو ٿيو. جنهن بعد، ايران اسلامي نظام جي جهوليءَ ۾ آيو. ان کان پوءِ هيءُ ملڪ، سڄي جو سڄو، جزوي طرح وڏين اسلامي سلطنتن، ديلمي، غزنوي، سلجوقي، خوارزم شاهي، تاتاري، ايلخاني ۽ تيموي وغيره جو مرڪز رهيو. ترڪن (سال 1038ع) ۽ منگولن (سال 1387ع) جي ايران تي ڪاهن دؤران، ملڪ وڏي سياسي ڏڦيڙ جو شڪار رهيو. سال 1502ع ۾ '''صفوي سلطنت''' جو قيام عمل ۾ آيو، جنهن ۾ '''شاهه اسماعيل'''، شاھہ '''طهماسپ''' ۽ شاھہ '''عباس اعظم وڏ'''ا بادشاهه هئا. وري ٿوري ٿوري عرصي لاءِ افغان، افشار ۽ زند اقتدار ۾ رهيا. سال 1794ع ۾ قاچاري حڪومت قائم ٿي. انهيءَ دؤر ۾ ايران جي عظمت ۽ اوج ختم ٿي ويا، تنهنڪري ايران، [[روس]] ۽ [[برطانيا]] جي هٿن ۾ ورهائجي ويو هو. سال 1736ع ڌاري، نادرشاهه ايراني تخت تي ويٺو. سال 1738ع ۾ هن، هندستان تي ڪاهه ڪري، وڏي دولت هٿ ڪئي. سال 1747ع ۾ هن ظالم حڪمران کي قتل ڪيو ويو. سال 1797ع ۾ قاچار قبيلي جو هڪ سردار آغا محمد خان تخت تي ويٺو. === ايران جو ورهاڱو === ملڪ جو سرڪاري نظام سال 1904ع تائين مطلق العناني (بادشاهت) تي ٻڌل هو، جنهن کان پوءِ مشروط دستوري حڪومت قائم ٿي. 31 آگسٽ 1909ع تي روس ۽ برطانيا جي وچ ۾، ايران بابت هڪڙو ڳجهو ٺاهه ٿيو، جنهن مطابق ايران کي ٽن حصن ۾ ورهايو ويو: اتريون حصو روس جي اثر هيٺ، ڏاکڻيون حصو برطانيا جي سنڀال هيٺ ۽ وچ وارو حصو اڻڌريو رکيو ويو؛ گڏوگڏ اهو به فيصلو ٿيو ته [[افغانستان]]، روسي حلقي جي اثر کان ٻاهر رهندو ۽ امير سان سڀئي معاملا، برطانيا جي ذريعي طيءِ ڪيا ويندا. ان کان سواءِ، ”تبت“ تي چين جي حاڪميت تسليم ڪئي وئي. هن ٺاهه سان گڏ، ٻه ٻيون به يادداشتون شامل هيون، جن مان هڪڙي جو تعلق دره دانيال سان، اهڙيءَ طرح هو، جيڪو روس لاءِ فائديمند هو. ٻئي ضميمي جو تعلق ايراني نار سان هو، جنهن ۾ برطانيا جو گهڻو حصو تسليم ڪيو ويو. سال 1921ع ۾ ايراني فوجي جنرل رضا خان، قاچار خاندان جي بادشاهه جو تختو اونڌو ڪري ’رضا شاهه‘ جو لقب اختيار ڪرڻ بعد '''پهلوي خاندان''' جو بنياد وڌو. رضا شاهه سڄي عرصي ۾ ئي، ملڪ ۾ ترقياتي ڪمن کي زور وٺرائي، ملڪ جون حالتون بدلائي ڇڏيون. === ايران، 20 صدي ۾ === سال 1921ع ۾ ايران کي فوجي انقلاب جو منهن ڏسڻو پيو. رضا شاهه پهلوي، هڪ فوجي آفيسر ايران تي قبضو ڪيو. ساڻس سيم ضياءُ الدين تباتاني پڻ شامل رهيو. سال 1925ع ۾ رضا شاهه ايران جو بادشاهه بڻجي پهلوي خاندان جو بنياد رکيو. هن قوميت، فوجي آمريت، معتدل مزاجي ۽ ڪميونزم مخالف عنصر کي ملائي ملڪ ۾ معاشي سڌارا، انتظامي سڌارا ۽ معاشرتي سڌارا آندا، پر هن جي جدت پسندي تي گهڻي ٽيڪاٽپڻي ڪئي ويئي. ان کان سواءِ هن تي ڪرپشن جا گهڻا الزام لڳا. هن تي اهو به الزام لڳو ته هن خاص پوليس جوڙي مخالفن تي بدترين تشدد ڪيو آهي. 19 آگسٽ، 1953ع تي سندس پٽ محمد رضا شاهه پهلوي اقتدار ۾ آيو، جڏهن ٻي جنگ عظيم هلي رهي هئي ته محمد رضا شاهه پهلوي به ڪافي سڌارا آندا، جن ۾ جديد رستن تي ايران کي معاشي طور سگهارو بڻائڻ به شامل هو. تنهن هوندي به عوامي سطح تي انهن سڌارن جو اثر ڪو نه پيو. هن تي اسلامي مذهبي تحريڪن ۽ ٻين سياسي گروهن وڏي تنقيد ڪئي. جن ۾ آيت الله روح الله خميني سڀني کان اڳيان هو، جنهن کي سال 1963ع ڌاري گرفتار ڪيو ويو. شاهه محمد رضا پهلوي، حسن علي منصور جي اڳواڻي ۾ ساواڪ (SAVAK) نالي هڪ تنظيم ٺاهي ته جيئن مخالفن سان منهن ڏئي سگهجي. هن تنظيم ٻن سالن جي اندر سياسي مخالفن ۽ سياسي قيدين جا وڏي تعداد ۾ ماڻهو ماري ڇڏيا ۽ ڪيترن کي تشدد جو نشانو بڻايو. سال 1964ع کان ماڻهو '''آيت الله روح الله خميني''' کي پنهنجو سياسي اڳواڻ سمجهڻ لڳا. سال 1970ع تائين خميني کي گهڻي پٺڀرائي حاصل ٿي وئي. سال 1971ع ۾ عراق ايران جنگ لڳي. سال 1973ع ۾ شاهه ايران تيل کي حڪومتي قبضي ۾ وٺي ڇڏيو. سال 1973ع ڌاري عربن جو ساٿ نه ڏنو، پر هن تيل جون قيمتون به وڌائي ڇڏيون. ايران ۽ عراق جي سرحدن جو فيصلو 5 مارچ 1975ع تي ٿيو. سال 1977ع ۾ آمريڪي صدر '''جمي ڪارٽر''' جي چوڻ تي شاهه ايران ڪن قيدين کي آزاد ڪيو ۽ ريڊ ڪراس کي اجازت ڏني ته هو ڀلي قيدين جو جائزو وٺن. انهيءَ وچ ۾ '''مجاهدين خلق''' ۽ رستاخیز نالي سياسي پارٽين ايران ۾ پنهنجا پير پختا ڪري ورتا. هنن شاهه جي کليل مخالفت ڪرڻ شروع ڪري ڏني. ساڳي سال مشهور اسلامي اڳواڻ '''علي شريعتي''' '''ساواڪ''' جي تشدد سبب مارجي ويو. هي ايران جو تمام مشهور اڳواڻ هو، جنهن ڪري شريعتي جي پوئلڳن ۾ شاهه جي خلاف ڪاوڙ پيدا ٿي. ساڳي ورهيه '''خمينيءَ جو پٽ مصطفيٰ هڪ حادثي ۾ مارجي ويو'''. ماڻهن ۾ اڃا غصو وڌيو ۽ خمينيءُ سان همدرديون ٿيون. جنوري 1978ع ۾ ايران ۾ اسلامي انقلاب آيو. محمد رضا شاهه کي هٽائي اسلامي ريپبلڪ ايران جي نالي سان ملڪ تي آيت الله روح الله خمينيءَ جو قبضو ٿيو. خميني ملڪ جي ڪاروبار هلائڻ لاءِ هڪ '''سپريم ڪائونسل''' قائم ڪئي. پهرين فيبروري 1979ع ۾ آيت الله خميني، جيڪو ملڪ بدري جي زندگي گذاري رهيو هو واپس تهران پهتو ته سندس شاندار استقبال ڪيو ويو ۽ شاهه محمد رضا پهلوي کي ملڪ ڇڏڻو پيو. '''آيت الله روح الله خميني''' 1979ع کان سپريم ليڊر آف ايران جي اڳواڻ طور پنهنجي وفات تائين خدمتون سرانجام ڏيندو رهيو. سندس دور ۾ ملڪ ۾ اسلامي نظام لاڳو ٿيو. آيت الله خمينيءَ جو لاڏاڻو 3 جون 1989ع ۾ ٿي. هن وقت به ڪجهه ترميمن سان ايران ۾ اسلامي نظام نافذ آهي.<ref>[http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=ايران ايران : (Sindhianaسنڌيانا)<!-- Bot generated title -->]</ref> === ٻولي،ادب ۽ تاريخ === ايران هڪ آڳاٽو ملڪ آهي، جنهن جي پنهنجي رسم الخط (لپي) ۽ ادب هو. ان جو گهڻو حصو زماني جي ڦيرگهير جو شڪار ٿي ويو، پر '''يوناني'''، '''يهودي'''، '''اسلامي''' ۽ خود ايراني ماخذ ان جي نشاندهي ڪن ٿا ته ايرانين، حضرت عيسيٰ کان اڳ '''”ماد“''' بادشاهن جي اقتدار واري دؤر ۾ (708 550 ق. م) '''بابل''' جو ميخي خط (مٽيءَ جي ڦرهين تي لوهه يا ڪاٺيءَ جي ڪلين سان لکڻ جو طريقو) اختيار ڪيو. اهو خط، ميخي خط جي ٻين سڀني نمونن کان سادو ۽ متوازن هو. هخامنشي دؤر (550 330 ق. م) جا ڪتبا انهيءَ خط کي ”پارسي باستان“ يا قديم فارسيءَ جو نالو ڏين ٿا. انهيءَ دؤر ۾، ايران ۾ هڪ ٻيو خط ”اويستائيءَ“ جي نالي سان پڻ هلندڙ هو، جيڪو '''زردشتي مذهب''' جي ڪتابن لاءِ هو. === اشڪاني دؤر (348 224 ق. م) === اشڪاني دؤر (348 224 ق. م) ۾ ملندڙ ٻوليءَ ۽ رسم الخط کي ”پهلوي“ نالي سان سڏيو ويو آهي. ساساني دؤر (224 651 ق. م) ۾ پڻ ساڳيو ئي رسم الخط رائج هو. پهلوي لپيءَ جا ٻه قسم ٻڌايا وڃن ٿا: هڪڙو '''قديم خط''' يا '''’خط ڪنده‘''' جي نالي سان، جيڪو ڪتبن کان سواءِ ٻئي ڪنهن به هنڌ نٿو ملي؛ ٻئي خط کي ساساني يا پهلوي چوندا آهن. ساساني دؤر جون باقي سڀ لکتون ۽ تحريرون، هن خط ۾ لکيون ويون آهن. قديم ايران جي انهن سڀني ٻولين جو واسطو، ٻولين جي '''هند يورپي گروهه''' سان آهي. اهڙيءَ طرح ايران جي ٻولين ۽ تمدن جو، دنيا جي ٻين ٻولين، مثلاً: [[سنسڪرت]]، '''يوناني''' ۽ '''لاطيني''' وغيره سان گهرو تعلق آهي. پهلوي زبان جي ڪن اهڙن ڪتابن جو ذڪر، قديم ايراني ۽ عربي زبان جي ڪتابن ۾ موجود آهي، جيڪي يوناني يا سنسڪرت ٻولين مان، پهلوي ٻوليءَ ۾ منتقل ڪيا ويا هئا. '''پهلوي زبان''' جي ادب جو وڏو حصو، ايران تي عربن جي تسلسلي ۽ پهلوي رسم الخط جي متروڪ ٿي وڃڻ ڪارڻ، هوريا هوريا ناپيد ٿي ويو. ايران ۾ اسلام جي اچڻ کان اڳ جي ادبي تاريخ جو اختصار انهن ڪجهه جملن سان ڪري سگهجي ٿو ته: قديم دؤر ۾ ايراني ادب ڏاڍو وسيع نه هو؛ ادب رڳو درٻارين ۽ مذهبي اڳواڻن تائين محدود هو. انهيءَ ۾ ڪو شڪ ڪونهي ته ساساني دؤر سان شاندار روايتون سلهاڙيون وڃن ٿيون. ان دؤر جي آخري ڏينهن ۾، درٻارين ۽ مذهبي طبقن ۾ اخلاقي پستي گهر ڪري وئي هئي، تنهنڪري درٻار فتنن جو آکاڙو بڻجي وئي هئي. نوان نوان مذهبي فرقا وجود ۾ اچڻ لڳا ۽ عام زندگي به زوال جي اثر کان بچي نه سگهي، تنهنڪري چئي سگهجي ٿو ته ايران ۾ اسلام جي آمد وقت، ايراني ادب جي حيثيت قابل ذڪر نه هئي. عرب، اسلام جو جهنڊو کڻي اٿيا؛ '''نهاوند''' وٽ بادشاهه '''يزدگرد''' ٽئين کي هار ڏيئي، 21ھ/ 642ع ۾ ساساني حڪومت جو خاتمو آندائون. انهيءَ فتح کان پوءِ ٻن سون ورهين تائين، عرب خليفا ايران تي صاحبي آيا. اهو عرصو ايران جي لاءِ، هر لحاظ کان انقلاب جو دؤر هو. ايراني سماج، زبان، ادب، مطلب ته زندگيءَ جي هر شعبي ۾، [[اسلام]] جي اثر هيٺ، هڪ نئين صورت جنم ورتو. اها تبديلي، فارسي ادب جي مختصر خاڪي سان پيش ڪجي ٿي. عربن جي حملي وقت، ايران جو عام زبان پهلوي هئي. اها به حقيقت آهي ته ساساني دؤر ۾، ايران جي مختلف حصن ۾ جدا جدا ٻوليون ڳالهايون وينديون هيون؛ جيئن: '''خوزلي'''، '''ديملي'''، '''طبري'''، '''ڪوچي'''، '''ڪُردي''' ۽ '''آذيري''' وغيره. ان کان سواءِ، ايران جي اتر ۾، '''سمرقند''' جي علائقي ۾ ’ختني‘ ٻولي هلندي هئي. === اسلامي دؤر ۾ === '''اسلامي دؤر ۾، ايران اندر هڪ نئين ٻوليءَ جنم ورتو'''. ٽيئن صدي هجريءَ جي وچ ۾ ايران جي ٻولي کي '''دري'''، '''پارسي دري'''، يا رڳو پارسي يا فارسي نالو ڏنو ويو. اهو هڪ عام لهجو هو، جيڪو ساساني عهد جي آخر ۾ ۽ اسلامي دؤر جي شروعات ۾، ايران ۾ هلندڙ هيو ۽ هڪڙي مستقل ٻوليءَ جي صورت ورتائين. ٽيئن ۽ چوٿينءَ صدي هجريءَ ۾، سيستان، خراسان، ماوراءُ النهر، گرگران، ري ۽ ٻين مرڪزن ۾ شاعرن ۽ اديبن انهيءَ زبان کي خيال جي اظهار جو ذريعو بڻايو. اُها ئي اها زبان هئي، جنهن تي اسلامي عهد ۾، پهريون دفعو اوڀر ايران جي شاعرن ۽ نثرنگارن جي نظر پئي. اسلامي دؤر جي ايران ۾ انهيءَ دري، فارسي دري ۽ فارسيءَ جو ادبي ۽ علمي حلقن ۾ مرتبو وڌيو. اسلامي دؤر جي شروع کان اڄ تائين،ا ها ئي ٻولي، ايران جي علمي ۽ ادبي ٻولي آهي. اهو پهلو به اهم آهي ته گذريل يارهن ٻارهن صدين جي، طويل سفر جي باوجود فارسي زبان ۾ ڪو خاص فرق نه آيو. === طاهري دؤر (820 872ع ) === هن دؤر ۾ ايران تي عرب مسلط رهيا. عباسي '''خليفي مامون''' جي حڪم سان، ظاهر کي خراسان جي امارت ملي. ان سان ايرانين ۾ قومي طرفداريءَ جو اظهار به ملي ٿو. عربن جي خلاف، ايرانين جي تحريڪ جو مرڪز [[خراسان]] هو. اهوئي علائقو، ايندڙ صدين تائين فارسي زبان ۽ ادبي توسيع جو مرڪز رهيو. چيو وڃي ٿو ته حنظله بادغيسي (835ع) ۽ محمود وراق (836ع) هن دؤر جا شاعر آهن. === صفاري دؤر (862_ 900 ) === '''يعقوب بن ليث صفار'''، پهريون ايراني شخص آهي، جنهن مڪمل طور آزاد ۽ مستقل حڪومت جو بنياد رکيو. صفاري سربراهه، فارسي زبان ۽ ادب سان گهڻو تعلق رکندا هئا. ان دؤر جا معروف شاعر فيروز مشرقي (896ع) ۽ '''ابوسليڪ گرگائي''' هئا. اهي ٻئي عمرو بن ليث (782ھ) جا معاصر چيا وڃن ٿا. === ساساني دؤر (900_ 998 ) === ساساني بادشاهن جو هي دؤر فارسي ادب جو ترقيءَ جو زمانو آهي. سندس تخت گاهه '''بخارا''' هو، پر '''ماوراءَ النهر'''، '''سيسان''' ۽ '''خراسان''' کان وٺي، اوڀر صحرائي علائقي تائين، هن خاندان جي صاحبي هئي. انهن باشاهن، ايران جي تهذيبي روايتن جو احياءَ ڪيو ۽ ايراني رسمن رواجن کي فروغِ ڏنو. هن دؤر جا مشهور شاعر مسعود مروزي ۽ رُودڪي، شهيد بلخي، شاعر بخاري ۽ دقيقي آهن. === غزنوي دؤر (976 1039ع ) === فارسي ادب لاءِ هيءُ ترقي، ترويج ۽ واڌاري جو زمانو هو. غزنوي بادشاهن، فارسي ادب جي دل کولي سرپرستي ڪئي. هن گهراڻي جي ناليواري حڪمران '''سلطان محمود غزنوي''' (1030ع) جي ادب دوستي ۽ علم پروريءَ جي ڪري، هڪ روايت مطابق سندس درٻار سان چار سؤ شاعر لاڳاپيل هئا ۽ '''بخارا'''، '''غزنا'''، '''سمرقند''' ۽ ٻيا شهر علم ۽ ادب جا مرڪز هئا. غزني دؤر جي فارسي شاعريءَ جو گهڻو حصو قصيدي تي آهي. اهي قصيدا، تاريخي، سماجي ۽ خود ادبي لحاظ کان وڏي اهميت رکن ٿا. '''ابوالقاسم بن احمد عنصري بلخي''' (1039ع) جا گهڻا قصيدا '''سلطان محمود غزنوي'''ءَ، '''سلطان مسعود''' ۽ '''امير يوسف''' جي دؤر جا چيل آهن. هو سلطان سان هر جنگي معرڪي ۾ گڏ هوندو هو. ٻين شاعرن ۾ '''ابوالحسن بن لوغ'''، '''ابو نصر عبدالعزيز بن منصور مروزي'''، '''ابوالنجم''' ۽ '''احمد منوچهر''' شامل هئا. '''شاهنامي''' جو خالق '''ابوالقاسم منصور بن حسن فردوسي''' (1025ع) ايرانين جو قومي شاعر آهي. شاهنامو نه صرف ساساني ۽ غزنوي عهد جو عظيم شعري ڪارنامو آهي، اصل ۾ اها فارسيءَ جي عظمت جي اهم سند آهي ۽ قديم ايران جي شاندار تهذيب ۽ ثقافت جو آئينيدار آهي. فردوسي 365ھ/ 975ع يا 380ھ/1009ع ۾ يا ان کان ڪجهه پوءِ مڪمل ڪيو. شاهنامي جو بنيادي مقصد قديم زماني کان مسلمانن جي آمد تائين، ايران جي تاريخ نظم ۾ لکڻ آهي. شاهنامه فردوسي ۾ '''دقيقيءَ''' جا هڪ هزار شعر پڻ شامل آهن. ان کان علاوه 50 فرمانروارئن جا احوال، ايران جي افسانوي بادشاهه ”ڪيومرث“ ۽ ساساني بادشاهه '''يزد گرد سوم''' جي عربن هٿان هارائڻ جو احوال، ايران تي عربن جي فتح، '''ڪيڪائوس''' جي دؤر ۾ حڪومتن جو بيان ۽ رستم ۽ سندس پٽ سهراب وچ ۾ جنگ ڪرڻ جا احوال پڻ شامل آهن. هن دؤر ۾، ايراني شاعرن ۽ اديبن، عربيءَ کي فارسيءَ تي ترجيح پئي ڏني آهي؛ باوجود ان جي ڪي ڪتاب فارسي نثر ۾ پڻ لکيا ويا آهن. '''ابو علي حسن عبدالله ابن سينا''' جو شمار، دنيا جي مشهور فلسفين ۾ ٿيندو آهي. هن جدا جدا موضوعن تي هڪ سؤ کان وڌيڪ ڪتاب تصنيف ڪيا. سندس گهڻا ڪتاب عربي ۾ آهن، جڏهن ته فارسي ۾ به ڪي ڪتاب ملن ٿا. ابو ريحان محمد بن احمد البيروني ۽ شيخ ابوالحسن فرقاني به هن دؤر جا وڏا عالم ٿي گذريا آهن. === سلجوقي دؤر (1039 1230 ) === هي دؤر غز، ترڪن جي هڪ سردار '''”سجلوق“''' سان ڳنڍيل آهي، جنهن '''سلجوقي سلطنت''' جو بنياد وڌو. سندس ٻن پوٽن: چغري ۽ طغري خراسان ۾ غزنوين کي هارايو. ان کان پوءِ هيءُ خاندان، پنهنجي سلطنت ۾ اضافو ڪندو رهيو. سلجوقي دؤر، عظيم شاعرن، اديبن، مؤرخن، فقيهن ۽ مشائخن جو دؤر آهي. هن دؤر ۾ فارسي ادب ۾، عارفانه عقيده به عام ٿيا. هن زماني ۾ غوري، خوارزم شاهي ۽ غزنويءَ کان سواءِ ٻيون به حڪومتون موجود آهن. هن دؤر ۾، شيخ ابو سعيد ابن الخير (1048ع)، خواجه عبدالله انصاري هروي (1088ع)، ابوالمجيد مجدد بن آدم سنائي (1150ع)، شيخ فريد الدين عطار (229ع)، وغيره اهڙا صوفي هئا، جن فارسي غزل کي توجه جو مرڪز بڻايو. هن دؤر جو، فارسيءَ جو عظيم شاعر عُمر خيام آهي. ابوالفتح بن ابراهيم نيشاپوري، (1133ع) سلجوقي دؤر جو اهو عظيم دانشمند، عالم ۽ شاعر آهي، جيڪو ’عمر خيام‘ جي نالي سان ادب جي دنيا ۾ مشهور آهي. هو نجوم، حڪمت ۽ هيئت جو ماهر هو. سندس شهرت جو باعث، سندس رباعيون آهن. هن دؤر ۾ فخرالدين اسعد گرگاني (1054ع) حڪيم ابو محمد الياس بن يوسف بن زڪي بن مريد نظامي گنجوي (1217ع)، جنهن جون 5 مثنويون ادب جي دنيا ۾ بي مثال آهن. پنجئي مثنويون جدا جدا بحرن ۾ چيل آهن. پهرين مثنوي، مخزن الاسرار آهي، جنهن جو موضوع زهد ۽ تقويٰ آهي: ٻي مثنوي ”خسرو ۽ شريف“ آهي، جنهن ۾ فرهاد، ڪوهه بي ستون کي ٽُڪي، کير جي نهر ٺاهي ٿو ٽين مثنويءَ جو موضوع ”ليليٰ مجنون“ آهي، ۽ چوٿين مثنويءَ جو نالو ”هفت پيڪر“ آهي، جنهن ۾ بادشاهه بهرام گور جي سرمستين ۽ سرشارين جا قصا بيان ڪيل آهن. هن کي ”هفت گنبذ“ پڻ چوندا آهن. پنجين ۽ آخري مثنوي ”سڪندرنامه“ آهي. ايلخاني ۽ تيموري دؤر (1230 1505ع ):هيءُ دؤر پاڻ سان قيامت خيز هنگامه کڻي آيو. هن صديءَ جي آغاز ۾ ئي '''چنگيز خان'''، وچ اوڀر تي ڪاهه ڪئي. ان ڪاهه ۾ '''خوارزم شاهي''' فنا ٿي وئي. هن ايران ۽ ان جي پاڙيسرين جي قتل عام کان پوءِ اڳتي هلي، عباسي خلافت کي به پاڙئون ڪڍي ڇڏيو. چنگيز خان ۽ '''هلاڪو خان''' جي اولاد مان هڪ فرمانروا '''غازن خان''' اسلام قبول ڪيو. '''ايلخاني''' 1329ع تائين حڪومت ڪندا رهيا،ان کانپوي 50 ورهين کان پوءِ '''تيمور خان''' ايران کي فتح ڪيو، جنهن جي اولاد 16 هين صديءَ تائين ايران ۾ حڪومت ڪئي. ايران تي '''منگولن''' ۽ '''تيمورين''' جي ڏهڪائيندڙ ڪاهن، شهر جا شهر ۽ علائقن جا علائقا ويران ڪري ڇڏيا؛ اڻڳڻ عالم، فاضل، شاعر ۽ اديب ماريا ڪيا ويا؛ مدرسا ۽ مسيتون ڊاٺيون ويون؛ زندگيءَ جي هر شعبي تي ڏهڪاءُ ڇانيل هئو. ان کان پوءِ جڏهن منگول مسلمان ٿيا ته امن امان جي فضا قائم ٿي ۽ ادب جي اجراءَ جو سلسلو وري شروع ٿي ويو. منگولن جي اسلام قبولڻ کان اڳ وارين ڪاهن ۾ ڪيترائي شاعر ۽ اديب، ڀر وارن ملڪن ۾ هجرت ڪري ويا. ان لڏپلاڻ جي ڪري فارسي ادب ۾ وسعت ٿي. ايران کان ٻاهر فارسي مرڪزن ۾، هندستان کي وڏي اهميت حاصل آهي، جتي '''امير خسرو دهلوي''' ۽ '''امير حسن سنجري''' ۽ ٻين فارسي ادب ۽ ٻوليءَ جي وڏي خدمت ڪئي. فارسيءَ جي ٽن عظيم شاعرن: '''مولانا جلال الدين روميءَ'''، '''شيخ سعديءَ''' ۽ '''خواجا حافظ''' جو لاڳاپو به انهيءَ دؤر سان آهي. اهو پڻ اتفاق آهي ته فارسيءَ جي عظيم ڪلاسيڪي شاعري به انهيءَ دؤر ۾ ختم ٿئي ٿي. '''شرف الدين مسلم بن عبدالله سعدي شيرازي''' (1291) '''گلستان بوستان''' کان سواءِ غزل، رباعيون ۽ قطعا وڏي انداز ۾ چيا آهن. '''مولانا جلال الدين رومي''' (1273) فارسيءَ جو عظيم شاعر آهي؛ منگولن جي ڪاهن کان پوءِ هجرت ڪري [[ترڪي]] هليو ويو ۽ اتي سندس ملاقات هڪ درويش '''شمس تبريزيءَ''' سان ٿي. ان ملاقات، سندس زندگيءَ ۾ انقلاب آڻي ڇڏيو؛ درس ۽ تدريس ڇڏي، '''معرفت ۽ طريقت''' جي راهه تي هلڻ لڳو. سندس مشهور مثنوي جا ڇهه دفتر آهن، جن کي '''”هفت قرآن در زبان پهلويءَ“''' جو درجو ڏنو ويندو آهي. '''خواجا شمس الدين محمد حافظ شيرازي''' (1390ع) غزل جو ٺاهڪو شاعر ٿي گذريو آهي، جنهن جو بدل اڄ تائين فارسي شاعريءَ ۾ ملي نه سگهيو آهي. === صفوي ۽ قاچاري دؤر (1501 1906ع ) === ايران ۾ '''تيموري سطلنت''' جي خاتمي کان پوءِ صفوي بادشاهن جو سلسلو شروع ٿيو. هن خاندان، ايران تي ٻن سؤ ورهين کان وڌيڪ عرصو حڪمراني ڪئي. صفوين کي نادرشاهه افشار ختم ڪيو. اصلي بندانگشتي|قجر بادشاھن جي دور ۾ تھران جو نقشو [[فائل:Tehrannasa.jpg|بندانگشتي|چپ|250px||تصویر ماهواره‌اي تهران]] [[فائل:Tehran expansion.webm|بندانگشتي|260px|در این ویدئو گسترش تهران و وضعیت دروازه‌های آن در سه زمان بارو شاه طهماسبی (ساخته شده در زمان شاه طهماسب صفوی)، باروی ناصری (در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار) و وضعیت امروزی شهر به نمایش درآمده‌است.]] {{اصلي|تاريخ تهران}} [[فائل:Streets of Tehran 2 by Eugène Flandin.jpg|بندانگشتی|چپ|250px|قجر بادشاھن جي دور ۾ تھران جو نقشو]] === مغل دؤر (1526 1857ع ) === هن دؤر ۾ شعر جو مرڪز ايران مان منتقل ٿي هندستان ۾ آيو. دهلي ۽ آگري، شيراز ۽ [[افغانستان]] جي جاءِ والاري. مغل دؤر جي شاعرن، قصيدي ۽ غزل ۾ ڪمال حاصل ڪري ورتو. مغل بادشاهن پنهنجن درٻارن ۾ ملڪ الشعراءَ مقرر ڪيا. مغلن جا امير ۽ وزير به فارسي ٻوليءَ ۽ ادب جا شيدائي هئا. امير خسروءَ کان پوءِ فيضي، عرفي، نظيري، بيدل ۽ غالب غزل جي شمع روشن رکندا آيا. ناصر علي سرهندي، مُلا طغريٰ شهري، ابو طالب عليم همداني، صائب، فطرت موسوي قمي، عاقل خان رازي، بينش ڪاشميري، نعت خان عالي، اشرف مازند راني ۽ مير عبدالجليل بلگرامي به مغل دؤر جا وڏا نالا هئا. نظم نسق: ايران هيٺين تيرهن صوبن ۾ ورهايل آهي: (1) گيلان، جنهن ۾ زنجان، قزوين ۽ ارڪ شامل آهن. هن جو صدر مقام ’دشت‘ آهي. (2) مازندران، جنهن ۾ گورخان، دامغان ۽ شاهه رُود شامل آهن، ’سُودي‘ هن جو گادي وارو هنڌ آهي، (3) مشرقي آزربائيجان؛ هن جو صدر مقام تبريز آهي، (4) مغربي آزربائيجان، جنهن جو صدر مقام ”رضائيه“ آهي؛ (5) ڪرمان شاهه، جنهن ۾ همدان شامل آهي، صدر مقام ”ڪرمان شاهه“ اٿس؛ (6) خوزستان، هن ۾ لرستان شامل آهي، صدر مقام ”اهواز“ اٿس؛ (7) فارس، جنهن جو صدر مقام ”ڪرمان“ آهي؛ (9) خراسان، هن جو صدر مقام مشهد آهي؛ (10) اصفهان، جنهن جو صدر مقام پڻ ”اصفهان“ آهي؛ (11) ڪردستان، جنهن جو صدر مقام '''”سَنندج“''' آهي؛ (12) '''سيستان''' ۽ بلوچستان، جنهن جو صدر مقام '''”زاهدان“''' آهي ۽ (13) وچ واري صوبو '''تهران''' ۽ سمنان، جنهن جو صدر مقام تهران شهر آهي. ===عربن جي ايران تي ڪاهه=== سال 634-637ع ڌاري عربن ايران تي ڪاهه ڪئي. ان وقت ايران جي پارس پرڳڻي مان ڪيترا پارسي (پارس جا رهاڪو) لڏي، هندستان ۾ گجرات طرف اچي رهيا، جنهنڪري هينئر سندين مادري زبان گجراتي آهي. عربن جي ڪاهه وقت ايران ۾ پهلوي يعني پهلوُ (پرٿوُ-آرين) لوڪن جي ٻولي چالو هئي. انهيءَ پهلويءَ تي عربيءَ جو ايترو اثر ٿيو، جو اها رفتي رفتي ڦري هاڻوڪي عربيءَ گاڏڙ پارسي ٻولي ٿي پيئي. ===نادر شاهه جي دهلي کانپوءِ سنڌ تي ڪاهه=== دنيا جي تاريخ جو مشهور فاتح نادر شاهه افشار، ننڍپڻ ۾ ٻڪرار هو ۽ جواني ۾ ايندڙ ويندڙ قافلن کي پيو ڦريندو هو. بهادر به هو، صفوي حڪمرانن جي دشمنن سان وڙهڻ ۾ تمام گهڻي مدد ڪيائين. جنگجو مزاج رکڻ سبب گهڻو اُڀري آيو ۽ '''شاهه عباس صفوي ثالث''' جي مرڻ کان پوءِ قسمت 1148ھ/1736ع ۾ '''نادر شاهه''' کي افشار ايران جو بادشاهه بڻايو. ايران جي اندروني معاملن کان آجو ٿي هن [[قنڌار]] فتح ڪيو، ان کان پوءِ هندوستان تي ڪاهه ڪيائين، جنهن ۾ نادر شاهه سوڀ حاصل ڪئي ۽ [[دهلي]] ۾ وڏو قتل عام ڪرايائين. صلح طور '''محمد شاهه''' پنهنجي ڌيءَ نادر جي پٽ '''نصر الله''' سان نڪاح ڪري ڏني. دهلي جا معاملا نبيري '''ميان نور محمد ڪلهوڙي''' ڏانهن پيغام موڪليائين ته، باقاعدي خراج موڪليندو رهي ۽ ٻيو ته پنهنجو پٽ ڏهه هزار فوج سان گڏ روانو ڪري. ميان نور محمد جي ماٺ تي نادر شاهه [[سنڌ]] تي ڪاهه ڪئي، ميان نور محمد حملي جو ٻڌي عمرڪوٽ ڀڄي ويو، پر پوءِ پنهنجي ڌيءَ نادر شاهه جي پٽ '''نصرالله''' کي نڪاح ڪرائي ڏني، جنهن کانپوءِ نادر شاهه، [[ميان نور محمد]] کي '''”شاهه قلي خان“''' جو خطاب عطا ڪيو ۽ سالياني خراج لاءِ نادر شاهه، ميان نور محمد جا ٻه پٽ '''محمد مرادياب''' ۽ '''غلام شاهه''' يرغمال ڪري پاڻ سان وٺي ويو. ڪجهه عرصي کان پوءِ نادر شاهه، ميان نور محمد جو ٽيون پٽ عطر خان به پاڻ وٽ گهرائي ورتو. 1160ھ/1747ع ۾ نادر شاهه جي قتل ٿيڻ بعد احمد شاهه ابدالي بادشاهه ٿيو، جنهن ميان نور محمد کي ”شاهنواز خان“ جي لقب سان نوازيو. ميان نور محمد اٺن سالن تائين پنهنجن پٽن جي وڇوڙي ۾ پيو تڙپندو هو، پر آخرڪار نادر جي مرڻ کان پوءِ اهي ٽيئي پٽ اچي پنهنجي پيءُ ميان نور محمد سان مليا. 20 صدي جي آخر ۾ '''قاچارين جي صاجبي''' ڊانوان ڊول ٿي وئي. آخرڪار رضا شاهه پهلويءَ جي هٿان حڪومت جي تابوت ۾ آخري ڪوڪو لڳو. صفوي بادشاهه ڪٽر مذهبي هئا؛ تن مذهب ڏانهن گهڻو ڌيان ڏنو، جنهنڪري ديني عالمن کي عروج حاصل ٿيو؛ فقہ اسلام تي گهڻا ڪتاب لکجڻ لڳا ۽ ٿوري گهڻي شاعريءَ جي پڻ گونج اچڻ لڳي. هن دؤر جي مشهور شاعرن ۾ مرزا حبيب قانيءَ (1853ع) جو نالو شامل آهي. قانيءَ کي فارسيءَ جو آخري قصيده گو شاعر چيو وڃي ٿو. ===ايران جو سنڌ تي اثر=== لڳ ڀڳ ٻن ورهين تائين، [[سنڌ]] ۽ ايران هڪ ٻئي کان متاثر ٿيندا رهيا آهن. زندگيءَ جي هر شعبي ۾، ٻنهي مُلڪن هڪ ٻئي کي ڪجهه نه ڪجهه ڏنو ورتو آهي، پر مجموعي طور تي ايران، سنڌ کي گهڻو ڪجهه ڏنو آهي، ڇوته ايران کي حڪمراني واري حيثيت حاصل هئي ۽ سنڌ سدائين ڏن ڀريندڙ رهندي آئي آهي. ٻولي، ادبي ۽ علمي سرمايي، ثقافتي روين، مصوري ۽ هنرمندي، فنِ سنگتراشي، نقشِ نگاري ۽ ڪاشي، عمارت سازي، باغ ۽ باغباني، اهڙا موضوع ۽ ڪارج آهن، جن جا اثر اڄ به سنڌ تي ساڳيا آهن. ايران جي تاريخي، تهذيبي، تمدني، ثقافتي، جاگرافيائي، مذهبي ۽ لساني حالتن سميت ايران جي سماجي ۽ گهرو ڀڃ ڊاهه جو اثر، وقت بوقت سنڌ تي پوندو رهيو آهي. سنڌ جا ٻيڙياتا، سامونڊي وڻج واپاري قافلا وٺي، ايشيا، يورپ، انڊونيشيا، چين، جپان، سيلون ۽ ٻين مُلڪن تائين ويندا هئا. انهيءَ ڪري گهڻن ملڪن جي ماڻهن کي ”سنڌ“ بابت گهڻي ڄاڻ هُئي. خود سنڌ جا ماڻهو به علم ۽ تجارتي مقصدن لاءِ [[مصر]] ۽ ٻين ملڪن تائين ويندا هئا. سنڌ جا جت قبيلا اسلام کان اڳ مصر، عربستان ۽ ايران مان گهڻي قدر واقف هئا. انهيءَ لحاظ سان سنڌ جو لاڳاپو عرب اسلامي دؤر کان گهڻو اڳ جو آهي، تنهنڪري جڏهن تاتارين، ايران ۾ تباهي مچائي، تڏهن ايران جي عوام توڙي عالمن جو رُخ سنڌ ڏانهن ٿيو. هنن هتي مستقل رهائش اختيار ڪئي. ان ئي دؤر ۾ ايراني طرزِ تعمير تي مسيتون، مزارون، ڇتين تي گول بيضوي گنبذ، مُنارا ۽ قبا تعمير ڪرڻ جي روايت جنم ورتو. ايرانين هتي اچي ڇتين ۽ ڀتين کي نقشن سان سينگاريو، جاين تي رنگين پٿرن جي جڙاوت ڪئي. سنڌ ۾ ڪاشيءَ جون سرون به ايراني فنِ تعمير مان آندل آهن. ايراني شاعرن جي طرز تي، سنڌي شاعرن به قصيدا غزل، رباعيون ۽ مثنويون چيون. ڪيترائي سنڌي شاعر درٻارن سان منسلڪ ٿيا ۽ قضا جي عهدن تي قاضي مقرر ٿيا. فارسي نظامِ تعليم ”درس نظامي“ اڄ تائين سنڌ جي ديني درسگاهن ۾ نصاب طور پڙهايو وڃي ٿو. لڙاين ۽ ويڙهن ۾ استعمال ٿيندڙ جنگي ساز، مثلاً: ڪرنايون، پيريون، ۽ نغارا وغيره به ايراني اثر هيٺ سنڌ اندر رائج ٿيا، گڏوگڏ گهوڙيسواريءَ، تلواربازيءَ، ڪمانگريءَ، نيزي بازي ۽ تيراندازيءَ جا طريقا ۽ گُر، چالون ۽ انداز پڻ ايرانين ئي آندا. ساقي خانه، ساز وسرود جون محفلون، ذڪر فڪر ۽ سماع جو سلسلو، شاهي لباس، رزق برق ٽوپ ۽ پٽڪا، عماما، قبائون ۽ شيروانيون پڻ ايراني تهذيب ۽ ثقافت جو هڪ نمونو آهن. '''[[سنڌي ادب]]'''، خاص طور تي سنڌي شاعريءَ ۾ پڻ ايرانين جو اثر وڌيڪ رهيو آهي. پنهنجي نالي سان گڏ ”تخلص“ رکڻ پڻ ايران جي روايت آهي، جڏهن ته پنهنجي شهر جي حوالي سان ڪي سڃاڻپ رکڻ وارن شاعرن جو انداز به ايراني آهي؛ جيئن: بخشاپوري، حيدرآبادي، لاڙڪاڻوي، خيرپوري ۽ هالائي وغيره. خود ”پور“ فارسي ٻوليءَ جو لفظ آهي، جنهن جي معنيٰ آهي اولاد. اهڙيءَ طرح شڪارپور، خيرپور، خانپور، نصرپور، شاهپور وغيره پڻ فارسي ٻوليءَ جي اثر جو نمونو آهن. شاعريءَ ۾ تشبيهون ۽ استعارا پڻ فارسي شاعرن جي فن جو نمونو آهن، خاص طور تي ”تشبيهه“ ڏيڻ، فارسي شاعرن جي فن جو ڪمال آهي. ساڳيءَ طرح سنڌي شاعرن به، فارسي شاعريءَ جي اثر هيٺ گهڻي وقت تائين ’رخِ ماهتاب‘، ’شيرين بدن‘، ’غنچه چمن‘، ’رخسار‘، ’لب شيرين‘، ’گل و بلبل‘، ’جانِ بهاران‘ ۽ ’چشمِ تر‘ جهڙا اصطلاح، پنهنجي شاعريءَ ۾ ڪم آندا آهن. اهو سلسلو ڪافي عرصي تائين هلندو رهيو، ڪيترن ئي شاعرن، درٻاري شعر چئي، قصيدا ۽ رباعيون پڙهي، وقت جي حڪمرانن کان انعام ۽ اڪرام پئي وصول ڪيا آهن. مطلب ته فارسي ادب ۽ فارسي ٻوليءَ جو سنڌي ادب ۽ سنڌي ٻوليءَ تي وڏو اثر رهيو آهي، جڏهن ته ايران جي سياسي، سماجي، مذهبي ۽ لساني ڀڃ ڊاهه پڻ، سنڌ جي سياست، مذهب، ادب، ۽ معاشري تي گهڻي قدر اثرانداز ٿيندي رهي آهي. ==جاگرافي== ايران جي ايراضي 16,48,195 چورس ڪلوميٽر (6,36,372 چورس ميل) آهي. اهو مڪمل طور تي ايشيا ۾ ڇهين نمبر وڏو ملڪ آهي ۽ اولهه ايشيا ۾ ٻيو نمبر وڏو ملڪ آهي. اهو ويڪرائي ڦاڪ °24 ۽ °40 اتر، ۽ ڊگھائي ڦاڪ °44 ۽ °64 اوڀر جي وچ ۾ آهي. هن جي سرحد اتر اولهه ۾ آرمينيا (35 ڪلوميٽر يا 22 ميل)، نخچيوان جو آذري ايڪسليو (179 ڪلوميٽر يا 111 ميل) ۽ جمهوريه آذربائيجان (611 ڪلوميٽر يا 380 ميل) آهي. ڪئسپين سمنڊ جي اتر طرف؛ ترڪمانستان کان اتر اوڀر طرف (992 ڪلوميٽر يا 616 ميل)؛ اوڀر طرف افغانستان (936 ڪلوميٽر يا 582 ميل) ۽ پاڪستان (909 ڪلوميٽر يا 565 ميل)؛ ڏکڻ طرف فارس جی نار ۽ اومان جی نار ۽ اولهه طرف عراق (1,458 ڪلوميٽر يا 906 ميل) ۽ ترڪي (499 ڪلوميٽر يا 310 ميل) آھن. ايران زلزلي جي لحاظ کان سرگرم علائقو آهي. سراسري طور تي، ريڪٽر اسڪيل تي ست جي شدت جو زلزلو هر ڏهن سالن ۾ هڪ ڀيرو ٿيندو آهي. اڪثر زلزلا اٿل-فڪس هوندا آهن ۽ تمام گهڻو تباهي آڻي سگهن ٿا، جهڙوڪ سال 2003ع جو بام شھر جو زلزلو. == گورنمنٽ ء سياست == [[فائل:Lula_Khamenei_Teerã_2010.jpg|thumb|سپريم ليڊر [[علي خامنئي]] سابق وزير برازيل جي صدر سان ڳالهائينڊي.]] اسلامي جمهوريه ايران اسلامي انقلاب کان ٿورو پوءِ وجود ۾ آيو. شاهه محمد رضا پهلويءَ جو تختو اونڌو ڪرڻ جي ارادي سان پهريون وڏو مظاهرو جنوري، 1978ع ۾ شروع ٿيو، جنهن ۾ هڪ نئون، اسلام تي ٻڌل، نظرياتي آئين ڊسمبر، 1979ع ۾ منظور ڪيو ويو، جنهن سان بادشاهت جو خاتمو ٿيو. اسلامي انقلاب جي فتح کان پوءِ 30 ۽ 31 مارچ، 1979ع تي ايران جي عبوري حڪومت طرفان ريفرنڊم ڪرايو ويو، جنهن ۾ ماڻهن کي چيو ويو ته هو "يا" یا "نه" ۾ اسلامي جمهوريه کي ووٽ ڏين. ريفرنڊم جي نتيجن جو اعلان جلد ئي آيت الله خميني 2 اپريل، 1979ع تي ڪيو، جنهن ۾ 98.2 سيڪڙو ايراني شهرين اسلامي جمهوريه جي حق ۾ ووٽ ڏنا. ===آئين=== 2-3 ڊسمبر، 1979ع تي، اسلامي جمهوريه ايران جو آئين هڪ مشهور ريفرنڊم ذريعي منظور ڪيو ويو. ان ريفرنڊم ۾ 99.5 حاضر ايراني ووٽرن آئين جي منظوري ڏني. ڏهن سالن بعد، سال 1989ع جي اونهاري ۾، ايراني ووٽرن هڪ ٻئي ريفرنڊم ۾ 1979ع جي آئين ۾ ترميمن جو هڪ سيٽ منظور ڪيو. آئين کي ”اسلامي ۽ جمهوري عنصرن“ جو ”هائبرڊ“ سڏيو ويو آهي. جڏهن ته آئیں جو آرٽيڪل 1 ۽ 2 "اللہ جي حڪمراني"، آرٽيڪل 6 "صدارت ۽ مجلس يا پارليامينٽ لاءِ مشهور چونڊون لازمي قرار ڏئي ٿو". بهرحال، سڀئي جمهوري طريقا ۽ حق گارڊين ڪائونسل ۽ سپريم ليڊر جي ماتحت آهن، جن جا اختيار باب اٺين (آرٽيڪل 107-112) ۾ بيان ڪيا ويا آهن. ===اصول=== اسلامي جمهوريه ايران جي حڪومت سرڪاري طور تي هڪ نظرياتي جمهوريه آهي. آئين جو آرٽيڪل 2 اسلامي جمهوريه ايران جي حڪومت جي اصولن جي وضاحت ڪري ٿو: آرٽيڪل 2 اسلامي جمهوريه هڪ اهڙو نظام آهي جنهن جو بنياد ايمان تي آهي: 1. هڪ خدا (جيئن ته ”الله کان سواءِ ڪو به معبود ناهي“ جي جملي ۾ بيان ڪيو ويو آهي)، ان جي خاص حاڪميت ۽ قانون سازي جو حق، ۽ ان جي حڪمن جي تابعداري ڪرڻ جي ضرورت. 2. وحي الهي ۽ ان جو بنيادي ڪردار قانونن کي ترتيب ڏيڻ ۾. 3. آخرت ۾ خدا ڏانهن موٽڻ، ۽ خدا ڏانهن انسان جي چڙهڻ ۾ ان عقيدي جو تعميري ڪردار. 4. تخليق ۽ قانون سازي ۾ خدا جو انصاف. 5. مسلسل رهبري (امام) ۽ دائمي رهنمائي، ۽ اسلام جي انقلاب جي اڻ کٽ عمل کي يقيني بڻائڻ ۾ ان جو بنيادي ڪردار. 6. انسان جو اعليٰ وقار ۽ قدر، ۽ سندس آزادي خدا جي آڏو ذميواري سان گڏ؛ جنهن ۾ برابري، انصاف، سياسي، معاشي، سماجي ۽ ثقافتي آزادي، ۽ قومي ايڪتا محفوظ آهن: 1. مسلسل ’فقهاءَ جو اجتهاد‘ جنهن ۾ ضروري صلاحيتون هجن، جن کي قرآن ۽ سنت معصومه جي بنياد تي استعمال ڪيو وڃي، جن تي سلام هجي. 2. سائنس ۽ فنون ۽ انساني تجربن جا سڀ کان وڌيڪ جديد نتيجا، گڏجي انهن کي اڳتي وڌائڻ جي ڪوشش. ==معیشت== ايران جي معيشت مرڪزي منصوبابندي، تيل جي رياستي ملڪيت ۽ ٻين وڏن ادارن، ڳوٺن جي زراعت، ۽ ننڍي پيماني تي نجي واپار ۽ خدمت جي منصوبن جو هڪ مرکب آهي. خدمت جو شعبو GDP جو سڀ کان وڏو حصو ڏئي ٿو، ان کان پوءِ صنعت (کان کني ۽ پيداوار) ۽ زراعت. ايران جو مرڪزي بئنڪ ايراني ريال، ملڪ جي ڪرنسي کي ترقي ۽ برقرار رکڻ جو ذميوار آهي. حڪومت اسلامي ليبر ڪائونسلن کان سواءِ ٻين ٽريڊ يونينن کي تسليم نٿو ڪري، جيڪي ملازمن ۽ سيڪيورٽي سروسز جي منظوري سان مشروط آهن. سال 1997ع کان وٺي بيروزگاري 10 سيڪڙو کان مٿي رهي آهي، ۽ عورتن جي بيروزگاري جي شرح مردن جي ڀيٽ ۾ لڳ ڀڳ ٻيڻي آهي. سال 2006ع ۾، حڪومت جي بجيٽ جو اٽڪل 45 سيڪڙو تيل ۽ قدرتي گئس جي آمدني مان آيو، ۽ 31 سيڪڙو ٽيڪس ۽ فيس مان. ايراني بجٽ خسارو هڪ دائمي مسئلو رهيو آهي، گهڻو ڪري وڏي پئماني تي رياستي سبسڊيز جي ڪري، جنهن ۾ خوراڪ جون شيون ۽ خاص طور تي پيٽرول شامل آهن، مجموعي طور تي سال 2008ع ۾ توانائي جي شعبي لاءِ 84 بلين يو ايس ڊالر کان وڌيڪ. سال 2010ع ۾، اقتصادي سڌارن واري منصوبي کي پارليامينٽ طرفان منظور ڪيو ويو ته جيئن سبسڊي کي بتدريج گھٽايو وڃي ۽ ان کي ھدف واري سماجي امداد سان تبديل ڪيو وڃي. مقصد پنجن سالن جي عرصي ۾ آزاد بازار جي قيمتن ڏانهن وڌڻ ۽ پيداوار ۽ سماجي انصاف کي وڌائڻ آهي. انتظاميه اڳئين ھڪڙي جي مارڪيٽ سڌارن جي منصوبن تي عمل جاري رکي ٿي، ۽ اشارو ڪري ٿو ته اھو ايران جي تيل تي ٻڌل معيشت کي متنوع بڻائيندو. ايران بايو ٽيڪنالاجي، نانو ٽيڪنالاجي، ۽ دواسازي جي صنعت پڻ ترقي ڪئي آهي. هن وقت حڪومت انهن صنعتن کي پرائيويٽ ڪرڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي. ايران وچ اوڀر ۾ گاڏين جي پيداوار، نقل و حمل، تعميراتي مواد، گھر جي سامان، کاڌي ۽ زرعي سامان، هٿيار، دواسازي، انفارميشن ٽيڪنالاجي، ۽ پيٽروڪيميڪل جي شعبن ۾ صنعتن جي اڳواڻي ۾ آهي. فوڊ اينڊ ايگريڪلچر آرگنائيزيشن جي سال 2012ع جي انگن اکرن موجب، ايران زرداني، چيري، ڳاڙهي چيري، ڪڪڙين ۽ گرڪن، کجور، بينگن، انجير، پستا، quinces، اخروٽ ۽ تربوز جي دنيا جي پنجن مٿين پيداوارن ۾ شامل آهي. ايران خلاف اقتصادي پابندين معيشت کي نقصان پهچايو آهي. سال 2015 ۾، ايران ۽ P5+1 ايٽمي پروگرام تي هڪ ڊيل تي پهچي ويا جنهن 2016ع تائين ايران جي ايٽمي پروگرام سان لاڳاپيل بنيادي پابنديون هٽائي ڇڏيو. ٽرمپ انتظاميه جي تحت آمريڪا، 8 مئي، 2018ع تي معاهدي کان واپس ورتو، جنهن جي واپسي، پابندين جو سبب بڻيو. == ڳالهائيندڙ زبانون == ايران ۾ سرڪار طور تي فارسي زبان ڳالهائي وينڌي آهي ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{OIC}} [[زمرو:ايران]] [[زمرو:ملڪ]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:خدائي راڄَ]] [[زمرو:ايشيا ۾ ملڪ]] [[زمرو:اسلامي رياستون]] [[زمرو:وچ اوڀر جا ملڪ]] [[زمرو:اولھه ايشيا جا ملڪ]] [[زمرو:او آئي سي جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:گڏيل قومن جا ڀاتي ملڪ]] [[زمرو:فارسي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:بلوچي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] [[زمرو:براهوي ڳالھائيندڙ ملڪ ۽ علائقا]] 2gnvc4ppiojutuaq8j3ya7yew3mahy0 0 30492 374848 280630 2026-04-30T16:03:01Z Ibne maryam 17680 added [[Category:سياحتي ڪشش]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374848 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = نياگرا آبشار<br>Niagara Falls | image = 3Falls_Niagara.jpg | location = [[اونٽاريو]]، [[ڪئنيڊا]] ء [[نيو يارڪ]]، [[آمريڪا]] جی سرحد تی. | coords = {{Coord|43.0799|-79.0747|display=inline,title|type:landmark|name=Niagara Falls}} | watercourse = نیاگرا ندي | type = ڪٽاريڪٽ | height = {{convert|167|ft|abbr=on}} | height_longest = | number_drops= 3 | average_flow = {{convert|85000|ft3/s|abbr=on}} | world_rank = }} '''نياگرا آبشار''' (Niagara Falls) گڏيل طور تي ٽن وڏن آبشارن جو نالو آهي، جيڪو اوڀر اتر آمريڪا ۾ نياگرا درياهه تي، آمريڪا ۽ ڪئناڊا جي سرحد تي آهي. ٽي آبشار هي آهن: هارس۔شو آبشار، ڪڏهن ڪڏهن ڪينيڊين آبشار، آمريڪن آبشار ۽ ننڍو برائيڊل۔وييل آبشار. آمريڪن آبشار ۽ هارس۔شو آبشار گوٽ آئلينڊ سان الڳ آهن ۽ برائيڊل۔وييل آبشار ٻين آبشارن کان لونا ٻيٽ سان الڳ آهن. نياگرا آبشار پنهنجي خوبصورتي ۽ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور ٻنهي لاءِ تمام گهڻو مشهور آهي. اهو 19ھین صدي کان وٺي هڪ سياحتي ڪشش، تجارتي سائيٽ ۽ هائيڊرو اليڪٽرڪ جو ذريعو رهيو آهي. نياگرا نديءَ مان ٺهيل، جيڪا ايري ڍنڍ کي اونٽاريو ندي ۾ وهائي ٿي، ان کان اڳ ۾ سينٽ لارنس جي نار وٽان [[ائٽلانٽڪ سمنڊ]] ڏانهن وهڻ کان اڳ، گڏيل آبشار [[اتر آمريڪا]] جي ڪنهن به آبشار جي وهڪري جي بلند ترين شرح آهي، جنهن ۾ 50 ميٽر (160 فوٽ) کان وڌيڪ عمودي ڦوٽو آهي. ڏينهن جي چوٽيءَ واري سياحتي ڪلاڪن دوران، 1,68,000 ڪعبي ميٽر (59 لک ڪعبي فوٽ) کان وڌيڪ پاڻي هر منٽ آبشار جي چوٽي مٿان وڃي ٿو. هارس۔شو آبشار (Horseshoe Falls) اتر آمريڪا ۾ سڀ کان وڌيڪ طاقتور آبشار آهي، جيئن وهڪري جي شرح سان ماپي ويندي آهي. نياگرا آبشار پنهنجي خوبصورتي لاءِ مشهور آهي ۽ هائيڊرو اليڪٽرڪ پاور جو هڪ قيمتي ذريعو آهي. تفريحي، تجارتي ۽ صنعتي استعمالن ۾ توازن رکڻ 19ھین صدي کان وٺي آبشارن جي سنڀاليندڙن لاءِ هڪ چئلينج رهيو آهي. نياگرا آبشار اتر اولهه ۾ بفيلو، [[نيويارڪ]] کان 27 ڪلوميٽر (17 ميل) ۽ [[ٽورنٽو]] جي ڏکڻ اوڀر ۾ 69 ڪلوميٽر (43 ميل)، نياگرا فالز، [[اونٽاريو]]، ۽ نياگرا فالز، [[نيو يارڪ]] جي ٽوئن شهرن جي وچ ۾ آهي. نياگرا فالز، اونٽاريو، ڪئناڊا، ۽ نياگرا فالز، نيو يارڪ، آمريڪا، جا شهر ٻن بين الاقوامي پلن سان ڳنڍيل آهن. نياگرا آبشار تڏهن ٺهيا جڏهن گليشيئرز وسڪونسن گليشئيشن (آخري برفاني دور) جي آخر ۾ پگهلجي ويا. نئين ٺھيل وڏين ڍنڍن مان پاڻي نياگرا اسڪارپمينٽ ذريعي ڍنڍ ايري کان ڍنڍ اونٽاريو ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ تائين رستو ٺاھيو. اسڪارپمينٽ مٿان سخت چونا پٿر ۽ هيٺان نرم شيل آهي. جيتوڻيڪ تمام مٿاهون نه آهي، نياگرا آبشار تمام وسيع آهي، ۽ شايد دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور آھي. هارس۔شو آبشار (Horseshoe Falls) ٽن جھرن مان سڀ کان وڏو آھي. ان جو نالو هارس۔شو آبشار آهي ڇاڪاڻ ته اهو ڏسڻ ۾ هڪ گهوڙي جي نعل جهڙو آهي. نياگرا آبشار هڪ تمام مشهور سياحتي منزل آهي ۽ ڪيترائي ماڻهو ڪئناڊا ۾ موڪلن تي ان جو دورو ڪن ٿا. اهو نياگرا فالز، نيو يارڪ آمريڪا ۾ ۽ نيگارا فالز، ڪئناڊا ۾ اونٽاريو جي ويجهو واقع آهي. پاڻيءَ جي وهڪري جي چوٽيءَ واري موسم دوران آبشار جي ويجهو اچڻ جو مقدار ڪڏهن ڪڏهن 2,25,000 ڪيوبڪ فوٽ (6,400 ڪعبي ميٽر) في سيڪنڊ جيترو ٿي سگهي ٿو. نياگرا فالز، اونٽاريو، ڪئناڊا، ۽ نياگرا فالز، نيو يارڪ، آمريڪا، جا شهر ٻن بين الاقوامي پلن سان ڳنڍيل آهن. نياگرا آبشار تڏهن ٺهيا جڏهن گليشيئرز وسڪونسن گليشئيشن (آخري برفاني دور) جي آخر ۾ پگهلجي ويا. نئين ٺھيل وڏين ڍنڍن مان پاڻي نياگرا اسڪارپمينٽ ذريعي ڍنڍ ايري کان ڍنڍ اونٽاريو ۽ ائٽلانٽڪ سمنڊ تائين رستو ٺاھيو. اسڪارپمينٽ مٿان سخت چونا پٿر ۽ هيٺان نرم شيل آهي. جيتوڻيڪ تمام مٿاهون نه آهي، نياگرا آبشار تمام وسيع آهي، ۽ شايد دنيا ۾ سڀ کان وڌيڪ مشهور آھي. هارس۔شو آبشار (Horseshoe Falls) ٽن جھرن مان سڀ کان وڏو آھي. ان جو نالو هارس۔شو آبشار آهي ڇاڪاڻ ته اهو ڏسڻ ۾ هڪ گهوڙي جي نعل جهڙو آهي. نياگرا آبشار هڪ تمام مشهور سياحتي منزل آهي ۽ ڪيترائي ماڻهو ڪئناڊا ۾ موڪلن تي ان جو دورو ڪن ٿا. ==تفصيل== ڪئناڊا ۾ "اونٽاريو" نالي هڪ ڍنڍ 24 ڪلو ميٽرن ۾ پکڙيل آهي.جنهن مان 53 ڪلو ميٽر ڊگهي هڪ ندي نڪري،اتر آمريڪا جي "ايري" ڍنڍ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.آنٽريو ڍنڍ وٽ،جتان هي ندي نڪري ٿي،نياگرا نالي هڪ قديم شهر صدين کان آباد آهي،جنهن جي نالي پٺيان، هن ندي ۽ آبشار جو نالو پڻ نياگرا پئجي ويو آهي. دنيا جو هي مشهور آبشار آمريڪا جي شهر نيويارڪ کان 35 ڪلو ميٽر اتر اوله طرف آهي.هن آبشار جا ٻه حصا آهن،جيڪي نياگرا آبشار نيويارڪ ۽ نياگرا آبشار آنٽريو ڪئنيڊا سڏجن ٿا. هي آبشار 200 کان 250 فوٽ اوچو آهي، جڏهن ته ان جي ويڪر 2250 فوٽ آهي. آبشار جي تاريخ بابت چيو وڃي ٿو ته، برفاني دور ۾ هتي هڪ وڏو گليشيئر هو، نياگرا آبشار جڏھن ٺھيو جڏھن گليشيئرز وسڪونسن گليشئيشن (آخري برفاني دور) جي آخر ۾ پگھلجي ويا ۽ نئين ٺھيل وڏن ڍنڍن مان پاڻي ھڪڙو رستو ٺاھيو ۽ نياگرا اسڪارپمينٽ ذريعي ائٽلانٽڪ سمنڊ ڏانھن. جيڪو اڄ کان لڳ ڀڳ 12000 سال اڳ ڳلي، ندي جي صورت اختيار ڪري ويو هو. هن آبشار مان هڪڙي منٽ ۾ سراسري طور 11 لک ڪيوبڪ فوٽ جي حساب سان پاڻي ڪري ٿو، ان حوالي سان هي دنيا جو وڏي ۾ وڏو آبشار ليکيو وڃي ٿو. پاڻي جي اهڙي تيز وهڪري ۽ ڪٽاء سبب هي آبشار وقفي وقفي پنهنجو رخ ۽ مقام پڻ تبديل ڪندو رهيو آهي. آبشار کان مٿي ندي جي ٻنهي ڪنارن تي، آمريڪي سرڪار ننڍا ننڍا بند ٻڌي ڊيم ٺاهيا آهن،جن مان پيدا ٿيندڙ بجلي تي ڪيترائي ننڍا وڏا ڪارخانا هلن ٿا. ان کان سواء آمريڪا ۽ ڪيناڊا جي سرحدن ۾ ورهايل هن علائقي جي آمدني جو هڪ وڏو ذريعو سياحت پڻ آهي. هتي هر سال ڏيڍ ڪروڙ سياح تفريح لاء اچن ٿا. ==خاصيتون== ==ارضيات== ==تاريخ== ==سياحت== ==گيلري== {{wide image|Panoramic of Niagara Falls (c. 1921).jpg|800px|Niagara Falls, c. 1921}} {{wide image|Niagara 01.jpg|800px|Rainbow bridge, the [[American Falls|American]], [[Bridal Veil Falls (Niagara Falls)|Bridal Veil]], and [[Horseshoe Falls]] as seen from the [[Skylon Tower]] in 2016}} ==پڻ ڏسو== ==خارجي لنڪس== {{Wikiquote}} {{Commons|Niagara Falls|Niagara Falls image gallery}} * {{Wikivoyage inline}} * [https://waterfallsofontario.com/niagara-falls.php Waterfalls of Ontario - Niagara Falls] * [https://archive.today/20061009004524/http://www.archives.gov.on.ca/english/exhibits/freeland/index.html Panorama] Niagara Falls Panorama found at [[Queen's Park (Toronto)|Queen's Park]], Toronto. * [http://www.nflibrary.ca/nfplindex/ Historic Niagara Digital Collections] * [https://web.archive.org/web/20080228083429/http://www.hq.usace.army.mil/cepa/pubs/nov99/story16.htm U.S. Army Corps of Engineers] The U.S. Army Corps of Engineers completely blocked the flow of water over the American Falls in 1969. * [http://www.history.com/topics/niagara-falls The History of Niagara Falls] * [https://visitingniagarafalls.com/attractions/ Niagara Falls Attractions] * [https://books.google.com/books?id=ytwDAAAAMBAJ&dq=1954+Popular+Mechanics+January&pg=PA115 "Niagara Power Goes Under Ground"] ''Popular Mechanics'', April 1952, pp.&nbsp;115–117. * [http://niagarafallsupclose.com/american-attractions/niagara-power-vista/ Niagara Power Vista] – visitors center for the Niagara Falls hydro electric plant with displays, a scaled down map of the project, and documentaries on construction, situated atop the cement wall of the plant on the Niagara Gorge. * ''[https://www.youtube.com/watch?v=_CWh6i4jSxQ Niagara]'', 1978, Archives of Ontario YouTube Channel. ===Fiction=== * [http://cathymariebuchanan.com/the-day-the-falls-stood-still ''The Day the Falls Stood Still''] by [[Cathy Marie Buchanan]] * [http://www.mcclelland.com/catalog/display.pperl?isbn=9780771034763 ''The Whirlpool''] by [[Jane Urquhart]] {{Niagara Falls}} {{Greatlakes}} {{Canada Geography}} {{U.S. political divisions geographies}} {{Authority control}} [[Category:Niagara Falls| ]] [[Category:International waterfalls]] [[Category:Tourist attractions in Niagara County, New York]] [[Category:Tourist attractions in Niagara Falls, Ontario]] [[Category:Landmarks in New York (state)]] [[Category:Niagara River]] [[Category:Waterfalls of Ontario]] [[Category:Waterfalls of New York (state)]] [[Category:Niagara Falls, New York]] [[Category:Landforms of the Regional Municipality of Niagara]] [[Category:Canada–United States border]] [[Category:Niagara Falls National Heritage Area]] [[Category:Block waterfalls]] [[Category:Segmented waterfalls]] [[Category:Landforms of Niagara County, New York]] [[Category:Niagara Escarpment]] ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:آبشارون]] [[زمرو:اتر آمريڪا]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪينيڊا جي جاگرافي]] [[زمرو:گڏيل آمريڪي رياستن جي جاگرافي]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] [[يوزر:Sikanderalisyed|سڪندر علي شاه]] ([[يوزر بحث:Sikanderalisyed|ڳالهہ]]) 11:06, 30 جُولاءِ 2016 (UTC) <ref>ڪتاب: [[دنيا جا عجوبا]]،ڇپيندڙ: [[سنڌي ٻولي جو با اختيار ادارو|سنڌي لئنگئيج اٿارٽي]] (ISBN: 978-969-9098-80-2) سال: 2015</ref> su4t4d2x8bu3fi4vj0r0rjoau0x0vno 14 30498 375048 317255 2026-05-01T05:33:25Z Ibne maryam 17680 /* */ 375048 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:رياضيات]] [[زمرو:شخصيتون بلحاظ پيشو]] 8nr28gh7j937wdhfu09eoogrcmtwunz 375056 375048 2026-05-01T05:43:32Z Ibne maryam 17680 375056 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:رياضيات]] [[زمرو:شخصيتون بلحاظ پيشو]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهو]] 8ckj77mio3auyrz0w14gse4smhbvmoq 10 30861 374915 77191 2026-04-30T22:28:20Z Intisar Ali 8681 /* */ 374915 wikitext text/x-wiki <noinclude>خالي [[زمرو:ڪنورشن سانچا]] [[زمرو:سانچي جا ذيلي سانچا ڪنوانفوباڪس]] </noinclude> gkpx6mcpa4b2y1pkwet6ge9gmmiaahx 10 30947 375111 77361 2026-05-01T10:17:56Z Intisar Ali 8681 /* */ 375111 wikitext text/x-wiki <noinclude>خالي [[زمرو:سانچي جا ذيلي سانچا ڪنوانفوباڪس|ڪنوانفوباڪس سانچي جا ذيلي سانچا]] </noinclude> 9j167acv8uenfgu05cavqvcw5n292oy 375112 375111 2026-05-01T10:18:37Z Intisar Ali 8681 /* */ 375112 wikitext text/x-wiki <noinclude>خالي [[زمرو:سانچي جا ذيلي سانچا ڪنوانفوباڪس|زمرو:ڪنوانفوباڪس سانچي جا ذيلي سانچا]] </noinclude> jfurd8gklgkpu3rw6g7jz1y5749dt3g 375113 375112 2026-05-01T10:19:21Z Intisar Ali 8681 /* */ 375113 wikitext text/x-wiki <noinclude>خالي [[زمرو:سانچي جا ذيلي سانچا ڪنوانفوباڪس]] </noinclude> nnt1m2h6jtfazgodig8svklzwszhn72 0 41708 375106 351431 2026-05-01T10:06:27Z Memon2025 21315 375106 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> == حوالا == {{حوالا}} [[فائل:Tigr-euph.png|thumb|کاٻو|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] svahuzh3bj61hyzruprg1e748g3k1mp 375107 375106 2026-05-01T10:14:13Z Memon2025 21315 /* */ 375107 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالو== ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== == حوالا == {{حوالا}} [[فائل:Tigr-euph.png|thumb|کاٻو|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] qrqbrlf6bpjdattw4zvspcw0joqy908 375108 375107 2026-05-01T10:15:02Z Memon2025 21315 375108 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالو== ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== inlq2heyonv6m9ss0pro8kkgvowra85 375109 375108 2026-05-01T10:15:44Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 375109 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== 92es7qnnccswsu54zd85brtu3x6pyjr 375110 375109 2026-05-01T10:17:14Z Memon2025 21315 /* ٻاهرين لنڪس */ 375110 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] qbg1awqxl1jrt5l3pnnzs46dbcsle5h 375114 375110 2026-05-01T10:21:09Z Memon2025 21315 375114 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] mx65gl54omsbwy6nkl2u7zapb4937hx 375120 375114 2026-05-01T10:30:01Z Memon2025 21315 /* ٻاهرين لنڪس */ 375120 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''':'''Mesopotamia''' ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates ) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] nh73e3pb3x3u47rzn5dle3zdjwphxc7 375124 375120 2026-05-01T10:34:42Z Memon2025 21315 /* */ 375124 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) اولهه ايشيا جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن جديد عراق جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] tr4u9rve39us6lhby98dc1caqme6xg7 375125 375124 2026-05-01T10:35:54Z Memon2025 21315 375125 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن [[عراق|جديد عراق]] جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] jiv54ob4evc11h58221yvdo0vr44758 375127 375125 2026-05-01T10:49:33Z Memon2025 21315 /* موجوده */ 375127 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن [[عراق|جديد عراق]] جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== [[File:N-Mesopotamia and Syria english.svg|thumb|Carte de la Mésopotamie avec les frontières des États modernes, l'ancien tracé du littoral du [[golfe Persique]] et les sites des grandes cités [[Antiquité|antiques]].]] La '''Mésopotamie''' (du [[grec ancien|grec]] {{grec ancien|Μεσοποταμία|Mesopotamía}}, de {{grec ancien|μέσος|mésos}}, « entre, au milieu de », et {{grec ancien|ποταμός|potamós}}, « fleuve », littéralement le pays « entre les fleuves ») est une région historique du [[Moyen-Orient]] située entre le [[Tigre (fleuve)|Tigre]] et l'[[Euphrate]]. Elle correspond pour sa plus grande part à l'[[Irak]] et la [[Syrie]] actuels. Elle comprend deux régions [[Topographie|topographiques]] distinctes : * d'une part au nord (nord de la [[Syrie]] et de l'[[Irak]] actuels, et sud-est de la [[Turquie]]), une région de [[Plateau (géographie)|plateaux]], zone de [[Agriculture pluviale|cultures pluviales]] ; * d'autre part au sud (est de l'Irak actuel, ouest de l'[[Iran]] et nord du [[Koweït]]), une région de [[plaine]]s où se pratique une [[agriculture]] reposant exclusivement sur l'[[irrigation]]. Aujourd’hui, le terme « Mésopotamie » est généralement utilisé en référence à l'[[Antiquité|histoire antique]] de cette région, pour la [[civilisation]] ayant occupé cet espace jusqu'aux premiers siècles de notre ère. Faisant partie des civilisations du [[Proche-Orient ancien]], la civilisation mésopotamienne y occupe une place centrale, considérée comme une des matrices des civilisations historiques du Moyen-Orient et de l'[[Europe]], aux côtés de la civilisation de l'[[Égypte antique]]. En effet, elle participe à plusieurs évolutions fondamentales dans l'histoire humaine : s'y trouvent les « origines » de l’État, de la ville, des institutions et de l'administration, de l'impérialisme. Les [[Historien|historiens]] et [[Archéologie|archéologues]] contemporains s'accordent à dire que les Mésopotamiens sont à l'origine du premier système d'[[écriture]] créé entre 3400 et 3200 {{av JC}} Celui-ci évolua pour donner naissance à l'[[écriture cunéiforme|écriture « cunéiforme »]] (du latin ''cuneus'', le « coin »). L'abondante documentation cunéiforme exhumée sur les sites mésopotamiens, combinée à l'étude des autres découvertes archéologiques, permet de connaître de nombreux aspects de la société et de l'économie, la religion et la pensée, les rites, les activités intellectuelles, etc. des différents royaumes mésopotamiens. [[File:Clay Tablet - Louvre - AO29562 (cropped).jpg|thumb|Tablette de comptabilité de la fin du {{-m|IV}}, faisant partie des plus anciens documents écrits connus, [[musée du Louvre]].]] La civilisation mésopotamienne prend ses racines dans les évolutions amorcées au [[Néolithique du Proche-Orient|Néolithique]] à partir du {{-m|X}} au [[Préhistoire du Levant|Levant]], en [[Anatolie]] et dans le [[Zagros]], qui voient les débuts de l'agriculture, de l'élevage et l'expansion des villages sédentaires. Les premiers villages de Mésopotamie sont peu attestés, la région semblant amorcer son développement agricole plus tard que ses voisines. Mais à compter de la fin du Néolithique, à partir de 7000-6000 av. J.-C., elle connaît un développement rapide, que ce soit dans la démographie, les institutions, l'agriculture, les techniques ou les échanges. Au {{-m|IV}} ([[période d'Uruk]]) le changement est plus marqué, avec l'apparition des premiers États et des premières villes et celui d'un « système-monde » qui voit rayonner l'influence mésopotamienne sur le Moyen-Orient. L'écriture apparaît à la fin de cette période, qui a donc vu la mise en place des traits caractéristiques de la civilisation mésopotamienne. [[File:Standard of Ur - peace side.jpg|thumb|La « face de la Paix » de l'[[étendard d'Ur]], v. 2500 av. J.-C., [[British Museum]].]] [[Fichier:Code of Hammurabi IMG 1937.JPG|thumb|Détail de « lois » inscrites sur la [[stèle]] du [[Code de Hammurabi]], v. 1750 av. J.-C., [[musée du Louvre]].]] [[File:Sceau AOD 105.jpg|thumb|[[Sceau-cylindre]] en [[calcédoine]] d'un fonctionnaire babylonien, du règne de {{souverain2|Kurigalzu II}} (1330-1308 av. J.-C.), [[musée du Louvre]].]] [[File:Ashurbanipal banquet scene, British Museum.jpg|thumb|Le roi [[assyrie|assyrien]] [[Assurbanipal]] et son épouse Libbali-sharrat banquettant. Bas-relief de [[Ninive]], {{-s|VII}}, [[British Museum]].]] [[File:Ishtar Gate - Pergamon Museum - Joy of Museums - 5.jpg|thumb|La [[porte d'Ishtar]] de [[Babylone]], {{-s|VI}}, partie reconstituée au [[musée de Pergame]].]] Au {{-m|III}}, durant la [[période des dynasties archaïques]], la Mésopotamie est occupée par un ensemble de petits royaumes, peuplés par des populations parlant une langue isolée, le [[sumérien]], dans la partie méridionale (le pays de [[Sumer]]), et d'autres parlant des [[langues sémitiques]], dont l'[[akkadien]]. Cet aspect dual devait marquer la suite de l'histoire mésopotamienne, car si le sumérien n'est plus parlé aux alentours de 2000 av. J.-C., il reste une langue prestigieuse dans les milieux religieux et savants. La fin du {{-m|III}} est marquée par deux brèves phases d'unification de la majorité de la Mésopotamie (empires d'[[empire d'Akkad|Akkad]] et d'[[Ur III|Ur]]), donc le développement de l'impérialisme, puis au millénaire suivant s'affirment plusieurs dynasties aux origines diverses, [[amorrites]] dans les premiers siècles ([[Isin]], [[Larsa]], [[Mari (Syrie)|Mari]], [[Babylone]], etc.), [[Mittani|hourrite]], [[dynastie kassite de Babylone|kassite]] (à Babylone) et [[royaume médio-assyrien|assyrienne]] dans la seconde moitié. La culture mésopotamienne exerce une grande influence dans le reste du Moyen-Orient, indiquée notamment par la diffusion de l'[[écriture cunéiforme]], couramment utilisée en [[Iran]], en [[Anatolie]] et au [[Levant (Proche-Orient)|Levant]]. La région voit ensuite l'expansion depuis la [[Syrie]] d'une nouvelle population sémitique, les [[Araméens (Antiquité)|Araméens]], qui prennent une grande importance démographique et culturelle. Les premiers siècles du {{-m|I}} sont marqués par la constitution de l'[[empire néo-assyrien|Empire assyrien]], premier empire à couvrir la majeure partie du Moyen-Orient (à son apogée au {{-s|VII}}, de l’Égypte jusqu'à l'Iran), auquel succède l'[[empire néo-babylonien|Empire babylonien]], dernier grand royaume mésopotamien antique. En 539 av. J.-C. la Mésopotamie passe sous la coupe des Perses de la dynastie des [[Achéménides]], qui constituent à leur tour un empire multinational, mais dont le centre est désormais situé hors de Mésopotamie. La domination des dynasties grecques ([[période hellénistique|hellénistiques]]) et [[parthes]] accompagne la fin de la culture mésopotamienne antique, illustrée par la disparition de l'écriture cunéiforme dans les premiers siècles de notre ère. ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] 3i980t95mf4wcnxaptw8c38yq1ypam2 375128 375127 2026-05-01T10:54:27Z Memon2025 21315 /* موجوده */ 375128 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن [[عراق|جديد عراق]] جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== [[File:Clay Tablet - Louvre - AO29562 (cropped).jpg|thumb|Tablette de comptabilité de la fin du {{-m|IV}}, faisant partie des plus anciens documents écrits connus, [[musée du Louvre]].]] [[File:Standard of Ur - peace side.jpg|thumb|La « face de la Paix » de l'[[étendard d'Ur]], v. 2500 av. J.-C., [[British Museum]].]] [[File:Code of Hammurabi IMG 1937.JPG|thumb|Détail de « lois » inscrites sur la [[stèle]] du [[Code de Hammurabi]], v. 1750 av. J.-C., [[musée du Louvre]].]] [[File:Sceau AOD 105.jpg|thumb|[[Sceau-cylindre]] en [[calcédoine]] d'un fonctionnaire babylonien, du règne de {{souverain2|Kurigalzu II}} (1330-1308 av. J.-C.), [[musée du Louvre]].]] [[File:Ashurbanipal banquet scene, British Museum.jpg|thumb|Le roi [[assyrie|assyrien]] [[Assurbanipal]] et son épouse Libbali-sharrat banquettant. Bas-relief de [[Ninive]], {{-s|VII}}, [[British Museum]].]] [[File:Ishtar Gate - Pergamon Museum - Joy of Museums - 5.jpg|thumb|La [[porte d'Ishtar]] de [[Babylone]], {{-s|VI}}, partie reconstituée au [[musée de Pergame]].]] ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] iju6hvs35dmcketkguy1sh6j0svv20p 375132 375128 2026-05-01T11:14:57Z Memon2025 21315 375132 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن [[عراق|جديد عراق]] جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== [[File:Clay Tablet - Louvre - AO29562 (cropped).jpg|thumb|ميدي IV دور جي آخر کان حساب ڪتاب جي ٽيبليٽ، سڀ کان پراڻين ڄاتل سڃاتل لکيل دستاويزن مان، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Standard of Ur - peace side.jpg|thumb|"اُر" جو "امن جو چهرو"، تقريبن 2500 ق.م، [[برٽش ميوزيم]].]] [[File:Code of Hammurabi IMG 1937.JPG|thumb|[[حمورابي جي ڪوڊ]] جي [[اسٽيلا]] تي لکيل "قانونن" جي تفصيل، تقريبن 1750 ق.م، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Sceau AOD 105.jpg|thumb|هڪ بابلي آفيسر جي چالسڊوني ۾ سلنڊر مهر، ڪوريگالزو II (1330-1308 ق.م) جي دور کان، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Ashurbanipal banquet scene, British Museum.jpg|thumb|[[آشور بانيپال]] ۽ سندس زال لبالي-شرات هڪ ضيافت ۾ [[نينوا]]، سرگون VII، [[برٽش ميوزيم]].]] [[File:Ishtar Gate - Pergamon Museum - Joy of Museums - 5.jpg|thumb|[[بابل]] جو ايشتار گيٽ، سرگون VI، پرگامون ميوزيم ۾ ٻيهر تعمير ٿيل حصو]] ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] alr28ufg5roptx3485iouubier02lk5 375133 375132 2026-05-01T11:19:03Z Memon2025 21315 375133 wikitext text/x-wiki [[فائل:N-Mesopotamia and Syria english.svg|upright=1.45|thumb|کاٻو|ميسوپوٽيميا جو نقشو جنھن ۾ نينوا، اشور، بابل، سمير ۽ ار وغيرہ ڏيکاريل]] '''ميسوپوٽيميا''' (Mesopotamia) [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جو هڪ تاريخي علائقو آهي. اهو زرخيز هلال جي اترئين حصي ۾ دجله-فرات نديءَ جي نظام ۾ واقع آهي. اهو تقريبن [[عراق|جديد عراق]] جي علائقي سان ملندو آهي. ان کان ٿورو اڳتي ڏکڻ اولهه ايران آهي جتي اهو علائقو فارسي پليٽو ۾ منتقل ٿئي ٿو عرب دنيا کان ايران ڏانهن منتقلي جي نشاندهي ڪري ٿو. ميسوپوٽيميا ٻن دريائن دجلا (Tigris) ۽ فرات (Euphrates) جي وچ واري علائقي جو نالو آهي جيڪو ھن وقت لڳ ڀڳ سموري [[عراق]]، [[ڪويت]]، اتر [[سعودي عرب]]، [[شام]] جو اوڀر وارو حصي، [[ترڪي]] جي ڏکڻ اوڀر واري علائقي ۽ [[ايران]] عراق واري سرحدي علائقن ۾ واقع آهي.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/cultures/mesopotamia_gallery.shtml|title=BBC - History - Ancient History in depth: Mesopotamia|access-date=2017-07-21}}</ref> دجلا ۽ فرات جي ھي تھذيب پنج ھزار سال پھريان اڀري ۽ ڏسندي ڏسندي پوري قريبي اوڀر ۾ ڦھلجي ويئي ۽ اھا انسانن جي پھرين منظم تھذيب ھئي جنھڻ جو سڪو اڍائي ھزار سال رومي سمنڊ کان [[عربي سمنڊ]] تائين ھليو.دنيا جا سڀ کان پراڻا ڳوٺ ھن علائقي ۾ آباد ٿيا. [[زراعت]] جو آغاز بہ ھن علائقي ۾ ٿيو. شھري رياستون سڀ کان پھريون ھن وادي ۾ برپا ٿيون ۽ [[قانون]] جو سڀ کان پھريون ضابطو بہ اتي مرتب ٿيو. لکڻ جي فن جي به ابتدا ھن وادي جي دريائن جي ڪنارن تي دنيا جا سڀ کان پھريان [[اسڪول]] کليا، دنيا جو پراڻيون [[ڪتب خانو|لائبريريون]] بہ ھتي کليون ۽ دنيا جا قديم قصا بہ ھن علائقي ۾ لکيا ويا.<ref name= "ب">کتاب: ماضی کے مزار؛از:سبط حسن؛پبلشرز؛ مکتبہ دانیال؛ صہ 12</ref>وادي دجلا ۽ فرات جو موجوده نالو عراق آھي پر قديم دؤر ۾ اھو علائقو ٽن حصن ۾ ورھايل ھو: اتر وارو علائقو جيڪو موجوده موصول وارو علائقو آهي اشور سڏبو ھو جتي سڀ کان قديم انساني آباديون مليون آهن؛ وچون علائقو جتي ھاڻي موجوده بغداد واقع آهي اھو عقاد سڏبو ھيو؛ ۽ ٽيون موجوده بغداد جي ڏکڻ ۾ ڊيلٽائي علائقو سومير سڏبو ھيو.<ref name ="ب"/> 150 ق.م. ڌاري، ميسوپوٽيميا پارٿين سلطنت جي قبضي هيٺ هو. اهو رومن ۽ پارٿين جي وچ ۾ جنگ جو ميدان بڻجي ويو، جنهن ۾ علائقي جا اولهه وارا حصا عارضي رومن قبضي هيٺ اچي ويا. 226 عيسوي ۾، ميسوپوٽيميا جا اوڀر وارا علائقا اردشير اول جي ماتحت ساساني فارسين جي قبضي ۾ اچي ويا. رومي سلطنت ۽ ساساني سلطنت جي وچ ۾ علائقي جي ورهاڱي 7 صدي عيسويءَ ۾ ساساني سلطنت جي مسلمان فتح ۽ بازنطيني کان ليونٽ جي مسلمان فتح تائين جاري رهي. پهرين صدي قبل مسيح ۽ ٽئين صدي عيسويءَ جي وچ ۾ ڪيتريون ئي بنيادي طور تي نو-آشوري ۽ عيسائي اصلي ميسوپوٽيميا رياستون موجود هيون، جن ۾ اديابين، آسروين ۽ هاترا شامل آهن. ==موجوده== [[File:Clay Tablet - Louvre - AO29562 (cropped).jpg|thumb|ميدي IV دور جي آخر کان حساب ڪتاب جي ٽيبليٽ، سڀ کان پراڻين ڄاتل سڃاتل لکيل دستاويزن مان، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Standard of Ur - peace side.jpg|thumb|"اُر" جي جهنڊي جو "امن جو چهرو"، تقريبن 2500 ق.م، [[برٽش ميوزيم]].]] [[File:Code of Hammurabi IMG 1937.JPG|thumb|[[حمورابي جي ڪوڊ]] جي اسٽيلا تي لکيل "قانونن" جي تفصيل، تقريبن 1750 ق.م، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Sceau AOD 105.jpg|thumb|هڪ بابلي آفيسر جي چالسڊوني ۾ سلنڊر مهر، ڪوريگالزو II (1330-1308 ق.م) جي دور کان، [[لوور ميوزيم]].]] [[File:Ashurbanipal banquet scene, British Museum.jpg|thumb|آشور بانيپال ۽ سندس زال لبالي-شرات هڪ ضيافت ۾ [[نينوا]]، سرگون VII، [[برٽش ميوزيم]].]] [[File:Ishtar Gate - Pergamon Museum - Joy of Museums - 5.jpg|thumb|[[بابل]] جو ايشتار گيٽ، سرگون VI، پرگامون ميوزيم ۾ ٻيهر تعمير ٿيل حصو]] ==اشرافيه== ==جاگرافي== ==تاريخ== ==ٻولي ۽ لکت== ==سائنس ۽ ٽيڪنالاجي== ==مذهب ۽ فلسفو== ==ثقافت== ==معيشت== ==جينيات== ==حڪومت== ==فن== ==فن تعمير== ==حوالا== {{حوالا}} ==وڌيڪ پڙهڻ== ==ٻاهرين لنڪس== [[File:Tigr-euph.png|thumb|نقشي ۾ دجلا ۽ فرات ندين وارو ميسوپوٽيميا جو علائقو پيلي رنگ سان ڏيکاريل]] [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:عراق جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪويت جي جاگرافي]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] jrbbiab72xohlpuydift7yldwc42eeq 10 44180 374934 124526 2026-04-30T22:55:02Z Intisar Ali 8681 /* */ 374934 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst<noinclude/>:#iferror:{{#expr:{{{2|0}}}}} | {{main other|[[Category:Pages with bad rounding precision]]}}{{hid|Bad rounding here}}<!-- -->{{safesubst<noinclude/>:#invoke:Math|precision_format| {{{1}}} | 1-{{order of magnitude|{{{1}}}}} }}| {{safesubst<noinclude/>:#invoke:Math|precision_format| {{{1}}} | {{{2|0}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> i8oc299m624152gpa7ay2vy2yqe4e6m 14 46593 374855 374809 2026-04-30T16:27:20Z Memon2025 21315 374855 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پاڪستان]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ ملڪ]] qog59oqkeb12v5rx45lmmw2nya2vs00 8 55047 375065 356326 2026-05-01T08:31:03Z JogiAsad 4693 Site notice for FNF time ended so precious notice was restored 375065 wikitext text/x-wiki [[File:Sitenotice sd.gif|center]] [[زمرو:وڪيپيڊيا انتظاميا]] 1p851lf1hg5l5hm5ksartayj0fcjqlw 14 59495 374852 198437 2026-04-30T16:18:26Z Memon2025 21315 374852 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پاڪستان جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪي ذيلي ورهاست]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي ورهاست مطابق زمرا]] cnxhmg6d04n2kag3w8wbnbku975h94j 14 59496 374853 198456 2026-04-30T16:20:15Z Memon2025 21315 374853 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پنجاب]] [[زمرو:تاريخ]] 81ls0c76u534ynzjktkp64011sjp166 374854 374853 2026-04-30T16:24:16Z Memon2025 21315 374854 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پنجاب]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] gnebwgsmzt6rttx7kffuefjy50hm7sk 374863 374854 2026-04-30T16:44:02Z Memon2025 21315 374863 wikitext text/x-wiki [[زمرو:پنجاب]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 7f1uy4jnedf7ikfurpw0nsauspfllqs 14 59497 374850 368673 2026-04-30T16:15:47Z Memon2025 21315 374850 wikitext text/x-wiki [[زمرو:خیبر پختونخوا جي تاريخ]] n4eliyribui8brx1lgfr3feta427vug 14 59499 374861 352032 2026-04-30T16:39:56Z Memon2025 21315 374861 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪشمير]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] o3iix1rrchb9ldcml6wvvqjmjfzvdp4 14 59502 374851 359459 2026-04-30T16:16:50Z Memon2025 21315 374851 wikitext text/x-wiki [[زمرو:بلوچستان]] [[زمرو:بلوچستان، پاڪستان]] [[زمرو:پاڪستان جي تاريخ]] [[زمرو:پاڪستان جي انتظامي يونٽن جي تاريخ]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 0ppe5zvlt8ge5eei9x9llmh3qn19xh0 10 61684 374906 208472 2026-04-30T20:45:51Z Intisar Ali 8681 /* */ 374906 wikitext text/x-wiki {{Family name hatnote/core |1 = {{#ifeq:{{{lang|}}}|Korean|{{#ifexist:{{{1}}} (Korean surname)|[[{{{1}}} (ڪورين خانداني نالو)|{{{1}}}]]|{{{1}}}}}|{{{1}}}}} |article = {{#switch:{{{lang|}}} |Hmong = [[همونگ ماڻهو|همونگ ماڻهن]] جو نالو |Ijebu = [[ايجيبو سلطنت|ايجيبو]] نالو |Ottoman Turkish = [[عثماني ترڪي ٻولي|عثماني ترڪي]] طرز جو نالو |Romance = [[رومانس ٻوليون|رومانس ٻولين]] جو نالو |Telugu = [[تيلوگو ماڻهو|تيلوگو ماڻهن]] جو نالو |Toponymic = {{#if:{{{3|}}}|[[{{{3}}}]]|مضمون}} |Turkic = [[ترڪي ٻوليون|ترڪي ٻولين]] جو نالو |#default = {{#ifexist:{{{lang}}} name|[[{{{lang}}} name]]|مضمون}} }} |mod1 = {{#switch:{{{lang|}}} |Basque|Galician={{#if:{{{2|}}}|پهريون&#32;}} |Dutch = {{#if:{{{nd|}}}|پيدائشي&#32;}} |Catalan |Spanish = پهريون يا پيءُ وارو&#32; }} |family_name = {{#switch:{{{lang|}}} |Chinese = [[چيني ذات|خانداني نالو]] |Chinese Indonesian=[[چيني انڊونيشي خانداني نالو|خانداني نالو]] |Eastern Slavic = [[پيترونيمڪ]] |Ijebu = family [[يوروبا نالو]] |Korean = [[ڪورين خانداني نالن جي فهرست|خانداني نالو]] |Manchu |Mongolian |Ottoman Turkish = [[ذاتي نالو]] |Toponymic = [[جغرافيائي بنياد تي خانداني نالو]] |#default=[[ذات|خانداني نالو]] }} |mod2 = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}|{{#switch:{{{lang|}}} | Argentine = &#32;۽ [[شادي شده نالو]] آهي '' {{{2|}}}'' | Congolese = &#32;۽ پوئين نالو آهي '' {{{2|}}}'' | Catalan = &#32;۽ ٻيو يا ماءُ وارو خانداني نالو آهي '' {{{2|}}}''؛ عام طور "i" سان ڳنڍيل هوندا آهن | Spanish = &#32;۽ ٻيو يا ماءُ وارو خانداني نالو آهي '' {{{2|}}}'' | Dutch = {{#if:{{{nd|}}}|&#32;۽ [[شادي شده نالو]] آهي|، نه}} '' {{{2|}}}'' | Basque | Galician = &#32;۽ ٻيو آهي '' {{{2}}}'' | Chinese | Chinese Indonesian = &#32;۽ '' {{{2}}}'' هڪ [[نسلي نالو]] آهي | Eastern Slavic = &#32;۽ [[ذات|خانداني نالو]] آهي '' {{{2}}}'' | Germanic | Romance | = ، نه '' {{{2}}}'' | Korean = ۔ اسٽيج يا قلم نالي ۾، [[خانداني نالو]] آهي {{#ifexist:{{{2}}} (Korean surname)|[[{{{2}}} (ڪورين خانداني نالو)|''{{{2}}}'']]|''{{{2}}}''}} | Manchu | Vietnamese = {{#if:{{{3|}}}|، پر اڪثر انگريزي متن ۾ ''{{{3}}}'' طور سادو ڪيو ويندو آهي}} | Ni-Vanuatu | ni-Vanuatu = ، ۽ روايتي نالو آهي '' {{{2}}}'' | Ottoman Turkish = ،&#32;{{#if:{{{2|}}}| [[عثماني لقبن ۽ خطابن جي فهرست|لقب]] آهي ''[[{{{2}}}]]''،&#32;|}}{{#if:{{{3|}}}| ۽ خانداني نالو آهي ''{{{3}}}'' | ۽ ڪو خانداني نالو ناهي}} | Slavic | Turkic = ، ڪڏهن ڪڏهن '' {{{2}}}'' طور لکيو ويندو آهي | #default = }} }} |postscript = {{#switch:{{{lang|}}} | Cambodian | Hmong | Vietnamese = {{{lang}}} روايت مطابق، هن شخص کي [[ذاتي نالو|ذاتي نالي]] سان سڏڻ گهرجي{{#if:{{{2|}}}|، ''{{{2}}}''}}۔ | Hong Kong = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}|هانگ ڪانگ روايت مطابق، انهن جو مغربي طرز جو نالو {{{2|}}} ۽ چيني طرز جو نالو {{{3|}}} آهي۔}} | Manchu = منچو روايت مطابق، اهو اڪيلو يا لقب سان استعمال ٿيندو آهي پر [[ذات|قبيلائي نالي]] '' {{{2}}}'' سان نه۔ | Mongolian = {{#if:{{{2|}}}|''{{{2}}}'' هڪ [[پيترونيمڪ]] آهي، نه [[ذات|خانداني نالو]]|هن عنوان ۾ نه [[پيترونيمڪ]] آهي ۽ نه [[ذات|خانداني نالو]]}}۔ | Ottoman Turkish = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}||ڪو به خانداني نالو موجود ناهي۔}} | Toponymic = اهو [[ذات|خانداني نالو]] ناهي، ۽ شخص کي [[ذاتي نالو|ذاتي نالي]] سان سڏڻ گهرجي، '' {{{2}}}''۔ }} }}<!--Tracking-->{{#if:{{{1|}}}||{{main other|[[زمرو:صفحات جيڪي family name hatnote بغير پهرئين پيراميٽر جي استعمال ڪن ٿا]]}}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> pz53mo5uiw7nerclbrm2qyy48j5k5lw 10 61685 374894 208464 2026-04-30T20:26:29Z Intisar Ali 8681 /* */ 374894 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | headerstyle = background:#ADD8E6 | title = {{{name|{{PAGENAMEBASE}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = رومنائيزيشن | data1 = {{{romanization|{{{romanisation|}}}}}} | label2 = تلفظ | data2 = {{{pronunciation|}}} | label3 = جنس | data3 = {{{gender|}}} | label4 = [[ٻولي]](ون) | data4 = {{comma separated entries<!-- -->|{{#if:{{{language|}}}|{{#ifexist:{{{language}}} ٻولي|[[{{{language}}} ٻولي|{{{language}}}]]|{{{language}}} }} }}<!-- -->|{{#if:{{{language2|}}}|{{#ifexist:{{{language2}}} ٻولي|[[{{{language2}}} ٻولي|{{{language2}}}]]|{{{language2}}} }} }}<!-- -->|{{#if:{{{language3|}}}|{{#ifexist:{{{language3}}} ٻولي|[[{{{language3}}} ٻولي|{{{language3}}}]]|{{{language3}}} }} }}<!-- -->}} | label5 = [[نالي جو ڏينهن]] | data5 = {{{name day|{{{nameday|}}}}}} | header6 = {{#if:{{{masculine|}}}{{{feminine|}}}|ٻيون جنسون}} | label7 = مذڪر | data7 = {{{masculine|}}} | label8 = مؤنث | data8 = {{{feminine|}}} | header9 = {{#if:{{{languageorigin|}}}{{{origin|}}}{{{derivation|}}}{{{meaning|}}}{{{region|}}}{{{motto|}}}|اصل}} | label10 = ٻولي(ون) | data10 = {{{languageorigin|}}} | label11 = لفظ/نالو | data11 = {{{origin|}}} | label12 = ماخذ | data12 = {{{derivation|}}} | label13 = مطلب | data13 = {{{meaning|}}} | label14 = اصل علائقو | data14 = {{{region|}}} | label15 = شعار | data15 = {{{motto|}}} | header16 = {{#if:{{{alternative spelling|}}}{{{variant forms|{{{variant|}}}}}}{{{short forms|{{{shortform|}}}}}}{{{nickname|}}}{{{petname|}}}{{{cognate|}}}{{{anglicisation|}}}{{{derivative|}}}{{{derived|}}}{{{usage|}}}{{{related names|}}}{{{see also|{{{seealso|}}}}}}|ٻيا نالا}} | label17 = متبادل هجي | data17 = {{{alternative spelling|}}} | label18 = متبادل صورتون | data18 = {{{variant forms|{{{variant|}}}}}} | label19 = مختصر صورتون | data19 = {{{short forms|{{{shortform|}}}}}} | label20 = لقب | data20 = {{{nickname|}}} | label21 = [[پيارو نالو]](ون) | data21 = {{{petname|}}} | label22 = [[هم ريشا]](ون) | data22 = {{{cognate|}}} | label23 = [[انگريزي صورت]](ون) | data23 = {{{anglicization|{{{anglicisation|}}}}}} | label24 = اخذ ٿيل صورتون | data24 = {{{derivative|}}} | label25 = نڪتل | data25 = {{{derived|}}} | label26 = استعمال | data26 = {{{usage|}}} | label27 = لاڳاپيل نالا | data27 = {{{related names|}}} | label28 = پڻ ڏسو | data28 = {{{see also|{{{seealso|}}}}}} | label29 = مقبوليت | data29 = {{#if:{{{popularity|}}}|ڏسو [[مشهور نالن جي فهرست|مشهور نالا]]}} | belowstyle = border-top: #a2a9b1 1px solid; | below = {{{footnotes|}}} }}{{{wikt|}}}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[زمرو:صفحا جيڪي نامعلوم پيراميٽرن سان Infobox name استعمال ڪن ٿا|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=صفحو جيڪو [[سانچو:Infobox name]] ۾ نامعلوم پيراميٽر "_VALUE_" استعمال ڪري ٿو|ignoreblank=y| alternative spelling | anglicisation | caption | cognate | derivation | derivative | derived | footnotes | gender | image | image_size | language | language2 | language3 | languageorigin | meaning | name | name day | nameday | nickname | origin | petname | popularity | pronunciation | region | related names | see also | seealso | short forms | shortform | usage | variant | variant forms | wikt }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> eh8xnichfhttvxo494fap4oiirf1xxu 10 61689 374912 208468 2026-04-30T22:19:48Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو:Family name hatnote/core]] کي [[سانچو:Family name explanation/core]] ڏانھن چوريو 208468 wikitext text/x-wiki {{hatnote|هن {{{مضمون}}} ۾, هي {{{mod1|}}}{{{family_name}}} آهي '' {{{1}}}''{{{mod2}}}. {{{postscript|}}}}}<noinclude> {{documentation|content= This is the core template of [[Template:Family name hatnote]]. It should not be used directly.}} </noinclude> cgzii2hq90ihy3b56oa22xe0xxjzemz 374914 374912 2026-04-30T22:22:45Z Intisar Ali 8681 /* */ 374914 wikitext text/x-wiki {{hatnote|هن {{{مضمون}}} ۾, هي {{{mod1|}}}{{{family_name}}} آهي '' {{{1}}}''{{{mod2}}}. {{{postscript|}}}}}<noinclude> {{documentation|content= هي [[سانچو:Family name hatnote]] جو بنيادي سانچو آهي۔ اهو سڌو سنئون استعمال نه ڪيو وڃي۔}} </noinclude> 7i3bowjmh1v7ix1dprtgoj5b19rkobd 0 76354 375105 370936 2026-05-01T10:04:25Z Memon2025 21315 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 375105 wikitext text/x-wiki {{فرق سڃاڻ|Levante (disambiguation){{!}}Levante|Levent}}{{ڄاڻخانو|bodyclass=geography|above=Levant<br>ليوانت<br>(سر زمين شام)|image=[[File:Levant (orthographic projection).png|250px|Levant]]|captionstyle=text-align:left|caption1={{ھلڪي سائي رنگ ۾: لیوانت ان جي وسيع، تاريخي معني ۾ (اڀرندي ميڊيٽرينين جي برابر)<ref>{{harvnb|Gagarin|2009|p=247}}; {{harvnb|Oxford Dictionaries|2015}}.</ref><ref name=Encarta>{{harvnb|''Encarta''|2009|loc="Levant"}} </ref>}}{{legend|#336733| 20 ھین صدي عيسويءَ ۾ استعمال ٿيندڙ ليونٽ جا ملڪ<ref name=OEAGR>{{harvnb|Gagarin|2009|p=247}} </ref>}}{{legend|#73CD73|C ملڪ ۽ علائقا ڪڏهن ڪڏهن 21 هين صدي جي استعمال ۾ شامل آهن.}}|label1=ملڪ ء علایقا|data1=Narrow definition: {{Plain list| * {{flagdeco|Turkey}} [[Hatay Province]] ([[Turkey]]) * {{flag|Cyprus}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Jordan}} * {{flag|Lebanon}} * {{flagcountry|State of Palestine}} * {{flag|Syria}} }} Broad definition: {{Plain list| * {{flag|Akrotiri and Dhekelia}} ([[The Crown|United Kingdom]]) * {{flag|Cyrenaica}} ([[Libya]]) * {{flag|Egypt}} * {{flag|Greece}} * {{flag|Iraq}} * {{flag|Turkey}} }}|label2=آبادي|data2=Narrow definition: 44,550,926{{efn|Total population by adding the populations of [[Cyprus]], [[Israel]], [[Jordan]], [[Lebanon]], [[State of Palestine|Palestine]], [[Syria]], and [[Turkey]]'s [[Hatay Province]].}}|label3=باشندا|data3=ليوانتائن|label4=بولیون|data4=عربي، آرامي، آرمينيائي، سرڪسين، ڊوماري، يوناني، عبراني، کردش، ترڪي.|label5=ٽائم زون|data5=[[UTC+02:00]] ([[Eastern European Time|EET]]) and [[UTC+03:00]] ([[Time in Turkey|TRT]]/[[Arabia Standard Time|AST]])|label6=وڏا شهر|data6={{Collapsible list | list_style = text-align:left; | 1 = {{flagicon|Jordan}} [[Amman]] <br /> {{flagicon|Syria}} [[Aleppo]] <br /> {{flagicon|Lebanon}} [[Beirut]] <br /> {{flagicon|Syria}} [[Damascus]] <br /> {{flagicon|Israel}} {{flagicon|Palestine}} [[Jerusalem]] <br /> {{flagicon|Israel}} [[Tel Aviv]] <br /> }} فهرست: عمان (اردن) حلب (شام) بيروت (لبنان) دمشق (شام) يروشلم (اولهه ڪناري، فلسطين) تل ابيب (اسرائيل)}} '''سر زمين شام''' (Levant؛ {{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|æ|n|t}} {{Respell|lə|VANT}}) هڪ تاريخي جاگرافيائي اصطلاح آهي جيڪو [[اولھ ايشيا|اولهه ايشيا]] جي مشرقي ميڊيٽرينين علائقي جي هڪ وڏي علائقي ڏانهن اشارو ڪري ٿو ۽ سياسي اصطلاح "مڊل ايسٽ" جو بنيادي علائقو. ان جي تمام تنگ معنيٰ ۾، جيڪو اڄ ڪلهه [[قديم آثار|آثار قديمه]] ۽ ٻين ثقافتي حوالن ۾ استعمال ۾ آهي، اهو اولهه ايشيا ۾ ميڊيٽرينين سمنڊ سان لڳل، [[قبرس|قبرص]] جي برابر زمين جو هڪ ٽڪرو آهي: <ref name="MG">Gasiorowski, Mark (2016). ''The Government and Politics of the Middle East and North Africa''. p. 5: "... today the term ''Levantine'' can describe shared cultural products, such as Levantine cuisine or Levantine archaeology". {{ISBN|081334994X}}.</ref> <ref name="OHAL9">Steiner & Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT32 9] {{Webarchive|date=1 November 2022}}: "The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan."</ref> يعني شام جو تاريخي علائقو ("سر زمین شام")، جنهن ۾ اڄوڪي [[اسرائيل]]، [[اردن]]، [[لبنان]]، [[شام]]، [[فلسطين]] ۽ [[ترڪي]] جو گهڻو حصو وچ فرات جي ڏکڻ اولهه ۾ شامل آهي. ان جي وڏي خصوصيت اها آهي ته اها [[آفريڪا]] ۽ [[يوروشيا|يوريشيا]] جي وچ ۾ زميني پل جي نمائندگي ڪري ٿي.<ref name="OHAL9" /> ان جي وسيع تاريخي معنيٰ ۾، ليوانت ۾ اڀرندي ميڊيٽرينين سمنڊ جا سمورا جزائر شامل آهن؛<ref name="ODO2015">{{Harvard citation no brackets|Oxford Dictionaries|2015}}.</ref> يعني، ان ۾ اڀرندي ميڊيٽرينين سمنڊ جي ڪنارن سان گڏ اهي سڀئي ملڪ شامل آهن، جيڪي ڏاکڻي [[يُورَپ|يورپ]] ۾ [[يونان]] کان وٺي سائرینيڪا، اتر آفريڪا ۾ [[لبيا|اڀرندي لبيا]] تائين پکڙيل آهن.<ref>Pierre-Louis Gatier, E. Gubel, Philippe Marquis. ''The Levant History and Archaeology in the Eastern Mediterranean,'' Könemann, Page 7</ref> 13هين ۽ 14هين صديءَ ۾، اصطلاح ليونٽ (Levante) اطالوي سامونڊي واپار لاءِ مشرقي بحر روم ۾ استعمال ڪيو ويو، جنهن ۾ يونان، [[اناطوليا]]، شام۔فلسطين ۽ [[مصر]] شامل آهن، يعني وينس جي اوڀر واري سرزمين. آخرڪار اهو اصطلاح مسلمان ملڪن شام۔فلسطين ۽ مصر تائين محدود ٿي ويو.<ref name="OEAGR" /> اصطلاح 15ھین صدي عيسويء جي آخر ۾ فرانسيسي کان انگريزيء ۾ داخل ٿيو.<ref name="ODO2015">{{Harvard citation no brackets|Oxford Dictionaries|2015}}.</ref> اهو اطالوي {{ٻولي|it|levante}} مان نڪتل آهي، معنيٰ ”اڀرڻ“، مطلب آهي سج جو اڀرڻ اوڀر ۾،<ref name="OEAGR" /> <ref name="Encarta"></ref> ۽ وسيع طور تي اصطلاح "المشرق" ({{lang-ar|ٱلْمَشْرِق}} ) جي برابر آهي.<ref> {{Harvard citation no brackets|Gagarin|2009}}; {{Harvard citation no brackets|Naim|2011}}; </ref> معنيٰ ”اڀرندي هنڌ، جتي سج اڀري ٿو“. {{Sfn|Naim|2011}} سال1581ع ۾ [[انگلينڊ]] [[عثماني سلطنت]] سان واپار ڪرڻ لاءِ لیوانت ڪمپني قائم ڪئي. لیوانت ریاستن (Levant States) جو نالو [[پھرين مھاڀاري جنگ|پهرين عالمي جنگ]] کان پوءِ شام ۽ لبنان تي فرانسيسي مينڊيٽ جي حوالي سان استعمال ڪيو ويو. شايد اهو ئي سبب آهي جو اصطلاح لیوانت خاص طور تي جديد شام، لبنان، فلسطين، اسرائيل، اردن ۽ [[قبرس|قبرص]] جي حوالي سان استعمال ڪيو ويو آهي. ڪن عالمن جو خيال آهي ته اهو نالو لبنان جي نالي مان نڪتل آهي.<ref name="OEAGR" /> اڄ اصطلاح اڪثر پراگيتاني يا قديم تاريخي حوالن سان گڏ استعمال ڪيو ويندو آهي. ان جي ساڳي معنيٰ آهي ”شام۔فلسطين“ يا "الشام" ({{lang-ar|ٱلشَّام}}) یا سر زمین شام، اهو علائقو جيڪو اتر ۾ [[ترڪي]] جي تورس جبل، اولهه ۾ [[رومي (ڀونوچ) سمنڊ|رومي سمنڊ]]، اوڀر ۾ اتر عرب ريگستان ۽ [[ميسوپوٽيميا|عراق]] ۽ ڏکڻ ۾ سينائی، جنهن کي مڪمل طور شامل ڪري سگهجي ٿو يا نه.<ref name="OHAL2">Steiner & Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT26 2] {{Webarchive|date=1 November 2022}}.</ref> <ref name="OHAL9"/> عام طور تي، ان ۾ [[اناطوليا|ترکی جو علایقو اناطوليا]] (جنهن کي ايشيا مائنر پڻ سڏيو ويندو آهي)، قفقاز جبل، يا عربستان جو ڪو به حصو شامل ناهي. سیلیسیا (Cilicia) (ايشيا مائنر ۾) ۽ [[سينائي اپٻيٽ]] (ايشيائي مصر) ڪڏهن ڪڏهن شامل آهن. همعصر علائقي جي نالي جي طور تي، ڪيترن ئي لغتن ۾ ليونٽ کي اڄ به آثار قديمه سمجهيو وڃي ٿو.<ref>LEVANT ''archaic'' The eastern part of the Mediterranean with the islands and neighbouring countries. ''New Oxford Dictionary of English'', 2nd ed., revised, 2005.</ref> <ref>"LEVANT, THE". "A general term formerly given to the E shores of the Mediterranean Sea from W Greece to Egypt". ''The Penguin Encyclopedia'', revised 2nd ed., 2004.</ref> <ref>LEVANT, (''vieilli'') ''Le Levant'': les pays, les régions qui sont au levant (par rapport à la France) et spécialt. les régions de la Méditerrranée orientale. ''Le Nouveau Petit Robert de la langue française'', (1993 revised ed.).</ref> لیوانت "[[اولھ ايشيا]]، مشرقي ميڊيٽرينين ۽ اتر اوڀر آفريڪا جو لنگهه" بيان ڪيو ويو آهي،<ref name="UCL">[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], [[University College London|UCL]] Institute of Archaeology, May 2008</ref> ۽ جيولوجيڪل اصطلاحن ۾ "عربي پليٽ جي اتر اولهه" طور بيان ڪيو ويو آهي.<ref>''Egyptian Journal of Geology'', Volume 42, Issue 1, p. 263, 1998</ref> ليونٽ جي آبادي نه رڳو جاگرافيائي بيهڪ، پر کاڌي پيتي، ڪي رسمون ۽ تاريخون<ref>{{حوالو ويب|url=http://ngm.nationalgeographic.com/features/world/asia/israel/ashkelon-text.html|title=Ancient Ashkelon – National Geographic Magazine|date=2002-10-17|publisher=Ngm.nationalgeographic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080228113259/http://ngm.nationalgeographic.com/features/world/asia/israel/ashkelon-text.html|archive-date=28 February 2008|access-date=2011-10-17}}</ref> شيئر ڪن تا.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-15479879|title=The state of Israel: Internal influence driving change|date=2011-11-06|work=BBC News}}</ref> اهي اڪثر ڪري لیونتائن (Levantines) طور حوالو ڏنو ويو آهي.<ref>Orfalea, Gregory (2006). ''The Arab Americans: A History''. Olive Branch Press. Northampton, MA. Page 249.</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Sister project links |voy=Levant |n=no |q=no |s=no |b=no |v=no}} * [http://www.wdl.org/en/item/11769/ ''France and the Levant''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251114010753/http://www.wdl.org/en/item/11769/ |date=2025-11-14 }} (Handbook), HMSO, London, 1920 {{Regions of the Arabian Peninsula}} {{Middle East}} {{Regions of Asia}} {{Authority control}} [[زمرو:سرزمين شام]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولهه ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اردن جي جاگرافي]] [[زمرو:اسرائيل جي جاگرافي]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:ڪپرس جي جاگرافي]] [[زمرو:لبنان جي جاگرافي]] [[زمرو:اوڀر رومي سمنڊ جو علائقا]] [[زمرو:قبرص جي جاگرافي]] [[زمرو:هتائ صوبي جي جاگرافي]] [[زمرو:اسرائيل جي جاگرافي]] [[زمرو:اردن جي جاگرافي]] [[زمرو:لبنان جي جاگرافي]] [[زمرو:شام جي جاگرافي]] [[زمرو:وچ اوڀر جي جاگرافي]] [[زمرو:فلسطين جي جاگرافي]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:اولهه ايشيا]] [[زمرو:عربستان جا جاگرافيائي علائقا]] iijvj9rvvn6s3wpgi7ybcbxqv75pvvq 14 76528 375024 317273 2026-05-01T05:11:42Z Ibne maryam 17680 /* */ 375024 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. [[زمرو: رياضي]] [[زمرو:حساب]] [[زمرو:انگ]] [[زمرو:رياضي جا ڪم]] [[زمرو:ٻه انگن جي رياضي]] [[زمرو:تقابل (رياضي)]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:فيڪٽرائيزيشن]] [[زمرو:رياضي جي تاريخ]] [[زمرو:رياضي جا نظريا]] [[زمرو:فريڪشن (رياضي)]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ماڊيولر رياضي]] [[زمرو:زباني حساب]] [[زمرو:انگن جا آپريشن [[زمرو:تناسب]] صفحا: * [[حساب]] * [[رياضي]] * [[رياضي جو خاڪو]] * شامل ڪرڻ واري مشين * عڪسي ضرب * ڪراس ضرب * ورهائيندڙ انگ جي سڃاڻپ * فيڪٽرائيزيشن * انگ رائونڊ ڪرڻ * اهم انگ * انگن ۽ رياضي جو خاڪو [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] [[Category:Main topic classifications]] [[Category:Information]] [[Category:Formal sciences]] gfaz9kb2hhfx6g3qxbqwuwwszdp1ux2 375025 375024 2026-05-01T05:12:09Z Ibne maryam 17680 /* */ 375025 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. [[زمرو: رياضي]] [[زمرو:حساب]] [[زمرو:انگ]] [[زمرو:رياضي جا ڪم]] [[زمرو:ٻه انگن جي رياضي]] [[زمرو:تقابل (رياضي)]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:فيڪٽرائيزيشن]] [[زمرو:رياضي جي تاريخ]] [[زمرو:رياضي جا نظريا]] [[زمرو:فريڪشن (رياضي)]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ماڊيولر رياضي]] [[زمرو:زباني حساب]] [[زمرو:انگن جا آپريشن]] [[زمرو:تناسب]] صفحا: * [[حساب]] * [[رياضي]] * [[رياضي جو خاڪو]] * شامل ڪرڻ واري مشين * عڪسي ضرب * ڪراس ضرب * ورهائيندڙ انگ جي سڃاڻپ * فيڪٽرائيزيشن * انگ رائونڊ ڪرڻ * اهم انگ * انگن ۽ رياضي جو خاڪو [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] [[Category:Main topic classifications]] [[Category:Information]] [[Category:Formal sciences]] lld0068pwtggh07z8c0n8o9bi1azdx8 375026 375025 2026-05-01T05:13:25Z Ibne maryam 17680 /* */ 375026 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. [[زمرو:انگ]] [[زمرو:رياضي جا ڪم]] [[زمرو:ٻه انگن جي رياضي]] [[زمرو:تقابل (رياضي)]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:فيڪٽرائيزيشن]] [[زمرو:رياضي جي تاريخ]] [[زمرو:رياضي جا نظريا]] [[زمرو:فريڪشن (رياضي)]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ماڊيولر رياضي]] [[زمرو:زباني حساب]] [[زمرو:انگن جا آپريشن]] [[زمرو:تناسب]] صفحا: * [[حساب]] * [[رياضي]] * [[رياضي جو خاڪو]] * شامل ڪرڻ واري مشين * عڪسي ضرب * ڪراس ضرب * ورهائيندڙ انگ جي سڃاڻپ * فيڪٽرائيزيشن * انگ رائونڊ ڪرڻ * اهم انگ * انگن ۽ رياضي جو خاڪو [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] [[Category:Main topic classifications]] [[Category:Information]] [[Category:Formal sciences]] 0n0w9r54lp00xca4cxuhxum56y8qcjj 375029 375026 2026-05-01T05:16:36Z Ibne maryam 17680 /* */ 375029 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[ڪمپيوٽنگ|حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. [[زمرو:انگ]] [[زمرو:رياضي جا ڪم]] [[زمرو:رياضي جون اصطلاحون]] [[زمرو:ٻه انگن جي رياضي]] [[زمرو:تقابل (رياضي)]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:فيڪٽرائيزيشن]] [[زمرو:رياضي جي تاريخ]] [[زمرو:رياضي جا نظريا]] [[زمرو:فريڪشن (رياضي)]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ماڊيولر رياضي]] [[زمرو:زباني حساب]] [[زمرو:انگن جا آپريشن]] [[زمرو:تناسب]] صفحا: * [[حساب]] * [[رياضي]] * [[رياضي جو خاڪو]] * شامل ڪرڻ واري مشين * عڪسي ضرب * ڪراس ضرب * ورهائيندڙ انگ جي سڃاڻپ * فيڪٽرائيزيشن * انگ رائونڊ ڪرڻ * اهم انگ * انگن ۽ رياضي جو خاڪو [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] [[Category:Main topic classifications]] [[Category:Information]] [[Category:Formal sciences]] goxhbxlqmt5e8ybx3wjvhlpkv3p2fgp 375038 375029 2026-05-01T05:23:49Z Ibne maryam 17680 /* */ 375038 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[ڪمپيوٽنگ|حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. [[زمرو:انگ]] [[زمرو:رياضي جا ڪم]] [[زمرو:رياضي جون اصطلاحون]] [[زمرو:بائنري رياضي]] [[زمرو:تقابل (رياضي)]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:فيڪٽرائيزيشن]] [[زمرو:رياضي جي تاريخ]] [[زمرو:رياضي جا نظريا]] [[زمرو:فريڪشن (رياضي)]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل فهرستون]] [[زمرو:ماڊيولر رياضي]] [[زمرو:زباني حساب]] [[زمرو:انگن جا آپريشن]] [[زمرو:تناسب]] صفحا: * [[ڪمپيوٽنگ|حساب]] * [[رياضي]] * [[ڏونائي جو سرشتو]] * [[رياضي جو خاڪو]] * شامل ڪرڻ واري مشين * عڪسي ضرب * ڪراس ضرب * ورهائيندڙ انگ جي سڃاڻپ * فيڪٽرائيزيشن * انگ رائونڊ ڪرڻ * اهم انگ * انگن ۽ رياضي جو خاڪو [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] [[Category:Main topic classifications]] [[Category:Information]] [[Category:Formal sciences]] r8fsmuwto7vwft7dj44vgkfb616vrk6 375045 375038 2026-05-01T05:29:13Z Ibne maryam 17680 /* */ 375045 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[ڪمپيوٽنگ|حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. * [[رياضي جو خاڪو]] [[زمرو:معلومات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:رسمي سائنس]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] tv89943zehtzknbvtd844uad9nne4di 375049 375045 2026-05-01T05:36:36Z Ibne maryam 17680 /* */ 375049 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Commons category}} {{Portal|رياضي|رياضيات}} {{Category see also|منطق|ڪمپيوٽنگ}} [[ڪمپيوٽنگ|حساب]]، [[علم رياضيات|رياضيات]] جي هڪ شاخ يا ان جي پيشرو آهي جيڪا [[انگ|انگن]] تي ڪجهه عملن جي ابتدائي خاصيتن کي رڪارڊ ڪري ٿي. * [[رياضي جو خاڪو]] [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:رياضيات]] [[زمرو:درسي علم]] [[زمرو:علم رياضيات جو شاخون]] 37of2lckyciezdg7fc6i6rkrzj7c1xp 0 76734 375104 320706 2026-05-01T10:02:36Z Memon2025 21315 /* حوالا */ 375104 wikitext text/x-wiki {{Infobox Continent|title=عرب جزيري نما<br>Arabian Peninsula|image=[[فائل:Arabian Peninsula (orthographic projection).png|250px]]|area=32 لک چورس ڪلوميٽر<br>12.5 لک چورس میل|population=77 لک|density=|demonym=عرب|countries=• [[سعودي عرب]] • [[يمن]] • [[عمان|اومان]] • [[گڏيل عرب رياستون|گڏيل عرب امارات]] • [[بحرين]] • [[قطر]] • [[ڪويت]]|list_countries=|dependencies=}} [[فائل:Arabian_Peninsula_dust_SeaWiFS.jpg|thumb|عربي اپٻيٽ جو خلائي منظر]] '''عربي جزيره نما''' يا '''عربستان''' جنهن جي ٽن پاسن سمنڊ ۽ هڪ طرف زمين آهي.ڏکڻ اولهه ايشيا م [[آفريڪا]] ۽ [[ايشيا]] جي سنگم تي واقع هڪ [[اپٻيٽ|جزيري نما]] آهي، جنهن جو گهڻو حصو ريگستان آهي. عرب جزيري نما وچ اوڀر جو سڀ کان اهم حصو آهي ۽ تيل ۽ گئس جي وسيع ذخيرن جي ڪري خطي ۾ اهم ڪردار ادا ڪري ٿو. عرب جزيري نما جو سامونڊي ڪنارو اولهه ۾ [[ڳاڙهو سمنڊ|ڳاڙهي سمنڊ]] ۽ نار عقبه، ڏکڻ اوڀر ۾ [[عربي سمنڊ]] ۽ اتر اوڀر ۾ [[عمان جي نار|اومان جي نار]]، آبنائے هرمز ۽ [[فارس جي نار|خليج فارس]] سان لڳل آهي. اتر ۾، عرب جزیري نما جي حد زگروس جبل ([[عربي ٻولي|عربي]]: زاغروس، روسی: Загрос) سان ختم ٿئي ٿي. جاگرافيائي لحاظ کان هي بغير ڪنهن واضح نشاني جي شام جي ريگستان سان ملي ٿو. سياسي طور تي، عرب جزیري نما [[سعودي عرب]] ۽ [[ڪويت]] جي اترين سرحدن سان ختم ٿئي ٿو. هيٺين ملڪن کي عربستان جو حصو سمجهيو ويندو آهي: • [[سعودي عرب]] • [[يمن]] • [[عمان|اومان]] • [[گڏيل عرب امارتون|گڏيل عرب امارات]] • [[بحرين]] • [[قطر]] • [[ڪويت]] عربستان جو اڪثر حصو [[سعودي عرب]] ۾ شامل آهي ۽ آبادي جي اڪثريت پڻ سعودي عرب ۽ يمن ۾ رهي ٿي. جزيري نما عرب ۾ دنيا جا تيل جا سڀ کان وڏا ذخيرا مليا آهن. مسلمانن جي مقدس ترين جايون [[مڪو|مڪي]] ۽ [[مدينو|مديني]] به هتي ئي آهن. اقتصادي طور تي، [[گڏيل عرب امارتون|گڏيل عرب امارات]] ۽ [[سعودي عرب]] خطي ۾ امير ترين قومون آهن. عرب دنيا جو مشهور ٽيليويزن چينل، [[الجزیرہ چینل|الجزيره]]، پڻ [[قطر]] کان هلندو آهي، جيڪو ساڳئي جزيري ۾ هڪ ملڪ آهي. ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:اسلام]] [[زمرو:تاريخ]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:اسلامي جایون]] [[زمرو:ايشيا جي جاگرافي]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:سعودي عرب جي جاگرافي]] 6fwfueq5q1hk3zahth5ylfvszon5a3v 14 77063 374864 275960 2026-04-30T16:46:22Z Memon2025 21315 374864 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ کنڊ ۽ علائقا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] sbibu5gg3w62uki4kyqr8y8ddsvh6xd 374865 374864 2026-04-30T16:47:41Z Memon2025 21315 374865 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ڏکڻ ايشيا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] 2ux6kyzr6e2kt9bk6huxwhbgmd8r7id 374866 374865 2026-04-30T16:48:22Z Memon2025 21315 374866 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ڏکڻ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] 6irc4fwlowhathh0ic79j1lulp65ry0 374868 374866 2026-04-30T16:52:09Z Memon2025 21315 374868 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ]] 2qh2qqky6yq8h28bmurdjro7j0s19yp 14 77064 375091 348312 2026-05-01T09:36:07Z Memon2025 21315 /* */ 375091 wikitext text/x-wiki {{اصل مضمون}} {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ڏکڻ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] blvsgazv5oax8xabmipac9zt36i0h6h 375095 375091 2026-05-01T09:41:20Z Memon2025 21315 /* */ 375095 wikitext text/x-wiki {{اصل مضمون}} {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:ڏکڻ ايشيا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] hhns6auy9n9xzudgguq9eo6g9cuuv97 14 77259 375043 371774 2026-05-01T05:26:58Z Ibne maryam 17680 /* */ 375043 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضيات]] [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] [[زمرو:ڪمپيوٽر سائنس جون ذيلي شاخون]] 7xa9frxnolugcm1zfo3j1usuvyeoo1w 14 78998 374870 284746 2026-04-30T16:55:55Z Memon2025 21315 374870 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] iy9ucctvztdo1xgupten1h2yujdvu53 375094 374870 2026-05-01T09:40:06Z Memon2025 21315 /* */ 375094 wikitext text/x-wiki {{زمرو ڪامنز}} [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 042ax60u9linupebujdp8d3b6qckx7y 3 81189 374826 301136 2026-04-30T13:47:25Z J ansari 6534 J ansari صفحي [[واپرائيندڙ بحث:Danvintius Bookix]] کي [[واپرائيندڙ بحث:Flamme-Bleue]] ڏانھن چوريو: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Danvintius Bookix|Danvintius Bookix]]" to "[[Special:CentralAuth/Flamme-Bleue|Flamme-Bleue]]" 301136 wikitext text/x-wiki {{سانچو:سماجي ڳنڍڻن تي سنڌي وڪيپيڊيا}} <div style="padding:5px;font-size:medium"><center style="word-spacing:1ex">[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخاني جي صفحي تي پنھنجون سفارشون ڏيو]] </center></div> {| bgcolor="#ADDFAD" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border-top:2px dashed #3eb2c9;border-bottom:2px dashed #3eb2c9;padding: 5px 20px 25px;" |<span style="font-family:MB Lateefi;float:left">'''[[Wikipedia:سفارتخانو|سفارتخانو]]'''</span> <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> [[عڪس:Wikipedia laurier wp.png|left|200px]] <center><big>'''بزمِ سنڌي وڪيپيڊيا ۾ ڀلي ڪري آيا''' ''{{PAGENAME}}'''</big></center>'' '''السلام عليڪم! اسان اميد ڪريون ٿا تہ توھان سنڌي وڪيپيڊيا جي لاء بھترين اضافو ثابت ٿيندئو'''.<br> * وڪيپيڊيا ھڪ کليل ڄاڻ چيڪلو آھي جنھن کي اسان سڀ ملي ڪري لکندا ۽ سنواريندا آھيون. وڪيپيڊيا منصوبي جي شروعات جنوري 2001ع ۾ ٿي، جڏھن تہ سنڌي وڪيپيڊيا فيبروري 2006ع ۾ عمل آئي. في الحال ھن وڪيپيڊيا ۾ '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' [[Special:Allpages|مضمون]] موجود آھن.<br /> * ھن چيڪلي (انسائيڪلوپيڊيا) ۾ توھان مضمون نويسي، سنوار ۽ تصحيح کان پھريان ھيٺين صفحن تي ضرور نظر وجھو.''' * صفحن جي ظاھريت جي تبديلي ۽ طریقيڪار جي لاءِ ڏسو '''[[خاص:ترجيحات|ترجيحون]]'''. <Font - size=4> '''اصول ۽ قاعدا''' </Font - size> <Font - size=3> '''توھان جو واپرائيندڙ ۽ بحث صفحو''' </Font - size><br> ھتي توھانجو [[خاص:Mypage|'''مخصوص واپرائيندڙ صفحو بہ ھوندو''']] جتي توھان [[:زمرو:يوزر سانچا|پنھنجو تعارف لکي سگھو ٿا]]، ۽ توهانجي [[خاص:Mytalk|واپرائيندڙ بحث]] تي ٻيا رڪنَ توھان سان رابطو ڪري سگھن ٿا ۽ توھان ڏي پيغام موڪلي سگھن ٿا. * '''ڪنھن ٻئي رڪن کي پيغام موڪلڻ وقت ھنن امرن جو خاص خيال رکو''': ** '''جيڪڏھن ضرورت هجي تہ پيغام کي عنوان ضرور ڏيو'''. ** '''پيغام جي آخر ۾ پنهنجي صحيح ضرور وجھو، ان جي لاءِ هي علامت درج ڪريو'''--&#126;&#126;&#126;&#126;''' يا ھن ([[عڪس:Insert-signature.png|link=]]) بٽڻ تي ٽڙڪ ڪريو'''. ** '''[[Wikipedia:اصول بحث|اظھار بحث جي آدابن]] جو خصوصي خيال رکو'''. <Font - size=3> '''تعاون''' </Font - size> * '''وڪيپيڊيا جي ڪنھن بہ صفحي جي سڄي پاسي ڳوليو جو خانو نظر ايندو آھي. جنھن موضوع تي مضمون ٺاھڻ چاھيو تہ ڳوليو جي خاني ۾ لکو، ۽ ڳوليو تي ٽڙڪ ڪريو'''. <inputbox>type=search</inputbox> * '''توھان جي موضوع سان ملندڙ جلندڙ صفحا نظر ايندا. اھو اطمينان ڪرڻ کان پوء تہ توھان جي گهربل موضوع تي پھريان کان مضمون موجود ناھي، توھان نئون صفحو ٺاھي سگھو ٿا واضع هجي تہ ھڪ موضوع تي ھڪ کان وڌيڪ مضمون ٺاھڻ جي اجازت ناھي. توھان ھيٺ ڏنل خانو بہ استعمال ڪري سگھو ٿا'''. <inputbox>type=create</inputbox> * '''لکڻ کان پهرئين ھن ڳالھ جو يقين ڪريو تہ جنھن عنوان تي توھان لکي رھيا آھيو ان تي يا ان سان ملندڙ عنوانن تي وڪي ۾ ڪوئي مضمون نہ ھجي. ان جي لاء توھان ڳوليو جي خاني ۾ عنوان ۽ ان جا هم معنيٰ لفظ (اهڙا لفظ جن جي معني هڪ هجي) لکي ڳولا ڪريو'''.</center> |} -- توھان جي مدد جي لاء ھر وقت حاضر، اوهان جو خادم --[[واپرائيندڙ:KaleemBot|KaleemBot]] ([[واپرائيندڙ بحث:KaleemBot|ڳالھ]]) 18:48, 5 جنوري 2025 ( يو.ٽي.سي) 09d8ix9i614dtonl5uv54ibbk9fo6rh 14 83856 375103 338030 2026-05-01T09:56:35Z Memon2025 21315 375103 wikitext text/x-wiki [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي طبعي جاگرافي]] 5v6kslgvg59pkt31s8uh8kr35ofmkg8 14 84033 374857 326851 2026-04-30T16:30:53Z Memon2025 21315 374857 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاپان]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ ملڪ]] 7hf00ldxq5478ifojrsvmxjrx8zoq2m 14 84540 375098 329642 2026-05-01T09:44:36Z Memon2025 21315 /* */ 375098 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] pj849fasp0e6vg86moo2y1zscu9li9v 375099 375098 2026-05-01T09:47:09Z Memon2025 21315 375099 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] bp6b0ztns1fp017jtgwwc7r2c7x9v5z 14 86166 374871 337837 2026-04-30T17:01:14Z Memon2025 21315 374871 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] h9hvl5mmom5mc3h0p8jl58sxin95pj5 14 86182 374867 338031 2026-04-30T16:49:31Z Memon2025 21315 374867 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] 2ies3k9kqbhpj99ka97o26xryt1z7j8 375102 374867 2026-05-01T09:55:02Z Memon2025 21315 375102 wikitext text/x-wiki [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:تاريخي علائقا]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] e3r8p9rn2dev6dl2bq4bahvhc9d9hjj 14 86352 375097 338894 2026-05-01T09:43:06Z Memon2025 21315 375097 wikitext text/x-wiki [[زمرو:وچ ايشيا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 6uuqf3d0lzowlomgv7eqn7kilcfp7ns 4 87495 375000 369915 2026-05-01T04:31:51Z JogiAsad 4693 375000 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results#Sindhi_Wikipedia|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] ri1dd0t8yulye3jr10teefkyiwdyy41 375003 375000 2026-05-01T04:34:15Z JogiAsad 4693 375003 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results#Sindhi_Wikipedia|عالمي نتيجا]] *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results#Sindhi_Wikipedia|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] jmput5q9ntwmtsu6azrp6dwg7vpgn0y 375004 375003 2026-05-01T04:35:11Z JogiAsad 4693 375004 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results#Sindhi_Wikipedia|عالمي نتيجا]] *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] d2rt9pfra2mym2lko9agit1wab3jlif 375005 375004 2026-05-01T04:36:49Z JogiAsad 4693 375005 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[ Feminism_and_Folklore_2026/Results#Sindhi_Wikipedia عالمي نتيجا] *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] ljfuuiloqaxaktsc8i6fkjhp0hak6en 375006 375005 2026-05-01T04:41:01Z JogiAsad 4693 375006 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] 8yu84l5rrpv5sin3d3wx36z5altp4qg 375073 375006 2026-05-01T08:57:18Z JogiAsad 4693 375073 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ [[File:Feminism and Folklore 2026 Sindhi logo.png|center|800px|frameless]] {{Feminism_and_Folklore_menu}} <div stylgh,5 ="max-width: 1000px; margin: 0 auto; font-family: sans-serif; line-height: 1.6;"> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px; margin-bottom: 30px; align-items: center;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; text-align: center;"> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px;"> <div style="font-size: 1.2em; font-weight: 500; margin-bottom: 15px;"> '''ناري واد ۽ لوڪ وارتا''' وڪيپيڊيا تي هر سال منعقد ٿيندڙ عالمگير ليک لکڻ جي هڪ چٽاڀيٽي آهي، جنهن جو مقصد وڪيپيڊيا جي درجيڪارين ۾ موجود جنسي فرق کي بهتر بنائڻ ۽ جنسي وِٿي کي ڀرڻ ۽ ان سان گڏوگڏ لوڪ ثقافتن ۽ لوڪ ڪهاڻين ۾ عورتن بابت دستاويز تيار ڪرڻ آهي. </div> <p> هن چٽاڀيٽيءَ جو بنيادي مقصد دنيا جي آزاد انسائيڪلوپيڊيا وڪيپيڊيا ۾ انساني ثقافتي رنگارنگيءَ بابت مضمون گڏ ڪرڻ آهي۔ هن سال اسان جو ڌيان فيمينزم، عورتن جي سوانح حيات، ۽ صنفي موضوعن کي اجاگر ڪرڻ تي آهي، جيڪي “وڪي پِريتِ لوڪ وارتا” جي ڪُشادي موضوع اندر شامل آهن. </p> <p> 2019 کان وٺي، اسان پنهنجي عالمي وڪي پِريتِ هلچل جي حقيقي روح کي هٿي ڏيڻ لاءِ هڪ گهڻ لساني وڪيپيڊين مقابلو پڻ شامل ڪيو آهي. </p> </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; border: 1px solid #eaecf0; border-radius: 8px; padding: 20px; text-align: center; margin-bottom: 30px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="margin-bottom: 10px; font-weight: bold; font-size: 1.1em;">حصو وٺڻ لاءِ تيار آهيو؟</div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; justify-content: center; gap: 15px;"> {{Clickable button 2|پنهنجون ڀاڱيداريون جمع ڪرايو|url=https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213|class=mw-ui-progressive mw-ui-big}} </br> پنهنجي ڀاڱيداري ياته [[Toolforge:fountain/editathons/fnf2026-sd|فائونٽين]] تي وجهو / {{Campwiz|213}} تي </br> {{Clickable button 2|ڀاڱيدارن جي شرڪت ۾ نالو لکو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/شريڪ ٿيندڙ}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} {{Clickable button 2|نتيجا ڏسو|url={{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/نتيجا}} |class=mw-ui-quiet mw-ui-big}} </div> </div> <div style="border-left: 5px solid #3366cc; background-color: rgba(51, 102, 204, 0.05); padding: 15px; margin-bottom: 30px; border-radius: 4px;"> <h2 style="margin-top: 0; border: none; font-size: 1.3em;">📅 وقت جو خاڪو (ٽائيم لائين)</h2> <div style="font-size: 1.2em;"> '''1 فيبروري''' 2026 رات 00:01 وڳي يو ٽي سي – '''31 مارچ''' 2026 رات 11:59 وڳي يوٽي سي </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">مُک موضوع</h2> <p>توهان اسان جي ڪم جي فهرست مان ڪنهن به مضمون جي چُونڊَ ڪري سگهو ٿا يا پنهنجي پسند جو موضوع به چونڊي سگهو ٿا، شرط هي آهي ته اهو بنيادي يعني مُکيه موضوع سان لاڳاپيل هجي.</p> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #3366cc;">لوڪ داستان</h3> <p>شرڪت ڪندڙ ڀاڱيدارن کي همٿايو وڃي ٿو ته هو دنيا جي مختلف ڀاڱن کان لوڪ ادب سان لاڳاپيل اَنِيڪ موضوعن کي ڳولهن. هن چٽاڀيٽيءَ ۾ هيٺيان موضوع شامل آهن، پر ان جو دائرو هنن موضوعن تائين محدود نه آهي:</p> <ul> <li>لوڪ ميلا ۽ ناچ</li> <li>راڳ رنگ ۽ رانديون</li> <li>رڌپچاءَ جا کاڌا ۽ روايتي پوشاڪ</li> <li>پرين جي آکاڻيون، ناٽڪ ۽ هُنر</li> <li>ڌرم ۽ ڏندڪَٿا</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; padding: 20px; box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <h3 style="margin-top: 0; color: #800020;">لوڪ ادب ۾ ناريون</h3> <p>هي موضوع لوڪ سڀيتا ۾ گهڻو ڪري نظرانداز ٿيندڙ عورتن ۽ نرالي فردن جي ڪردار ۽ ڀاڱيدارين کي اجاگر ڪري ٿو:</p> <ul> <li>لوڪ ڪلاڪار، ناچو، راڳي</li> <li>سورميون ۽ ڏائنڻيون</li> <li>لوڪ ادب ۾ صنفي ڪردار</li> <li>ڏندڪٿا ۾ عورتون</li> </ul> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">قاعدا ۽ هدايتيون</h2> <div style="padding: 15px; border: 1px solid #c8ccd1; border-radius: 8px; background-color: rgba(255,255,255,0.5);"> <ul style="line-height: 1.8;"> <li>✅ نئون يا وڌايل مضمون گهٽ ۾ گهٽ '''3000 بائيٽس''' ۽/يا '''300 لفظن''' تي ٻَڌل هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون خراب مشيني ترجمي تي ٻڌل نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ مضمون '''1 فيبروري کان 31 مارچ''' جي وچ واري عرصي دوران وڌايو يا تيار ڪيو ويو هجي.</li> <li>✅ مضمون فيمينزم يا لوڪ ساهت جي موضوع سان لاڳاپيل هجي.</li> <li>✅ مضمون [[Wikipedia:اناٿ|يتيم]] نه هئڻ گهرجي.</li> <li>✅ ڪاپي رائيٽ جي ڪا به ڀڃڪڙي نه هجي؛ مناسب حوالا لازمي گُهربَل آهن.</li> </ul> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">اِنعامَ</h2> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; margin-bottom: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #fff0f5; border: 1px solid #eebbd0; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">🌍 بين الاقوامي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">🥇 '''پهريون انعام:''' 300 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥈 '''ٻيون انعام:''' 200 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0;">🥉 '''ٽيون انعام:''' 100 آمريڪي ڊالر</li> <li style="padding: 5px 0; font-size: 0.9em;">🏅 '''آٿت (مٿي 10 ڄڻا) کٽيندڙ:''' 50 آمريڪي ڊالر هر هڪ</li> </ul> </div> <div style="flex: 1; min-width: 300px; background-color: #f0f7ff; border: 1px solid #b3d1ff; border-radius: 8px; padding: 20px;"> <h3 style="margin-top: 0; text-align: center;">📍 ڏيهي انعام</h3> <ul style="list-style: none; padding: 0; text-align: center;"> <li style="padding: 5px 0;">''' پهريون مقامي لاءِ انعام:25 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' ٻيون مقامي لاءِ انعام:20 آمريڪي ڊالر'''</li> <li style="padding: 5px 0;">''' بهترين جُوري مضمون لاءِ انعام:15 آمريڪي ڊالر'''</li> </ul> </div> </div> <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 30px;"> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>آرگنائيزر</h3> * {{U|JogiAsad}} * {{U|مومن خان ڏاهري}} </div> <div style="flex: 1; min-width: 250px;"> <h3>جُوري ميمبر</h3> # {{U|مومن خان ڏاهري}}، # [[User:JogiAsad|جوڳي اسد راڄپر]] </div> <div class="fnf-card"> [[File:WP25 Wiki love - blue.png|right|100px|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_25]] <h3 style="text-align:center; color: var(--color-progressive, #B8860B);"><!--T:41--> '''نِرالو اَجر'''</h3> <p style="text-align:center; font-size:0.9em;"><!--T:42--> هر ڀاڱيدار کي '''وڪيپيڊيا 25''' ڊجيٽل پوسٽ ڪارڊ ملندو.</p> </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">نتيجا</h2> *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/نتيجا|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا]] *[[وڪيپيڊيا:ناري_واد_۽_لوڪ_وارتا/2026/ڪل ليک|ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا سڀ ليک]] </div> </div> <h2 style="border-bottom: 2px solid #800020; color: #800020;">ڪارائتا ڳنڍڻا</h2> *[[:m:Feminism and Folklore 2026|انگريزيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore 2026/sd|سنڌيءَ ۾ فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو ميٽا تي پَنو]] *[[:m:Feminism and Folklore/sd|سنڌيءَ ۾ ناري واد ۽ لوڪ وارتا جو ميٽا تي پَنو]] </div> [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:2026 ۾ سنڌي وڪيپيڊيا]] ck134hhnkcklhvi2a8owezbg53zd1tz 14 88336 374869 348363 2026-04-30T16:53:52Z Memon2025 21315 374869 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سرزمين شام]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] ghluen8l4e0gx7w7bq4sfbmurxtpg57 374872 374869 2026-04-30T17:02:37Z Memon2025 21315 374872 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سرزمين شام]] [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] ks7871mjyi3a49f5yr9d1xvv0ee12o0 0 88392 374874 348673 2026-04-30T18:13:20Z Memon2025 21315 374874 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ghaznavid sultan from 998 to 1030 (971–1030)}} {{Distinguish|محمود ھارون|محمود الحسن رحمة الله علیہ||}} {{Infobox royalty | title = {{noitalic|{{ubl||نظام الدين{{Sfn|Nazim|1931|p=165}}|ناصر الحق{{Sfn|Bosworth|1963|p=53}}|سيف الدوله{{Sfn|Nazim|1931|p=36}}|والي اميرالمومنين<ref>{{Harvard citation no brackets|Bosworth|1963|p=46}} {{translation|Friend of the Commander of the Faithful}}</ref>|ڪهف الدوله والاسلام{{Sfn|Nazim|1931|pp=164-165}}|محمود بت شڪن{{Sfn|Wink|1991|p=321}}|يمين الدوله و امين الملت{{Sfn|Nazim|1931|p=164}}}}}} | name = محمود غزنوي<br>Mahmud of Ghazni | full name = يمين الدوله امين الملت ابو القاسم محمود بن سبڪتگين | image = Mahmud of Ghazni, Ghaznavid ruler, conquering Qasdar (modern Khuzdar) in India, miniature from the Jamiʿ al-Tawarikh of Rashid al-Din Il-Khanid Tabriz Ms Or 20 f.108v.jpg | image_size = 270px | caption = سلطان محمود غزنوي قزدار ([[خضدار]]) جي فتح جي موقعي تي. "جامع التواريخ" 1314ع | succession = غزنوي سلطنت جو سلطان | reign = مارچ 998ع کان 30 اپريل 1030ع | predecessor = اسماعيل غزنوي | successor = محمد غزنوي | spouse = | issue = {{hlist|محمد| مسعود|سليمان|اسماعيل| نصر| ابراهيم| ابو منصور| عبدالرشيد| زينب ۽ ٻه ٻئي ڌيئرون}}{{Sfn|Nazim|1931|p=152}} | dynasty = غزنوي خاندان | father = سبڪتگین | mother = | native_lang1 = [[فارسي ٻولي|فارسي]] | native_lang1_name1 = {{lang|fa|{{nastaliq|یمین‌ الدوله امین‌الملة ابوالقاسم محمود بن سبکتگین}}}} | religion = [[سني اسلام]] {{small|(شافعي مسلڪ)}}<ref>{{cite book | last=Al-Dhahabī | first=Muḥammad ibn Aḥmad | title=Siyar Aʿlam al-Nubalaʾ | edition=Resalah Publishers, 30 volumes | publisher=Resalah Publishers | location=Beirut | year=2014 | isbn=9789933446659 | pages=486–487}}</ref><!-- See views on religion and war --> | birth_date = {{Birth date|971|10|2|df=yes}} | birth_place = [[غزني]]، [[زابل]]، ساماني سلطنت | death_date = {{death date and age|1030|4|30|971|10|2|df=yes}} | death_place = [[غزني]]، [[زابل]]، غزنوي سلطنت | place of burial = سلطان محمود غزنوي مسجد ۽ مقبرو، [[غزني صوبو]]، [[افغانستان]]<ref>{{cite web|title=Maḥmūd {{!}} king of Ghazna|url=https://www.archnet.org/sites/19882|website=ArchNet|language=en|access-date=1 February 2022|archive-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511080250/https://www.archnet.org/sites/19882|url-status=live}}</ref> | module = {{Infobox military person | embed = yes | serviceyears = {{c.}} 988–1030 | battles = {{Tree list}} {{Hidden begin}} *[[Battle of Ghazni (998)|Ghazni]] (998) *[[Ghaznavid–Samanid war|Khorasan]] (999) *[[Ghaznavid–Saffarid war|Sistan]] (999–1002) * [[Kara-Khanid invasion of Khorasan|Khorasan]] (1006–8) * [[#Conquest of Qusdar|Qusdar]] (1011) * [[Ghaznavid campaign of Ghur|Ghur]] (1011–1020) * [[#Conquest of Gharchistan|Gharchistan]] (1012) *[[Ghaznavid conquest of Khwarazm|Khwarazm]] (1017) * [[#Conquest of Kafiristan|Kafiristan]] (1020) *[[Ghaznavid campaigns in India|Campaigns in India]] **[[Ghaznavid–Hindu Shahi Wars|Hindu Shahi Wars]] ***[[First Battle of Laghman|Laghman]] (988) ***[[Battle of Peshawar (1001)|Peshawar]] (1001) ***[[Battle of Chach|Chach]] (1007) **[[Siege of Bhatiya|Bhatiya]] (1004-5) **[[Ghaznavid conquest of Multan|Multan]] (1006–10) **[[Siege of Lohkot (1015)|Lohkot]] (1015) **[[Ghaznavid invasion of Kannauj|Kannauj]] (1018) **[[Sack of Somnath|Somnath]] (1026) **[[Battle of the Indus (1027)|Indus]] (1027) *[[Ghaznavid campaigns in Persia|Persia]] (1026–1030) {{Tree list/end}} {{Hidden end}} }} }} '''ابو القاسم محمود بن سبڪتگین''' (فارسي: ابوالقاسم محمود بن سبکتگین، 2 آڪٽوبر 971 - 30 اپريل 1030)، عام طور تي '''محمود غزنوي''' جي نالي سان مشهور آهي، غزنوي سلطنت جو سلطان هو.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=O-vVAAAAMAAJ|title=The Splendour of Mathurā Art and Museum|last1=Sharma|first1=Ramesh Chandra|date=1994|publisher=D.K. Printworld|isbn=978-81-246-0015-3|page=39|language=en|access-date=30 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511080223/https://books.google.com/books?id=O-vVAAAAMAAJ|archive-date=11 May 2024|url-status=live}}</ref> هنن سال 998ع کان 1030ع تائين حڪومت ڪيائين. هو عام طور تي پنهنجي اعزازي لقب "يمين الدوله" (رياست جو ساڄو هٿ) سان سڃاتو ويندو هو. سندس وفات وقت، سندس سلطنت هڪ وسيع فوجي سلطنت ۾ تبديل ٿي چڪي هئي، جيڪا موجوده اتر اولهه [[ايران]] کان وٺي [[هندستان]] جي ننڍي کنڊ ​​۾ [[پنجاب]]، ماورا النهر ۾ خوارزم ۽ [[مڪران]] تائين پکڙيل هئي. فارسي ثقافت ۽ طرز حڪومت کي اختيار ڪندي،{{sfn|Grousset|1970|p=146}} محمود پنهنجي اڳوڻن، سامانين جي بيوروڪريٽڪ، سياسي ۽ ثقافتي رسمن کي جاري رکيو. هن پنجاب ۾، خاص طور تي لاهور، هڪ شهر جيڪو هن فتح ڪيو تي مرڪزڪندي، مستقبل جي فارسي رياست لاءِ زمين هموار ڪيو. سندس گاديءَ جو هنڌ غزني اسلامي دنيا ۾، تقريبن بغداد جي اهم شهر جي مقابلي ۾، هڪ اهم ثقافتي، تجارتي ۽ دانشورانه مرڪز ۾ تبديل ٿيو. گاديءَ جو هنڌ ڪيترن ئي ممتاز شخصيتن، جهڙوڪ البيروني ۽ فردوسي، کي اپيل ڪيو. محمود پنهنجي پيءُ جي وفات تي، پنهنجي ڀاءُ اسماعيل سان جانشيني جي مختصر جنگ کان پوءِ، <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Mahmud-king-of-Ghazna|title=Maḥmūd {{!}} king of Ghazni|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116205158/https://www.britannica.com/biography/Mahmud-king-of-Ghazna|archive-date=16 November 2021|access-date=17 May 2020|url-status=live}}</ref> 27 سالن جي عمر ۾، تخت تي ويٺو. هو پهريون حڪمران هو جنهن سلطان جو لقب اختيار ڪيو، جيڪو سندس طاقت جي حد کي، ساڳئي وقت ۾ عباسي خليفن جي بالادستي سان هڪ نظرياتي تعلق کي محفوظ رکندي، ظاهر ڪري ٿو. پنهنجي حڪومت دوران، هن 17 ڀيرا هندستان تي حملو ڪيو ۽ امير ترين شهرن ۽ مندرن جي شهرن جهڙوڪ مٿرا ۽ سومناٿ کي لُٽيو ۽ غزني ۾ پنهنجي گاديءَ جي جاءِ ٺاهڻ لاءِ مال غنيمت استعمال ڪيو.{{sfn|Heathcote|1995|p=6}}{{sfn|Anjum|2007|p=234}} ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== {{Commons category|Mahmud of Ghazni}} * [https://web.archive.org/web/20010207185815/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Mughals/mahmud_mughals.html UCLA website] * [http://www.infoplease.com/ce6/people/A0831222.html Mahmud of Ghazna] Columbia Encyclopedia (Sixth Edition) * [https://www.britannica.com/eb/article-9050135/Mahmud Mahmud] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [https://www.britannica.com/eb/article-9036676/Ghaznavid-Dynasty Ghaznavid Dynasty] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [https://www.britannica.com/eb/article-14003/Central-Asian-arts Ghaznavids and Ghurids] Encyclopædia Britannica (Online Edition) * [http://www.iranchamber.com/history/ghaznavids/ghaznavids.php History of Iran: Ghaznevid Dynasty] * [http://www.kashmirherald.com/featuredarticle/rewritinghistory.html Rewriting history and Mahmud of Ghazni] * [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0] آن لائن ڪاپي: آخري ڀيرو 11 آڪٽوبر 2007ع تي ايليٽ، سر ايڇ.ايم.، ڊوسن، جان پاران ايڊٽ ڪيو ويو. ''[[هندستان جي تاريخ، جيئن ان جي پنهنجي تاريخدانن پاران ٻڌايو ويو آهي. غزنوين جو دور]] * [[تاريخ ياميني]]، يا Kitabu-l يامي [https://web.archive.org/web/20090803221351/http://www.infinityfoundation.com/ECITTarikhYaminiframeset.htm ابو نصر محمد بن محمد ال جبار العتبي]. * [https://web.archive.org/web/20070929125948/http://persian.packhum.org/persian/index.jsp?serv=pf&file=80201010&ct=0] Online Copy:Last Accessed 11 October 2007 Elliot, Sir H. M., Edited by Dowson, John. ''[[The History of India, as Told by Its Own Historians. The Muhammadan Period]]'' * [[Tarikh Yamini]], or Kitabu-l Yami [https://web.archive.org/web/20090803221351/http://www.infinityfoundation.com/ECITTarikhYaminiframeset.htm of Abu Nasr Muhammad ibn Muhammad al Jabbaru-l 'Utbi.] {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" style="margin:auto; background:#f9f9f9; text-align:center; border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; font-size:95%;" |- | style="width:30%; text-align:center;"|اڳيون:<br />'''اسماعيل غزنوي''' | style="width:40%; text-align:center;"|'''غزنوي سلطان'''<br/> 998ع–1030ع | style="width:30%; text-align:center;"|جانشين:<br/> '''محمد غزنوي''' |} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Mahmud of Ghazni}} [[زمرو:محمود غزنوي]] [[زمرو:مسلمان بادشاهه]] [[زمرو:غزنوي سلطنت]] [[زمرو:ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:مسلمان شخصيتون]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:971ع جون پيدائشون]] [[زمرو:1030ع جون فوتگيون]] [[زمرو:هندستان ۾ 11هين صدي]] [[زمرو:10هين صدي ۾ ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:11هين صدي ۾ ايشيا ۾ بادشاهه]] ts1uq3rzu6ephq8eatzjpio3rvwpsei 14 88397 375080 348648 2026-05-01T09:22:40Z Memon2025 21315 /* */ 375080 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:ايشيا ۾ 10هين صدي]] 0fnl2bxjy8e2bvzy3ual7j0686y7idb 375082 375080 2026-05-01T09:24:29Z Memon2025 21315 /* */ 375082 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:ايشيا ۾ 10هين صدي]] i06sbqrkn0k5si8wll3ensp0srj9w65 14 88398 375078 348649 2026-05-01T09:19:44Z Memon2025 21315 /* */ 375078 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:ايشيا ۾ 11هين صدي]] 8jls3qmfa0js1iuu7irux2jv7gf7r6e 375084 375078 2026-05-01T09:25:58Z Memon2025 21315 /* */ 375084 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا ۾ بادشاهه]] [[زمرو:ايشيا ۾ 11هين صدي]] q4x8fglgl6jaqo6vklx7d9v3aj0lcpu 14 88400 374859 374803 2026-04-30T16:35:34Z Memon2025 21315 374859 wikitext text/x-wiki [[زمرو:هندوستان]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 8dknucoohz8pj292tfy0gpx50aybrea 374860 374859 2026-04-30T16:35:56Z Memon2025 21315 374860 wikitext text/x-wiki [[زمرو:هندوستان]] [[زمرو:ڏکڻ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] e26a62drja8m9xubtjq947irlfcr840 14 88413 374856 348700 2026-04-30T16:29:32Z Memon2025 21315 374856 wikitext text/x-wiki [[زمرو:عراق]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ ملڪ]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ ملڪ]] 3f3qsjunr330tqghwh8jwij65hr7pnl 0 89846 374875 366881 2026-04-30T18:16:57Z Memon2025 21315 /* ٻاهريون ڳنڍڻا */ 374875 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = دهلي جي سلطنت | native_name = {{small|سَلطنتِ دهلي}} | common_name = دهلي سلطنت | era = [[وچئين دور جو هندستان]] | status = [[سلطنت]] | event_start = [[دهلي جي تاريخ#دهلي سلطنت|آزادي]] | year_start = 1206 | date_start = 25 جون | event1 = [[خلجي انقلاب]] | date_event1 = 1 فيبروري – 13 جون 1290 | event2 = [[لاهرواٽ جي جنگ]] | date_event2 = 6 سيپٽمبر 1320 | event3 = [[دهلي جي لٽ مار (1398)]] | date_event3 = 17–20 ڊسمبر 1398 | event_end = [[پاني پت جي پهرين جنگ]] | year_end = 1526 | date_end = 21 اپريل | p1 = [[غوري خاندان]] | s1 = [[مغل سلطنت]] | s2 = [[بنگال سلطنت]] | s3 = [[بهمني سلطنت]] | s4 = [[گجرات سلطنت]] | s5 = [[مالوا سلطنت]] | s6 = [[خانديش سلطنت]] | s7 = [[جونپور سلطنت]] | s8 = [[ملتان سلطنت]] | s9 = [[مدورائي سلطنت]] | image_map = {{Switcher |[[File:Map of the Mamluk Dynasty.png|upright=1.15|frameless]] |مملوڪ خاندان تقريباً 1250ع |[[File:Map_of_the_Khalji_Sultanate.png|upright=1.15|frameless]] |خلجي خاندان تقريباً 1320ع |[[File:Map_of_the_Tughlaqs.png|upright=1.15|frameless]] |تغلق خاندان تقريباً 1330ع |[[File:Map of the Sayyid Dynasty.png|upright=1.15|frameless]] |سيد خاندان تقريباً 1421ع |[[File:Map of the Lodis.png|upright=1.15|frameless]] |لودي خاندان تقريباً 1489ع }} | capital = {{plainlist| * [[لاهور]] (1206–1210) * [[بدائون]] (1210–1214) * [[دهلي]] (1214–1327؛ 1334–1506) * [[دولت آباد قلعو|دولت آباد]] (1327–1334) * [[آگرا]] (1506–1526) }} | official_languages = {{plainlist| * [[هندوي]] * [[فارسي ٻولي|فارسي]] }} | legislature = [[چاليهن جو حلقو]] | population_estimate = 101,000,000 | population_estimate_year = 1500 | religion = '''سرڪاري مذهب'''<br />[[سني اسلام]]<br />'''ٻيا'''<br /> [[هندو ڌرم]] (اڪثريت)، [[جين ڌرم]]، [[بدھ ڌرم]]، [[عيسائيت]]، [[سک ڌرم]]، [[زرتشتي ڌرم]] | currency = [[ٽڪا]] | government_type = [[سلطانتي نظام]] | leader1 = [[قطب الدين ايبڪ]] (پهريون) | year_leader1 = 1206–1210 | leader2 = [[ابراهيم خان لودي]] (آخري) | year_leader2 = 1517–1526 | title_leader = [[دهلي جا سلطان|سلطان]] | today = {{plainlist| * [[بنگلاديش]] * [[ڀارت]] * [[پاڪستان]] * [[نيپال]] }} | image_flag = Delhi Sultanate Flag.svg | flag_type = دهلي سلطنت جو جهنڊو (تقريباً 1375ع، ڪيٽالان اطلس مطابق) | flag_border = yes }} '''دهلي جي سلطنت''' يا '''دهلي سلطنت''' هڪ ديرين وچئين دور جي [[سلطنت]] هئي جيڪا بنيادي طور [[دهلي]] تي قائم هئي ۽ ٽن صدين کان وڌيڪ عرصي تائين [[هندستاني برصغير]] جي وڏي حصي تي حڪمراني ڪئي. هن سلطنت جو قيام 1206ع ۾ اڳوڻي [[غوري سلطنت]] جي علائقن ۾ ٿيو. تاريخي طور دهلي سلطنت کي پنج دورن ۾ ورهايو وڃي ٿو: [[مملوڪ سلطنت (دهلي)|مملوڪ]] (1206–1290)، [[خلجي سلطنت|خلجي]] (1290–1320)، [[تغلق سلطنت|تغلق]] (1320–1414)، [[سيد سلطنت|سيد]] (1414–1451) ۽ [[لودي سلطنت|لودي]] (1451–1526). هن سلطنت جا علائقا موجوده [[ڀارت]]، [[پاڪستان]]، [[بنگلاديش]] ۽ ڏکڻ [[نيپال]] جي ڪجهه حصن تائين پکڙيل هئا. سلطنت جي بنياد غوري فاتح [[محمد غوري]] وڌي، جنهن 1192ع ۾ [[تراين جي ٻي جنگ]] ۾ [[راجپوت]] اتحاد کي شڪست ڏني، جنهن جي اڳواڻي اجمير جي حڪمران [[پرتھويراج چوهان]] ڪري رهيو هو. دهلي سلطنت شروعات ۾ غوري سلطنت جي انهن علائقن مان هڪ هئي جيڪي محمد غوري جي ترڪي غلام سالارن جهڙوڪ [[تاج الدين يلديز]]، [[قطب الدين ايبڪ]]، [[بهاءُ الدين تغريل]] ۽ [[ناصر الدين قبچه]] پاڻ ۾ ورهائي سنڀاليندا هئا. خلجي ۽ تغلق دور ۾ ڏکڻ هندستان تائين تيز ۽ مسلسل فوجي مهمون هليون. [[محمد بن تغلق]] جي دور ۾ سلطنت پنهنجي جغرافيائي عروج تي پهتي ۽ تقريباً سڄي برصغير تي سندس اقتدار قائم ٿيو. 1398ع ۾ وچ ايشيائي حڪمران [[تيمور]] جي دهلي تي حملي کان پوءِ اتر هندستان ۾ وڏيون سياسي تبديليون آيون. ان کان پوءِ [[وجيانگر سلطنت]] ۽ [[ميواڙ جي رياست]] جهڙيون هندو طاقتون ٻيهر مضبوط ٿيون، جڏهن ته [[بنگال سلطنت]] ۽ [[بهمني سلطنت]] جهڙيون مسلم رياستون به الڳ ٿي ويون. 1526ع ۾ [[تيموري سلطنت]] جي حڪمران [[بابر]] [[پاني پت جي پهرين جنگ]] ۾ دهلي سلطنت کي شڪست ڏئي [[مغل سلطنت]] قائم ڪئي. دهلي سلطنت جي قيام سان برصغير بين الاقوامي اسلامي سماجي ۽ اقتصادي نيٽ ورڪن سان وڌيڪ ڳنڍجي ويو. هن دور ۾ [[هندستاني ٻولي]] ۽ [[هند-اسلامي فن تعمير]] کي ترقي ملي. سلطنت منگول حملن کي به روڪيو ۽ اسلامي تاريخ ۾ ٿورن عورت حڪمرانن مان هڪ، [[رضيه سلطانه]]، 1236ع کان 1240ع تائين حڪمراني ڪئي. سلطنت جي دور ۾ وڏي پيماني تي زبردستي مذهب تبديل ڪرائڻ جو ڪو منظم عمل نه هو، ۽ ڪيترائي هندو عملدار ۽ جاگيردار انتظامي نظام جو حصو رهيا. بهرحال، ڪجهه مهمن دوران مندرن ۽ تعليمي مرڪزن جي تباهي جا واقعا پڻ ٿيا. اولهه ۽ وچ ايشيا ۾ منگول حملا ٿيڻ سبب ڪيترائي عالم، صوفي، واپاري ۽ ڪاريگر برصغير ڏانهن لڏي آيا، جنهن سان هتي اسلامي ثقافت کي وڌيڪ مضبوطي ملي. ==نالو== جیتوڻيڪ عام طور تي هن رياست کي ان جي مُکيه گاديءَ واري شهر [[دهلي]] جي نالي سان سڏيو ويندو آهي، پر دهلي سلطنت جي ماتحت علائقن لاءِ استعمال ٿيندڙ اصطلاح گهڻو ڪري غير مقرر رهندو هو. [[منهاجِ سراج جوزجاني|جوزجاني]] ۽ [[ضياءُ الدين برني|برني]] هن کي "دهلي جي سلطنت" ''([[فارسي ٻولي|فارسي]]: ممالڪِ دهلي)'' سڏيو، جڏهن ته [[ابن بطوطه]] [[محمد بن تغلق|محمد بن تغلق]] جي دور واري سلطنت کي "[[هندستان|هند]] ۽ [[سنڌ|سنڌ]]" چيو. دهلي سلطنت کي "سلطنتِ [[هندستان]]" ''([[فارسي ٻولي|فارسي]]: ممالڪِ هندستان)'' جي نالي سان به سڃاتو ويندو هو، ۽ هي نالو ان دور ۾ رائج ٿيو.{{sfn|Jackson|2003|p=86}} ==تاريخ== ===پس منظر=== {{See also|مملوڪ|ترڪن جي ھجرت}} ڀارت ۾ دهلي سلطنت جو اڀار هڪ وسيع رجحان جو حصو هو، جيڪو [[ايشيا]] براعظم جي وڏي حصي، خاص ڪري ڏکڻ ۽ اولهه ايشيا تي اثرانداز ٿيو. هن عمل جي بنياد مرڪزي ايشيا جي [[اسٽيپ]] علائقن مان [[ترڪ نسل|ترڪي]] خانہ بدوش قبيلن جي لڏپلاڻ هئي. ان جو آغاز نائين صدي عيسويءَ ۾ ٿيو، جڏهن اسلامي [[خلافت]] [[مشرقِ وسطیٰ]] ۾ [[Anarchy at Samarra|ٽٽڻ]] لڳي. ان وقت مسلمان حڪمرانن پنهنجي مقابلي واري رياستن ۾ مرڪزي ايشيا جي غير مسلم ترڪ خانہ بدوشن کي غلام بڻائي، کين وفادار فوجي غلامن طور تيار ڪيو، جيڪي [[مملوڪ]] سڏبا هئا. جلد ئي [[Turkic migration|ترڪ]] [[Muslim world|اسلامي دنيا]] ڏانهن لڏي آيا ۽ [[Spread of Islam|اسلام قبول]] ڪيو. انهن مان ڪيترائي ترڪي مملوڪ غلام بعد ۾ حڪمران بڻيا ۽ اسلامي دنيا جي وڏن حصن تي قبضو ڪيو، ۽ [[مملوڪ سلطنت|مصر]] کان وٺي موجوده [[غزنوي|افغانستان]] تائين سلطنتون قائم ڪيون، پوءِ هنن جو ڌيان ڀارتي برصغير ڏانهن ويو.{{sfn|Asher|Talbot|2008|pp=19, 50–51}} {{South Asia in 1175|right|{{center|1175ع ۾ ڏکڻ ايشيا جون مکيه رياستون، [[غوري سلطنت]] جي حملي کان اڳ. نارنگي لڪير: 1175 کان 1205 تائين غوري فتوحات، جيڪي 1206ع ۾ دهلي سلطنت جي قيام جو سبب بڻيون.{{sfn|Schwartzberg|1978|pp=37, 147}}{{sfn|Eaton|2020|p=38}}}}|{{location map~ |South Asia |lat=31|N |long=67.5|E |mark=Chess drt45.svg|marksize=35}}{{location map~ |South Asia |lat=24.5|N |long=75|E |mark=Ghurid invasions in India (map overlay).png|marksize=225}}}} هيءَ ترقي [[اسلام جي ڦهلاءُ]] کان اڳ واري ڊگهي تاريخي رجحان جو به حصو هئي. جيئن ٻين [[زرعي سماج]]ن سان ٿيو، تيئن ڀارتي برصغير جون آباد زرعي رياستون به خانہ بدوش قبيلن جي حملن جو شڪار رهيون. اسلامي دور کان اڳ به اتر-اولهه وارو برصغير مرڪزي ايشيا جي قبيلن جي حملي هيٺ رهندو هو. تنهن ڪري مسلمانن جا حملا ۽ پوءِ جون فتوحات، پهرين هزارين سالن دوران ٿيندڙ ٻين حملن کان گهڻو مختلف نه هيون.<ref>Richard M. Frye, "Pre-Islamic and Early Islamic Cultures in Central Asia", in ''Turko-Persia in Historical Perspective'', ed. Robert L. Canfield (Cambridge U. Press c. 1991), 35–53.</ref> 962ع تائين ڏکڻ ايشيا جي هندن ۽ ٻڌن جي بادشاهتن تي مرڪزي ايشيا مان مسلمان فوجن جا ڪيترائي حملا ٿيا.<ref name="mrpislam" /> انهن مان هڪ [[محمود غزنوي]] هو، جيڪو هڪ ترڪي مملوڪ فوجي غلام جو پٽ هو.{{sfn|Asher|Talbot|2008|p=19}} هن 997ع کان 1030ع جي وچ ۾ ستارنهن ڀيرا اتر هندستان تي حملا ڪري دولت لوٽي، پر هر ڀيري موٽي ويو ۽ صرف اولهه پنجاب تائين اسلامي حڪمراني وڌائي.{{sfn|Jackson|2003|pp=3–30}} محمود غزنوي کان پوءِ به مسلمان سردارن جا حملا جاري رهيا، پر انهن سان مستقل سرحدون قائم نه ٿيون. ان جي ابتڙ، [[غوري خاندان]] جي سلطان [[محمد غوري]] 1173ع کان اتر هندستان ۾ منظم توسيعي جنگ شروع ڪئي.{{sfn|Jackson|2003|pp=3–30}} هن سنڌو درياهه جي اوڀر ۾ سني اسلامي رياست قائم ڪري دهلي سلطنت جي بنياد وڌي.{{sfn|Jackson|2003|pp=3–30}} ڪجهه مؤرخ 1192ع کان دهلي سلطنت جي تاريخ شروع ڪن ٿا، جڏهن محمد غوري جي فوجي موجودگي ڏکڻ ايشيا ۾ مضبوط ٿي چڪي هئي.<ref>[http://afe.easia.columbia.edu/timelines/southasia_timeline.htm History of South Asia: A Chronological Outline]</ref> 1206ع ۾ محمد غوري کي [[اسماعيليت|اسماعيلي شيعه]]ن قتل ڪيو.<ref>Encyclopædia Britannica (2011)</ref> ان کان پوءِ سندس غلام [[قطب الدين ايبڪ]] دهلي جو پهريون سلطان بڻيو.{{sfn|Jackson|2003|pp=3–30}} ===سلسلا=== {{See also|دھلي جي سلطانن جي فھرست| trees|l2=دهلي جا سلطان}} ==== مملوڪ سلسلو (1206–1290) ==== {{Main|مملوڪ گھراڻو (دھلي)}} [[File:Map of the Mamluk Dynasty.png|thumb|1250ع لڳ ڀڳ دهلي جي مملوڪ سلطنت جو علائقو.{{sfn|Schwartzberg|1978|p=147}}]] [[قطب الدين ايبڪ]]، جيڪو [[محمد غوري]] جو اڳوڻو غلام هو، دهلي سلطنت جو پهريون حڪمران بڻيو. ايبڪ ترڪي [[ڪمان]]-[[ڪپچڪ]] نسل سان تعلق رکندڙ هو، ۽ انهيءَ ڪري سندس خاندان کي مملوڪ سلسلو چيو ويو.<ref>Jackson P. (1990)...</ref> هن 1206ع کان 1210ع تائين حڪومت ڪئي ۽ پنهنجي سخاوت سبب "لک بخش" جي لقب سان مشهور ٿيو.<ref>{{Cite book ...}}</ref> ايبڪ جي وفات کان پوءِ [[آرام شاه]] اقتدار ۾ آيو، پر 1211ع ۾ سندس قتل ٿيو ۽ [[شمس الدين التمش]] حڪومت سنڀالي. التمش شروعات ۾ ڪمزور حيثيت ۾ هو، ڇو ته ڪيترن مسلمان اميرن سندس اختيار کي چئلينج ڪيو. ڪيترين جنگين ۽ مخالفن جي سخت سزائن کان پوءِ هن پنهنجي اقتدار کي مضبوط ڪيو.{{sfn|Jackson|2003|pp=29–48}} [[File:Tomb_of_Altamash.jpg|thumb|left|[[التمش]] جو مقبرو، [[قطب مينار]] ڪمپليڪس ۾.]] التمش [[ملتان]]، [[بنگال]] ۽ [[رانٿمبور]] سميت ڪيترائي علائقا فتح ڪيا. هن [[تاج الدين يلدز]] کي به شڪست ڏئي قتل ڪيو، جنهن پاڻ کي محمد غوري جو وارث قرار ڏنو هو.<ref name="cads" /> 1236ع ۾ التمش جي وفات کان پوءِ دهلي سلطنت ۾ ڪمزور حڪمرانن جو سلسلو شروع ٿيو، جنهن ۾ [[رضيه سلطانه]] به شامل هئي. آخرڪار [[غياث الدين بلبن]] 1266ع ۾ اقتدار ۾ آيو ۽ 1287ع تائين حڪومت ڪئي. بلبن "چاليهن جي جماعت" (Corps of Forty) جي طاقت ختم ڪئي. سندس جانشين [[معزالدين قيقباد]] ٿيو، جنهن [[جلال الدين خلجي]] کي فوج جو سالار مقرر ڪيو. خلجي قيقباد کي قتل ڪري اقتدار سنڀاليو ۽ اهڙيءَ طرح مملوڪ سلسلي جو خاتمو ٿيو ۽ خلجي سلسلو شروع ٿيو. قطب الدين ايبڪ [[قطب مينار]] جي تعمير شروع ڪرائي، جيڪا بعد ۾ التمش مڪمل ڪرائي.{{Cite web ...}} [[قوت الاسلام مسجد]] به ايبڪ ٺهرائي، جيڪا هاڻي يونيسڪو عالمي ورثو آهي.<ref name="unescoaqm" /> قطب مينار ڪمپليڪس کي بعد ۾ علاؤالدين خلجي وڌايو.{{NoteTag|Welch and Crane مطابق مسجد قديم هندن ۽ جين مندرن جي باقيات سان ٺاهي وئي هئي.<ref>{{Cite journal ...}}</ref>}} مملوڪ دور ۾ افغانستان ۽ ايران مان ڪيترائي امير هندستان لڏي آيا، ڇاڪاڻ ته اولهه ايشيا [[منگول سلطنت]] جي حملي هيٺ هئي.<ref name="awhc" /> ==== خلجي سلسلو (1290–1320)==== {{main|خلجي انقلاب|خلجي گھراڻو}} {{see also|منگولن جون انڊيا تي ڪاھون}} [[File:Map of the Khalji Sultanate.png|thumb|1320ع لڳ ڀڳ [[خلجي سلسلو]] جي قبضي هيٺ علائقو.{{sfn|Schwartzberg|1978|p=147, map XIV.3 (i)}}]] [[خلجي سلسلو]] [[ترڪو-افغان]] ورثي سان تعلق رکندڙ هو.<ref name="Khan">{{Cite book |last=Khan |first=Hussain Ahmad |url=https://books.google.com/books?id=56gcBgAAQBAJ&pg=PA15 |title=Artisans, Sufis, Shrines: Colonial Architecture in Nineteenth-Century Punjab |date=2014 |publisher=[[I.B.Tauris]] |isbn=9781784530143 |page=15 |language=en}}</ref><ref name="Parmar">{{Cite book |last1=Yunus |first1=Mohammad |url=https://books.google.com/books?id=opbtAAAAMAAJ |title=South Asia: a historical narrative |last2=Aradhana Parmar |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-1957-9711-4 |page=97 |access-date=23 August 2010}}</ref><ref name="Asim">{{Cite book |last=Kumar Mandal |first=Asim |url=https://books.google.com/books?id=jbKGojVTWGcC&pg=PA43 |title=The Sundarbans of India: A Development Analysis |publisher=Indus Publishing |year=2003 |isbn=978-81-738-7143-6 |location=India |page=43 |access-date=19 November 2012}}</ref><ref name="Singh">{{Cite book |last=Singh |first=D. |url=https://books.google.com/books?id=ThrcNWLRk6EC&pg=PA141 |title=The Sundarbans of India: A Development Analysis |publisher=APH Publishing |year=1998 |isbn=978-81-702-4992-4 |location=India |page=141 |access-date=19 November 2012}}</ref> اهي اصل ۾ ترڪي هئا، پر افغانستان ۾ ڊگهي عرصي تائين رهڻ سبب ٻين ماڻهن کين [[افغان]] سمجهيو، ڇاڪاڻ⁠تہ هنن [[پشتونائيت|افغان عادتون ۽ رسمون]] اختيار ڪيون.<ref name="Chaurasia">{{Cite book |last=Chaurasia |first=Radhey Shyam |url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC |title=History of medieval India: from 1000 A.D. to 1707 A.D. |publisher=Atlantic Publishers & Distributors |year=2002 |isbn=978-81-269-0123-4 |page=28 |quote=The Khaljis were a Turkish tribe but having been long domiciled in Afghanistan, adopted Afghan habits and customs. They were treated as Afghans in Delhi Court. |access-date=23 August 2010}}</ref><ref name="Cavendish">{{Cite book |last=Cavendish |first=Marshall |url=https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C |title=World and Its Peoples: The Middle East, Western Asia, and Northern Africa |publisher=Marshall Cavendish |year=2006 |isbn=978-0-7614-7571-2 |page=320 |quote=The members of the new dynasty, although they were also Turkic, had settled in Afghanistan and brought a new set of customs and culture to Delhi. |access-date=23 August 2010}}</ref> خلجي سلسلي جو پهريون حڪمران [[جلال الدين خلجي|جلالُ الدين فيروز خلجي]] هو. تخت نشينيءَ وقت سندس عمر لڳ ڀڳ 70 سال هئي، ۽ عام ماڻهن ۾ هو نرم مزاج، عاجز ۽ مهربان بادشاهه طور سڃاتو ويندو هو.{{Sfn|Srivastava|1929|page=141}}<ref>{{Cite book |last=A. B. M. Habibullah |title=A Comprehensive History of India |publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House |year=1992 |editor-last=Mohammad Habib |volume=5: The Delhi Sultanate (A.D. 1206–1526) |page=312 |chapter=The Khaljis: Jalaluddin Khalji |oclc=31870180 |editor-last2=Khaliq Ahmad Nizami |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ |orig-year=1970}}</ref> جلالُ الدين فيروز ڇهه سال حڪومت ڪئي، پوءِ 1296ع ۾ سمانا جي محمد سليم کيس قتل ڪيو، جيڪو سندس ڀائيٽي ۽ ناٺي [[علاءُ الدين خلجي|جونا محمد خلجي]] جي حڪم تي ٿيو؛<ref name=holt913/> اهو ئي پوءِ علاءُ الدين خلجي جي نالي سان مشهور ٿيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=0S62AAAAIAAJ&q=jalaluddin+khalji+man+of++samana |title=New Indian Antiquary: Volume 2 |date=1939 |publisher=Karnatak Publishing House. |page=545 |quote=Alauddin gave the signal and in a twinkling Muhammad Salim of Samana struck}}</ref> علاءُ الدين پنهنجي فوجي ڪيريئر جي شروعات [[ڪارا، اتر پرديش|ڪارا]] صوبي جي گورنر طور ڪئي. اتان هن مالوا (1292ع) ۽ [[دولت آباد قلعو|ديوگيري]] (1294ع) تي ٻه حملا ڪري ڦرلٽ ڪئي. تخت نشيني کان پوءِ هن انهن علائقن ڏانهن ٻيهر توسيع جاري رکي: [[گجرات]] تي [[وزيراعظم]] [[نصرات خان جليسري]] هٿان قبضو ٿيو،<ref>{{Cite book |last=AL. P. Sharma |url=https://books.google.com/books?id=18EKAQAAIAAJ&q=nusrat+khan+defeated+vaghela+king |title=History of medieval India (1000–1740 A.D.) |date=1987 |publisher=TKonark Publishers |isbn=9788122000429}}</ref><ref name="Yasin Mazhar Siddiqi 1972 194">{{Cite journal |last=Yasin Mazhar Siddiqi |author-link=Yasin Mazhar Siddiqi |year=1972 |title=the Kotwals under the Sultans of Delhi |journal=Proceedings of the Indian History Congress |publisher=Indian History Congress |page=194 |jstor=44145331 |quote=Nusrat Khan Jalesari who was the Kotwal in the first year of the Alai reign was an Indian Muslim}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=nbZgnqfXjnQC&q=nusrat%20khan%20follower%20of%20alauddin&pg=PA51 |title=The Life and Works of Sultan Alauddin Khalji |publisher=Atlantic Publishers & Dist |year=1992 |isbn=9788171563623 |quote=the Sultan appointed his Wazir Nusrat Khan to deal with the Jalali nobles}}</ref> مالوا تي [[عين الملڪ ملتاني]] هٿان،<ref>{{Cite book |last=Fauja Singh |title=History of the Punjab: A.D. 1000–1526. Editor: Fauja Singh |date=1972 |page=150}}</ref><ref>{{Cite book |last=Satish Chandra |url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC&q=Medieval%20India%3A%20From%20Sultanat%20to%20the%20Mughals-Delhi%20Sultanat%20(1206-1526%20...&pg=PA90 |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals-Delhi Sultanat (1206–1526) = Part One |date=2004 |publisher=Har-Anand Publications |isbn=9788124110645}}</ref> ۽ [[راجپوتانا]] ڏانهن به.<ref>[[Alexander Mikaberidze]], Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, {{ISBN|978-1598843361}}, pp. 62–63</ref> پر اهي فتوحات اتر-اولهه مان ٿيندڙ [[ڀارت تي منگول حملا|منگول حملن]] ۽ ڦرلٽ سبب ڪجهه وقت لاءِ روڪي ويون. منگول ڦرلٽ ڪري واپس هليا ويا ۽ دهلي سلطنت جي اتر-اولهه حصن تي ڇاپا هڻڻ بند ڪيائون.<ref>Rene Grousset – Empire of steppes, Chagatai Khanate; Rutgers Univ Press, New Jersey, 1988 {{ISBN|0-8135-1304-9}}</ref> منگولن جي موٽڻ کان پوءِ علاءُ الدين خلجي [[ملڪ ڪافور]] ۽ [[خسرو خان|خسرو خان]] جهڙن هندستاني غلام جرنيلن جي مدد سان دهلي سلطنت کي ڏکڻ هندستان تائين وڌايو. انهن شڪست کاڌل رياستن مان وڏو جنگي مال (anwatan) گڏ ڪيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-qHiAAAAMAAJ&q=khusrau+khan+gujarati |title=Gujarat State Gazetteer:Part 1 |date=1989 |page=164}}</ref><ref>Frank Fanselow (1989), Muslim society in Tamil Nadu (India): a historical perspective, Journal Institute of Muslim Minority Affairs, 10(1), pp 264–289</ref> سندس سالارن جنگي غنيمت گڏ ڪري "غنيمه" (عربي: الْغَنيمَة، جنگي مال تي ٽيڪس) ادا ڪئي، جنهن خلجي حڪومت کي مضبوط ڪيو. انهن ڦريل خزاني ۾ [[وارنگل]] جي ڦرلٽ به شامل هئي، جنهن ۾ مشهور [[ڪوهِ نور]] هيرو به شامل هو.<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, A History of India, 3rd ed., Routledge, 1998, {{ISBN|0-415-15482-0}}</ref> {{Continental Asia in 1310 CE|right|1320ع لڳ ڀڳ دهلي سلطنت ۽ ان دور جون ايشيائي رياستون. اُن وقت ايشيا جو وڏو حصو [[منگول سلطنت]] جي قبضي ۾ هو، جڏهن ته ترڪي رياستون ڏکڻ ۽ اولهه ايشيا ۾ مصر تائين پکڙيل هيون، جتي [[مملوڪ سلطنت]] قائم هئي.||Map of the Delhi Sultanate in 1320 (world).png}} علاءُ الدين خلجي ٽيڪسن جون پاليسيون تبديل ڪيون: هن زرعي ٽيڪس 20٪ مان وڌائي 50٪ ڪيو (اناج ۽ زرعي پيداوار جي صورت ۾ ادا ٿيندڙ)، مقامي سردارن کي ٽيڪس وصولي تي ملندڙ اجرتون ۽ ڪميشنون ختم ڪيون، پنهنجن عملدارن جي پاڻ ۾ ميل جول ۽ اشرافيه خاندانن جي پاڻ ۾ شادين تي پابندي وڌي ته جيئن سندس خلاف ڪا اپوزيشن نه ٺهي، ۽ هن عملدارن، شاعرن ۽ عالمن جون پگهارون گهٽايون.<ref name="holt913" /> انهن پاليسين ۽ خرچن جي ڪنٽرول سان سندس خزانو مضبوط ٿيو ۽ وڌندڙ فوج جي خرچن لاءِ وسيلو مليو. هن رياست اندر زرعي پيداوار ۽ شين تي اگهن جا ڪنٽرول لاڳو ڪيا، ۽ اهو به طئي ڪيو ته ڪهڙي هنڌ، ڪهڙي طريقي سان، ۽ ڪير اهي شيون وڪرو ڪري سگهي ٿو. "شهنهءِ منڊي" نالي بازارون قائم ڪيون ويون.<ref name="als156">{{Harvnb|Srivastava|1929|pp=156–158}}</ref> مسلمان واپارين کي انهن "منڊين" ۾ خاص اجازت ناما ۽ اجاره داري ڏني وئي ته اهي سرڪاري مقرر ڪيل اگهن تي خريد ۽ وڪرو ڪن. انهن واپارين کان سواءِ ٻيو ڪو نه هارين کان خريد ڪري سگهندو هو ۽ نه شهرن ۾ وڪرو ڪري سگهندو هو. منڊي جي ضابطن جي ڀڃڪڙي ڪندڙن کي سخت سزا ملندي هئي، گهڻو ڪري عضون جي ڪٽائي سميت.<ref>M.A. Farooqi (1991), The economic policy of the Sultans of Delhi, Konark publishers, {{ISBN|978-8122002263}}</ref>{{sfn|Jackson|2003|pp=244–248}} اناج جي صورت ۾ وصول ٿيل ٽيڪس رياستي گودامن ۾ محفوظ ڪيو ويندو هو. پوءِ ايندڙ ڏڪار ۾ اهي گودام فوج لاءِ ڪافي خوراڪ مهيا ڪندا رهيا.<ref name="holt913" /> [[File:Alai Darwaza.JPG|thumb|left|[[علائي دروازو]]، جيڪو 1311ع ۾ خلجي دور ۾ مڪمل ٿيو.]] مورخن علاءُ الدين خلجي کي [[ظالم]] به قرار ڏنو آهي. جنهن کي به هو پنهنجي طاقت لاءِ خطرو سمجهندو هو، ان کي ان جي خاندان جي مردن، عورتن ۽ ٻارن سميت قتل ڪرايو ويندو هو. وقت سان گڏ هو پنهنجي اڪثر اميرن تي شڪ ڪرڻ لڳو ۽ فقط ڪجهه غلامن ۽ پنهنجي خاندان تي ڀروسو رکندو هو. 1298ع ۾ دهلي ڀرسان 15,000 کان 30,000 منگول، جيڪي تازو اسلام قبول ڪري چڪا هئا، گجرات تي حملي دوران بغاوت جي سبب هڪ ئي ڏينهن ۾ قتل ڪيا ويا.{{sfn|Smith|1920|pp=231–235}} جنگ ۾ شڪست کائيندڙ رياستن خلاف سندس بي رحمي به مشهور آهي. 1316ع ۾ علاءُ الدين جي وفات (اشرافيه جي سازش سان قتل) کان پوءِ سندس جرنيل ملڪ ڪافور، جيڪو هڪ هندو خاندان ۾ ڄائو هو پر اسلام قبول ڪيو هو، عملي طور اقتدار ۾ آيو ۽ [[ڪمال الدين گرگ]] جهڙن غير خلجي اميرن جي مدد سان هليو. پر خلجي اميرن جي اڪثريت جي حمايت نه هجڻ سبب کيس قتل ڪيو ويو.<ref name="holt913">Holt et al., The Cambridge History of Islam – The Indian sub-continent, south-east Asia, Africa and the Muslim west, {{ISBN|978-0521291378}}, pp 9–13</ref> پوءِ نئين حڪمران ملڪ ڪافور جي قاتلن کي قتل ڪرايو. خلجي سلسلي جو آخري حڪمران علاءُ الدين جو 18 سالن جو پٽ [[قطب الدين مبارڪ شاه|قطبُ الدين مبارڪ شاه خلجي]] هو، جيڪو چار سال حڪومت ڪرڻ کان پوءِ [[خسرو خان]] هٿان قتل ٿيو. خسرو خان به هڪ غلام جرنيل هو جنهن جي هندو نسل هئي؛ هو اسلام کان ڦري ويو ۽ اشرافيه ۾ پنهنجي هندو "بارادو" فوجي قبيلي کي وڌايو. خسرو خان جي حڪومت فقط ڪجهه مهينا هلي. پوءِ غازي ملڪ، جيڪو پوءِ [[غياث الدين تغلق|غياثُ الدين تغلق]] سڏيو ويو، خسرو خان کي شڪست ڏئي قتل ڪيو ۽ 1320ع ۾ اقتدار سنڀالي، اهڙيءَ طرح خلجي سلسلو ختم ٿيو ۽ تغلق سلسلو شروع ٿيو.<ref name=awhc/>{{sfn|Smith|1920|pp=231–235}} ==== تغلق سلسلو (1320–1413)==== {{main|Tughlaq dynasty}} [[File:Map of the Tughlaqs.png|thumb|1330–1335ع لڳ ڀڳ تغلق سلسلي جو علائقو، جيڪو دهلي سلطنت جي وڌ ۾ وڌ حد سان ميل کائي ٿو.{{sfn|Schwartzberg|1978|p=147, map XIV.3 (j)}}]] [[تغلق سلسلو]] هڪ [[ترڪو-منگول روايت]] وارو<ref>{{Cite journal |last1=ÇAĞMAN |first1=FİLİZ |last2=TANINDI |first2=ZEREN |date=2011 |title=Selections from Jalayirid Books in the Libraries of Istanbul |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/23350289.pdf |journal=Muqarnas |volume=28 |pages=231 |issn=0732-2992 |jstor=23350289 |quote="[[Muhammad Tughluq]] and his successors were contemporaries of the [[Jalayirid]] sultans; both dynasties were Turco-Mongol"}}</ref> يا ترڪي<ref name="malik">{{Cite book |last=Jamal Malik |author-link=Jamal Malik |url=https://books.google.com/books?id=FduG_t2sxwMC&pg=PA104 |title=Islam in South Asia: A Short History |publisher=[[Brill Publishers]] |year=2008 |isbn=978-9004168596 |page=104}}</ref> مسلمان سلسلو هو، جيڪو 1320ع کان 1413ع تائين رهيو. پهريون حڪمران [[غياث الدين تغلق|غياثُ الدين تغلق]] هو. هن پنج سال حڪومت ڪئي ۽ دهلي ڀرسان [[تغلق آباد قلعو|تغلق آباد]] نالي شهر اڏايو.<ref>{{Cite web |title=Eight Cities of Delhi: Tughlakabad |url=http://www.delhitourism.gov.in/delhitourism/aboutus/tughlakabad.jsp |website=Delhi Tourism}}</ref> سندس پٽ جونا خان ۽ جرنيل عينُ الملڪ ملتاني ڏکڻ هندستان ۾ [[ڪاڪتيه خاندان|وارنگل]] فتح ڪيو.<ref>{{Cite book |last=Siddiqui |url=https://books.google.com/books?id=95Q3AAAAIAAJ&pg=PA105 |title=The Encyclopaedia of Islam, New Edition: Supplement, Parts 1–2 |date=1980 |publisher=Brill Archive |isbn=9004061673 |page=105}}</ref> ڪجهه مؤرخن جهڙوڪ [[ونسينٽ آرٿر اسميت|ونسينٽ اسميت]] مطابق،{{sfn|Smith|1920|pp=236–242}} غياثُ الدين کي سندس پٽ جونا خان قتل ڪيو، جنهن 1325ع ۾ اقتدار سنڀاليو. جونا خان پنهنجو نالو [[محمد بن تغلق|محمد بن تغلق]] رکيو ۽ 26 سال حڪومت ڪئي.<ref>Elliot and Dowson, Táríkh-i Fíroz Sháhí of Ziauddin Barani, The History of India as Told by Its Historians. The Muhammadan Period (Vol 3), London, Trübner & Co</ref> سندس دور ۾ دهلي سلطنت جاگرافيائي لحاظ کان پنهنجي اوج تي پهتي ۽ ڀارتي برصغير جو وڏو حصو ان جي قبضي ۾ آيو.<ref name="ebmit">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/396460/Muhammad-ibn-Tughluq Muḥammad ibn Tughluq] Encyclopædia Britannica</ref> محمد بن تغلق هڪ علم دوست حڪمران هو؛ کيس قرآن، [[فقهه]]، شاعري ۽ ٻين علمن جي وسيع ڄاڻ هئي. پر هو پنهنجي عزيزن ۽ وزيرن بابت گهڻو شڪي به هو، مخالفن سان انتهائي سخت هو، ۽ اهڙا فيصلا ڪندو هو جن سان اقتصادي ابتري پيدا ٿي. مثال طور، هن حڪم ڏنو ته چانديءَ جي سڪن جي برابر قدر سان گهٽ قيمتي ڌاتن جا سڪا ٺهرايا وڃن؛ اهو قدم ناڪام ٿيو، ڇو⁠تہ عام ماڻهن گهرن ۾ موجود ڌاتن مان نقلي سڪا ٺاهيا ۽ انهن سان ٽيڪس ۽ [[جزيه]] ادا ڪيو.<ref name=ebmit/>{{sfn|Smith|1920|pp=236–242}} [[File:Shah Ghiyath al-Din Tughluq arrives in Tirhut. Depicted by eyewitness Muhammad Sadr Ala-i in his BasaUn al-uns, ca.1410. Istanbul, Topkapi Palace Museum Library, Ms. R.1032 (the Shah).jpg|left|thumb|[[غياث الدين تغلق]] (تغلق سلسلي جو باني) جي تصوير، ''Basātin al-uns'' ۾، [[محمد صدر علاءِ|اختصاصِ دبير]] هٿان؛ لڳ ڀڳ 1410ع. 1326ع جي گم ٿيل اصل جو [[جلايري سلطنت]] دور جو نقل.<ref>{{Cite journal |last1=ÇAĞMAN |first1=FİLİZ |last2=TANINDI |first2=ZEREN |date=2011 |title=Selections from Jalayirid Books in the Libraries of Istanbul |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/23350289.pdf |journal=Muqarnas |volume=28 |pages=230, 258 Fig.56 |issn=0732-2992 |jstor=23350289}}</ref>]] محمد بن تغلق موجوده ڀارتي رياست [[مهاراشٽر]] جي شهر ديوگيري کي (نالو بدلائي [[دولت آباد قلعو|دولت آباد]] رکندي) دهلي سلطنت جي ٻي انتظامي گادي بڻايو.<ref>{{harvnb|Ray|2019|p=115}}</ref> هن دهليءَ جي مسلمان آباديءَ کي، جنهن ۾ شاهوڪار خاندان، امير، سيد، شيخ ۽ عالِم شامل هئا، زبردستي دولت آباد منتقل ٿيڻ جو حڪم ڏنو. هن منتقليءَ جو مقصد مسلمان اشرافيه کي پنهنجي "عالمي فتح" واري مشن ۾ شامل ڪرڻ هو: هو چاهيندو هو ته اهي سلطنتي بيانئي ۾ اسلامي مذهبي علامتن کي استعمال ڪن ۽ صوفي مبلغ ماڻهن کي قائل ڪري ڏکن (دکن) جي ڪيترن رهواسين کي مسلمان بڻائين.<ref>{{Cite book |last=Carl W. Ernst |url=https://books.google.com/books?id=5xnM2RWvswgC&q=Eternal%20Garden%3A%20Mysticism%2C%20History%2C%20and%20Politics%20at%20a%20South%20Asian%20Sufi%20Center%20second%20administrative%20capital&pg=PA113 |title=Eternal Garden: Mysticism, History, and Politics at a South Asian Sufi Center |date=1992 |publisher=SUNY Press |isbn=9781438402123}}</ref> جيڪي امير منتقل ٿيڻ تي راضي نه ٿيا، تن کي هن بغاوت جي برابر سمجهي سخت سزائون ڏنيون. فيرشته مطابق، جڏهن منگول پنجاب ۾ آيا، ته سلطان اشرافيه کي وري دهلي موٽائي آندو، جيتوڻيڪ دولت آباد انتظامي مرڪز طور قائم رهيو.{{sfn|Ray|2019|p=115}} هن قدم جو هڪ نتيجو اهو نڪتو ته اشرافيه جي دلين ۾ سلطان بابت ڊگهي عرصي تائين نفرت رهي.<ref>{{harvnb|Ray|2019|p=115}}</ref> ٻيو نتيجو اهو ٿيو ته دولت آباد ۾ هڪ مضبوط مسلمان اشرافيه ٺهي ۽ مسلمان آبادي وڌي، جيڪا دهلي واپس نه موٽي؛<ref name=ebmit/> ان کان سواءِ بهمنين جي اڀار ۽ وجيانگر سلطنت کي چيلنج ڪرڻ واري تاريخ ممڪن نه هجي ها.<ref>{{Cite book |last1=P.M. Holt |url=https://archive.org/stream/CambridgeHistoryOfIslamVol2B/Cambridge%20History%20of%20Islam%20Vol%202A#page/n31/mode/2up |title=The Cambridge History of Islam" Volume 2A |last2=Ann K.S. Lambton |last3=Bernard Lewis |date=1977 |publisher=Cambridge University Press |page=15}}</ref> دهڪن ۾ محمد بن تغلق جون مهمون مندرن جي تباهي ۽ بي حرمتي سان به ڳنڍيل ڪيون ويون آهن، جهڙوڪ Svayambhu Shiva Temple ۽ [[ٿائوزنڊ پلر ٽيمپل]] [[وارنگل]] ۾.<ref name=regbook/> محمد بن تغلق خلاف بغاوتون 1327ع ۾ شروع ٿيون ۽ سڄي دور ۾ جاري رهيون؛ وقت سان دهلي سلطنت جو ڪنٽرول گهٽجندو ويو. [[وجيانگر سلطنت]] ڏکڻ هندستان ۾ دهلي سلطنت جي حملن جي سڌي ردعمل طور وجود ۾ آئي،<ref>Hermann Kulke and Dietmar Rothermund, ''A History of India'', (Routledge, 1986), 188.</ref> ۽ ڏکڻ هندستان کي دهلي سلطنت جي حڪمرانيءَ کان آزاد ڪرايو.<ref>Advanced Study in the History of Medieval India by Jl Mehta p. 97</ref> 1330ع جي ڏهاڪي ۾ محمد بن تغلق چين تي حملي جو حڪم ڏنو ۽ پنهنجي فوج جو هڪ حصو [[هماليه]] جبلن کان پار موڪليو، پر اهي [[Kangra State]] هٿان شڪست کائي ويا.<ref>Chandra, Satish (1997). Medieval India: From Sultanate to the Mughals. New Delhi, India: Har-Anand Publications. pp. 101–102. {{ISBN|978-8124105221}}.</ref> سندس پاليسين سبب، خاص ڪري 1329ع کان 1332ع تائين گهٽ قيمتي ڌاتن وارن سڪن واري تجربي سبب، رياستي آمدنيون ٽٽي پيون. ڏڪار، غربت ۽ بغاوتون وڌي ويون. 1338ع ۾ سندس ڀائيٽي مالوا ۾ بغاوت ڪئي؛ سلطان حملي ڪري کيس گرفتار ڪيو، چمڙي لاهي قتل ڪيو.<ref>{{Cite book |last=Elphinstone |first=Mountstuart |url=https://books.google.com/books?id=nYpvCwAAQBAJ&q=1338+malwa+revolt+flayed+alive |title=History Of India |date=2014 |publisher=Pickle Partners Publishing |isbn=978-1-78289-478-0 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XJxeAAAAcAAJ&q=1338+malwa+revolt |title=A Compendium of the History of India: With a Synopsis of the Principal Events |date=1870 |publisher=Gantz Bros. |page=37 |language=en}}</ref> 1339ع تائين اوڀر وارا علائقا مقامي مسلمان گورنرن هيٺ ۽ ڏکڻ وارا حصا [[هندو بادشاهه]]ن هيٺ بغاوت ڪري آزادي جو اعلان ڪري چڪا هئا. سلطان وٽ ڇڪجندڙ سلطنت کي سنڀالڻ لاءِ نه وسيلا هئا نه حمايت.{{sfn|Smith|1920|pp=242–248}} مورخ والفورڊ بيان ڪيو آهي ته دهلي ۽ ڀارت جي وڏي حصي ۾ انهن سالن ۾ سخت ڏڪار آيا، جيڪي گهٽ قيمتي ڌاتن وارن سڪن واري تجربي کان پوءِ وڌيڪ شدت اختيار ڪري ويا.<ref>Cornelius Walford (1878), {{Google books|WA8qAAAAYAAJ|The Famines of the World: Past and Present|page=3}}, pp 9–10</ref><ref>Judith Walsh, A Brief History of India, {{ISBN|978-0816083626}}, pp 70–72; Quote: "In 1335–42, during a severe famine and death in the Delhi region, the Sultanate offered no help to the starving residents."</ref> 1335ع ۾ اتر هندستان جي [[ڪئٿل]] جو سيد جلالُ الدين احسن خان بغاوت ڪري ڏکڻ هندستان ۾ [[مدورائي سلطنت]] قائم ڪئي.<ref>{{Cite book |last=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=JB-B7Hk_35AC&dq=kaithal+sayyids&pg=PA82 |title=Essays on Medieval India |date=2003 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=9788171416837 |page=82}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Kate Fleet |last2=Gudrun Krämer |last3=Denis Matringe |last4=John Nawas |last5=Devin J. Stewart |date=January 2018 |title=Jalal al-Din Ahsan |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/jalal-al-din-ahsan-COM_32708}}</ref><ref>{{Cite book |last=M. S. Nagaraja Rao |url=https://books.google.com/books?id=D5ItAAAAMAAJ&q=Writing+about+a+century+later+,+Ya%E1%B8%A5ya+Sarhindi+also+calls+him+a+Sayyid+form+Kaithal |title=Kusumāñjali:New Interpretation of Indian Art & Culture : Sh. C. Sivaramamurti Commemoration Volume · Volume 2 |date=1987}}</ref> 1347ع تائين [[بهمني سلطنت]] [[اسماعيل مخل]] جي بغاوت ذريعي آزاد ٿي ۽ ڏکن (دکن) ۾ مقابلي واري مسلمان رياست بڻجي وئي، جنهن جو باني [[علاءُ الدين بهمن شاه]] هو.<ref name=mrpislam/><ref>{{Cite book |last=Suvorova |url=https://books.google.com/books?id=rRxkAAAAMAAJ&q=hasan+gangu+hindu+convert |title=Masnavi |date=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-579148-8 |page=3}}</ref><ref>{{Cite book |last=Husaini (Saiyid.) |first=Abdul Qadir |url=https://books.google.com/books?id=zJgrnbdaefEC&q=%22Hindu+tribes+of+the+punjab%22 |title=Bahman Shāh, the Founder of the Bahmani Kingdom |date=1960 |publisher=Firma K.L. Mukhopadhyay |pages=59–60 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Jayanta Gaḍakarī |url=https://books.google.com/books?id=NRluAAAAMAAJ&q=hasan+gangu+brahmin+convert |title=Hindu Muslim Communalism, a Panchnama |date=2000 |page=140}}</ref> {{multiple image | direction = horizontal | align = right | total_width = 340 | footer = تغلق سلسلو پنهنجي تعميراتي سرپرستي سبب ياد ڪيو وڃي ٿو، جهڙوڪ [[فيروز شاه ڪوٽلا]] جي تعمير. هنن پراڻا ٻڌ ڌرم جا ٿنڀا به ٻيهر استعمال ڪيا، جيڪي ٽين صدي قبل مسيح ۾ [[اشوڪ]] اڏايا هئا، جهڙوڪ [[دهلي-ٽوپرا ٿنڀو]]. شروعات ۾ سلطنت انهن ٿنڀن کي [[مينار]] طور استعمال ڪرڻ چاهيو ٿي، پر فيروز شاه تغلق فيصلو بدلائي کين مسجدن ڀرسان نصب ڪرايو.<ref>{{Cite journal |last=McKibben |first=William Jeffrey |date=1994 |title=The Monumental Pillars of Fīrūz Shāh Tughluq |journal=Ars Orientalis |volume=24 |pages=105–118 |jstor=4629462}}</ref> فيروز شاه جي زماني ۾ ٿنڀن تي لکيل [[برهمي رسم الخط]] (يعني [[اشوڪ جا فرمان]]) جو مطلب نامعلوم هو.<ref>HM Elliot & John Dawson (1871), [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n367/mode/2up Tarikh I Firozi Shahi – Records of Court Historian Sams-i-Siraj] The History of India as told by its historians, Volume 3, Cornell University Archives, pp 352–353</ref><ref>{{Cite journal |last=Prinsep, J |year=1837 |title=Interpretation of the most ancient of inscriptions on the pillar called lat of Feroz Shah, near Delhi, and of the Allahabad, Radhia and Mattiah pillar, or lat inscriptions which agree therewith |url=https://archive.org/stream/journalofasiatic62asia#page/600/mode/2up |journal=Journal of the Asiatic Society |volume=6 |issue=2 |pages=600–609}}</ref> | image1 =Feroz Shah Kotla view.jpg | image2 =Ashoka Pillar at Feroze Shah Kotla, Delhi 05.JPG }} محمد بن تغلق 1351ع ۾ گجرات ۾ دهلي سلطنت خلاف بغاوت ڪندڙن کي پڪڙڻ ۽ سزا ڏيڻ دوران فوت ٿيو.{{sfn|Smith|1920|pp=242–248}} سندس جاءِ تي [[فيروز شاه تغلق]] (1351–1388) آيو، جنهن بنگال سان 1359ع ۾ 11 مهينن تائين جنگ ڪري پراڻيون سرحدون بحال ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، پر بنگال فتح نه ٿي سگهيو. فيروز شاه 37 سال حڪومت ڪئي. سندس دور ۾ خوشحالي آئي، جنهن جو وڏو سبب قابل ۽ ڏاهو وزيراعظم خانِ جهان مقبول هو، جيڪو ڏکڻ هندستان جو [[تلگو ماڻهو|تلگو]] مسلمان هو.<ref>{{Cite book |last=Mehta |title=Advanced Study in the History of Medieval India: Volume 2 |date=1979 |page=225 |quote=Khan-i-Jahan was a Brahmin from Telangana whose original name was Kattu or Kannu. Kannu was brought a captive to Delhi where he embraced Islam and was given the name of Maqbul. No wonder, Khan-i-Jahan Maqbul and his family made a great contribution towards the initial administrative achievements of Sultan Firuz Tughlaq, the peace and prosperity of his reign during the first two decades are unintelligible unless the services rendered by Khan-i-Jahan Maqbul to the throne are taken into consideration.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Iqtidar Alam Khan |url=https://books.google.com/books?id=iGSKTttoa3IC&dq=firuz+shah+khan+jahan+maqbul&pg=PA141 |title=Historical Dictionary of Medieval India |date=2008 |publisher=Scarecrow Press |isbn=9780810864016 |page=141}}</ref> سندس دور ۾ خوراڪ جي فراهمي مستحڪم ڪرڻ ۽ ڏڪار گهٽائڻ لاءِ يمونا درياهه مان آبپاشيءَ جو نهر ٺهرائي وئي. فيروز شاه هڪ پڙهيل لکيل سلطان هو ۽ هن پنهنجون يادگيريون به لکيون.<ref>Firoz Shah Tughlak, [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n389/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi – Memoirs of Firoz Shah Tughlak], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 3 – The History of India, Cornell University Archives</ref> اُن ۾ هن لکيو ته هن تشدد جون ڪيتريون رسمون (جهڙوڪ عضوا ڪٽڻ، اکيون ڪڍڻ، ماڻهن کي جيئرو آري سان ڪاٽڻ، هڏا چٿڻ، ڳلي ۾ ڳريل سيسو اوتڻ، ماڻهن کي باهه ڏيڻ، هٿن ۽ پيرن ۾ ميخون هڻڻ وغيره) بند ڪيون.{{sfn|Smith|1920|pp=249–251}} هن اهو به لکيو ته هو رافضي [[شيعه اسلام|شيعه]] مسلمانن ۽ [[مهدي]] فرقن کي ماڻهن کي پنهنجي مذهب ڏانهن آڻڻ نه ڏيندو هو، ۽ نه هندو ماڻهن کي مندر ٻيهر ٺاهڻ ڏيندو هو جيڪي سندس فوجن ڊاهيا هئا.<ref name="fst377381">Firoz Shah Tughlak, [https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n393/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi – Autobiographical memoirs], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 3 –The History of India, Cornell University Archives, pp 377–381.</ref> فيروز شاه پنهنجي ڪاميابين ۾ اهو به ڄاڻايو ته هن هندو ماڻهن کي سني اسلام قبول ڪرائڻ لاءِ (ٽيڪسن ۽ جزيه مان ڇوٽ ڏيڻ جو اعلان ڪري) ۽ نون مسلمانن کي تحفا ۽ اعزاز ڏئي تبديليون ڪيون.<ref>{{Cite book |last=Dasgupta |first=Ajit K. |url=https://books.google.com/books?id=YaaJAgAAQBAJ |title=A History of Indian Economic Thought |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-92551-3 |page=45 |language=en}}</ref><ref name="firoz374383">[https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n389/mode/2up Futuhat-i Firoz Shahi] Simultaneously, he raised taxes and jizya, assessing it at three levels, and stopping the practice of his predecessors who had historically exempted all Hindu [[Brahmin]]s from the jizya.</ref><ref>[[Annemarie Schimmel]], Islam in the Indian Subcontinent, {{ISBN|978-9004061170}}, Brill Academic, pp 20–23</ref> هن غلامن جو انگ به تمام گهڻو وڌايو—پنهنجي خدمت ۾ به ۽ ٻين مسلمان اميرن جي خدمت ۾ به—جنهن ۾ ڪيترائي هندو غلام اسلام ۾ داخل ڪيا ويا، کين قرآن پڙهڻ ۽ ياد ڪرڻ سيکاريو ويو، ۽ خاص ڪري فوج ۽ ٻين کاتن ۾ مقرر ڪيو ويو؛ اهڙيءَ طرح هن وڏي فوج گڏ ڪئي.<ref>{{Cite book |last=Kumar |first=Praveen |url=https://books.google.com/books?id=SLw6DwAAQBAJ&dq=firuz+shah+hindustani+slaves&pg=PA219 |title=Complete Indian History for IAS Exam Highly Recommended for IAS, PCS and other Competitive Exam |page=217}}</ref> اهي غلام "غلامانِ فيروز شاهي" سڏبا هئا ۽ هڪ اشرافيه محافظ دستو بڻيا، جيڪو پوءِ رياست ۾ اثرائتو ٿيو.<ref>{{Cite book |last=André Wink |url=https://books.google.com/books?id=uPXvDwAAQBAJ&dq=firuz+shah+slaves+captured+converted+hindus&pg=PA92 |title=The Making of the Indo-Islamic World: C. 700–1800 CE |date=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781108417747}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gurcharn Singh Sandhu |url=https://books.google.com/books?id=Xi3cAAAAMAAJ&q=firuz+shahi+slaves+influence |title=A Military History of Medieval India |date=2003 |publisher=Vision Books |isbn=9788170945253 |page=247}}</ref> فيروز شاه جي دور ۾ هڪ طرف شديد تشدد ۾ گهٽتائي ۽ ڪجهه گروهن کي مخصوص رعايتن جو خاتمو ٿيو، پر ٻي طرف ڪجهه نشانو بڻايل گروهن خلاف عدم برداشت ۽ ظلم وڌيو،{{sfn|Smith|1920|pp=249–251}} جنهن جو نتيجو آباديءَ جي وڏن حصن جو اسلام ۾ داخل ٿيڻ به ٻڌايو وڃي ٿو.<ref>{{Cite book |last=Debajyoti Burman |url=https://books.google.com/books?id=M6hOAAAAMAAJ&q=Firuz+converting |title=Indo-Muslim Relations: A Study in Historical Background |publisher=Jugabani Sahitya Chakra |year=1947 |page=36}}</ref> [[File:Forced token currency coin of Muhammad bin Tughlak.jpg|thumb|left|محمد بن تغلق جو گهٽ قيمتي ڌاتن وارو سڪو، جنهن معاشي تباهي پيدا ڪئي.]] فيروز شاه تغلق جي وفات کان پوءِ سلطنت ۾ انتشار ۽ ٽٽڦٽ شروع ٿي. سندس جانشين، وڏي پوٽي [[غياث الدين شاه ثاني|غياثُ الدين شاه ثاني]] نوجوان ۽ اڻتجربهڪار هو ۽ شراب ۽ عيش ۾ لڳو رهيو. اميرن سندس خلاف بغاوت ڪري سلطان ۽ سندس وزير کي قتل ڪيو ۽ فيروز شاه جي پوٽي [[ابو بڪر شاه]] کي تخت تي ويهاريو.<ref>{{Cite book |last=Dr. Aijaz Ahmad |url=https://books.google.com/books?id=yIU3EAAAQBAJ&dq=tughluq+ii+inexperienced&pg=PA111 |title=History of Mewat |date=2021 |publisher=Alina Books |isbn=9788193391426 |page=112}}</ref> پر پراڻا غلامانِ فيروز شاهي ابو بڪر خلاف ٿيا؛ هو ڀڄي ويو ۽ انهن جي سڏ تي [[نصير الدين محمد شاه ثالث|نصيرُ الدين محمد شاه]] تخت نشين ٿيو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=8DYbAQAAMAAJ&q=The+old+Firoz+Shahi+slaves+,+however+,+turned+against+Abu+Bakr+,+who+fled+,+and+on+their+invitation+Sultan+Muhammad+%E2%80%9C+entered+the+city+and+took |title=Memoirs of the Archaeological Survey of India Issues 52–54 |date=1937 |publisher=Archaeological Survey of India |page=19 |quote=The old Firoz Shahi slaves, however, turned against Abu Bakr, who fled, and on their invitation Sultan Muhammad “ entered the city and took}}</ref> غلامانِ فيروز شاهي جو هي عجيب ادارو بعد وارن سلطانن لاءِ بدعنوانيءَ جو سبب بڻيو.<ref>{{Cite book |last=Āg̲h̲ā Mahdī Ḥusain |url=https://books.google.com/books?id=XGA9AAAAMAAJ&q=firoz+shahi+slaves+institution |title=Tughluq Dynasty |date=1963 |publisher=Thacker, Spink |page=444}}</ref> هن سلسلي جا آخري ٻه حڪمران 1394ع کان 1397ع تائين پاڻ کي سلطان سڏيندا رهيا: [[نصير الدين محمود شاه تغلق|نصيرُ الدين محمود شاه تغلق]] (فيروز شاه جو پوٽو)، جيڪو دهلي مان حڪومت ڪندو هو، ۽ [[نصير الدين نصرت شاه تغلق|نصيرُ الدين نصرت شاه تغلق]] (تغلق خان جو ڀاءُ ۽ فيروز شاه جو ٻيو پوٽو)، جيڪو [[فيروز آباد]] مان حڪمراني ڪندو هو، جيڪو دهلي کان ڪجهه ميل پري هو.{{sfn|Smith|1920|pp=248–254}} ٻنهي مائٽن جي وچ ۾ جنگ جاري رهي، تان جو 1398ع ۾ [[Timur#Campaign against the Tughlaq dynasty|تيمور جو حملو]] ٿيو. [[تيمور]] (مغربي علمي ادب ۾ ٽيمرلين) [[تيموري سلطنت]] جو ترڪي بڻيل منگول حڪمران هو. دهلي سلطنت جي حڪمرانن جي ڪمزوري ۽ تڪرارن جي خبر پئجي وڃڻ تي، هو پنهنجي فوج سان دهلي ڏانهن وڌيو ۽ رستي ۾ ڦرلٽ ۽ قتل عام ڪندو رهيو.{{sfn|Jackson|1999|pp=312–317}}<ref>{{Cite encyclopedia |year=2000 |title=Tīmūr Lang |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]] |publisher=[[Brill Publishers|Brill]] |editor-last=P. J. Bearman |edition=2 |volume=10 |author=Beatrice F. Manz |editor2=Th. Bianquis |editor3=C. E. Bosworth |editor4=E. van Donzel |editor5=W. P. Heinrichs}}</ref> دهليءَ ۾ تيمور جي قتل عام بابت اندازا 100,000 کان 200,000 ماڻهن تائين بيان ڪيا وڃن ٿا.<ref>Lionel Trotter (1906), History of India: From the Earliest Times to the Present Day, Gorham Publishers London/New York, p. 74</ref><ref>Annemarie Schimmel (1997), Islam in the Indian Subcontinent, Brill Academic, {{ISBN|978-9004061170}}, pp 36–37; Also see: Elliot, Studies in Indian History, 2nd ed., pp 98–101</ref> تيمور جو ارادو ڀارت ۾ رهڻ يا حڪومت ڪرڻ جو نه هو. هن جن علائقن مان گذريو، تن کي لوٽيو، پوءِ دهلي کي ڦري ساڙي ڇڏيو. پندرهن ڏينهن تائين تيمور ۽ سندس فوج قتل عام ڪندي رهي.<ref>{{Cite book |last=Jayapalan |first=N. |url=https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&q=timur+massacre+delhi |title=History of India |date=2001 |publisher=Atlantic Publishers & Distri |isbn=978-81-7156-928-1 |pages=50–51 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gipson |first=Therlee |url=https://books.google.com/books?id=wJWdDwAAQBAJ&q=timur+massacre+delhi |title=India's Struggle |date=2019 |publisher=Lulu.com |isbn=978-0-359-59732-1 |page=15 |language=en}}</ref> پوءِ هن دولت گڏ ڪئي، عورتن، مردن ۽ ٻارن کي قيد ڪري غلام بڻايو (خاص ڪري ڪاريگرن کي) ۽ اهو مال سامر قند ڏانهن کڻي موٽي ويو. دهلي سلطنت جا ماڻهو ۽ علائقا انتشار، افراتفري ۽ وبائن جي حالت ۾ رهجي ويا.{{sfn|Smith|1920|pp=248–254}} [[نصير الدين محمود شاه تغلق]]، جيڪو تيمور جي حملي دوران گجرات ڏانهن ڀڄي ويو هو، واپس اچي، درٻار جي مختلف ڌڙن جي هٿان هڪ ڪٺ پتلي حڪمران طور، تغلق سلسلي جو آخري حڪمران بڻجي نالي ماتر حڪومت ڪندو رهيو.<ref name="aschi">Annemarie Schimmel, Islam in the Indian Subcontinent, {{ISBN|978-9004061170}}, Brill Academic, Chapter 2</ref> ==== سيد سلسلو (1414–1450)==== {{main|Sayyid dynasty}} [[File:Map of the Sayyid Dynasty.png|thumb|سيد سلسلي جا علائقا.{{sfn|Schwartzberg|1978|pp=39, 148}}]] [[سيد سلسلو]] [[خضر خان]] قائم ڪيو، ۽ هن دهلي سلطنت تي 1415ع کان 1451ع تائين حڪومت ڪئي.<ref name=mrpislam/> هن سلسلي جي فردن پنهنجو لقب [[سيد]] اختيار ڪيو—يعني اسلامي نبي [[محمد]] جا نسل—اهڙي دعويٰ جي بنياد تي ته هو سندس ڌيءَ [[فاطمه]] وسيلي سندن نسل سان ڳنڍيل آهن.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=05dEAQAAMAAJ&q=The+claim+of+Khizr+Kh%C4%81n+,+who+founded+the+dynasty+known+as+the+Sayyids+,+to+descent+from+the+prophet+of+Arabia+was+dubious |title=The Cambridge History of India: Turks and Afghans, edited by W. Haig |date=1958 |publisher=S. Chand |language=en |quote=The claim of Khizr Khān, who founded the dynasty known as the Sayyids, to descent from the prophet of Arabia was dubious, and rested chiefly on its causal recognition by the famous saint Sayyid Jalāl-ud-dīn of Bukhārā.}}</ref> [[ابراهيم ايرالي]] جي خيال موجب خضر خان جا وڏا شايد عرب خاندان جا اولاد هئا، جيڪي شروعاتي تغلق دور ۾ گهڻو اڳ ملتان واري علائقي ۾ اچي آباد ٿيا هئا، پر هو خضر خان جي سيد نسب واري دعويٰ تي شڪ ڪري ٿو.<ref>{{Cite book |last=Eraly |first=Abraham |title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate |date=2015 |publisher=Penguin UK |isbn=978-93-5118-658-8 |pages=261 |language=en |quote=The first of these two dynasties was founded by Khizr Khan, who bore the appellation 'Sayyid', which identified him as a descendant of prophet Muhammad, so the dynasty he founded came to be known as the Sayyid dynasty. The veracity of Khizr Khan's claimed lineage is uncertain, but his forebears were likely Arabs, who had migrated to India in the early Tughluq period and settled in Multan. The family prospered in India, gaining wealth and power. This advancement culminated in Malik Suleiman, Khizr Khan's father, becoming the governor of Multan under the Tughluqs. When Suleiman died, Khizr Khan succeeded him in the post but lost it during the political turmoil following the death of Firuz Tughluq.}}</ref> اي. ايل. سريواستو به ساڳي راءِ ڏي ٿو.{{Sfn|Srivastava|1929|p=229|loc="their claim of Descendants of Prophet Mohammad is dubious but it seems certain that Khizr Khan's ancestors came from Arabia"}} [[رچرڊ ايم. ايٽن]] ۽ [[سائمن ڊگبي (مشرقيات جو عالم)|سائمن ڊگبي]] موجب خضر خان [[پنجابي]] سردار هو، جيڪو [[کوکڙ]] قبيلي سان تعلق رکندو هو.<ref>{{Citation |last=[[Simon Digby (oriental scholar)|Digby, Simon]] |title=After Timur Left: North India in the Fifteenth Century |date=13 October 2014 |pages=47–59 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199450664.003.0002 |access-date=25 January 2023 |publisher=[[Oxford University Press]] |doi=10.1093/acprof:oso/9780199450664.003.0002 |isbn=978-0-19-945066-4 |quote=And we find that a Khokhar chieftain, Khizr Khan who was sent to Timur as an ambassador and negotiator from the most adjacent area, the Punjab, ultimately became the power holder in Delhi, thanks to the contacts he had {{sic|aq|uired}}.|url-access=subscription }}</ref>{{sfn|Eaton|2020|loc=p. 105 "The career of Khizr Khan, a Punjabi chieftain belonging to the Khokar clan, illustrates the transition to an increasingly polycentric north India."}} تيموري حملي ۽ ڦرلٽ دهلي سلطنت کي اجاڙ ڪري ڇڏيو هو، ۽ سيد سلسلي جي حڪمراني بابت گهڻو ڪجهه معلوم نه آهي. [[انيماري شيمل]] لکي ٿي ته هن سلسلي جو پهريون حڪمران خضر خان هو، جنهن [[تيموري سلطنت]] جو تابعدار (vassal) بڻجي اقتدار سنڀاليو. سندس جانشين مبارڪ خان، جيڪو پنهنجو نالو مبارڪ شاه رکيو، پنهنجي پيءُ جي تيمور سان نالي ماتر وفاداري ختم ڪئي ۽ پنجاب ۾ کوکڙ جنگي سردارن کان وڃايل علائقا واپس وٺڻ جي ناڪام ڪوشش ڪئي.<ref name=aschi/><ref>{{Cite book |last=V. D. Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=nMWSQuf4oSIC |title=History of Medieval India |date=2007 |publisher=S. Chand |isbn=9788121903646 |page=239}}</ref> [[File:Lodhi_Garden,_New_Delhi._taken_by_Anita_Mishra.JPG|thumb|left|[[محمد شاه (سيد سلسلو)|محمد شاه]] جو مقبرو، [[لودي باغ]]، نئين دهلي.]] شيمل موجب، سيد سلسلي جي ڪمزور ٿيڻ سان ڀارتي برصغير ۾ اسلام جي تاريخ هڪ گهري تبديليءَ مان گذري. <ref name=aschi/> اڳ ۾ غالب سني فرقو ڪمزور ٿيو، شيعه جهڙا متبادل فرقہ وڌيا، ۽ دهلي کان ٻاهر اسلامي ثقافت جا نوان مقابلي وارا مرڪز جڙڻ لڳا. سيد سلسلي جي آخري دور تائين دهلي سلطنت سڪيڙي هڪ ننڍڙي قوت رهجي وئي. آخري سيد حڪمران [[عالم شاه]] (جنهن جي نالي جو مطلب “سڄي دنيا جو بادشاهه” آهي) جي زماني تائين اتر هندستان ۾ هڪ مشهور طنز هلڻ لڳي ته “سڄي دنيا جي بادشاهه جي بادشاهي دهلي کان [[پالم]] تائين آهي”، يعني فقط {{Convert|13|km|mi|abbr=}}. مورخ رچرڊ ايم. ايٽن موجب، هي چوڻي ڏيکاريندي آهي ته “هڪ وقت جي طاقتور سلطنت مذاق بڻجي چڪي هئي”.{{sfn|Eaton|2020|p=108}} 1451ع ۾ سيد سلسلو لودي سلسلي هٿان ختم ڪيو ويو، جنهن کان پوءِ دهلي سلطنت ۾ وري ڪجهه حد تائين بحالي آئي.{{sfn|Eaton|2020|p=108}} ==== لوڌي سلسلو (1451–1526)==== {{main|Lodi dynasty}} [[File:Map of the Lodis.png|thumb|لوڌي سلطنت (1451–1526) جو علائقو.{{sfn|Schwartzberg|1978|p=147, map XIV.4 (d)}}]] لوڌي سلسلو هڪ افغان، يا ترڪو-افغان سلسلو هو،{{efn|Herbert Hartel calls the Lodi sultans Turco-Afghan: ''"The Turco-Afghan sultans of the Lodi Dynasty..."''.{{sfn|Hartel|1997|p=261}}}} جيڪو [[پشتون|پشتون]] ([[افغان]]) [[لودي (پشتون قبيلو)|لودي قبيلي]] سان لاڳاپيل هو.<ref>Judith Walsh, A Brief History of India, {{ISBN|978-0816083626}}, p. 81; Quote: "The last dynasty was founded by a Sayyid provincial governor, Buhlul Lodi (r. 1451–89). The Lodis were descended from Afghans, and under their rule, Afghans eclipsed Turks in court patronage."</ref><ref>{{Cite book |last=Ramananda Chatterjee |url=https://books.google.com/books?id=FgPSAAAAMAAJ |title=The Modern Review |publisher=[[Indiana University]] |year=1961 |volume=109 |page=84}}</ref> هن سلسلي جو باني [[بھلول خان لوڌي]] لودي قبيلي جو هڪ [[خلجي سلسلو|خلجي]] هو.<ref>{{Cite book |last=Lee |first=Jonathan |title=Afghanistan: A History from 1260 to the Present |publisher=Reaktion Books |year=2019 |isbn=9781789140101 |pages=56 |language=English |quote="In 1451 Bahlul Khan, a Khalji of the Lodhi clan, deposed the then sultan and founded a second Afghan sultanate, the Lodhi Dynasty, which ruled northern India for 75 years (1451–1526)."}}</ref> هن پنهنجي حڪومت جي شروعات مسلمان [[جونپور سلطنت]] تي حملو ڪري دهلي سلطنت جو اثر وڌائڻ سان ڪئي، ۽ معاهدي وسيلي ڪجهه حد تائين ڪاميابي حاصل ڪيائين. ان کان پوءِ دهلي کان [[بنارس|وارانسي]] تائين (جيڪو تڏهن بنگال صوبي جي سرحد تي هو) وارو علائقو ٻيهر دهلي سلطنت جي اثر هيٺ اچي ويو. [[File:Ibrahim Lodi at the Battle of Panipat (1526).jpg|thumb|upright|left|[[ابراهيم لودي]]، [[لودي سلسلو]] جو آخري سلطان، [[پھرين پاڻيپت جي جنگ|پاڻيپت جي جنگ]] (1526) ۾ [[بابر]] خلاف. ''[[بابرنامه]]'' لڳ ڀڳ 1590ع]] بھلول لوڌي جي وفات کان پوءِ سندس پٽ نظام خان اقتدار ۾ آيو، پنهنجو نالو [[سڪندر خان لوڌي|سڪندر لوڌي]] رکيو ۽ 1489ع کان 1517ع تائين حڪومت ڪئي.<ref>Digby, S. (1975), The Tomb of Buhlūl Lōdī, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 38(03), pp. 550–561</ref> سڪندر لوڌي پنهنجي ڀاءُ بربڪ شاه کي جونپور مان ڪڍي ڇڏيو، پنهنجي پٽ جلال خان کي اتان جو حڪمران مقرر ڪيو، پوءِ اوڀر طرف وڌي [[بھار (رياست)]] تي دعوائون وڌايون. بيهار جا مسلمان گورنر خراج ۽ ٽيڪس ڏيڻ تي راضي ٿيا، پر دهلي سلطنت کان الڳ نموني خودمختيار رهندا هئا. سڪندر لودي مندرن جي تباهيءَ جي مهم به هلائي، خاص ڪري [[مٿرا]] جي ڀرپاسي ۾. هن دهليءَ مان گادي ۽ درٻار [[آگرا]] منتقل ڪئي،<ref>{{Cite web |date=31 March 2017 |title=Delhi Sultanate under Lodhi Dynasty: A Complete Overview |url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/delhi-sultanate-under-lodhi-dynasty-a-complete-overview-1490962660-1 |access-date=1 August 2020 |website=Jagranjosh.com}}</ref> جيڪو هڪ قديم هندو شهر هو ۽ دهلي سلطنت جي شروعاتي دور جي حملن ۽ ڦرلٽ ۾ تباهه ٿي چڪو هو. سڪندر پنهنجي دور ۾ آگرا ۾ هند-اسلامي طرزِ تعمير واريون عمارتون ٺهرائيون، ۽ دهلي سلطنت جي خاتمي کان پوءِ، مغل سلطنت جي دور ۾ به آگرا جي واڌ ويجهه جاري رهي.{{sfn|Smith|1920|pp=253–257}}<ref>Andrew Petersen, Dictionary of Islamic Architecture, Routledge, {{ISBN|978-0415060844}}, p. 7</ref> سڪندر لودي 1517ع ۾ طبعياتي موت مئو، ۽ سندس ٻئي پٽ [[ابراهيم خان لوڌي|ابراهيم لوڌي]] اقتدار سنڀاليو. ابراهيم کي افغان ۽ فارسي اميرن ۽ علائقائي سردارن جي حمايت حاصل نه هئي.<ref>Richards, John (1965), The Economic History of the Lodi Period: 1451–1526, Journal de l'histoire economique et sociale de l'Orient, Vol. 8, No. 1, pp 47–67</ref> ابراهيم پنهنجي وڏي ڀاءُ جلال خان تي حملو ڪري کيس قتل ڪيو؛ جلال خان کي سندس پيءُ جونپور جو گورنر مقرر ڪيو هو ۽ اميرن ۽ سردارن جي حمايت پڻ کيس حاصل هئي.{{sfn|Smith|1920|pp=253–257}} جلال خان جي قتل کان پوءِ ابراهيم پنهنجي طاقت مضبوط نه ڪري سگهيو؛ پنجاب جو گورنر [[دولت خان لوڌي]] مغل حڪمران [[بابر]] سان رابطو ڪري کيس دهلي سلطنت تي حملي جي دعوت ڏني.<ref name="eblodi">[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/345985/Lodi-dynasty#ref222519 Lodi Dynasty] ''Encyclopædia Britannica'' (2009)</ref> بابر 1526ع ۾ [[پهرين پاڻيپت جي جنگ|پاڻيپت جي جنگ]] ۾ ابراهيم لوڌي کي شڪست ڏئي قتل ڪيو. ابراهيم لودي جي موت سان دهلي سلطنت ختم ٿي وئي ۽ ان جي جاءِ تي [[مغل سلطنت]] قائم ٿي.<ref>{{Cite book |last=Chandra |first=Satish |url=https://books.google.com/books?id=0Rm9MC4DDrcC |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part – II |date=2005 |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-1066-9 |pages=30–31 |language=en}}</ref> ==حڪومت ۽ سياست== مورخ [[پيٽر جيڪسن (مورخ)|پيٽر جيڪسن]] ''[[نئون ڪيمبرج تاريخِ اسلام]]'' ۾ وضاحت ڪري ٿو: “شروعاتي دهلي سلطنت جي اشرافيه گهڻي ڀاڱي پهرين نسل جا مهاجر هئا، جيڪي [[ايران]] ۽ [[وچ ايشيا]] مان آيا هئا: [[فارسي ماڻهو|فارسي]]، [[ترڪي قومون|ترڪ]]، [[غوري سلسلو|غوري]]، ۽ جديد [[افغانستان]] جي گرم علائقن (''گرم سِير'') مان [[خلج ماڻهو|خلج]].”<ref>{{New Cambridge History of Islam|volume=3|last=Jackson|first=Peter|author-link=Peter Jackson (historian)|chapter=Muslim India: the Delhi sultanate|page=101}}</ref> ===سياسي نظام=== {{Delhi Sultanate}} وچئين دور جي عالمن جهڙوڪ [[عبدالملڪ اسامي|اسامي]] ۽ [[ضياءُ الدين برني|برني]] اشارو ڪيو ته دهلي سلطنت جو “اڳ-تاريخي پس منظر” [[غزنوي]] رياست ۾ پيو، ۽ ان جو حڪمران محمود غزنوي دهلي نظام جي ٺهڻ ۾ بنيادي ڍانچو ۽ الهام فراهم ڪندڙ هو. هنن روايتن ۾ منگول ۽ هندو بادشاهتون وڏا “ٻيا” (Others) هيون، ۽ فارسي مزاج ۽ طبقاتي شعور رکندڙ، اشرافي فضيلتون مثالي رياست طور غزنوي رياست ۾ تخليقي نموني سان يادگار بڻايون ويون—هاڻي اهي ئي دهلي سلطنت لاءِ قالب بڻجي ويون. تاريخي بيانيي جي اندر رکڻ سان سلطنت کي مسلمان حڪمرانيءَ جي وڏين روايتن ۾ وڌيڪ خود-عڪس ڪندڙ، لڪيروار (linear) جڙت ملي.<ref>{{Cite book |last=John F. Richards |url=https://books.google.com/books?id=h0_xhdCScQkC&dq=expanding+frontiers+in+south+asian+the+great+others&pg=PA56 |title=Expanding Frontiers in South Asian and World History |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107034280 |page=55}}</ref> وقت گذرڻ سان، لڳاتار مسلمان سلسلن “فارسي روايت” مطابق هڪ “مرڪزي ڍانچو” ٺاهيو، جنهن جو ڪم منگول ۽ [[هندو بادشاهتون]] ٻنهي خلاف جاري هٿياربند جدوجهد لاءِ انساني ۽ مادي وسيلا گڏ ڪرڻ هو.<ref>{{Cite book |last=John F. Richards |url=https://books.google.com/books?id=2RpuAAAAMAAJ&q=task+was+to+mobilize+human+and+material+resources+for+the+ongoing+armed+struggle+against+both+Mongol+and+Hindu+infidels |title=Power, Administration, and Finance in Mughal India |date=1993 |publisher=Variorum |isbn=9780860783664}}</ref> بادشاهه “هندن جو سلطان” يا مثال طور هرياڻا جي ماڻهن جو سلطان نه هو؛ بلڪه سلطنت جي مورخن جي نظر ۾ مسلمان اهو گروهه هئا جنهن کي جديد اصطلاح ۾ “Staatsvolk” چئي سگهجي ٿو. ڪيترن مسلمان مبصرن لاءِ اسلامي دنيا ۾ ڪنهن به حڪمران جي آخري جواز جو بنياد دين جي حفاظت ۽ واڌارو هو. سلاطين لاءِ—غزنوي ۽ غوري اڳواڻن وانگر—ان جو مطلب اهو هو ته غير رواجي مسلمانن کي دٻايو وڃي، ۽ [[فيروز شاه تغلق|فيروز شاه]] لاءِ اها ڳالهه اهم هئي ته هن “اصحابِ حد و عبادت” (ڀٽڪيل ۽ لچڪدار/آزاد خيال ماڻهن) خلاف ڪارروائي ڪئي. ان ۾ آزاد هندو رياستن کان ڦرلٽ ۽ خراج/ڀاڙو ڪڍڻ به شامل هو.{{sfn|Jackson|1999|p=278}} فيروز شاه، جيڪو اهو سمجهندو هو ته هندستان کي مسلمان قوم ۾ بدلائي ڇڏيو ويو،<ref>{{Cite book |last=V. D. Mahajan |url=https://books.google.com/books?id=nMWSQuf4oSIC&dq=firuz+shah+country+of+musalmans&pg=PA446 |title=History of Medieval India |date=2007 |publisher=S. Chand |isbn=9788121903646 |page=446}}</ref> اعلان ڪيو ته “مسلمان ملڪ ۾ رهندڙ ڪو ذمي همت نه ڪري.”<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=JPptAAAAMAAJ&q=dare |title=Journal of the Pakistan Historical Society: Volume 45 |date=1997 |publisher=Pakistan Historical Society |page=222}}</ref> جي هندو راڄ اسلامي حڪمرانيءَ کي مڃي ويا، اهي برصغير جي تعليم يافته مسلمان برادريءَ جي وسيع دائري اندر [[ڌمي|“محفوظ رعيت”]] شمار ٿيا. ثبوتن جو مجموعي وزن ڏيکاري ٿو ته چوڏهين صديءَ جي ٻئي اڌ ۾—شايد ان کان اڳ—غير مسلمانن تي جزيه امتيازي ٽيڪس طور لاڳو هو؛ پر پوءِ به اهو ڏسڻ ڏکيو آهي ته اهڙو قدم مسلمان اقتدار جي وڏن مرڪزن کان ٻاهر ڪيئن لاڳو ٿي سگهيو.{{sfn|Jackson|1999|pp=283–287}} دهلي سلطنت اڳين هندو سياسي نظامن جون حڪومتي روايتون به جاري رکيون: ڪيترن معاملن ۾ هن پنهنجي تابعن مان ڪن تي مڪمل ۽ واحد اعليٰ ڪنٽرول بدران “بالادستي/اعليٰ حاڪميت” جو دعوو ڪيو. ان مطابق، هن ڪجهه فتح ڪيل هندو حڪمرانن جي خودمختياري ۽ فوجي ڍانچي ۾ مداخلت نه ڪئي، ۽ هندو واسوَل ۽ عملدارن کي بي رنڊڪ شامل ڪيو.<ref name=brt/> ===اقتصادي پاليسي ۽ انتظام=== {{See also|Market reforms of Alauddin Khalji}} [[File:Islamic Sultanates. Bengal. Ghiyath al-Din 'Iwad. Governor, AH 614-616 AD 1217-1220. Struck in the name of Shams al-Din Iltutmish, Sultan of Dehli.jpg|thumb|250px|[[ايواظ خلجي|غِياثُ الدين عِوَض]] جو سڪو، [[بنگال]] جو گورنر، هجري 614–616 / 1217–1220ع. [[التتمش|شمسُ الدين التتمش]] (دهليءَ جو سلطان) جي نالي ۾ ضرب.]] دهلي سلطنت جي اقتصادي پاليسي جي سڃاڻپ اها هئي ته “قديم/ڪلاسيڪي” هندو سلسلن جي ڀيٽ ۾ معيشت ۾ حڪومتي مداخلت وڌيڪ هئي، ۽ انهن خانگي ڪاروبارن لاءِ ڏنڊ وڌايا ويا جيڪي حڪومتي ضابطن کي ٽوڙيندا هئا. علاءُ الدين خلجي خانگي منڊين جي جاءِ تي چار مرڪزي، سرڪاري هلائيندڙ منڊيون قائم ڪيون؛ “بازار جو نگران” مقرر ڪيو؛ ۽ سخت اگهه بندي لاڳو ڪئي{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=379–380}}—هر قسم جي سامان تي، “ٽوپين کان جرابين تائين؛ ڪنگهن کان سُوئين تائين؛ ڀاڄين کان شوربي تائين؛ مٺائين کان چاٻين تائين” (جيئن [[ضياءُ الدين برني]] [تقريباً 1357ع] بيان ڪري ٿو{{sfn|Satish Chandra|2007|p=105}}). سُڪ ۽ قحط جي حالتن ۾ به اگهه بندي لچڪدار نه هئي.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=379}} گهوڙن جي واپار ۾ پونجي دار سيڙپڪارن جي شرڪت مڪمل طور بند ڪئي وئي،{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=385}} جانورن ۽ غلامن جا دلال ڪميشن وٺڻ کان روڪيا ويا،{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=384}} ۽ جانورن ۽ غلامن جي سمورين منڊين مان خانگي واپارين کي ختم ڪيو ويو.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=384}} اناج گڏ ڪرڻ (hoarding) خلاف پابندي لڳائي وئي{{sfn|Satish Chandra|2007|p=102}} ۽ ٻيهر وڪرو/ٻيڙي واپار (regrating) تي به بندش وڌي.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=380}} اناج جا گودام قومي ملڪيت بڻايا ويا{{sfn|Satish Chandra|2007|p=102}} ۽ پوکيندڙن لاءِ ذاتي استعمال ۾ ايندڙ اناج جي مقدار تي حدون لڳايون ويون.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=389}} مختلف قاعدن هيٺ لائسنس وارو نظام لڳايو ويو. واپارين جي رجسٽريشن لازمي ڪئي وئي،{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=383}} ۽ ڪجهه مهانگا سامان—جهڙوڪ ڪي مخصوص ڪپڙا—عام ماڻهن لاءِ “غير ضروري” قرار ڏئي، انهن جي خريد لاءِ رياست کان [[لائسنس|اجازت نامو]] لازمي ڪيو ويو. اهي اجازت ناما [[امير|اميرن]]، [[ملڪ]]ن ۽ حڪومت جي ٻين اهم ماڻهن کي جاري ٿيندا هئا.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=384}} زرعي ٽيڪس 50٪ تائين وڌايو ويو. واپارين هنن ضابطن کي ڳرو بار سمجهيو، ۽ ڀڃڪڙيءَ تي سخت سزائون ملنديون هيون—جنهن سبب واپارين ۾ وڌيڪ ناراضگي وڌي.{{sfn|Satish Chandra|2007|p=105}} نظام لاڳو ڪرائڻ لاءِ جاسوسن جو ڄار قائم ڪيو ويو؛ خلجي جي موت کان پوءِ به جڏهن اگهه بندي ختم ٿي وئي، برني دعويٰ ڪري ٿو ته جاسوسن جو خوف رهجي ويو، ۽ ماڻهو مهانگين شين جي واپار کان پاسو ڪندا رهيا.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=386}} ===سماجي پاليسيون=== [[File:Shah Ghiyath al-Din Tughluq arrives in Tirhut. Depicted by eyewitness Muhammad Sadr Ala-i in his BasaUn al-uns, ca.1410. Istanbul, Topkapi Palace Museum Library, Ms. R.1032 (troops led by the Shah).jpg|thumb|[[غياثُ الدين تغلق]] 1324ع ۾ [[مٿلا (علائقو)|تِرهُت]] شهر جي فتح دوران پنهنجن لشڪرن جي اڳواڻي ڪندي؛ ''بساتين الانس'' مان—[[محمد صدر علائي|اختسانِ دبير]] (تغلق درٻار جو فرد ۽ ايران ڏانهن سفير) جي اکين ڏٺل بيان تي ٻڌل. لڳ ڀڳ 1410ع جو [[جلائريدي سلطنت|جلائريدي]] نقل (1326ع واري گم ٿيل اصل مان). استنبول، توپ قاپي محل عجائب گهر لائبريري، قلمی نسخو R.1032.<ref>{{Cite journal |last1=ÇAĞMAN |first1=FİLİZ |last2=TANINDI |first2=ZEREN |date=2011 |title=Selections from Jalayirid Books in the Libraries of Istanbul |url=https://www.jstor.org/stable/pdf/23350289.pdf |journal=Muqarnas |volume=28 |pages=230, 258 Fig.56 |issn=0732-2992 |jstor=23350289}}</ref>]] سلطنت فن ۾ انسان جهڙين شڪلين جي نمائشن بابت اسلامي مذهبي پابندين کي لاڳو ڪندي هئي.<ref>[https://courses.lumenlearning.com/boundless-arthistory/chapter/sultanate-of-delhi/ Architecture under the Sultanate of Delhi]</ref> ===فوج=== دهلي سلاطين جي فوج شروعات ۾ محمدِ غور سان لاڳاپيل خانہ بدوش [[ترڪي قومون|ترڪي]] [[مملوڪ]] فوجي غلامن تي ٻڌل هئي. هن ڏکڻ ايشيائي سلطنت جي فوج جو مرڪزي ڍانچو ترڪو-افغان باقاعده دستا هئا، جن کي ''واجيه'' سڏيو ويندو هو؛ اهي اعليٰ گهرو سوار تيرانداز هئا، جن جو پسمنظر غلاميءَ سان ڳنڍيل هو.<ref name="Boot, Hooves and Wheels">{{Cite book |last=Saikat K Bose |url=https://books.google.com/books?id=ywfsCgAAQBAJ |title=Boot, Hooves and Wheels |date=2015 |publisher=Vij Books India Private Limited |isbn=9789384464547 |language=En |chapter=And the Social Dynamics Behind South Asian Warfare |format=ebook |quote=They had corps of regulars, the watch, formed primarily of mounted archers but which also had an advance reserve, the blemish, of lancers. The wajih had a nucleus of the elite khasakhail or household cavalry, composed largely of slaves. |access-date=21 July 2023}}</ref> دهلي سلطنت جي هڪ وڏي فوجي خدمتن مان اها هئي ته هن [[منگول سلطنت]] جي [[هند تي منگول حملا|هند تي حملن]] خلاف ڪامياب مهمون هلائيون—جيڪي ڀارتي برصغير لاءِ تباهه ڪن ٿي سگهن ٿيون، جيئن منگولن جا حملا [[چين تي منگول فتح|چين]]، [[فارس ۽ ميسوپوٽيميا تي منگول حملو|فارس]] ۽ [[يورپ تي منگول حملو|يورپ]] ۾ ٿيا. جيڪڏهن دهلي سلطنت نه هجي ها، ته شايد منگول سلطنت هند تي ڪامياب حملي ۾ ڪامياب ٿي وڃي ها.{{sfn|Asher|Talbot|2008|pp=19, 50–51}} فوجن جي طاقت وقت سان بدلجندي رهي. مورخن موجب خلجي دور ۾ دهلي سلطنت 300,000–400,000 سوار گهوڙي فوج ۽ 2500–3000 [[جنگي هاٿي]]ن تي ٻڌل بيٺڪ فوج قائم رکي.<ref name="History of Kanauj To the Moslem Conquest">{{Cite book |last=Ram Shankar Tripathi |author-link=Ram Shankar Tripathi |url=https://books.google.com/books?id=U8GPENMw_psC |title=History of Kanauj To the Moslem Conquest |date=1989 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=9788120804784 |page=327 |language=En |access-date=14 April 2024}}</ref><ref name="Indian and Oriental Arms and Armour">{{Cite book |last=((Wilbraham Egerton, 1st Earl Egerton)) |author-link=Wilbraham Egerton, 1st Earl Egerton |url=https://books.google.com/books?id=52FDeFdxbV0C |title=Indian and Oriental Arms and Armour |date=2002 |publisher=Dover Publications |isbn=9780486422299 |language=En |format=Paperback |access-date=14 April 2024}}</ref><ref name="War-horse and Elephant in the Dehli Sultanate; Simon Digby">{{Cite book |last=Simon Digby |author-link=Simon Digby (oriental scholar) |url=https://books.google.com/books?id=zo3fAAAAMAAJ |title=War-horse and Elephant in the Dehli Sultanate |date=1971 |publisher=Orient Monographs |isbn=9780903871006 |page=24 |language=En |format=Hardcover |access-date=14 April 2024}}</ref><ref name="Islamic Arms and Armour of Muslim India">{{Cite book |last=Syed Zafar Haider |url=https://books.google.com/books?id=BHvfAAAAMAAJ |title=Islamic Arms and Armour of Muslim India |date=1991 |publisher=Bahadur Publishers |isbn=9789698123000 |page=265 |language=En |access-date=14 April 2024}}</ref><ref name="A Description of Indian and Oriental Armour Illustrated from the Collection Formerly in the India Office, Now Exhibited at South Kensington, and the Author's Private Collection, with a Map, Twenty-three Full-page Plates (two Coloured), and Numerous Woodcuts, with an Introductory Sketch of the Military History of India">{{Cite book |last=((Wilbraham Egerton, 1st Earl Egerton)) |author-link=Wilbraham Egerton, 1st Earl Egerton |url=https://books.google.com/books?id=WXcDAAAAYAAJ |title=A Description of Indian and Oriental Armour Illustrated from the Collection Formerly in the India Office, Now Exhibited at South Kensington, and the Author's Private Collection, with a Map, Twenty-three Full-page Plates (two Coloured), and Numerous Woodcuts, with an Introductory Sketch of the Military History of India |date=1896 |publisher=W. H. Allen & Company, limited |page=16 |language=En |access-date=14 April 2024}}</ref><ref name="Warfare in Pre-British India – 1500BCE to 1740CE">{{Cite book |last=Kaushik Roy |url=https://books.google.com/books?id=xx7ICQAAQBAJ |title=Warfare in Pre-British India – 1500BCE to 1740CE |date=2015 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781317586920 |page=219 |language=En |access-date=14 April 2024}}</ref> ان کان پوءِ واري رياست، [[تغلق سلسلو]]، پنهنجي فوج ۾ 500,000 سوار گهوڙي فوج تائين وڌيڪ واڌ ڪئي.<ref name="War-horse and Elephant in the Dehli Sultanate; Simon Digby" /> == معيشت == {{See also|انڊيا جي معاشي تاريخ}} ڪجهه مورخن جو خيال آهي ته دهلي سلطنت هندستان کي وڌيڪ گهڻ-ثقافتي ۽ ڪوسموپوليٽن بڻائڻ ۾ ذميوار هئي. هندستان ۾ دهلي سلطنت جي قيام کي [[منگول سلطنت]] جي واڌ سان ڀيٽيو ويو آهي، ۽ ان کي “اهڙي وڏي رجحان جو حصو” چيو ويو آهي جيڪو يورايشيا جي وڏي حصي ۾ جاري هو، جتي اندرين ايشيا جي پهاڙين (steppes) مان خانہ بدوش ماڻهو لڏي آيا ۽ سياسي طور غالب بڻجي ويا.{{sfn|Asher|Talbot|2008|pp=50–52}} [[اينگس ميڊيسن|اينگس ميڊيسن]] موجب، 1000 کان 1500 جي وچ واري عرصي ۾ هندستان جو [[مجموعي ملڪي پيداوار|GDP]]—جنهن ۾ سلاطين جو حصو اهم هو—تقريباً 8٪ وڌي 1500ع ۾ 60.5 ارب ڊالر تائين پهتو، جيتوڻيڪ مجموعي GDP ۾ هندستان جي حصيداريءَ جو سيڪڙو 33٪ مان گهٽجي 22٪ ٿي ويو.<ref name="maddison379">{{Cite book |last=Madison |first=Angus |title=Contours of the world economy, 1–2030 AD: essays in macro-economic history |date=2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-922720-4 |page=379}}</ref> [[اينگس ميڊيسن|ميڊيسن]] جي اندازن مطابق، هن عرصي ۾ هندستان جي آبادي 1200ع ۾ 85 ملين مان وڌي 1500ع ۾ 101 ملين ٿي وئي.<ref name="ggdc.net">{{Cite web |last=Maddison |date=27 July 2016 |title=Growth of World Population, GDP and GDP Per Capita before 1820 |url=http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212183845/http://www.ggdc.net/maddison/other_books/appendix_B.pdf |archive-date=12 February 2021 |access-date=9 May 2023}}</ref> {{Continental Asia in 1500 CE|left|دهلي سلطنت ۽ لڳ ڀڳ 1500ع ۾ ٻيون وڏيون رياستون|{{location map~ |Continental Asia |lat=27|N |long=75|E |label=|position=|label_size=|mark=Orange dot (semi-transparent).png|marksize=30}}}} دهلي سلطنت جو دور ڀارتي برصغير ۾ ميڪانيڪي ٽيڪنالاجيءَ جي وڌيڪ استعمال سان پڻ همعصر هو.<ref name="Pacey">{{Cite book |last=Pacey |first=Arnold |title=Technology in World Civilization: A Thousand-Year History |publisher=The MIT Press |year=1991 |edition=1st MIT Press paperback |location=Cambridge, MA |pages=26–29 |orig-year=1990}}</ref> دهلي سلطنت کان اڳ به هندستان ۾ زراعت، خوراڪي فصلن، ڪپڙي (ٽيڪسٽائل)، علاج، معدنيات ۽ ڌاتن بابت تمام اوچو درجو موجود هو.<ref name="Pacey" /> [[پاڻيءَ جو ڦيٿو|پاڻيءَ جا ڦيٿا]] به اڳ ۾ هندستان ۾ موجود هئا—جيئن ڪيترن چيني ڀڪشوئن ۽ عرب مسافرن ۽ لکندڙن پنهنجن ڪتابن ۾ بيان ڪيو آهي.<ref>{{Cite book |last=Al- |first=Biruni |url=http://worldcat.org/oclc/162833441 |title=Alberuni's India : an Account of the religion, philosophy, literature, geography, chronology, astronomy, customs, laws and astrology of India about A.D. 1030. An English Edition, with Notes and Indices by Edward C. Sachau. |date=1888 |publisher=Trübner & Co |oclc=162833441}}</ref><ref name="siddiqui">{{Cite journal |last=Siddiqui |first=Iqtidar Hussain |year=1986 |title=Water Works and Irrigation System in India during Pre-Mughal Times |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=29 |issue=1 |pages=63–64 |doi=10.2307/3632072 |jstor=3632072}}</ref>{{NoteTag|پاڳي ادب ۾، جيڪو 4هين صدي قبل مسيح تائين وڃي ٿو، ''cakkavattaka'' جو ذڪر ملي ٿو؛ شارحن ان کي ''arahatta-ghati-yanta'' (ڦيٿي سان ڳنڍيل ٿانون وارو اوزار) طور سمجهايو آهي. پيسي موجب قديم هندستان ۾ آبپاشي لاءِ پاڻي کڻڻ وارا اوزار رومن سلطنت يا چين کان اڳ به استعمال ٿيندا هئا.{{sfn|Pacey|1991|p=10}} جڏهن ته گريڪو-رومن روايت موجب اهو اوزار رومن سلطنت مان هندستان ۾ آندو ويو.<ref name="Wikander">{{Citation |last=Oleson |first=John Peter |title=Handbook of Ancient Water Technology |volume=2 |pages=217–302 |year=2000 |editor-last=Wikander |editor-first=Örjan |series=Technology and Change in History |chapter=Water-Lifting |place=Leiden, South Holland |publisher=Brill |isbn=978-90-04-11123-3 |editor-link=Örjan Wikander}}</ref> وڌيڪ اهو به آهي ته ڏکڻ هندستاني رياضي دان [[ڀاسڪر ٻيون|ڀاسڪر ٻيو]] لڳ ڀڳ {{circa|1150}} ۾ پاڻيءَ جي ڦيٿن جو ذڪر پنهنجي دائمي حرڪت واري مشين بابت غلط تجويز ۾ ڪري ٿو.{{sfn|Pacey|1991|p=36}} سريواستو جو دليل آهي ته ساڪيا، يا ''araghatta''، حقيقت ۾ 4هين صديءَ تائين هندستان ۾ ئي ايجاد ٿي چڪو هو.<ref>{{Cite book |last1=Srivastava |first1=Vinod Chanda |title=History of Agriculture in India, Up to C. 1200 A.D. |last2=Gopal |first2=Lallanji |publisher=Project of History of Indian Science, Philosophy and Culture |year=2008 |isbn=978-81-8069-521-6 |location=New Delhi}}</ref>}} دهلي سلطنت جي دور ۾ اسلامي دنيا مان ڪيترا ميڪانيڪي اوزار هندستان ۾ متعارف ٿيا—جهڙوڪ [[گئر]] سان هلندڙ پاڻي کڻڻ وارا ڦيٿا ۽ ٻيون مشينون جن ۾ گئر، [[پلي]]، [[ڪيم (ميڪانيزم)|ڪيم]]، ۽ [[ڪرئنڪ (ميڪانيزم)|ڪرئنڪ]] شامل هئا.<ref name="Pacey" /> بعد ۾ مغل بادشاهه بابر دهلي سلطنت ۾ پاڻيءَ جي ڦيٿن جي استعمال بابت وضاحت پڻ ڏئي ٿو.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=bbuwCQAAQBAJ&pg=PA444 |title=Roots and Routes of Development in China and India: Highlights of Fifty Years of ''The Journal of the Economic and Social History of the Orient'' (1957–2007) |publisher=Koninklijke Brill NV |year=2008 |isbn=978-90-04-17060-5 |editor-last=Jos Gommans |editor-link=Jos Gommans |location=Leiden, South Holland |page=444 |editor-last2=Harriet Zurndorfer}}</ref> [[File:Sirat i-Firuz Shahi 14th century illustration of the transportation of the Topra pillar to Delhi.jpg|thumb|upright|[[دهلي-ٽوپرا ٺلھ]] کي دهلي آڻڻ جو منظر. ''Sirat i-[[Firuz Shah Tughlaq|Firuz Shahi]]''، 14هين صديءَ جي تصوير.<ref>{{Cite book |url=https://indianculture.gov.in/ebooks/memoirs-archaeological-survey-india-no-52-memoir-kotla-firoz-delhi |title=Memoirs of the Archaeological Survey of India No. 52 a Memoir on Kotla Firoz, Delhi |page=58 |language=en}}</ref>]] مورخن ارنلڊ پيسي ۽ [[عرفان حبيب|عرفان حبيب]] موجب، [[ائٽ|اسپننگ ڦيٿو]] دهلي سلطنت جي دور ۾ ايران مان هندستان ۾ آيو.{{sfn|Pacey|1991|p=23-24}} اسمٿ ۽ ڪوٿرن جو خيال آهي ته اهو پهرين هزار ساله جي ٻي اڌ ۾ هندستان ۾ ئي ايجاد ٿيو هو،<ref>{{Cite book |last1=Smith |first1=C. Wayne |url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0471180459.html |title=Cotton: Origin, History, Technology, and Production |last2=Cothren |first2=J. Tom |date=1999 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0471180456 |volume=4 |page=viii |quote=The first improvement in spinning technology was the spinning wheel, which was invented in India between 500 and 1000 A.D. |archive-date=1 April 2017 |access-date=15 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170401042540/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0471180459.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170401042540/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0471180459.html |date=1 April 2017 }}</ref> پر پيسي ۽ حبيب چون ٿا ته ڪپهه ڪتڻ بابت اهي ابتدائي حوالا “ڦيٿي” جي سڃاڻپ نٿا ڪن؛ غالباً اهي [[هٿ سان ڪتڻ|هٿ سان ڪتڻ]] ڏانهن اشارو ڪن ٿا.{{sfn|Pacey|1991|pp=23–24}} هندستان ۾ اسپننگ ڦيٿي جو سڀ کان پراڻو، غير مبهم حوالو 1350ع جي تاريخ سان ملندو آهي.{{sfn|Pacey|1991|pp=23–24}} 13هين يا 14هين صديءَ ۾ ورم-گئر رولر [[ڪپهه صاف ڪرڻ جي مشين|ڪاٽن جن]] ايجاد ٿي؛ حبيب جو چوڻ آهي ته اها ترقي ممڪن آهي ته پهرين برصغير جي ڏکڻ واري حصي ۾ ٿي، پوءِ مغلن جي دور ۾ وڌيڪ عام ٿي وئي.<ref>{{Cite book |last=Habib |first=Irfan |url=https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA53 |title=Economic History of Medieval India, 1200–1500 |date=2011 |publisher=Pearson Education |isbn=9788131727911 |page=53}}</ref> ڪاٽن جن ۾ ڪرئنڪ هينڊل جو شامل ٿيڻ شايد دهلي سلطنت جي آخري دور يا ابتدائي مغل دور ۾ ظاهر ٿيو.{{sfn|Habib|2011|pp=[https://books.google.com/books?id=K8kO4J3mXUAC&pg=PA53 53–54]}} هندستان ۽ چين جا لاڳاپا هزارين سالن جي تاريخ ۾ جاري رهيا آهن. ڪاغذ 6هين يا 7هين صديءَ تائين اڳ ئي هندستان جي ڪجهه حصن ۾ پهچي چڪو هو،<ref name=":0">Harrison, Frederick. ''A Book about Books''. London: John Murray, 1943. p. 79. Mandl, George. "Paper Chase: A Millennium in the Production and Use of Paper". Myers, Robin & Michael Harris (eds). ''A Millennium of the Book: Production, Design & Illustration in Manuscript & Print, 900–1900''. Winchester: St. Paul's Bibliographies, 1994. p. 182. Mann, George. ''Print: A Manual for Librarians and Students Describing in Detail the History, Methods, and Applications of Printing and Paper Making''. London: Grafton & Co., 1952. p.&nbsp;79. McMurtrie, Douglas C. ''The Book: The Story of Printing & Bookmaking''. London: Oxford University Press, 1943. p.&nbsp;63.</ref><ref>{{Citation |last=Tsien |first=Tsuen-Hsuin |title=Paper and Printing |volume=5 |issue=1 |pages=2–3, 356–357 |year=1985 |editor-last=Joseph Needham |series=Science and Civilisation in China, Chemistry and Chemical Technology |publisher=Cambridge University Press |author-link=Tsien Tsuen-hsuin |editor-link=Joseph Needham}}</ref><ref>{{Citation |last=Wilkinson |first=Endymion |title=Chinese History: A New Manual |pages=909 |year=2012 |publisher=Harvard University Asia Center for the Harvard-Yenching Institute}}</ref> شروعات ۾ اهو چيني مسافرن ۽ قديم ريشمي رستي وسيلي ٿيو، جنهن سان هندستان گهڻو ڳنڍيل هو. اڳ ڪجهه مورخن جو خيال هو ته ڪاغذ گهڻو مقبول نه ٿي سگهيو ڇاڪاڻ ته کجور/پالميڙا پن ۽ ڀور جي ڇال وڌيڪ پسند ڪيا ويندا هئا؛ پر پوءِ اها راءِ رد ٿي وئي.<ref>{{Cite book |last=Kurlansky, Mark |url=http://worldcat.org/oclc/1119136572 |title=Paper : paging through history |date=2017 |publisher=National Geographic Books |isbn=978-0-393-35370-9 |oclc=1119136572}}</ref><ref>{{Cite book |last=D. C. Sircar |url=https://books.google.com/books?id=hXMB3649biQC |title=Indian Epigraphy |publisher=Motilal Banarsidass |year=1996 |isbn=978-81-208-1166-9 |pages=67–68}}</ref>{{Sfn|Habib|2011|p=96}}{{Sfn|Habib|2011|pp=95–96}} ٻي پاسي، ڪاغذ شايد هڪ جدا رستي سان [[بنگال]] تائين پهتو هجي؛ ڇاڪاڻ ته 15هين صديءَ جي چيني مسافر [[ما هوان]] لکيو ته بنگالي ڪاغذ اڇو هو ۽ “وڻ جي ڇال” مان ٺاهيو ويندو هو—جيڪو ڪاغذ سازيءَ جي چيني طريقي سان ملندڙ هو (۽ وچ اوڀر جي ٽڪرن/فضلي واري طريقي کان مختلف)، جنهن مان بنگال ۾ ڪاغذ جي اچڻ لاءِ چين کان سڌي رستي جي امڪان جو پتو پوي ٿو؛ ۽ ان وقت تائين برصغير جي ان حصي ۾ ڪاغذ اڳ ئي مضبوط ۽ وڏي پيماني تي رائج هو.{{sfn|Habib|2011|pp=95–96}} == عنصر == === آباديءَ سان لاڳاپيل انگ اکر === {{See also|Demographics of India#History|l1=Demographics of India: History}} جديد مورخن جي هڪ تمام غير يقيني اندازن واري سلسلي موجب، [[Demographics of India|هندستان جي ڪُل آبادي]] 1ع کان 1000ع تائين [[Middle kingdoms of India|وچين بادشاهتن]] جي دور ۾ وڏي حد تائين 75 ملين جي لڳ ڀڳ جامد رهي. [[Medieval India|وچئين دور]] جي دهلي سلطنت واري زماني (1000 کان 1500) دوران، هندستان مجموعي طور هزار سالن کان پوءِ پهريون ڀيرو ڊگهي مدي واري آباديءَ جي واڌ جو تجربو ڪيو، ۽ 1500ع تائين آبادي لڳ ڀڳ 50٪ وڌي 110 ملين تائين پهتي.<ref name="maddison">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242 pages 241–242] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=242 |date=11 November 2020 }}, [[OECD Development Centre]]</ref><ref name="maddison236">[[Angus Maddison]] (2001), ''[[The World Economy: Historical Statistics|The World Economy: A Millennial Perspective]]'', [http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237 page 236] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201111170118/http://theunbrokenwindow.com/Development/MADDISON%20The%20World%20Economy--A%20Millennial.pdf#page=237 |date=11 November 2020 }}, [[OECD Development Centre]]</ref> === ثقافت === {{See also|Indo-Persian culture}} [[File:هند قلعه سرخ دهلی - panoramio.jpg|thumb|upright=1.5|سينگاريل اُڀار، [[Alai Darwaza]]، 1311.]] جيتوڻيڪ ڀارتي برصغير ۾ قديم زمانن کان وٺي وچ ايشيا مان حملا آور ايندا رهيا آهن، پر مسلمان حملاورن کي ٻين اڳين حملاورن کان ڌار ڪندڙ ڳالهه اها هئي ته—اڳين حملاور جيڪي عام طور تي هتي جي غالب سماجي نظام ۾ ضم ٿي ويندا هئا—ڪامياب مسلمان فاتحن پنهنجي اسلامي سڃاڻپ برقرار رکي ۽ نوان قانوني ۽ انتظامي نظام قائم ڪيا، جيڪي سماجي روين ۽ اخلاقي قدرن بابت موجود نظامن کي للڪاريندا رهيا ۽ ڪيترن حالتن ۾ انهن تي غالب به اچي ويا؛ ان جو اثر وڏي حد تائين غير مسلم مخالف رياستن ۽ عام ماڻهن تي پڻ پيو، جيتوڻيڪ غير مسلم آبادي کي گهڻو ڪري پنهنجي قانونن ۽ ريتن رسمن تي ڇڏيو ويو.{{sfn|Asher|Talbot|2008|p=47}}<ref>{{Citation |last1=Metcalf |first1=B. |title=A Concise History of Modern India |date=9 October 2006 |page=6 |url=https://books.google.com/books?id=iuESgYNYPl0C&pg=PA6 |edition=2nd |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-68225-1 |last2=Metcalf |first2=T. R. |author-link1=Barbara Metcalf |author-link2=Thomas R. Metcalf}}</ref> انهن اهڙا نوان ثقافتي ضابطا پڻ متعارف ڪرايا جيڪي ڪجهه پاسن کان اڳوڻن ثقافتي ضابطن کان تمام مختلف هئا. انهيءَ سبب هڪ نئين، گڏيل نوعيت واري ڀارتي ثقافت اڀري، جيڪا قديم ڀارتي ثقافت کان ڌار هئي. هندستان ۾ مسلمانن جي وڏي اڪثريت مقامي ماڻهو هئا جيڪي اسلام قبول ڪري چڪا هئا؛ هي عنصر به ثقافتن جي امتزاج ۾ اهم رهيو.<ref>Eaton, Richard M.'The Rise of Islam and the Bengal Frontier, 1204–1760. Berkeley: University of California Press, c1993 1993, accessed on 1 May 2007</ref> [[Hindustani language|هندستاني ٻولي]] (هندوي) دهلي سلطنت جي دور ۾ اُڀرڻ لڳي؛ اها [[Middle Indo-Aryan languages|وچين هند-آريائي]] ''[[Apabhraṃśa|اپڀرَمَش]]'' [[vernacular|عام ڳالهائڻ وارين]] ٻولين مان، [[North India|اتر هندستان]] ۾ ترقي ڪئي. [[Amir Khusrau|امير خسرو]]، جيڪو 13هين صدي عيسوي ۾ اتر هندستان ۾ دهلي سلطنت جي دور ۾ رهيو، پنهنجي لکڻين ۾ هن ٻوليءَ جي هڪ صورت استعمال ڪئي—جيڪا ان دور جي ''[[lingua franca|عام رابطي واري ٻولي]]'' هئي—۽ ان کي ''هندوي'' سڏيو.<ref name="brown2008">{{Citation |last1=Keith Brown |title=Concise Encyclopedia of Languages of the World |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-087774-7 |quote=... Apabhramsha seemed to be in a state of transition from the Middle Indo-Aryan to the New Indo-Aryan stage. Some elements of Hindustani appear ... the distinct form of the lingua franca Hindustani appears in the writings of Amir Khusro (1253–1325), who called it Hindwi ... |last2=Sarah Ogilvie}}</ref> عملدار، سلاطين، خان، ملڪ ۽ سپاهي خوارزم جي طرز تي اسلامي قبائون پائيندا هئا، جيڪي بدن جي وچ تي ٻڌل هونديون هيون؛ جڏهن ته پڳ ۽ [[Khyber Pakhtunkhwa clothing|ڪُلاه]] عام سِر جو پوشاڪ هئا. پڳون ڪُلاه (ٽوپين) مٿان ويڙهيل هونديون هيون، ۽ پير ڳاڙهن بوٽن سان ڍڪيل هوندا هئا. وزير ۽ ڪاتب به سپاهين وانگر لباس پائيندا هئا، پر هو پٽڪا (بيلٽ) استعمال نه ڪندا هئا، ۽ گهڻو ڪري صوفين جي انداز ۾ اڳيان ڪپڙي جو هڪ حصو لٽڪائي ڇڏيندا هئا. قاضي ۽ عالم ماڻهو وڏيون ڪُرتا-جهڙيون پوشاڪون (farajiyat) ۽ عربي لباس (durra) پائيندا هئا.<ref>{{Cite book |last=Raj Kumar |url=https://books.google.com/books?id=e8o5HyC0-FUC&dq=islamic+qabas++khwarizm&pg=PA212 |title=Encyclopaedia Of Untouchables : Ancient Medieval And Modern |date=2008 |publisher=Kalpaz Publications |isbn=9788178356648 |page=212}}</ref> === تعميريات === {{Main|انڊو-اسلامي فن تعمير}} [[File:Qutab Minar mausoleum.jpg|thumb|[[Qutb Minar]] (کاٻي پاسي، شروعات {{circa|1200}}) ۽ ان جي ڀرسان [[آلائي دروازو]] جو دروازي وارو حصو (1311)؛ [[قطب مينار ڪامپليڪس]] دهلي ۾.<ref name="unescoaqm" />]] 1206ع ۾ [[Qutb ud-Din Aibak|قطب الدين ايبڪ]] جي دور ۾ دهلي سلطنت جي شروعات هندستان ۾ هڪ وڏي اسلامي رياست جو تعارف ڪرايو، جنهن ۾ وچ ايشيا جا انداز استعمال ٿيا.<ref>Harle, 423–424</ref> مسلمان اشرافيه کي وڏي عمارتن جون جيڪي صورتون گهرجن هيون—خاص طور [[mosque|مسجدون]] ۽ مقبرا—اهي هندستان ۾ اڳ ٺهندڙ عمارتن کان تمام مختلف هيون. ٻنهي قسمن جي عمارتن جون ٻاهريون ڇتيون گهڻو ڪري وڏن [[گنبذ|گمبدن]] سان ڍڪيل هونديون هيون ۽ [[محراب|محرابن]] جو وسيع استعمال ٿيندو هو. اهي ٻئي خصوصيتون [[هندو مندرن جو فن تعمير]] ۽ ٻين مقامي اندازن ۾ تمام گهٽ استعمال ٿينديون هيون. ٻنهي قسمن جي عمارتن جو بنيادي ڍانچو عام طور هڪ وڏي اڪيلِي جڳهه تي مشتمل هوندو هو، جيڪا اوچي گمبد هيٺ هوندي هئي، ۽ اهي هندو مندرن جي تعميريات ۾ اهم ٺهڪندڙ شڪلي/انساني مُورتين واري سنگتراشي کان تقريباً مڪمل پرهيز ڪنديون هيون.{{sfnm|Harle|1994|1pp=421, 425|2a1=Yale|2p=165|3a1=Blair|3a2=Bloom|3y=1995|3p=149}} دهلي ۾ اهم [[Qutb Minar complex|قطب مينار ڪمپلڪس]] جي شروعات 1199ع تائين [[محمد غوري]] جي دور ۾ ٿي، ۽ پوءِ قطب الدين ايبڪ ۽ پوءِ وارن سلاطين جي دور ۾ جاري رهي. [[قوّت الاسلام مسجد]]—هاڻي کنڊر—پهريون ڍانچو هو. ٻين ابتدائي اسلامي عمارتن وانگر، ان ۾ به تباهه ڪيل [[ھندو مت|هندو]] ۽ [[جين مت|جين]] مندرن مان کنيل جزا، جهڙوڪ ٿنڀا، ٻيهر استعمال ڪيا ويا؛ ساڳئي هنڌ هڪ مندر جي پليٽفارم کي به ٻيهر استعمال ڪيو ويو. انداز ايراني هو، پر محراب اڃا به روايتي ڀارتي طريقي موجب [[ڪوربيل محراب arch|ڪوربيلڊ]] هئا.{{sfnm|1a1=Yale|1pp=164–165|Harle|1994|2pp=423–424|3a1=Blair|3a2=Bloom|3y=1995|3p=149}} ان جي ڀرسان انتهائي اوچو [[قطب مينار]] آهي، جيڪو [[مينار]] يا فتح جو برج آهي؛ ان جون اصل چار منزلون 73 ميٽر تائين پهچن ٿيون (پوءِ هڪ آخري منزل بعد ۾ وڌائي وئي). ان جو ويجهو ترين مقابلو افغانستان ۾ 62 ميٽر اوچو سڄو سرن جو ٺهيل [[جام مينار]] آهي، جيڪو {{circa|1190}} جو آهي—يعني دهلي واري برج جي ممڪن شروعات کان لڳ ڀڳ ڏهاڪو کن اڳ.{{NoteTag|[[غزني]] ۾ پڻ ٻه تمام وڏا مينار آهن.}} ٻنهي جون سطحيون تحريرن ۽ هندسي نقش نگاري سان ڀرپور سينگاريل آهن؛ دهلي ۾ برج جو ٿنڀ جهڙو حصو [[فلوٽنگ (فن تعمير)|فلُوٽنگ]] سان ٺهيل آهي ۽ هر منزل جي مٿئين حصي ۾ بالڪنين هيٺ “شاندار [[اسٽالاڪٽائيٽ]] جهڙيون ٽيڪون” ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.{{sfnm|1a1=Yale|1p=164|Harle|1994|2p=424|2ps= (quoted)|3a1=Blair|3a2=Bloom|3y=1995|3p=149}} عام طور هندستان ۾ مينار آهستي آهستي رائج ٿيا، ۽ جتي به هوندا هئا اڪثر مسجد جي مکيه عمارت کان الڳ بيٺل هوندا هئا.<ref>Harle, 429.</ref> 1236ع تائين [[التتمش]] جو مقبرو ڪمپلڪس ۾ شامل ٿيو؛ ان جو گنبذ ۽ [[اسڪونچ]] به وري ڪوربيلڊ هئا، ۽ هاڻي گمبد موجود ناهي؛ نفيس سنگتراشيءَ کي اهڙي “ڪنڊيدار سختي” وارو سڏيو ويو آهي، ڄڻ ته نقشگر هڪ اڻ سُڃاتل روايت ۾ ڪم ڪري رهيا هجن.{{sfnm|1a1=Yale|1p=164|1ps= (quoted)|Harle|1994|2p=425}} ايندڙ ٻن صدين ۾ هن ڪمپلڪس ۾ ٻيا به جزا شامل ٿيندا رهيا. هڪ ٻي تمام ابتدائي مسجد، جيڪا 1190ع واري ڏهاڪي ۾ شروع ٿي، اها [[اڍائي ڏينهن واري جهوپڙي]] آهي، جيڪا [[اجمير]]، [[راجسٿان]] ۾ ساڳين دهلي حڪمرانن لاءِ ٺاهي وئي؛ هتي به ڪوربيلڊ محراب ۽ گمبد آهن. هتي هندو مندرن جا ٿنڀا (۽ شايد ڪي نوان به) ٽن ٽن جي ٽولن ۾ گڏ رکي اضافي اوچائي حاصل ڪئي وئي. ٻنهي مسجدن جي سامهون وڏيون الڳ اسڪرينون، جن ۾ نوڪدار ڪوربيلڊ محراب هئا، شايد التتمش جي دور ۾ ٻن ڏهاڪن بعد شامل ڪيون ويون. انهن ۾ وچ وارو محراب وڌيڪ اوچو آهي، جيئن [[ايوَان]] جي نقل. اجمير ۾ ننڍا اسڪرين محراب پهريون ڀيرو هندستان ۾ ڪجهه حد تائين ڪنڊيدار (cusped) نظر اچن ٿا.{{sfnm|1a1=Blair|1a2=Bloom|1y=1995|1pp=149–150| Harle|1994|2p=425}} 1300ع جي لڳ ڀڳ حقيقي گمبد ۽ محراب، [[voussoir|ووسوائر]] سان ٺهڻ لڳا؛ دهلي ۾ کنڊر ٿيل [[Tomb of Balban|بلبن جو مقبرو]] (وفات 1287) شايد انهن مان سڀ کان پراڻي بچيل مثالن مان هجي.{{sfn|Harle|1994|p=425}} 1311ع جو [[Alai Darwaza|علائي دروازو]] اڃا به نئين ٽيڪنالاجيءَ بابت احتياط ڏيکاري ٿو: ڀتيون تمام ٿلهيون ۽ گمبد ايترو ٿورو اُڀريل جو فقط ڪجهه فاصلي يا اوچائي تان نظر اچي. ڳاڙهي [[سورخ پٿر]] ۽ اڇي [[سنگ مرمر]] سان پٿرن جي رنگن جو جُهٽڪو تضاد اهڙي خاصيت متعارف ڪرائي ٿو جيڪا پوءِ هند-اسلامي تعميريات ۾ عام بڻجي وئي—فارسي ۽ وچ ايشيائي رنگين ٽائلس جي جاءِ تي. نوڪدار محراب هيٺئين بنياد وٽ ٿورو گڏ ٿين ٿا، جنهن سان هلڪو [[گهوڙي-نعل جهڙو محراب]] اثر پيدا ٿئي ٿو؛ اندروني ڪنڊون ڪنڊيدار نه آهن پر “نيزي جي نوڪ” جهڙن ابھارن سان قطار ۾ ٺهيل آهن، جيڪي شايد [[ڪنول]] جي ڪونپلن جي علامت هجن. هتي [[Jali|جالي]]—پٿر جي کليل ڪٽائي واريون اسڪرينون—به متعارف ٿين ٿيون؛ اهي اڳي مندرن ۾ ڊگهي عرصي کان استعمال ٿينديون رهيون هيون.{{sfn|Blair|Bloom|1995|p=151}} ==== تغلق تعميريات ==== [[File:Tomb_of_Shah_Rukn-e-Alam_2014-07-31.jpg|thumb|[[شاهه رڪن عالم جو مقبرو]] [[ملتان]] ۾، جيڪو [[غياث الدين تغلق]] جي دور ۾ 1320ع ۾ ٺهيو]] [[شاهه رڪن عالم جو مقبرو]] (1320 کان 1324ع) [[ملتان]]، پاڪستان ۾ هڪ وڏو اٺ ڪنڊو سرن سان ٺهيل [[مقبرو]] آهي، جنهن تي رنگين شيشي جهڙي چمڪدار سينگار موجود آهي ۽ اهو ايران ۽ افغانستان جي اندازن سان وڌيڪ ويجهڙائي رکي ٿو. اندران ڪاٺ به استعمال ٿيل آهي. هي [[تغلق خاندان]] (1320–1413) جو سڀ کان ابتدائي وڏو يادگار آهي، جيڪو سلطنت جي وسيع پر غير پائيدار توسيع واري دور ۾ ٺهيو. اهو ڪنهن سلطان لاءِ نه پر هڪ [[ولي|صوفي بزرگ]] لاءِ تعمير ڪيو ويو، ۽ تغلقن جا ڪيترائي [[تغلق مقبرا]] هن جي ڀيٽ ۾ گهڻو وڌيڪ سادا آهن. خاندان جي باني [[غياث الدين تغلق]] (وفات 1325) جو مقبرو وڌيڪ سادو آهي، پر اثرائتو؛ هندو مندر وانگر ان جي ڇت تي ننڍڙو [[املاڪا]] ۽ [[ڪلش]] جهڙو گول [[ٽاپ]] موجود آهي. اڳ ذڪر ٿيل عمارتن جي ابتڙ، هن ۾ ڪا به اُڪريل تحرير ناهي، ۽ اهو اوچين ڀتين ۽ برجدار ڪنارن واري احاطي ۾ بيٺل آهي. ٻنهي مقبرن جون ٻاهريون ڀتيون ٿورو اندر ڏانهن ڦريل آهن—دهلي واري مقبري ۾ 25° جي زاويه سان—جيئن ڪيترين قلعن وارين بناوتن ۾ هوندو آهي، جنهن ۾ سامهون وارو کنڊر ٿيل [[Tughlaqabad Fort|تغلق آباد قلعو]] به شامل آهي، جيڪو نئين گادي جو هنڌ بڻائڻ لاءِ ارادو ڪيو ويو هو.{{sfnm|1a1=Blair|1a2=Bloom|1y=1995|1pp=151–156|Harle|1994|2pp=425–426}} تغلقن وٽ سرڪاري معمارن ۽ تعميرڪارن جو هڪ ٽولو موجود هو، ۽ هنن ۽ ٻين ڪمن ۾ ڪيترن هندن کي پڻ ملازمت ڏني. هنن ڪيترائي عمارتون ۽ هڪ معياري خانداني انداز ڇڏي ويا.{{sfn|Blair|Bloom|1995|p=151}} خاندان جو ٽيون سلطان [[Firuz Shah Tughlaq|فيروز شاهه]] (حڪمراني 1351–88) بابت چيو وڃي ٿو ته هن پاڻ عمارتن جا نقشا ٺاهيا، ۽ هو خاندان جو سڀ کان ڊگهو حڪمران ۽ سڀ کان وڏو تعمير ڪندڙ هو. [[فيروز شاهه محل ڪمپلڪس]] (1354ع ۾ شروع) [[حصار (شھر)]]، [[هريانا]] ۾ هاڻي کنڊر آهي، پر ڪجهه حصا مناسب حالت ۾ آهن.{{sfnm|1a1=Blair|1a2=Bloom|1y=1995|1p=154|Harle|1994|2pp=425}} هن جي دور جون ڪجهه عمارتون اهڙيون صورتون ڏيکارين ٿيون جيڪي اسلامي عمارتن ۾ اڳ گهٽ يا اڻڄاتل هيون.{{sfn|Blair|Bloom|1995|pp=154–156}} هن کي دهلي ۾ وڏي [[حوض خاص ڪمپلڪس]] ۾ دفن ڪيو ويو، جتي هن دور ۽ پوءِ واري سلطنت جا ڪيترائي ڍانچا آهن، جن ۾ ڪيترائي ننڍا گمبذن وارا [[پويلين]] به شامل آهن، جيڪي فقط ٿنڀن تي بيٺل آهن.{{sfnm|1a1=Blair|1a2=Bloom|1y=1995|1pp=154–156|Harle|1994|2p=425}} ان وقت تائين هندستان ۾ اسلامي تعميريات اڳين ڀارتي تعميريات جون ڪي خاصيتون اختيار ڪري چڪي هئي—مثال طور اوچي چوڪي/پليٿ جو استعمال،{{sfn|Blair|Bloom|1995|p=149}} ۽ گهڻو ڪري ڪنارن تي [[سينگاري ڍالون]]؛ گڏوگڏ ٿنڀا، ڪنڊيليون (brackets) ۽ گهڻ ٿنڀن وارا هال.{{sfn|Blair|Bloom|1995|p=156}} فيروز جي موت کان پوءِ تغلقن جو زوال شروع ٿيو ۽ پوءِ واريون دهلي گهراڻيون ڪمزور رهيون. گهڻيون وڏيون عمارتون مقبرا بڻيون، جيتوڻيڪ اثرائتو [[لوڌي باغ]] (چشما، ''[[charbagh|چار باغ]]'' باغ، تلاءَ، مقبرا ۽ مسجدون) ديرين [[لوڌي خاندان]] طرفان ٺهرايا ويا. علائقائي مسلمان رياستن جي تعميريات گهڻو ڪري وڌيڪ شاندار هئي.{{sfnm|Harle|1994|1p=426|2a1=Blair|2a2=Bloom|2y=1995|2p=156}} <gallery widths="200" heights="200"> File:Adhai Din Ka Jhonpra (literally "shed of 2½ days").jpg|[[اڍائي ڏينهن واري جهوپڙي]] مسجد جي اسڪرين، [[اجمير]]، {{circa|1229}}؛ [[ڪوربيلڊ محراب]]، ڪي ڪنڊيدار به. File:Tomb of Ghiyasuddin Tughlaq and side tomb (3319047170).jpg|[[غياث الدين تغلق]] (وفات 1325) جو مقبرو، دهلي File:Balban Khan's Tomb 029.jpg|شايد هندستان ۾ پهريان “حقيقي” محراب؛ [[بلبن جو مقبرو]] (وفات 1287) دهلي ۾ File:The tomb of Ferozshah ii ag61.jpg|[[حوض خاص ڪمپلڪس]]، دهلي ۾ پويلين File:The Tomb of Sikander Lodi, seen from the Sheesh Gumbad.JPG|[[شيش گنبذ]] [[لوڌي باغ]]، دهلي ۾ File:Tomb_of_Sikandar_Lodi_in_Lodi_Garden_08.jpg|[[سڪندر لوڌي]] جو مقبرو [[لوڌي باغ]] ۾، دهلي </gallery> == زوال == === شهر === جيتوڻيڪ وچئين دور جي جنگين ۾ شهرن کي لٽڻ (تباهه ڪرڻ) غير معمولي نه هو، پر دهلي سلطنت جي لشڪر پنهنجي فوجي مهمن دوران اڪثر شهرن کي ڀڃ ڊاهه به ڪندو هو. جين مؤرخ جِنَپرڀا سوري موجب، [[نصرت خان جاليسري|نصرت خان]] جي فتحن سبب سوين ڳوٺ ۽ شهر تباهه ٿيا، جن ۾ [[آشا پَلّي|آشا پَلّي]] (اڄڪلهه وارو [[احمدآباد|احمدآباد]])، اَٺيلواڙ (اڄڪلهه وارو [[پاٽن|پاٽن]])، [[وانٿلي|وانٿلي]] ۽ [[سورت|سورت]] (گجرات) شامل آهن.{{sfn|Lal|1950|p=85}} هن بيان جي تائيد [[ضياءُالدين برني|ضياءُالدين برني]] به ڪري ٿو.{{sfn|Lal|1950|p=86}} === جنگيون ۽ قتلِ عام === * [[غياثُ الدين بَلبَن|غياثُ الدين بَلبَن]] [[ميواڙ|ميواڙ]] ۽ [[اوڌ|اوڌ]] جي راجپوتن جو صفايو ڪيو ۽ لڳ ڀڳ 100,000 ماڻهو ماريا.<ref>{{Cite book |last=Hunter |first=W. W. |url=https://books.google.com/books?id=Vdv7AQAAQBAJ&q=Balban+massacred+100,000+Hindus+south+of+Delhi&pg=PA280 |title=The Indian Empire: Its People, History and Products |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136383014 |pages=280 |language=en}}</ref> * [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]] [[چِتّور جو گهيرو (۱۳۰۳)|چِتّور]] ۾ 30,000 ماڻهن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو.<ref>{{Cite book |last=Barua |first=Pradeep |url=https://books.google.com/books?id=FIIQhuAOGaIC&pg=PA30 |title=The State at War in South Asia |publisher=University of Nebraska Press |year=2005 |isbn=0803213441 |pages=30, 317}}</ref> * [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]] پنهنجي [[علاؤُالدين خلجي جي ديواگِري تي چڙهائي|ديواگِري تي چڙهائي]] دوران برهمڻن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو.{{sfn|Lal|1950|p=55}} * هڪ ڀڄن موجب، [[محمد بن تغلق|محمد بن تغلق]] [[سريرنگم|سريرنگم]] کي لٽڻ دوران 12,000 هندو تياڳين کي قتل ڪيو.<ref>{{Cite news |last=Hopkins |first=Steven Paul |date=18 April 2002 |title=Singing the Body of God: The Hymns of Vedantadesika in Their South Indian Tradition |url=https://books.google.com/books?id=N6teBA7bmFwC&pg=PA69 |publisher=Oxford University Press |page=69 |isbn=9780198029304}}</ref> * [[فيروز شاهه تغلق|فيروز شاهه تغلق]] [[اوڊيشا|اوڊيشا]] تي حملي دوران 180,000 ماڻهن کي قتل ڪيو.<ref>{{Cite book |last=Rummel |first=R. J. |url=https://books.google.com/books?id=N1j1QdPMockC&q=180,000+massacred+bengal&pg=PA60 |title=Death by Government |date=2011 |publisher=Transaction Publishers |isbn=9781412821292 |pages=60 |language=en}}</ref> === بي حرمتي ۽ بي ادبي === [[File:Jordanus, on the destructions of the Turkish Saracens in India (Mirabilia Descripta, 1329–1338).jpg|thumb|upright=1.5|[[جورڊن ڪاتالا|جورڊن ڪاتالا]] هندستان ۾ “ترڪي سارسِنن” جي تباهيءَ جو همعصر يورپي شاهد هو (''Mirabilia Descripta'' مان اقتباس، 1329 کان 1338).<ref>{{Cite book |last1=Jordanus |first1=Catalani |url=https://archive.org/details/bub_gb_wQUVAAAAQAAJ/page/n52/mode/1up |title=Mirabilia descripta : the wonders of the East |last2=Yule |first2=Henry |last3=Parr |first3=Charles McKew donor |last4=Parr |first4=Ruth |date=1863 |publisher=London : Printed for the Hakluyt Society |page=23}}</ref><ref>{{Cite book |last=Juncu |first=Meera |url=https://books.google.com/books?id=3NYkDwAAQBAJ&pg=PT85 |title=India in the Italian Renaissance: Visions of a Contemporary Pagan World 1300–1600 |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-44768-9 |page=85 |language=en}}</ref>]] مورخ رچرڊ اِٽن دهلي جي سلاطين طرفان بُتن ۽ مندرن جي تباهيءَ واري مهمن کي جدول بند ڪيو آهي؛ ۽ ان سان گڏ ڪجهه اهڙا سال به ڏنا آهن جن ۾ مندرن کي بي حرمتي کان بچايو ويو.<ref name="re2000" /><ref>Richard M. Eaton, ''Temple Desecration and Indo-Muslim States'', Part II, '''Frontline''', 5 January 2001, 70–77. [http://ftp.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples2.pdf]</ref><ref>Richard M. Eaton, ''Temple Desecration and Indo-Muslim States'', Part I, '''Frontline''', 22 December 2000, 62–70.[http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples1.pdf]</ref> هن پنهنجي مقالي ۾ 1234 کان 1518ع تائين دهلي سلطنت واري دور ۾ 37 واقعا درج ڪيا آهن جن ۾ هندستان ۾ [[هندو مندر|هندو مندر]] بي حرمتيءَ جو شڪار ٿيا يا تباهه ڪيا ويا؛ ۽ انهن بابت مناسب ثبوت موجود آهن.<ref name="auto">{{Cite news |last=Eaton |first=Richard M. |year=2000 |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States |url=http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf |archive-date=6 January 2014 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |page=297 |accessdate=13 February 2026 |archivedate=6 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106040012/http://www.hindu.com/fline/fl1726/17260700.pdf }}</ref><ref>[[Annemarie Schimmel]], Islam in the Indian Subcontinent, {{ISBN|978-9004061170}}, Brill Academic, pp.&nbsp;7–10.</ref><ref>James Brown (1949), The History of Islam in India, The Muslim World, 39(1), 11–25</ref> هو لکي ٿو ته اهڙي عمل جو وچئين دور واري هندستان ۾ غير معمولي هجڻ ضروري نه هو، ڇاڪاڻ⁠ته 642 کان 1520ع تائين ڪيترن هندُو ۽ بُڌ ڌرمي بادشاهن وٽ به مقابلي وارن هندستاني راڄن خلاف مندرن جي بي حرمتيءَ جا ڪيترائي درج ٿيل مثال ملن ٿا؛ جن ۾ مختلف هندُو ديوتائن جي پوڄارين وچ ۾ تڪرار، ۽ ننڍي پيماني تي هندُو، بُڌ ۽ جينن وچ ۾ جهڳڙا به شامل آهن.<ref name="Eaton-dec">{{Cite journal |last=Eaton |first=Richard M. |date=December 2000 |title=Temple desecration in pre-modern India |url=http://www.frontline.in/static/html/fl1725/17250620.htm |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |publisher=[[The Hindu Group]] |volume=17 |issue=25}}</ref><ref name="Eaton-sep">{{Cite journal |last=Eaton |first=Richard M. |date=September 2000 |title=Temple Desecration and Indo-Muslim States |journal=[[Journal of Islamic Studies]] |volume=11 |issue=3 |pages=283–319 |doi=10.1093/jis/11.3.283}}</ref><ref name="Eaton-2004">{{Cite book |last=Eaton |first=Richard M. |title=Temple desecration and Muslim states in medieval India |publisher=Hope India Publications |year=2004 |isbn=978-8178710273 |location=Gurgaon}}</ref> هن اهو به نوٽ ڪيو ته ڪيترن دهلي سلاطين—جن وٽ اڪثر هندو وزير به هوندا هئا—مسلمان ۽ هندو ٻنهي ذريعن موجب مندرن جي حفاظت، سارسنڀال ۽ مرمت جو حڪم پڻ ڏنو. مثال طور، هڪ [[سنِسڪرت|سنِسڪرت]] لکت موجب سلطان [[محمد بن تغلق|محمد بن تغلق]] پنهنجي [[دکن|دکن]] جي فتح کان پوءِ [[بيدر|بيدر]] ۾ شيوا ۽ پاروتي جي مندر جي مرمت ڪرائي. گهڻو ڪري هڪ نمونو ڏسڻ ۾ اچي ٿو: فتح جي وقت مندرن جي لُٽ مار يا نقصان، پوءِ فتح کان پوءِ مندرن جي سرپرستي يا مرمت. هي نمونو پوءِ [[مغل سلطنت|مغل سلطنت]] ۾ ختم ٿيو، جتي [[اڪبر|اڪبر]] جي وزير [[ابوالفضل|ابوالفضل]] اڳين سلاطين (جهڙوڪ [[محمود غزنوي|محمود غزنوي]]) جي زيادتين تي تنقيد ڪئي.<ref name="auto" /> گهڻن واقعن ۾، دهلي سلاطين طرفان تباهه ڪيل مندرن جا ڀڳل پٿر، کنڊر ۽ مورتيون/بتن جا ٽڪرا مسجدون ۽ ٻيون عمارتون ٺاهڻ لاءِ ٻيهر استعمال ڪيا ويا. مثال طور، دهلي ۾ قطب ڪمپلڪس بابت ڪجهه بيانن مطابق 27 ڊاهيل هندو ۽ جين مندرن جي پٿرن مان ٺهيو.<ref>Welch, Anthony (1993), Architectural patronage and the past: The Tughluq sultans of India, Muqarnas, Vol. 10, 311–322</ref> ساڳيءَ طرح، مهاراشٽر جي خاناپور ۾ مسلمان مسجد هندو مندرن جي لُٽيل حصن ۽ تباهه ٿيل باقيات مان ٺاهي وئي.<ref name="awhc" /> [[محمد بن بختيار خلجي|محمد بن بختيار خلجي]] 1193ع ۾ دهلي سلطنت جي شروعاتي دور ۾ بُڌ ڌرمي مذهبي مرڪزن جهڙوڪ [[اودنتاپوري|اودنتاپوري]] ۽ [[وڪرماشلا|وڪرماشلا]] کي تباهه ڪيو.<ref name="regbook" /><ref name="gk" /> مندرن جي تباهيءَ ۽ مورتيَن جي مُنهنن يا مٿن کي ڪُٺڻ/بگاڙڻ واري مهم جو پهريون تاريخي رڪارڊ 1193 کان 1194ع تائين راجسٿان، پنجاب، هريانا ۽ اتر پرديش ۾ غوري جي سرواڻي هيٺ ملي ٿو. مملوڪن ۽ خلجين جي دور ۾ مندرن جي بي حرمتيءَ واري مهم وڌي بيهار، مڌيه پرديش، گجرات ۽ مهاراشٽر تائين پهتي، ۽ 13هين صدي جي آخر تائين جاري رهي.<ref name=re2000/> 14هين صدي ۾ ملڪ ڪافور ۽ [[اولوغ خان|اولوغ خان]] جي دور ۾ اها مهم آندھرا پرديش، ڪرناٽڪ ۽ تامل ناڊو تائين وڌي وئي، ۽ 15هين صدي ۾ بهمنين جي دور ۾ به جاري رهي.<ref name=regbook/>{{failed verification|date=October 2023}} 14هين صدي ۾ تغلقن جي دور ۾ اوڙيسا جا مندر به تباهه ڪيا ويا. تباهي ۽ بي ادبي کان اڳتي، دهلي سلطنت جي سلاطين ڪجهه حالتن ۾ ڀڳل هندو، جين ۽ بُڌ مندرن جي ٻيهر اڏاوت يا مرمت تي پابندي به لڳائي. ڪن حالتن ۾، سلطنت مرمت يا تعمير جي اجازت تڏهن ڏيندي هئي جڏهن سرپرست يا مذهبي برادري [[جزيه|جزيه]] (في، ٽيڪس) ادا ڪري. مثال طور، چينين طرفان هماليه جي بُڌ مندرن جي مرمت بابت تجويز—جيڪي سلطنت جي لشڪر تباهه ڪيا هئا—رد ڪئي وئي، ڇاڪاڻ⁠ته اهڙي مرمت فقط تڏهن اجازت هئي جڏهن چيني خزاني کي جزيه ڏيڻ تي راضي ٿين.<ref>{{Sfn|Srivastava|1929}}</ref><ref>R Islam (2002), Theory and Practice of Jizyah in the Delhi Sultanate (14th Century), Journal of the Pakistan Historical Society, 50, pp. 7–18</ref>{{sfn|Jackson|2003|pp=287–295}} جين ڌرم جي مطالعي واري ماهر اِيوا ڊي ڪليرڪ مطابق، دهلي سلاطين اسلامي قانون هوندي به سلطنت اندر نون مندرن جي تعمير تي سختي سان پابندي نه وڌي.<ref>Eva De Clercq (2010), ON JAINA APABHRAṂŚA PRAŚASTIS, Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hung. Volume 63 (3), pp 275–287</ref> فيروز شاهه تغلق پنهنجي يادگيرين ۾ لکي ٿو ته هن مندر ڊاهي مسجدون ٺاهيون ۽ جيڪي نوان مندر ٺاهڻ جي جرئت ڪندا هئا، انهن کي قتل ڪيو.<ref name="fst377381" /> دهلي سلطنت جي مختلف سلاطين بابت ٻين تاريخي رڪارڊن—وزيرن، اميرن ۽ درٻاري مؤرخن—به پنهنجي مهمن دوران ڏٺل بتن ۽ مندرن جي شان و شوڪت جو ذڪر ڪن ٿا ۽ ٻڌائن ٿا ته اهي ڪيئن تباهه ڪيا ويا ۽ بي حرمتي جو شڪار ٿيا.<ref>Hasan Nizami et al., [https://archive.org/stream/cu31924073036729#page/n233/mode/2up Taju-l Ma-asir & Appendix], Translated in 1871 by Elliot and Dawson, Volume 2 – The History of India, Cornell University Archives, pp 22, 219, 398, 471</ref> {|class="wikitable" style="text-align: center;" |+ دهلي سلطنت واري دور ۾ مندرن جي بي حرمتي: رچرڊ اِٽن طرفان ''Temple Desecration and Indo-Muslim States'' ۾ تيار ڪيل فهرست<ref name=re2000/><ref>Richard Eaton, Temple desecration and Indo-Muslim states, Frontline (5 January 2001), pp 72–73</ref> |- ! سلطان / عامل ! خاندان ! سال ! تباهه ڪيل مندرن جا هنڌ ! رياستون |- | [[محمد غوري|محمد غوري]]، [[قطب الدين ايبڪ|قطب الدين ايبڪ]] ۽ [[بختيار خلجي|بختيار خلجي]] | [[غوري|غوري]] | 1192–1206 | [[اجمير|اجمير]]، [[سمانه|سمانه]]، [[ڪوهرام|ڪوهرام]]، [[دهلي|دهلي]]، [[ڪارا|ڪارا]]، [[پُشڪر|پُشڪر]]، [[اَڻهيلواڙا|اَڻهيلواڙا]]، [[ڪول|ڪول]]، [[قنوج|قنوج]]، [[وارانسي|وارانسي]]، [[نالندا|نالندا]]، [[اودنتاپوري|اودنتاپوري]]، [[سوماپورا|سوماپورا]]، [[وڪرماشلا|وڪرماشلا]] | [[راجسٿان|راجسٿان]]، [[پنجاب|پنجاب]]، [[هريانا|هريانا]]، [[گجرات|گجرات]]، [[اتر پرديش|اتر پرديش]]، [[بيهار|بيهار]]، [[بنگال|بنگال]] |- | [[التتمش|التتمش]]، [[جلالُ الدين خلجي|جلالُ الدين خلجي]]، [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]]، [[ملڪ ڪافور|ملڪ ڪافور]] | مملوڪ ۽ خلجي | 1211–1320 | [[ڀِلسا|ڀِلسا]]، [[اُجّين|اُجّين]]، [[جهائين|جهائين]]، [[ويجاپور|ويجاپور]]، [[ديواگِري|ديواگِري]]، [[ايلورا|ايلورا]]، [[لونار|لونار]]، [[سومنات|سومنات]]، [[آشا پَلّي|آشا پَلّي]]، [[کهَنبهاٽ|کهَنبهاٽ]]، [[وامنٿلي|وامنٿلي]]، [[سورت|سورت]]، [[ڌار|ڌار]]، [[مانڊو|مانڊو]]، [[رانٿمڀور|رانٿمڀور]]، [[چِتّور|چِتّور]]، [[سيوانَہ|سيوانَہ]]، [[جالور|جالور]]، [[هنماڪونڊا|هنماڪونڊا]]، [[دَواراسَمُدرَ|دَواراسَمُدرَ]]، [[چِدمبرم|چِدمبرم]]، [[سريرنگم|سريرنگم]]، [[مدورائي|مدورائي]] | بيهار، مڌيه پرديش، راجسٿان، گجرات، مهاراشٽر، تيلنگانا، ڪرناٽڪ، تامل ناڊو |- | [[اولوغ خان|اولوغ خان]]، [[فيروز شاهه تغلق|فيروز شاهه تغلق]]، [[راجا نهَر خان|راجا نهَر خان]]، [[مظفر خان|مظفر خان]] | خلجي ۽ تغلق | 1320–1395{{NoteTag|[[اولوغ خان|اولوغ خان]] کي اَلمس بيگ به سڏيو ويندو هو؛ هو [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]] جو ڀاءُ هو، ۽ سندس تباهيءَ واري مهم ٻنهي خاندانن جي دور سان اوورليپ ٿي.}} | [[وارنگل|وارنگل]]، [[بوڌن|بوڌن]]، [[پِلا لامَرّي|پِلا لامَرّي]]، [[گهنپور|گهنپور]]، [[دَواراسَمُدرَ|دَواراسَمُدرَ]]، [[بيلور|بيلور]]، [[سومناتھاپُرا|سومناتھاپُرا]]، [[پُري|پُري]]، [[ڪَٽڪ|ڪَٽڪ]]، [[جاجپور|جاجپور]]، [[جونپور|جونپور]]، [[سينٿالي|سينٿالي]]، [[اِدار|اِدار]]{{NoteTag|[[سومنات|سومنات]] مندر تباهي ۽ ٻيهر اڏاوت جي چڪر مان گذريو.}} | گجرات، تيلنگانا، ڪرناٽڪ، اوڙيسا، هريانا |- | [[سڪندر شاهه ميري|سڪندر]]، [[مظفر شاهه پهريون|مظفر شاهه]]، [[احمد شاهه پهريون|احمد شاهه]]، [[محمود|محمود]] | سَيد | 1400–1442 | [[پاراسپور|پاراسپور]]، [[بِجبيهارا|بِجبيهارا]]، [[ترپُريشور|ترپُريشور]]، [[اِدار|اِدار]]، [[ديو|ديو]]، [[مانوي|مانوي]]، [[سِڌپور|سِڌپور]]، [[نوا ساري|نوا ساري]]، [[دِلوارا|دِلوارا]]، [[ڪُنبھَل مير|ڪُنبھَل مير]] | گجرات، راجسٿان |- | [[سُهراب|سُهراب]]، [[بيگڙا|بيگڙا]]، [[بهمني|بهمني]]، [[خليل شاهه|خليل شاهه]]، [[خواس خان مروت|خواس خان مروت]]، [[سڪندر لودي|سڪندر لودي]]، [[ابراهيم لودي|ابراهيم لودي]] | لودي | 1457–1518 | [[مَندَلڳڙهه|مَندَلڳڙهه]]، [[مالن|مالن]]، [[دوارڪا|دوارڪا]]، [[اَلمپور|اَلمپور]]، [[ڪونڊاپلّي|ڪونڊاپلّي]]، [[ڪانچيپورم|ڪانچيپورم]]، [[امود|امود]]، [[ناگرڪوٽ|ناگرڪوٽ]]، [[گِرنار|گِرنار]]، [[واد نگر|واد نگر]]، [[جوناڳڙهه|جوناڳڙهه]]، [[پاوڳڙهه|پاوڳڙهه]]، [[اُتگير|اُتگير]]، [[نَروَر|نَروَر]]، [[کهجوراهو|کهجوراهو]]، [[گواليار|گواليار]] | راجسٿان، گجرات، هماتشل پرديش، مڌيه پرديش، تيلنگانا، آندھرا پرديش، تامل ناڊو |- |} <gallery class="center" widths="200" heights="200" perrow="4" caption="[[بت شڪني|بت شڪني]] دهلي سلطنت جي دور ۾"> File:Somnath temple ruins (1869).jpg|[[سومنات مندر|سومنات مندر]] گجرات ۾ بار بار دهلي سلطنت جي لشڪرن هٿان تباهه ٿيو ۽ چولڪيه لشڪرن هٿان ٻيهر اڏيو ويو. اهو 1299ع ۾ دهلي سلطنت جي لشڪر تباهه ڪيو ۽ پوءِ ٻيهر اڏيو ويو.<ref name="eaton200080">Eaton (2000), [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_eaton_temples2.pdf Temple desecration in pre-modern India] Frontline, p. 73, item 16 of the Table, Archived by Columbia University</ref> File:Benares- The Golden Temple, India, ca. 1915 (IMP-CSCNWW33-OS14-66).jpg|[[ڪاشي وِشوَناتھ مندر|ڪاشي وِشوَناتھ مندر]] [[محمد غوري|محمد غوري]] هٿان [[وارانسي|وارانسي]] ۾ هزارين ٻين مندرن سان گڏ تباهه ڪيو ويو.<ref>{{Cite book |last=[[Andre Wink]] |url=https://books.google.com/books?id=75FlxDhZWpwC |title=Al-Hind the Making of the Indo-Islamic World: The Slave Kings and the Islamic Conquest : 11th–13th Centuries |date=1991 |publisher=Brill |isbn=9004102361 |page=333 |language=en |quote=We do not know much about the first Muslim raid on Benares, by Ahmad Nayaltigin in 1033 AD, which appears merely to have been a plundering expedition. When Muhammad Ghuri marched on the city, we are merely told that after breaking the idols in above 1000 temples, he purified and consecrated the latter to the worship of the true God}}</ref> File:Temple de Mînâkshî01.jpg|دهلي سلطنت جي لشڪر، سندن ڪمانڊر [[ملڪ ڪافور|ملڪ ڪافور]] جي اڳواڻي ۾، [[ميناکشي مندر|ميناکشي مندر]] [[مدورائي|مدورائي]] ۾ ڊاهي لُٽيو ۽ ان جي ساري دولت کڻي ويا.<ref name="Ernst2004p109">{{Cite book |last=Carl W. Ernst |url=https://books.google.com/books?id=9bNAAQAAIAAJ |title=Eternal Garden: Mysticism, History, and Politics at a South Asian Sufi Center |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=978-0-19-566869-8 |page=109}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sarojini Chaturvedi |url=https://books.google.com/books?id=qXcwAQAAIAAJ |title=A short history of South India |publisher=Saṁskṛiti |year=2006 |isbn=978-81-87374-37-4 |page=209}}</ref><ref name="Eraly2015chid">{{Cite book |last=Abraham Eraly |url=https://books.google.com/books?id=vyEoAwAAQBAJ&pg=PT155 |title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate |publisher=Penguin Books |year=2015 |isbn=978-93-5118-658-8 |pages=155–156}}</ref> File:Warangal fort.jpg|[[ڪاڪتيه ڪلا ٿورڻم|ڪاڪتيه ڪلا ٿورڻم]] (وارنگل دروازو) [[ڪاڪتيه خاندان|ڪاڪتيه خاندان]] جو ٺهيل، کنڊر ۾؛ مندرن جي ڪيترن ڪمپليڪس مان هڪ جنهن کي دهلي سلطنت تباهه ڪيو.<ref name="re2000" /> File:Rani ki vav1.jpg|[[راڻي ڪي واو|راڻي ڪي واو]] هڪ [[ڏاڪن وارو کوهه|ڏاڪن وارو کوهه]] آهي، جيڪو [[چولڪيه خاندان|چولڪيه خاندان]] ٺهرايو ۽ [[پاٽن|پاٽن]] ۾ آهي؛ شهر کي سلطان [[قطب الدين ايبڪ|قطب الدين ايبڪ]] 1200 کان 1210ع جي وچ ۾ لٽيو، ۽ ٻيهر [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]] 1298ع ۾ لٽيو.{{sfn|Lal|1950|p=84}} File:Elevation of Kirtistambh Rudramahalaya Sidhpur Gujarat India.jpg|[[رُدرا مهالَيَه مندر|رُدرا مهالَيَه مندر]] جي ڪيرتي-سٽمڀ جي فني تصويرڪشي. مندر کي [[علاؤُالدين خلجي|علاؤُالدين خلجي]] تباهه ڪيو.<ref name="Burgess1874">{{Cite book |last1=Burgess |title=Photographs of Architecture and Scenery in Gujarat and Rajputana |last2=Murray |publisher=Bourne and Shepherd |year=1874 |page=19 |chapter=The Rudra Mala at Siddhpur |access-date=23 July 2016 |chapter-url=https://archive.org/stream/photographsofarc00murr#page/n17/mode/2up}}</ref> File:Exteriors Carvings of Shantaleshwara Shrine 02.jpg|[[هوئسالَيشور مندر|هوئسالَيشور مندر]] جي ٻاهران ڀت تي نقش ڪيل اُڀارَ. مندر کي ٻه ڀيرا دهلي سلطنت لٽيو ۽ تباهه ڪيو.<ref name="Bradnock2000p959">{{Cite book |last1=Robert Bradnock |url=https://books.google.com/books?id=2hCFDsTbmhoC |title=India Handbook |last2=Roma Bradnock |publisher=McGraw-Hill |year=2000 |isbn=978-0-658-01151-1 |page=959}}</ref> </gallery> == پڻ ڏسو == {{History of India|File:Rani_ki_vav1.jpg}} * [[هندستان تي منگولن جا حملا|هندستان تي منگولن جا حملا]] * [[دهلي سلطنت جو ادب|دهلي سلطنت جو ادب]] * [[بت شڪني|بت شڪني]] * [[ابراهيم لودي جو مقبرو|ابراهيم لودي جو مقبرو]] * [[فارسياتي سماج|فارسياتي سماج]] * [[بَهلول لودي جو مقبرو|بَهلول لودي جو مقبرو]] * [[دهلي سلطنت ۾ ترڪي غلام|دهلي سلطنت ۾ ترڪي غلام]] * [[ڏکڻ ايشيا ۾ اسلام|ڏکڻ ايشيا ۾ اسلام]] == وڌيڪ پڙهڻ لاءِ == * {{Encyclopaedia Islamica |last1=Seyyed Hussein-zadeh |first1=Huda |last2=Miller |first2=Isabel |title = Delhi Sultanate |year=2018 |url = https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/*-COM_037181 }} * {{Cite book |last1=Elliot |first1=H. M. |author-link1=Henry Miers Elliot |title=The History of India, as Told by Its Historians. The Muhammadan Period (Vol 3.) |title-link=The History of India, as Told by Its Own Historians |last2=John Dowson |author-link2=John Dowson |publisher=Trübner & Co. |year=1867 |location=London |chapter=15. Táríkh-i Fíroz Sháhí, of Ziauddin Barani |chapter-url=https://archive.org/stream/cu31924073036737#page/n107/mode/2up}} * {{Cite book |author-link=Nile Green |title=The Persianate World: The Frontiers of a Eurasian Lingua Franca |date=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0520972100 |editor-last=Green |editor-first=Nile Green |editor-link=Nile Green}} * {{Encyclopaedia Iranica | volume= 7 | fascicle= 3 | title = Delhi Sultanate | last = Hambly | first = Gavin R. G. |last2= Asher|first2=Catherine B. | url = https://www.iranicaonline.org/articles/delhi-sultanate | pages = 242–250 }} * {{Cite book |last=Khan |first=Mohd. Adul Wali |url=https://archive.org/stream/goldandsilvercoi019909mbp#page/n0/mode/2up |title=Gold and Silver Coins of Sultans of Delhi |publisher=Government of Andhra Pradesh |year=1974}} * {{Cite book |last=Kumar |first=Sunil |url=https://books.google.com/books?id=EoIMAQAAMAAJ |title=The Emergence of the Delhi Sultanate, 1192–1286 |date=2007 |publisher=Permanent Black |isbn=978-81-7824-147-0 |language=en}} == ٻاهريون ڳنڍڻا == * {{Commons category-inline}} * {{Wikiquote-inline}} {{انڊيا جا موضوع}} {{ترڪ موضوع|state = collapsed}} {{Authority control}} [[زمرو:دهلي سلطنت]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:هندستان جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جي قديم تاريخ]] [[زمرو:ننڍي کنڊ ۾ مسلم دور]] [[زمرو:ايشيا ۾ اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:هندوستان ۾ اڳوڻيون سلطنتون]] [[زمرو:هندستان جون اڳوڻيون بادشاهتون]] [[زمرو:ايشيا ۾ 1206ع جون قائمائون]] [[زمرو:1206ع ۾ قائم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:هندستان ۾ 13هين صديءَ جون قائمائون]] [[زمرو:هندستان ۾ 1526ع جون برخاستگيون]] [[زمرو:1526ع ۾ ختم ٿيندڙ رياستون ۽ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جا ترڪ قومون]] [[زمرو:ڀارت–ترڪي لاڳاپا]] ==حوالا== t17gxtq4hoai98zyagtpnzm4w2dyr0c 0 90572 375046 357130 2026-05-01T05:31:47Z Ibne maryam 17680 /* حوالا */ 375046 wikitext text/x-wiki {{Infobox branch of mathematics | name = ٽرگناميٽري (Trigonometry) | image = Trigonometry triangle.svg | caption = هڪ قائم الزاويا ٽڪنڊو جنهن ۾ ضلعن ۽ زاوين جو تعلق ڏيکاريل آهي. | origin = [[قديم يونان]]، هندستان | applications = [[فزيڪس]]، انجنيئرنگ، فلڪيات، بحري سفر، سروي | key_functions = Sine, Cosine, Tangent }} '''ٽرگناميٽري''' (Trigonometry) يا '''ٽڪنڊي ماپ'''، [[رياضي]]ءَ جي اها شاخ آهي جنهن جو تعلق ٽڪنڊن جي ضلعن جي ڊيگهه ۽ انهن جي زاوين جي وچ ۾ موجود تعلقات سان آهي. خاص طور تي، ٽرگناميٽريءَ جا تفاعل (Functions) هڪ قائم الزاويا ٽڪنڊي جي زاوين ۽ ان جي ضلعن جي نسبت (Ratio) جي وچ ۾ لاڳاپو بيان ڪن ٿا.<ref name="trig_intro">Lial, M. L. (2016). Trigonometry. Pearson.</ref> == تاريخي پس منظر == * '''قديم يونان:''' هي علم ٽين صدي قبل مسيح ۾ يوناني دنيا ۾ جاميٽري (Geometry) کي فلڪياتي مطالعي لاءِ استعمال ڪرڻ دوران اڀريو. يونانين جو وڏو ڌيان "چوڊرس" (Chords) جي حسابن تي هو. * '''هندستان:''' قديم هندستاني رياضيدانن سڀ کان پهريان ٽرگناميٽري جي نسبتن (جهڙوڪ سائن - Sine) جا ٽيبل تيار ڪيا.<ref name="history_trig">Boyer, C. B. (1991). A History of Mathematics. Wiley.</ref> == استعمال == ٽرگناميٽري تاريخي طور تي هيٺين شعبن ۾ استعمال ٿيندي رهي آهي: * '''نيويگيشن (Navigation):''' سمنڊن يا خلا ۾ رستن جي نشاندهي لاءِ. * '''سروي (Surveying):''' زمين جي ماپ ۽ نقشن جي تياريءَ لاءِ. * '''فلڪيات (Astronomy):''' ستارن ۽ سيارن جي فاصلي کي ماپڻ لاءِ. * '''جيوڊيسي (Geodesy):''' زمين جي ماپ ۽ شڪل جو مطالعو. == ٽرگناميٽري سڃاڻپون (Identities) == ٽرگناميٽري پنهنجي ڪيترين ئي "سڃاڻپون" يا فارمولن (Identities) جي ڪري مشهور آهي. اهي سڃاڻپون پيچيده رياضياتي جملن کي سادو ڪرڻ، انهن کي مفيد صورت ۾ آڻڻ، يا مساواتن کي حل ڪرڻ لاءِ استعمال ڪيون وينديون آهن.<ref name="identities">Stewart, J. (2015). Precalculus: Mathematics for Calculus. Cengage Learning.</ref> ==حوالا== {{حوالا}} [[زمرو:ٽرگناميٽري]] [[زمرو:جاميٽري]] [[زمرو:رياضيات]] johyfj1io82hjqj1zpbldfgbt6hsfcw 14 90783 375093 357676 2026-05-01T09:38:44Z Memon2025 21315 /* */ 375093 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اتر ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] 8u9hv50hj6czzeptint2unt3ny9tolz 375096 375093 2026-05-01T09:42:03Z Memon2025 21315 375096 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اتر ايشيا]] [[زمرو:تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ علائقا]] m2in4di8erm3xcziq5j1bz3mz7ptyjz 14 93652 375027 366533 2026-05-01T05:14:02Z Ibne maryam 17680 /* */ 375027 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] [[زمرو:شماريات]] 7l5tolu9vkcwk0xqbdt30fnbrplym5z 14 93654 375053 366554 2026-05-01T05:41:09Z Ibne maryam 17680 /* */ 375053 wikitext text/x-wiki [[زمرو:انگ]] [[زمرو:نظام]] [[زمرو:رياضي]] gz5qzljp096v7ppwq08u3dubvvrfbdf 10 94236 374950 368212 2026-04-30T23:29:01Z Intisar Ali 8681 /* */ 374950 wikitext text/x-wiki <includeonly>&#x2016;{{#if:{{{1|}}}|<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#x2016;</includeonly><noinclude> {{Documentation subpage}} cys20mjmksx4ko9x4bssjaiujo7baw8 374951 374950 2026-04-30T23:29:55Z Intisar Ali 8681 /* */ 374951 wikitext text/x-wiki <includeonly> &#x2016;{{#if:{{{1|}}} |<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span> |&nbsp;&middot;&nbsp; }}&#x2016; </includeonly><noinclude> {{Documentation subpage}} </noinclude> rptd6cl9cqttwcv179a8nmk7lg9o4ov 374952 374951 2026-04-30T23:30:51Z Intisar Ali 8681 /* */ 374952 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Template| &#x2016;{{#if:{{{1|}}} |<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span> |&nbsp;&middot;&nbsp; }}&#x2016; }} </includeonly><noinclude> {{Documentation subpage}} </noinclude> 69b9u1p8q2yjqdlgnrrwun3bz1zo1lz 374953 374952 2026-04-30T23:31:27Z Intisar Ali 8681 /* */ 374953 wikitext text/x-wiki <includeonly>&#x2016;{{#if:{{{1|}}}|<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#x2016;</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 43wryrki6yhuntg1yzmj909hksoql1b 374954 374953 2026-04-30T23:37:30Z Intisar Ali 8681 /* */ 374954 wikitext text/x-wiki <includeonly>&#x2016;{{#if:{{{1|}}}|<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#x2016;</includeonly><noinclude> o3jn2r7bt8f3asr42xgryr9uqfnbxku 374955 374954 2026-04-30T23:39:10Z Intisar Ali 8681 /* */ 374955 wikitext text/x-wiki <includeonly>&#x2016;{{#if:{{{1|}}}|<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#x2016;</includeonly><noinclude> {{documentation|content= هي سانچو متن کي ٻٽي عمودي ليڪن (||) جي وچ ۾ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي ({{unichar|2016|ٻٽو عمودي ليڪ}})، جيئن [[نورم (رياضي)|نورم]] ڏيکارڻ لاءِ۔ اهو ليڪن جي اندر ٻنهي پاسن تي 0.1 em جي جاءِ (padding) شامل ڪري ٿو۔ == استعمال == <syntaxhighlight lang="wikitext"> جڏهن {{math|{{norm|''x''}} < 7}}، تڏهن فنڪشن مثبت هوندو آهي۔ </syntaxhighlight> جڏهن {{math|{{norm|''x''}} < 7}}، تڏهن فنڪشن مثبت هوندو آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> هي نشان {{math|{{norm}}}} جو مطلب آهي ''نورم''۔ </syntaxhighlight> هي نشان {{math|{{norm}}}} جو مطلب آهي ''نورم''۔ == پڻ ڏسو == * {{tl|abs}} * {{tl|bra-ket}} * {{tl|langle}} ۽ {{tl|rangle}} * {{tl|pars}} * {{tl|pipe}} [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] }}</noinclude> 67d0fb8qtduj4pfbmzxrqqr8mvztpmc 374956 374955 2026-04-30T23:41:31Z Intisar Ali 8681 /* */ 374956 wikitext text/x-wiki <includeonly>&#x2016;{{#if:{{{1|}}}|<span class="nowrap" style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#x2016;</includeonly><noinclude> {{Documentation subpage}} {{High-use}} هي سانچو متن کي ٻٽي عمودي ليڪن (&#x2016;&#x2016;) جي وچ ۾ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جيئن [[نورم (رياضي)|نورم]] ڏيکارڻ لاءِ۔ اهو ليڪن جي اندر ٻنهي پاسن تي 0.1 em جي جاءِ (padding) شامل ڪري ٿو۔ == استعمال == <syntaxhighlight lang="wikitext"> جڏهن {{math|{{norm|''x''}} < 7}}، تڏهن فنڪشن مثبت هوندو آهي۔ </syntaxhighlight> جڏهن {{math|{{norm|''x''}} < 7}}، تڏهن فنڪشن مثبت هوندو آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> هي نشان {{math|{{norm}}}} جو مطلب آهي ''نورم''۔ </syntaxhighlight> هي نشان {{math|{{norm}}}} جو مطلب آهي ''نورم''۔ == پڻ ڏسو == * {{tl|abs}} * {{tl|bra-ket}} * {{tl|langle}} ۽ {{tl|rangle}} * {{tl|pars}} * {{tl|pipe}} <includeonly> [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] </includeonly> </noinclude> hsiijvdl1a0p5jpw4aibkouwr2cbk22 0 95704 374819 2026-04-30T12:56:20Z Ibne maryam 17680 صفحي "[[:en:Special:Redirect/revision/1324935436|Thousand Islands]]" جي شروعاتي ڀاڱي جو ترجمو ڪندي سرجيو ويو 374819 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=Map of the Thousand Islands region|seat_type=Largest city|seat={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** [[Kingston, Ontario|Kingston]] {{tree list end}}|subdivision_type=Countries|subdivision_name={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** {{flag|Ontario}} * {{flag|United States}} ** {{flag|New York}} {{tree list end}}|subdivision_type1=Subnations|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=Thousand Islands in North America}} '''هزار ٻيٽ (انگريزي: Thousand Islands، فرانسيسي:''' {{langx|fr|Mille-Îles}}){{IPA|fr|mil il|pron}}، مل ال) اتر آمريڪا ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو کان اڀري ٿي، 1864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ ٻيٽن جو ميڙ آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، اونٽاريو کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> f5iv141hpiys8logt4f4bd5pktib0o7 374820 374819 2026-04-30T12:59:48Z Ibne maryam 17680 374820 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=Map of the Thousand Islands region|seat_type=Largest city|seat={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** [[Kingston, Ontario|Kingston]] {{tree list end}}|subdivision_type=Countries|subdivision_name={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** {{flag|Ontario}} * {{flag|United States}} ** {{flag|New York}} {{tree list end}}|subdivision_type1=Subnations|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=Thousand Islands in North America}} '''هزار ٻيٽ''' (انگريزي: Thousand Islands، فرانسيسي: Mille-Îles، اچار: مل ال) اتر آمريڪا ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو کان اڀري ٿي، 1864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ ٻيٽن جو ميڙ آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، اونٽاريو کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] jyzbkvci63h1qru4a9tgw6nt36ljthu 374821 374820 2026-04-30T13:00:28Z Ibne maryam 17680 added [[Category:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=Map of the Thousand Islands region|seat_type=Largest city|seat={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** [[Kingston, Ontario|Kingston]] {{tree list end}}|subdivision_type=Countries|subdivision_name={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** {{flag|Ontario}} * {{flag|United States}} ** {{flag|New York}} {{tree list end}}|subdivision_type1=Subnations|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=Thousand Islands in North America}} '''هزار ٻيٽ''' (انگريزي: Thousand Islands، فرانسيسي: Mille-Îles، اچار: مل ال) اتر آمريڪا ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو کان اڀري ٿي، 1864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ ٻيٽن جو ميڙ آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، اونٽاريو کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] 2furyppoxtnk2y3of3n3ke47ckswkzo 374822 374821 2026-04-30T13:00:51Z Ibne maryam 17680 added [[Category:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374822 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=Map of the Thousand Islands region|seat_type=Largest city|seat={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** [[Kingston, Ontario|Kingston]] {{tree list end}}|subdivision_type=Countries|subdivision_name={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** {{flag|Ontario}} * {{flag|United States}} ** {{flag|New York}} {{tree list end}}|subdivision_type1=Subnations|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=Thousand Islands in North America}} '''هزار ٻيٽ''' (انگريزي: Thousand Islands، فرانسيسي: Mille-Îles، اچار: مل ال) اتر آمريڪا ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو کان اڀري ٿي، 1864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ ٻيٽن جو ميڙ آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، اونٽاريو کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] 0f2in7nqu28ij698ygg6ewjl0rms95i 374823 374822 2026-04-30T13:01:48Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374823 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=Map of the Thousand Islands region|seat_type=Largest city|seat={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** [[Kingston, Ontario|Kingston]] {{tree list end}}|subdivision_type=Countries|subdivision_name={{tree list}} * {{flag|Canada}} ** {{flag|Ontario}} * {{flag|United States}} ** {{flag|New York}} {{tree list end}}|subdivision_type1=Subnations|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=Thousand Islands in North America}} '''هزار ٻيٽ''' (انگريزي: Thousand Islands، فرانسيسي: Mille-Îles، اچار: مل ال) اتر آمريڪا ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو کان اڀري ٿي، 1864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ ٻيٽن جو ميڙ آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، اونٽاريو کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] l78n8d8kbb225w6c85q97xdy8jfhnyy 374824 374823 2026-04-30T13:12:07Z Ibne maryam 17680 374824 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''Thousand Islands'''<br />Images top to bottom, left to right: 1898 touring map, Batterman's Point in [[Thousand Islands National Park]], [[Thousand Islands Bridge]], [[Boldt Castle]], [[Singer Castle]], Sunset over one of the smallest of the Thousand Islands|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] btm8bqtwr86qvnjnry31acfo9hfmfi9 374825 374824 2026-04-30T13:18:39Z Ibne maryam 17680 374825 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] oh6iqxrj7wgoeclzs4ocuehzacyohcz 374828 374825 2026-04-30T13:51:24Z Ibne maryam 17680 374828 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] 2cu49gt3p4lt8b66h1ig37yik7d5m4w 374834 374828 2026-04-30T15:23:40Z Ibne maryam 17680 added [[Category:سياحتي ڪشش]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374834 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] krud73j7ila43ducch93y869fganecz 374835 374834 2026-04-30T15:25:40Z Ibne maryam 17680 /* گيلري */ 374835 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="100"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg|Several of the Thousand Islands viewed from [[New York (state)|New York]] toward [[Ontario]] Image:Carlb-1000-isles.jpg|Thousand Islands near [[Ivy Lea, Ontario]] Image:Thousand Islands House.JPG|A house on one of the islands in the region Image:Thousand Islands single house.jpg|[[Just Room Enough Island]] </gallery> ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] nrvv6t0t6ejm685rctpteihiusjdrm8 374839 374835 2026-04-30T15:33:51Z Ibne maryam 17680 374839 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] jl1nnkr5hcvsedish9fbtjacp6tv5ev 374840 374839 2026-04-30T15:36:41Z Ibne maryam 17680 374840 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="First Time Visitors">{{حوالو ويب|date=2016|quote=December 11, 2016}}</ref> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن. ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي.<ref name="WaPO_1000IslandsDef">{{حوالو ويب|date=September 3, 2010|quote=January 30, 2015}}</ref> <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = [[Walt Whitman]] |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} Prior to European colonization, the Thousand Islands region was home to, or visited by, members of the [[Iroquois|Iroquois Confederacy]] and [[Ojibwa people]]. Their name for the islands was ''Manitouana'' or the "Garden of the Great Spirit".<ref name=Bell_2007>{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> The region was a part of the [[War of 1812]] between the British Empire and the United States. Many sites from the war can be found, such as [[Fort Wellington]] in Prescott, Ontario and the garrison on Chimney Island, Mallorytown, Ontario. Museums about the war can be found on both the Canadian and American side of the river. {{multiple image | width=190 | image1=Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2=Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer=Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] ixjjn4iurwh2gv4zmblq9mcci774e4a 374841 374840 2026-04-30T15:37:56Z Ibne maryam 17680 374841 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = [[Walt Whitman]] |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} Prior to European colonization, the Thousand Islands region was home to, or visited by, members of the [[Iroquois|Iroquois Confederacy]] and [[Ojibwa people]]. Their name for the islands was ''Manitouana'' or the "Garden of the Great Spirit".<ref name=Bell_2007>{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> The region was a part of the [[War of 1812]] between the British Empire and the United States. Many sites from the war can be found, such as [[Fort Wellington]] in Prescott, Ontario and the garrison on Chimney Island, Mallorytown, Ontario. Museums about the war can be found on both the Canadian and American side of the river. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] ol4mheafhmdf3u6d9iq3mjh65qxx9op 374845 374841 2026-04-30T15:56:47Z Ibne maryam 17680 374845 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * نياگرا فالز * ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست. * ايمهرسٽ ٻيٽ گرينيڊيئر ٻيٽ، نيو يارڪ هوچيلاگا آرڪيپيلاگو مري آئل شوگر ٻيٽ ڏکڻ اونٽاريو اُپر اسٽيٽ نيو يارڪ ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 87fqqbnz3yujpfk3nvvlyztvh5bpxde 374846 374845 2026-04-30T16:00:27Z Ibne maryam 17680 374846 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[آمريڪا ۾ مسجدن جي فهرست]] * [[ڪينيڊا جا صوبا ۽ علائقا|ڪينيڊا ۾ سياحن جي منزلن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 7ijl53y3wl42w87mfcl24ru4vwug59o 374847 374846 2026-04-30T16:02:15Z Ibne maryam 17680 374847 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] * [[آمريڪا ۾ مسجدن جي فهرست]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] fxraiaqg1yxumgvb4tqnws24mpnyho5 374849 374847 2026-04-30T16:06:09Z Ibne maryam 17680 374849 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = Historical postcard views of Alexandria Bay (left) and a steamboat touring Lost Channel, {{Circa|1900}} }} In the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] jqeia733kkenricxjkedzl68ae1kwa1 374873 374849 2026-04-30T17:50:40Z Ibne maryam 17680 374873 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} . * 19 هين صدي جي آخر ۽ 20 هين صدي جي شروعات ۾، ڪيترن ئي معزز سياحن هن علائقي کي سمر ريسورٽ طور مشهور ڪيو. ريسورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (1874-1912) دوران، گهڻا امير موڪلون نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جي سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا، ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. * هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، 1888 ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو 20 هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي سنگر ڪاسل سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي 75 سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. * هزار ٻيٽ ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ياٽ، جن مان ڪيتريون ئي نٿنيل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلبن مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪئي. the late 19th and early 20th centuries, many distinguished visitors made the region widely known as a summer resort. During the half century (1874–1912) of the resort's greatest prominence, most wealthy vacationers came from [[New York City]], joined by prominent families from [[Chicago]], [[Cleveland]], [[Pittsburgh]] and other cities of the United States and Canada. Several grand hotels provided luxurious accommodations while steamboats offered extensive tours among the islands. Wealthy and middle-class summer residents built summer homes, and the region retains a historically important collection of vacation homes from this time. Among the lavish homes built during this time were several masonry "castles", some of which remain as international landmarks. The region's first castle, [[Castle Rest]], was built in 1888; it was destroyed in the mid-20th century.<ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> The most famous extant examples are "The Towers" on [[Dark Island]], now called [[Singer Castle]], and the previously long-neglected [[Boldt Castle]] on [[Heart Island]], which had been left unfinished for over 75 years upon the untimely death of [[George Boldt]]'s wife. It has since been completed over the recent decades in accord with Boldt's original plans. The Thousand Islands have long been a center for recreational boating. Large steam yachts, many designed by [[Nathanael Herreshoff]], required distinctive yacht houses. The region was known also for innovative power boating during this period. Three local yacht clubs hosted the [[Gold Cup Races]] of the [[American Power Boat Association]] for nine consecutive years.{{when|date=November 2016}} ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 1ha7we80x76m7cz597thg159oi47i5c 374982 374873 2026-05-01T02:43:31Z Ibne maryam 17680 374982 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 1ad9kak8uclul311hk7e7etcfrhqa8r 374983 374982 2026-05-01T02:45:08Z Ibne maryam 17680 374983 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== The Thousand Islands [[archipelago]] is at the outlet of [[Lake Ontario]] at the head of the [[Saint Lawrence River]]. The region is bisected by the [[Canada–United States border]] and covers portions of [[Jefferson County, New York|Jefferson]] and [[St. Lawrence County, New York|St.&nbsp;Lawrence]] counties in the [[U.S. state]] of [[New York (state)|New York]], in addition to parts of the [[United Counties of Leeds and Grenville]] and [[Frontenac County]] in the [[Canadian province]] of Ontario. [[Geology|Geologically]], most of the islands are where a branch of the [[Canadian Shield]], known as the [[Thousand Islands – Frontenac Arch]] region, runs south across the river to join with the [[Adirondacks]]. This region was designated a World [[Biosphere Reserve]] by [[UNESCO]] in 2002.<ref name=UNESCO>{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===Transportation=== The [[Thousand Islands Bridge]] connects New York State and Ontario by traversing [[Wellesley Island]] at the northernmost point of [[Interstate 81]] in Jefferson County and meets [[Ontario Highway 137|Highway 137]], which leads to [[Ontario Highway 401|Highway 401]]. The waterfront is served by New York State [[New York State Route 12|Routes 12]] and [[New York State Route 37|37]] and by the [[Thousand Islands Parkway]] in Ontario. Ontario also has the [[Waterfront Trail]] alongside the Parkway for cyclists who wish to see the area in an alternative way. [[Seawaymax]] lake freighters often ply the [[Saint Lawrence Seaway]]. As is usual in inland waters of the United States and Canada, vessels must use [[maritime pilots]] to help them travel safely.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref> In places, a vessel less than {{convert|25|ft}} offshore can find itself in over {{convert|200|ft}} of water. Conversely, rocks and shoals less than {{convert|2|ft|cm|spell=in}} underwater can be found in the center of otherwise deep waters. Due to the great number of rocks and shoals just above or below the water's surface, navigation outside of the marked channels at night can be dangerous. Before the introduction of the [[zebra mussel]], visibility of only {{convert|10|to|15|ft}} was usual, slightly decreasing as the years passed. Water clarity improved markedly in the mid-1990s with the arrival of zebra mussels, which feed on algae. The water is so clear in some areas a rocky bottom can be observed in {{convert|80|ft}} of water. The area has several shipwrecks, and although most are over {{convert|100|ft}} underwater, some are a mere {{convert|15|ft|m}} down and can be seen from the surface. === Population centers === The single largest city in the region is [[Kingston, Ontario]], which has a metropolitan population of more than 170,000 (2021). The city marks the western end of the region in Canada, while [[Brockville]], Ontario, to the east, is the other large population center. The American region along the river is much less dense; the largest city is [[Watertown, New York]], which has a population of 25,000 (2020) and is {{convert|20|miles|spell=in}} inland. There are a number of seasonal communities which grow significantly in the summer, like [[Thousand Island Park]] in New York. '''In New York, United States'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> This region is within [[Jefferson County, New York|Jefferson County]]: {{Div col|colwidth=12em}} * [[Alexandria Bay, New York|Alexandria Bay]] * [[Cape Vincent, New York|Cape Vincent]] * [[Clayton, New York|Clayton]] * [[Henderson, New York|Henderson Harbor]] * [[Sackets Harbor, New York|Sackets Harbor]] * Northern Tug Hill * [[Watertown, New York|Watertown]] {{Div col end}} '''In Ontario, Canada<ref name=":0" />''' This region includes the southern areas of [[Frontenac County|Frontenac]] and [[United Counties of Leeds and Grenville|Leeds & Grenville]] counties: {{Div col|colwidth=12em}} * [[Brockville]] * [[Gananoque]] * [[Kingston, Ontario|Kingston]] * [[Prescott, Ontario|Prescott]] * [[Thousand Islands Parkway]] {{Div col end}} ===Notable islands=== [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|Detailed map of the Thousand Islands]] * The largest island in the group, [[Wolfe Island (Ontario)|Wolfe Island]], is entirely in Ontario. Other large islands in the archipelago include New York's [[Grindstone Island]] and [[Wellesley Island]], and Ontario's [[Howe Island]]. * Adjacent to Wolfe Island but part of New York is [[Carleton Island]], the site of a ruined fort, [[Fort Haldimand]], built in 1779 by the British during the American Revolutionary War. The island was captured by three American soldiers during the [[War of 1812]] and remains part of the United States. * [[Deer Island (Thousand Islands)|Deer Island]], about {{convert|2|mi|km|spell=in}} north of [[Alexandria Bay]], is owned by the secret society of [[Skull and Bones]]. * A pair of islands southwest of [[Grenadier Island (Saint Lawrence River)|Grenadier Island]] are collectively called [[Zavikon Island]]. A popular but incorrect<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> tale is that the larger island is in Canada, while the smaller one is in the United States, and the foot bridge between them is the shortest international bridge in the world.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> Zavikon Island is entirely in Canada and belongs to the [[Leeds and Grenville United Counties, Ontario|Leeds and Grenville]] municipal unit.<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * [[Longue Vue Island]] is the only artificial island in the region. * [[Ironsides Island]] is home to one of the largest [[great blue heron]] [[rookeries]] in northern New York State, where over one thousand herons return to breed each April.<ref name=TNC_herons>{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> The uninhabited rocky island near [[Alexandria Bay, New York]], is owned by [[The Nature Conservancy]] and was listed as a [[National Natural Landmark]] in 1967.<ref name=NPS_NLL>{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * [[Calumet Island]] is near [[Clayton, New York]]. The privately owned island formerly featured a "castle" mansion belonging to New York tobacco tycoon Charles G. Emery, and later hosted a marina in the 1960s.<ref name=life>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name=SteelKing>{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * [[Just Room Enough Island]] is the smallest inhabited island in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 62v49z4tqtbvnxfer8z6wtxux9j6hwo 374985 374983 2026-05-01T03:20:18Z Ibne maryam 17680 374985 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''In New York, United States'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> This region is within [[Jefferson County, New York|Jefferson County]]: {{Div col|colwidth=12em}} * [[Alexandria Bay, New York|Alexandria Bay]] * [[Cape Vincent, New York|Cape Vincent]] * [[Clayton, New York|Clayton]] * [[Henderson, New York|Henderson Harbor]] * [[Sackets Harbor, New York|Sackets Harbor]] * Northern Tug Hill * [[Watertown, New York|Watertown]] {{Div col end}} '''In Ontario, Canada<ref name=":0" />''' This region includes the southern areas of [[Frontenac County|Frontenac]] and [[United Counties of Leeds and Grenville|Leeds & Grenville]] counties: {{Div col|colwidth=12em}} * [[Brockville]] * [[Gananoque]] * [[Kingston, Ontario|Kingston]] * [[Prescott, Ontario|Prescott]] * [[Thousand Islands Parkway]] {{Div col end}} ===Notable islands=== [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|Detailed map of the Thousand Islands]] * The largest island in the group, [[Wolfe Island (Ontario)|Wolfe Island]], is entirely in Ontario. Other large islands in the archipelago include New York's [[Grindstone Island]] and [[Wellesley Island]], and Ontario's [[Howe Island]]. * Adjacent to Wolfe Island but part of New York is [[Carleton Island]], the site of a ruined fort, [[Fort Haldimand]], built in 1779 by the British during the American Revolutionary War. The island was captured by three American soldiers during the [[War of 1812]] and remains part of the United States. * [[Deer Island (Thousand Islands)|Deer Island]], about {{convert|2|mi|km|spell=in}} north of [[Alexandria Bay]], is owned by the secret society of [[Skull and Bones]]. * A pair of islands southwest of [[Grenadier Island (Saint Lawrence River)|Grenadier Island]] are collectively called [[Zavikon Island]]. A popular but incorrect<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> tale is that the larger island is in Canada, while the smaller one is in the United States, and the foot bridge between them is the shortest international bridge in the world.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> Zavikon Island is entirely in Canada and belongs to the [[Leeds and Grenville United Counties, Ontario|Leeds and Grenville]] municipal unit.<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * [[Longue Vue Island]] is the only artificial island in the region. * [[Ironsides Island]] is home to one of the largest [[great blue heron]] [[rookeries]] in northern New York State, where over one thousand herons return to breed each April.<ref name=TNC_herons>{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> The uninhabited rocky island near [[Alexandria Bay, New York]], is owned by [[The Nature Conservancy]] and was listed as a [[National Natural Landmark]] in 1967.<ref name=NPS_NLL>{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * [[Calumet Island]] is near [[Clayton, New York]]. The privately owned island formerly featured a "castle" mansion belonging to New York tobacco tycoon Charles G. Emery, and later hosted a marina in the 1960s.<ref name=life>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name=SteelKing>{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * [[Just Room Enough Island]] is the smallest inhabited island in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] 9vh86207of51j9q90def0r0tpksaovc 374986 374985 2026-05-01T03:34:43Z Ibne maryam 17680 374986 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} ===Notable islands=== [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|Detailed map of the Thousand Islands]] * The largest island in the group, [[Wolfe Island (Ontario)|Wolfe Island]], is entirely in Ontario. Other large islands in the archipelago include New York's [[Grindstone Island]] and [[Wellesley Island]], and Ontario's [[Howe Island]]. * Adjacent to Wolfe Island but part of New York is [[Carleton Island]], the site of a ruined fort, [[Fort Haldimand]], built in 1779 by the British during the American Revolutionary War. The island was captured by three American soldiers during the [[War of 1812]] and remains part of the United States. * [[Deer Island (Thousand Islands)|Deer Island]], about {{convert|2|mi|km|spell=in}} north of [[Alexandria Bay]], is owned by the secret society of [[Skull and Bones]]. * A pair of islands southwest of [[Grenadier Island (Saint Lawrence River)|Grenadier Island]] are collectively called [[Zavikon Island]]. A popular but incorrect<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> tale is that the larger island is in Canada, while the smaller one is in the United States, and the foot bridge between them is the shortest international bridge in the world.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> Zavikon Island is entirely in Canada and belongs to the [[Leeds and Grenville United Counties, Ontario|Leeds and Grenville]] municipal unit.<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * [[Longue Vue Island]] is the only artificial island in the region. * [[Ironsides Island]] is home to one of the largest [[great blue heron]] [[rookeries]] in northern New York State, where over one thousand herons return to breed each April.<ref name=TNC_herons>{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> The uninhabited rocky island near [[Alexandria Bay, New York]], is owned by [[The Nature Conservancy]] and was listed as a [[National Natural Landmark]] in 1967.<ref name=NPS_NLL>{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * [[Calumet Island]] is near [[Clayton, New York]]. The privately owned island formerly featured a "castle" mansion belonging to New York tobacco tycoon Charles G. Emery, and later hosted a marina in the 1960s.<ref name=life>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name=SteelKing>{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * [[Just Room Enough Island]] is the smallest inhabited island in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> <br>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ،<br> سينٽ لارنس جي هيٺان سفر،<br> شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ،<br> ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو<br> ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا،<br> رات جو ماني پچائڻ وقت،<br> بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون<br> ۽ دونھين جو وهڪرو.<br> "خوشين جو گيت"، 1855ع |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] iycppmxz2pt775higd5plvxs663t5n9 374987 374986 2026-05-01T03:39:04Z Ibne maryam 17680 374987 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} ===Notable islands=== [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|Detailed map of the Thousand Islands]] * The largest island in the group, [[Wolfe Island (Ontario)|Wolfe Island]], is entirely in Ontario. Other large islands in the archipelago include New York's [[Grindstone Island]] and [[Wellesley Island]], and Ontario's [[Howe Island]]. * Adjacent to Wolfe Island but part of New York is [[Carleton Island]], the site of a ruined fort, [[Fort Haldimand]], built in 1779 by the British during the American Revolutionary War. The island was captured by three American soldiers during the [[War of 1812]] and remains part of the United States. * [[Deer Island (Thousand Islands)|Deer Island]], about {{convert|2|mi|km|spell=in}} north of [[Alexandria Bay]], is owned by the secret society of [[Skull and Bones]]. * A pair of islands southwest of [[Grenadier Island (Saint Lawrence River)|Grenadier Island]] are collectively called [[Zavikon Island]]. A popular but incorrect<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> tale is that the larger island is in Canada, while the smaller one is in the United States, and the foot bridge between them is the shortest international bridge in the world.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> Zavikon Island is entirely in Canada and belongs to the [[Leeds and Grenville United Counties, Ontario|Leeds and Grenville]] municipal unit.<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * [[Longue Vue Island]] is the only artificial island in the region. * [[Ironsides Island]] is home to one of the largest [[great blue heron]] [[rookeries]] in northern New York State, where over one thousand herons return to breed each April.<ref name=TNC_herons>{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> The uninhabited rocky island near [[Alexandria Bay, New York]], is owned by [[The Nature Conservancy]] and was listed as a [[National Natural Landmark]] in 1967.<ref name=NPS_NLL>{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * [[Calumet Island]] is near [[Clayton, New York]]. The privately owned island formerly featured a "castle" mansion belonging to New York tobacco tycoon Charles G. Emery, and later hosted a marina in the 1960s.<ref name=life>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name=SteelKing>{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * [[Just Room Enough Island]] is the smallest inhabited island in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] b0q4y901dtyx0ekjlvm9wu7tj4wpynw 374988 374987 2026-05-01T04:05:10Z Ibne maryam 17680 374988 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} === قابل ذڪر ٻيٽ === [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|ٿائوزنڊ آئلينڊز جو تفصيلي نقشو]] * گروپ ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ، وولف ٻيٽ مڪمل طور تي اونٽاريو ۾ آهي. ٻين وڏن ٻيٽن ۾ نيو يارڪ جو گرائنڊ اسٽون ٻيٽ ۽ ويلزلي ٻيٽ ۽ اونٽاريو جو هووي ٻيٽ شامل آهن. * وولف ٻيٽ جي ڀرسان، پر نيو يارڪ جو حصو، هڪ تباهه ٿيل قلعي جي جاءِ، فورٽ هالڊيمنڊ 1779ع ۾ برطانوين پاران آمريڪي انقلابي جنگ دوران ٺاهيو ويو. ٻيٽ کي ٽن آمريڪي سپاهين قبضو ڪيو هو ۽ 1812ع جي جنگ دوران ۽ پوء آمريڪا جو حصو رهي ٿو. * اليگزينڊريا بي کان تقريباً ٻه ميل (<small>3.2</small> ڪلوميٽر) اتر ۾، ڊيئر ٻيٽ، "اسڪل اينڊ بونز" جي خفيه سوسائٽي جي ملڪيت آهي. * گرينيڊيئر ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾، ٻيٽن جي هڪ جوڙي کي مجموعي طور تي زئويڪون ٻيٽ سڏيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref> <ref name=":1" /> هڪ مشهور پر غلط ڪهاڻي اها آهي<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref> ته وڏو ٻيٽ ڪينيڊا ۾ آهي جڏهن ته ننڍو ٻيٽ آمريڪا ۾ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ پيادل پل دنيا جو سڀ کان ننڍو بين الاقوامي پل آهي.<ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> حقيقت اها آهي ته زئويڪون ٻيٽ مڪمل طور تي ڪئناڊا ۾ آهي ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ميونسپل يونٽ سان تعلق رکي ٿو. * لونگيو ويو ٻيٽ علائقي ۾ واحد مصنوعي ٻيٽ آهي. * آئرن سائڊز ٻيٽ اتر نيو يارڪ رياست ۾ سڀ کان وڏي گريٽ نيري سارسن (Blue herons) مان هڪ جو گھر آهي. جتي هر اپريل ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ هيرون نسل حاصل ڪرڻ لاءِ واپس ايندا آهن. غير آباد پٿر وارو ٻيٽ (اليگزينڊريا بي، نيو يارڪ جي ويجهو) دي نيچر ڪنزروينسي جي ملڪيت آهي ۽ 1967 ۾ نيشنل نيچرل لينڊ مارڪ جي طور تي درج ڪيو ويو. * ڪئلوميٽ ٻيٽ ڪليٽن، نيو يارڪ جي ويجهو آهي. خانگي ملڪيت واري ٻيٽ ۾ اڳ ۾ نيويارڪ جي تمباکو ٽائيڪون، چارلس جي ايمري جي ملڪيت واري "قلعي" جي حويلي هئي ۽ پوء 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مرينا بوٽ ريس جي ميزباني ڪيو. * "جسٽ روم انف" ٻيٽ دنيا جو سڀ کان ننڍو آبادي وارو ٻيٽ آهي. * A pair of islands southwest of [[Grenadier Island (Saint Lawrence River)|Grenadier Island]] are collectively called [[Zavikon Island]]. A popular but incorrect tale is that the larger island is in Canada, while the smaller one is in the United States, and the foot bridge between them is the shortest international bridge in the world.<ref name=":1">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> Zavikon Island is entirely in Canada and belongs to the [[Leeds and Grenville United Counties, Ontario|Leeds and Grenville]] municipal unit.<ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * [[Longue Vue Island]] is the only artificial island in the region. * [[Ironsides Island]] is home to one of the largest [[great blue heron]] [[rookeries]] in northern New York State, where over one thousand herons return to breed each April.<ref name=TNC_herons>{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> The uninhabited rocky island near [[Alexandria Bay, New York]], is owned by [[The Nature Conservancy]] and was listed as a [[National Natural Landmark]] in 1967.<ref name=NPS_NLL>{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * [[Calumet Island]] is near [[Clayton, New York]]. The privately owned island formerly featured a "castle" mansion belonging to New York tobacco tycoon Charles G. Emery, and later hosted a marina in the 1960s.<ref name=life>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name=SteelKing>{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * [[Just Room Enough Island]] is the smallest inhabited island in the world.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] be2aaiw4k88ek33cf5j7cb2e7aabnpu 374989 374988 2026-05-01T04:10:36Z Ibne maryam 17680 374989 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} === قابل ذڪر ٻيٽ === [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|ٿائوزنڊ آئلينڊز جو تفصيلي نقشو]] * گروپ ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ، وولف ٻيٽ مڪمل طور تي اونٽاريو ۾ آهي. ٻين وڏن ٻيٽن ۾ نيو يارڪ جو گرائنڊ اسٽون ٻيٽ ۽ ويلزلي ٻيٽ ۽ اونٽاريو جو هووي ٻيٽ شامل آهن. * وولف ٻيٽ جي ڀرسان، پر نيو يارڪ جو حصو، هڪ تباهه ٿيل قلعي جي جاءِ، فورٽ هالڊيمنڊ 1779ع ۾ برطانوين پاران آمريڪي انقلابي جنگ دوران ٺاهيو ويو. ٻيٽ کي ٽن آمريڪي سپاهين قبضو ڪيو هو ۽ 1812ع جي جنگ دوران ۽ پوء آمريڪا جو حصو رهي ٿو. * اليگزينڊريا بي کان تقريباً ٻه ميل (<small>3.2</small> ڪلوميٽر) اتر ۾، ڊيئر ٻيٽ، "اسڪل اينڊ بونز" جي خفيه سوسائٽي جي ملڪيت آهي. * گرينيڊيئر ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾، ٻيٽن جي هڪ جوڙي کي مجموعي طور تي زئويڪون ٻيٽ سڏيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref> <ref name=":1">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> هڪ مشهور پر غلط ڪهاڻي اها آهي<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref> ته وڏو ٻيٽ ڪينيڊا ۾ آهي جڏهن ته ننڍو ٻيٽ آمريڪا ۾ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ پيادل پل دنيا جو سڀ کان ننڍو بين الاقوامي پل آهي.<ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> حقيقت اها آهي ته زئويڪون ٻيٽ مڪمل طور تي ڪئناڊا ۾ آهي ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ميونسپل يونٽ سان تعلق رکي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * لونگيو ويو ٻيٽ علائقي ۾ واحد مصنوعي ٻيٽ آهي. * آئرن سائڊز ٻيٽ اتر نيو يارڪ رياست ۾ سڀ کان وڏي گريٽ نيري سارسن (Blue herons) مان هڪ جو گھر آهي. جتي هر اپريل ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ هيرون نسل حاصل ڪرڻ لاءِ واپس ايندا آهن.<ref name="TNC_herons">{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> اليگزينڊريا بي، نيو يارڪ جي ويجهو، غير آباد پٿر وارو ٻيٽ "دي نيچر ڪنزروينسي" جي ملڪيت آهي ۽ سال 1967ع ۾ نيشنل نيچرل لينڊ مارڪ جي طور تي درج ڪيو ويو.<ref name="NPS_NLL">{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * ڪئلوميٽ ٻيٽ ڪليٽن، نيو يارڪ جي ويجهو آهي. خانگي ملڪيت واري ٻيٽ ۾ اڳ ۾ نيويارڪ جي تمباکو ٽائيڪون، چارلس جي ايمري جي ملڪيت واري "قلعي" جي حويلي هئي ۽ پوء 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مرينا بوٽ ريس جي ميزباني ڪيو.<ref name="life">{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name="SteelKing">{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * "جسٽ روم انف" ٻيٽ دنيا جو سڀ کان ننڍو آبادي وارو ٻيٽ آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] g1mcmebg0kx7u4hee6qwr8mpo5zqdn3 374990 374989 2026-05-01T04:13:13Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 374990 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} === قابل ذڪر ٻيٽ === [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|ٿائوزنڊ آئلينڊز جو تفصيلي نقشو]] * گروپ ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ، وولف ٻيٽ مڪمل طور تي اونٽاريو ۾ آهي. ٻين وڏن ٻيٽن ۾ نيو يارڪ جو گرائنڊ اسٽون ٻيٽ ۽ ويلزلي ٻيٽ ۽ اونٽاريو جو هووي ٻيٽ شامل آهن. * وولف ٻيٽ جي ڀرسان، پر نيو يارڪ جو حصو، هڪ تباهه ٿيل قلعي جي جاءِ، فورٽ هالڊيمنڊ 1779ع ۾ برطانوين پاران آمريڪي انقلابي جنگ دوران ٺاهيو ويو. ٻيٽ کي ٽن آمريڪي سپاهين قبضو ڪيو هو ۽ 1812ع جي جنگ دوران ۽ پوء آمريڪا جو حصو رهي ٿو. * اليگزينڊريا بي کان تقريباً ٻه ميل (<small>3.2</small> ڪلوميٽر) اتر ۾، ڊيئر ٻيٽ، "اسڪل اينڊ بونز" جي خفيه سوسائٽي جي ملڪيت آهي. * گرينيڊيئر ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾، ٻيٽن جي هڪ جوڙي کي مجموعي طور تي زئويڪون ٻيٽ سڏيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref> <ref name=":1">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> هڪ مشهور پر غلط ڪهاڻي اها آهي<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref> ته وڏو ٻيٽ ڪينيڊا ۾ آهي جڏهن ته ننڍو ٻيٽ آمريڪا ۾ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ پيادل پل دنيا جو سڀ کان ننڍو بين الاقوامي پل آهي.<ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> حقيقت اها آهي ته زئويڪون ٻيٽ مڪمل طور تي ڪئناڊا ۾ آهي ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ميونسپل يونٽ سان تعلق رکي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * لونگيو ويو ٻيٽ علائقي ۾ واحد مصنوعي ٻيٽ آهي. * آئرن سائڊز ٻيٽ اتر نيو يارڪ رياست ۾ سڀ کان وڏي گريٽ نيري سارسن (Blue herons) مان هڪ جو گھر آهي. جتي هر اپريل ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ هيرون نسل حاصل ڪرڻ لاءِ واپس ايندا آهن.<ref name="TNC_herons">{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> اليگزينڊريا بي، نيو يارڪ جي ويجهو، غير آباد پٿر وارو ٻيٽ "دي نيچر ڪنزروينسي" جي ملڪيت آهي ۽ سال 1967ع ۾ نيشنل نيچرل لينڊ مارڪ جي طور تي درج ڪيو ويو.<ref name="NPS_NLL">{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * ڪئلوميٽ ٻيٽ ڪليٽن، نيو يارڪ جي ويجهو آهي. خانگي ملڪيت واري ٻيٽ ۾ اڳ ۾ نيويارڪ جي تمباکو ٽائيڪون، چارلس جي ايمري جي ملڪيت واري "قلعي" جي حويلي هئي ۽ پوء 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مرينا بوٽ ريس جي ميزباني ڪيو.<ref name="life">{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name="SteelKing">{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * "جسٽ روم انف" ٻيٽ دنيا جو سڀ کان ننڍو آبادي وارو ٻيٽ آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== ==External links== *{{commons category-inline}} *{{wikivoyage-inline|Thousand Islands}} {{Authority control}} [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ارضيات]] [[زمرو:سياحتي ڪشش]] mlmewyiyumetn8esdqtfdrpc5k4cg02 374991 374990 2026-05-01T04:18:37Z Ibne maryam 17680 374991 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} === قابل ذڪر ٻيٽ === [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|ٿائوزنڊ آئلينڊز جو تفصيلي نقشو]] * گروپ ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ، وولف ٻيٽ مڪمل طور تي اونٽاريو ۾ آهي. ٻين وڏن ٻيٽن ۾ نيو يارڪ جو گرائنڊ اسٽون ٻيٽ ۽ ويلزلي ٻيٽ ۽ اونٽاريو جو هووي ٻيٽ شامل آهن. * وولف ٻيٽ جي ڀرسان، پر نيو يارڪ جو حصو، هڪ تباهه ٿيل قلعي جي جاءِ، فورٽ هالڊيمنڊ 1779ع ۾ برطانوين پاران آمريڪي انقلابي جنگ دوران ٺاهيو ويو. ٻيٽ کي ٽن آمريڪي سپاهين قبضو ڪيو هو ۽ 1812ع جي جنگ دوران ۽ پوء آمريڪا جو حصو رهي ٿو. * اليگزينڊريا بي کان تقريباً ٻه ميل (<small>3.2</small> ڪلوميٽر) اتر ۾، ڊيئر ٻيٽ، "اسڪل اينڊ بونز" جي خفيه سوسائٽي جي ملڪيت آهي. * گرينيڊيئر ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾، ٻيٽن جي هڪ جوڙي کي مجموعي طور تي زئويڪون ٻيٽ سڏيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref> <ref name=":1">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> هڪ مشهور پر غلط ڪهاڻي اها آهي<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref> ته وڏو ٻيٽ ڪينيڊا ۾ آهي جڏهن ته ننڍو ٻيٽ آمريڪا ۾ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ پيادل پل دنيا جو سڀ کان ننڍو بين الاقوامي پل آهي.<ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> حقيقت اها آهي ته زئويڪون ٻيٽ مڪمل طور تي ڪئناڊا ۾ آهي ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ميونسپل يونٽ سان تعلق رکي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * لونگيو ويو ٻيٽ علائقي ۾ واحد مصنوعي ٻيٽ آهي. * آئرن سائڊز ٻيٽ اتر نيو يارڪ رياست ۾ سڀ کان وڏي گريٽ نيري سارسن (Blue herons) مان هڪ جو گھر آهي. جتي هر اپريل ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ هيرون نسل حاصل ڪرڻ لاءِ واپس ايندا آهن.<ref name="TNC_herons">{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> اليگزينڊريا بي، نيو يارڪ جي ويجهو، غير آباد پٿر وارو ٻيٽ "دي نيچر ڪنزروينسي" جي ملڪيت آهي ۽ سال 1967ع ۾ نيشنل نيچرل لينڊ مارڪ جي طور تي درج ڪيو ويو.<ref name="NPS_NLL">{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * ڪئلوميٽ ٻيٽ ڪليٽن، نيو يارڪ جي ويجهو آهي. خانگي ملڪيت واري ٻيٽ ۾ اڳ ۾ نيويارڪ جي تمباکو ٽائيڪون، چارلس جي ايمري جي ملڪيت واري "قلعي" جي حويلي هئي ۽ پوء 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مرينا بوٽ ريس جي ميزباني ڪيو.<ref name="life">{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name="SteelKing">{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * "جسٽ روم انف" ٻيٽ دنيا جو سڀ کان ننڍو آبادي وارو ٻيٽ آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== *{{commons category-inline}} *{{wikivoyage-inline|Thousand Islands}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿائوزنڊ آئيلينڊز]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:سينٽ لارنس ندي]] [[زمرو:اونٽاريو ۾ قومي پارڪ]] [[زمرو:جيفرسن ڪائونٽي، نيو يارڪ ۾ سياحتي ڪشش]] t74m3utov0um32ej722ckw01wh6oqsg 375002 374991 2026-05-01T04:33:10Z Ibne maryam 17680 /* ٻاهريان ڳنڍڻا */ 375002 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement|name=ٿائوزنڊ آئيلينڊز|other_name=Mille-Îles ([[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]])|official_name=Thousand Islands|image_map=Thousand Island, St. Lawrence River.svg|map_caption=ٿائوزنڊ آئيلينڊز واري علائقي جو نقشو|seat_type=سڀ کان وڏو شهر|seat={{flagicon|Canada}} [[ڪنگسٽن، اونٽاريو]]|subdivision_type=ملڪ|subdivision_name=2 صوبا/رياست * {{flag|Canada}} ** [[اونٽاريو]] * {{پرچم|آمريڪا}} ** [[نيو يارڪ رياست]]|subdivision_type1=ذيلي ورهاستون|image_skyline={{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/3/2/2 | image1 = Thousand Islands 1898 map.jpg | image2 = Gazebo c.jpg | image3 = 1000islandbridgeAug2004.jpg | image4 = BoldtCastle aerial.jpg | image5 = Singer Castle.JPG | image6 = Rivertree 1 md.jpg }}|image_caption='''ٿائوزنڊ آئيلينڊز'''<br /><br />تصويرون مٿي کان هيٺ، ساڄي کان کاٻي: سال 1898ع جو سياحتي نقشو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز نيشنل پارڪ ۾ بيٽرمين نقطو، ٿائوزنڊ آئيلينڊز پل، بولٽ قلعو، سنگر قلعو، هزار ٻيٽن مان هڪ ننڍڙي ٻيٽ تي سج لهڻ جو نظارو|pushpin_map=North America|coordinates={{Coord|44|20|N|76|00|W|region:CA_type:landmark_source:dewiki_scale:500000|display=title,inline}}|pushpin_map_caption=اتر آمريڪا جي نقشي ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جي جاء}} '''ٿائوزنڊ آئيلينڊز، هزار ٻيٽ''' ([[انگريزي ٻولي|انگريزي]]: Thousand Islands، [[فرانسيسي ٻولي|فرانسيسي]]: Mille-Îles، اچار: مل ال) [[اتر آمريڪا]] ۾ [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا]] ۽ [[ڪينيڊا]] جي حدن تي سينٽ لارنس ندي ۾، جتي اها اونٽاريو ڍنڍ کان اڀري ٿي، 1,864 ٻيٽن تي مشتمل هڪ [[ٻيٽن جو ميڙ]] آهي.<ref name="TourBook_Def" /> اها ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] کان لگ ڀگ 50 ميل (80 ڪلوميٽر) هيٺاهين طرف آهي. ڪينيڊا وارا ٻيٽ [[اونٽاريو]] صوبي جو حصو آهن ۽ آمريڪي ٻيٽ [[نيو يارڪ رياست|نيويارڪ]] رياست جو حصو آهن.<ref name="TourBook_Def" /> ٻيٽن جي پکيڙ، ننڍڙن ٻيٽن تائين جيڪي هڪ ئي رهائش سان آباد آهن، يا پٿرن جي غير آباد ٽڪرين مان نڪتل آهن، 40 چورس ميل (100 چورس ڪلوميٽر) کان وڌيڪ آهي. هزار ٻيٽن مان هڪ جي طور تي ڳڻڻ لاءِ، درياءَ جي وهڪري اندر اڀرندڙ زمين، سال ڀر پاڻيءَ جي سطح کان مٿي، گهٽ ۾ گهٽ هڪ چورس فوٽ (930 چورس سينٽي ميٽر) هجڻ گهرجي ۽ گهٽ ۾ گهٽ ٻن زنده وڻن کي سهارو ڏني کپي. <ref name="TourBook_Def">{{Cite book|date=2005|location=New York|access-date=January 30, 2015}}</ref> ==جاگرافي== ٿاؤزنڊ آئلينڊز جو ٻيٽن جو ميڙ سينٽ لارنس نديءَ جي مٿئين پاسي ڍنڍ اونٽاريو جي نيڪاس جي جاء تي آهي. هي علائقو ڪينيڊا-آمريڪا جي حد سان ورهايل آهي ۽ آمريڪي رياست نيويارڪ ۾ جيفرسن ۽ سينٽ لارنس ڪائونٽين جي ڪجهه حصن کي ڍڪي ٿو، ان کان سواء ڪينيڊا جي صوبي اونٽاريو ۾ ليڊز ۽ گرين ويل جي يونائيٽيڊ ڪائونٽي ۽ فرنٽينڪ ڪائونٽي جا ڪجهه حصا شامل آهن. جاگرافيائي طور تي، گهڻا ٻيٽ اهڙا آهن جتي ڪينيڊين شيلڊ جي هڪ شاخ، جيڪا ٿاؤزنڊ ٻيٽ - فرنٽينڪ آرچ علائقي جي نالي سان مشهور آهي، درياهه جي پار ڏکڻ طرف هلي ٿي ته جيئن ايڊيرونڊڪس سان شامل ٿئي. هن علائقي کي سال <small>2002</small>ع ۾ يونيسڪو پاران ورلڊ بايوسفيئر رزرو قرار ڏنو ويو هو.<ref name="UNESCO">{{cite web |url=https://www.frontenacarchbiosphere.ca/ |title=Frontenac Arch Biosphere |publisher=Frontenac Arch Biosphere Network |access-date=November 26, 2016}}</ref> ===اچ وڃ === ٿائوزنڊ آئيلينڊز برج نيو يارڪ اسٽيٽ ۽ اونٽاريو کي جيفرسن ڪائونٽي ۾ انٽر اسٽيٽ 81 جي اترئين نقطي تي ويلزلي ٻيٽ کي پار ڪندي ڳنڍي ٿو ۽ هاءِ وي 137 سان ملي ٿو، جيڪو هاءِ وي 401 ڏانهن وڃي ٿو. واٽر فرنٽ نيو يارڪ اسٽيٽ روٽس 12 ۽ 37 ۽ اونٽاريو ۾ ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي ذريعي خدمت ڪئي ويندي آهي. اونٽاريو ۾ سائيڪل سوارن لاءِ پارڪ وي سان گڏ واٽر فرنٽ رستو پڻ آهي جيڪا علائقي کي متبادل طريقي سان ڏسڻ چاهين ٿا. سي وي ميڪس جا مال بردار جهاز اڪثر ڪري سينٽ لارنس سي وي (<small>Seaway</small>) تي هلندا آهن. جيئن آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي اندروني پاڻين ۾ معمول آهي ته جهازن کي محفوظ سفر ڪرڻ ۾ مدد لاءِ سامونڊي پائلٽس استعمال ڪرڻ گهرجي.<ref>{{cite web |url=http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |title=Business And Industry - Pilotage Authorities |website=Great Lakes St. Lawrence Seaway System |access-date=May 18, 2015 |archive-date=December 31, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191231201541/http://www.greatlakes-seaway.com/en/business-and-industry/pilotage_authorities.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=US. Coast Pilot 6 |date=2018 |publisher=NOAA |pages=160}}</ref>ڪجهه هنڌن تي، 25 فوٽ (7.6 ميٽر) کان گهٽ سمنڊ جي ڪناري تي جهاز، پاڻ کي 200 فوٽ (61 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي ۾ ڳولي سگهي ٿو. ان جي برعڪس، ٻن فوٽن (61 سينٽي ميٽر) کان گهٽ پاڻي هيٺ پٿر ۽ شوال، ٻي صورت ۾ اونهي پاڻي جي مرڪز ۾ ملي سگهن ٿا. پاڻي جي مٿاڇري کان مٿي يا هيٺان پٿرن ۽ ڇولين جي وڏي تعداد جي ڪري، راتين وقت نشان لڳل چينلن کان ٻاهر نيويگيشن خطرناڪ ٿي سگهي ٿي. [[زيبرا مڇي|زيبرا مسل]] جي تعارف کان اڳ، پاڻيء جي اندريان صرف <small>10</small> کان <small>15</small> فوٽ (<small>3.0</small> کان <small>4.6</small> ميٽر) جي ڏيک ممڪن هئي، جيڪي سال گذرڻ سان ٿوري گهٽجي وئي. 1990ع جي ڏهاڙي جي وچ ڌاري زيبرا مسل، جيڪا [[الجي]] تي کارائيندا آهن، جي آمد سان پاڻي جي اندر ڏيک ۾ نمايان طور تي بهتري آئي. ڪجهه علائقن ۾ پاڻي تمام صاف آهي ۽ 80 فوٽ (24 ميٽر) پاڻي ۾ هڪ پٿريلو ترو ڏسجي سگهجي ٿو. علائقي ۾ ڪيتري ئي ٻيڙيون تباهه ٿيون آهن ۽ جيتوڻيڪ گهڻيون 100 فوٽ (30 ميٽر) کان وڌيڪ پاڻي هيٺ آهن، ڪجهه صرف 15 فوٽ (4.6 ميٽر) هيٺ آهن ۽ انهن کي مٿاڇري کان ڏسجي سگهون ٿا. === آبادي جا مرڪز === علائقي جو واحد سڀ کان وڏو شهر ڪنگسٽن، [[اونٽاريو]] آهي، جنهن جي ميٽروپوليٽن آبادي سال 2021ع جي آدمشماري موجب 1,70,000 کان وڌيڪ آهي. هي شهر ڪينيڊا ۾ علائقي جي اولهه واري پڇاڙيءَ جي نشاندهي ڪري ٿو، جڏهن ته اوڀر ۾ بروڪ ويل، اونٽاريو، ٻيو وڏو آبادي جو مرڪز آهي. درياءَ جي ڪناري تي آمريڪي علائقو تمام گهٽ گهاٽو آهي؛ سڀ کان وڏو شهر واٽر ٽائون، نيو يارڪ آهي، جنهن جي آبادي 25,000 (2020) آهي ۽ ويهه ميل (32 ڪلوميٽر) اندرئين پاسي آهي. ڪيتريون ئي موسمي برادريون، جهڙوڪ نيويارڪ ۾ ٿاؤزنڊ آئلينڊ پارڪ آهن جيڪي اونهاري ۾ خاص طور تي وڌنديون آهن. '''نيو يارڪ، آمريڪا ۾'''<ref name=":0">{{Cite web |title=Visit 1000 Islands: There's More To Discover |url=https://visit1000islands.com/ |access-date=2022-05-27 |website=Visit 1000 Islands |language=en-US}}</ref> هي علائقو جيفرسن ڪائونٽي اندر آهي:{{Div col|colwidth=12em}}* اليگزينڊريا بي * ڪيپ ونسنٽ * ڪليٽن * هينڊرسن هاربر * سئڪيٽس هاربر * ناردرن ٽگ هِل * واٽر ٽائون{{Div col end}} '''اونٽاريو، ڪينيڊا ۾<ref name=":0" />''' هن علائقي ۾ فرنٽينڪ ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ڪائونٽيز جا ڏاکڻيون علائقا شامل آهن:{{Div col|colwidth=12em}}* بروڪ ول * گانانوڪ * ڪنگسٽن * پريسڪوٽ * ٿائوزنڊ آئيلينڊز پارڪ وي{{Div col end}} === قابل ذڪر ٻيٽ === [[File:ThousandIslands2022OSM.png|thumb|upright=1.5|ٿائوزنڊ آئلينڊز جو تفصيلي نقشو]] * گروپ ۾ سڀ کان وڏو ٻيٽ، وولف ٻيٽ مڪمل طور تي اونٽاريو ۾ آهي. ٻين وڏن ٻيٽن ۾ نيو يارڪ جو گرائنڊ اسٽون ٻيٽ ۽ ويلزلي ٻيٽ ۽ اونٽاريو جو هووي ٻيٽ شامل آهن. * وولف ٻيٽ جي ڀرسان، پر نيو يارڪ جو حصو، هڪ تباهه ٿيل قلعي جي جاءِ، فورٽ هالڊيمنڊ 1779ع ۾ برطانوين پاران آمريڪي انقلابي جنگ دوران ٺاهيو ويو. ٻيٽ کي ٽن آمريڪي سپاهين قبضو ڪيو هو ۽ 1812ع جي جنگ دوران ۽ پوء آمريڪا جو حصو رهي ٿو. * اليگزينڊريا بي کان تقريباً ٻه ميل (<small>3.2</small> ڪلوميٽر) اتر ۾، ڊيئر ٻيٽ، "اسڪل اينڊ بونز" جي خفيه سوسائٽي جي ملڪيت آهي. * گرينيڊيئر ٻيٽ جي ڏکڻ اولهه ۾، ٻيٽن جي هڪ جوڙي کي مجموعي طور تي زئويڪون ٻيٽ سڏيو ويندو آهي.<ref>{{cite book |last=Chan |first=Elise D. |title=Jefferson County |year=2007 |publisher=Arcadia Publishing |isbn=978-0-7385-3547-0 |page=58}}</ref> <ref name=":1">{{cite news |url=http://www.thehindubusinessline.com/businessline/2000/03/13/stories/101372s3.htm |title=The Venice of America |newspaper=[[The Hindu]] Business Line |date=March 13, 2000 |access-date=September 9, 2007}}</ref> هڪ مشهور پر غلط ڪهاڻي اها آهي<ref>{{cite news| first=Jay |last=Clarke |title=Retreat to the river on the St. Lawrence islands |newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]] |page=I09 |date=July 17, 1983 |url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB295CC1F714200&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |access-date = October 3, 2007}}</ref> ته وڏو ٻيٽ ڪينيڊا ۾ آهي جڏهن ته ننڍو ٻيٽ آمريڪا ۾ آهي ۽ انهن جي وچ ۾ پيادل پل دنيا جو سڀ کان ننڍو بين الاقوامي پل آهي.<ref>{{cite web |title=Shortest International Bridge |date=October 11, 2011 |publisher=Twelve Mile Circle |url=https://www.howderfamily.com/blog/shortest-international-bridge/ |access-date=October 15, 2011}}</ref> حقيقت اها آهي ته زئويڪون ٻيٽ مڪمل طور تي ڪئناڊا ۾ آهي ۽ ليڊز ۽ گرين ويل ميونسپل يونٽ سان تعلق رکي ٿو.<ref>{{cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/FDFZU |title=Natural Resources Canada - Place Names - Zavikon Island |publisher=Natural Resources Canada |access-date=September 17, 2015}}</ref><ref>{{cite web |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611145113/http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |archive-date=June 11, 2011 |url=http://www.onterm.gov.on.ca/geo/details_e.asp?letter=z&ind=1 |title=ONTERM GeoNames Index: Zachary Islands&nbsp;— Zigzag Island |publisher=Government of Ontario |access-date=October 3, 2007}}</ref><!-- Note: The U.S. Government doesn't recognize any place called Zavikon in its territory: http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic --> * لونگيو ويو ٻيٽ علائقي ۾ واحد مصنوعي ٻيٽ آهي. * آئرن سائڊز ٻيٽ اتر نيو يارڪ رياست ۾ سڀ کان وڏي گريٽ نيري سارسن (Blue herons) مان هڪ جو گھر آهي. جتي هر اپريل ۾ هڪ هزار کان وڌيڪ هيرون نسل حاصل ڪرڻ لاءِ واپس ايندا آهن.<ref name="TNC_herons">{{cite web |url=http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-url=https://web.archive.org/web/20070517235631/http://www.nature.org/aboutus/travel/almanac/nea.php?requestedstate=New%20York |archive-date=May 17, 2007 |title=Natural Events Almanac - New York |website=The Nature Conservancy |access-date=September 12, 2015}}</ref> اليگزينڊريا بي، نيو يارڪ جي ويجهو، غير آباد پٿر وارو ٻيٽ "دي نيچر ڪنزروينسي" جي ملڪيت آهي ۽ سال 1967ع ۾ نيشنل نيچرل لينڊ مارڪ جي طور تي درج ڪيو ويو.<ref name="NPS_NLL">{{cite web |url=https://www.nps.gov/subjects/nnlandmarks/index.htm?Site=IRIS-NY |title=National Natural Landmark - Ironsides Island |website=National Park Service |date=June 28, 2012 |access-date=September 12, 2015 |archive-date=March 5, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305130423/http://www.nature.nps.gov/nnl/site.cfm?Site=IRIS-NY |url-status=live }}</ref> * ڪئلوميٽ ٻيٽ ڪليٽن، نيو يارڪ جي ويجهو آهي. خانگي ملڪيت واري ٻيٽ ۾ اڳ ۾ نيويارڪ جي تمباکو ٽائيڪون، چارلس جي ايمري جي ملڪيت واري "قلعي" جي حويلي هئي ۽ پوء 1960ع جي ڏهاڪي ۾ هڪ مرينا بوٽ ريس جي ميزباني ڪيو.<ref name="life">{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/641/Calumet-Islands-Lost-Castle.aspx |title=Calumet Island's Lost Castle |magazine=Thousand Islands Life |date=February 13, 2011 |author=Lunman, Kim |access-date=September 6, 2016}}</ref><ref name="SteelKing">{{cite web |url=https://www.1000islandssteelking.com/1000-islands-calumet-island-marina-in-the-1960s/ |title=1000 Islands - Calumet Island marina in the 1960s |website=1000 Islands Boating |date=June 2, 2012 |access-date=September 6, 2016}}</ref> * "جسٽ روم انف" ٻيٽ دنيا جو سڀ کان ننڍو آبادي وارو ٻيٽ آهي.<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-us/travel/news/worlds-smallest-inhabited-island-is-about-the-size-of-a-tennis-court/ar-BBGB7Ao?li=BBmkt5R&ocid=spartanntp|title=World's Smallest Inhabited Island Is About the Size of a Tennis Court|website=www.msn.com|access-date=2018-01-13}}</ref> ==تاريخ== {{Quote box |quote = <poem>دريائن تي ٻيڙيون هلائڻ، سينٽ لارنس جي هيٺان سفر، شاندار نظارا ۽ ٻيڙيون، هزار ٻيٽ، ڪڏهن ڪڏهن ڪاٺ جو ٻيڙو ۽ ڊگهين پهچندڙ چپو سان گڏ ٻيڙا، رات جو ماني پچائڻ وقت، بيڙن تي ننڍيون جهوپڙيون ۽ دونھين جو وهڪرو. "خوشين جو گيت"، 1855ع</poem> <poem> O boating on the rivers, The voyage down the St. Lawrence, the superb scenery, the steamers, The ships sailing, the Thousand Islands, the occasional timber-raft and the raftsmen with long-reaching sweep-oars, The little huts on the rafts, and the stream of smoke when they cook supper at evening.</poem> |author = والٽ وائٽمين |source = "A Song of Joys", from ''[[Leaves of Grass]]'' (1855) }} يورپي نوآبادي کان اڳ، ٿائوزنڊ آئيلينڊز جو علائقو اروڪوئس ڪنفيڊريسي ۽ اوجبوا ماڻهن جو گھر هو يا انهن هتان ايندا هئا. ٻيٽن لاء انهن جو ڏنل نالو منيتوانا يا "عظيم روح جو باغ" هو.<ref name="Bell_2007">{{cite journal |last1=Bell |first1=M.M. |author-link=Michael Mayerfeld Bell |title=In the River: A Socio-Historical Account of Dialogue and Diaspora|journal=[[Humanity & Society]] |date=May 1, 2007 |volume=31 |issue=2–3 |pages=210–234 |doi=10.1177/016059760703100204 |url=https://www.researchgate.net/publication/252436288 |access-date=November 26, 2016|citeseerx=10.1.1.486.9322 |s2cid=144703392 }}</ref> اهو علائقو برطانوي سلطنت ۽ آمريڪا جي فوجن جي وچ ۾ سال 1812ع جي جنگ جو حصو هو. جنگ جا ڪيترائي ماڳ؛ جهڙوڪ پريسڪوٽ، اونٽاريو ۾ فورٽ ويلنگٽن ۽ چمني ٻيٽ تي گيريزن، مالوري ٽائون، اونٽاريو وغيره اڃان به موجود آهن. جنگ بابت عجائب گھر درياهه جي ٻنهي پاسي، آمريڪي ۽ ڪينيڊا واري پاسي ملي سگهن ٿا. {{multiple image | width = 190 | image1 = Detroit Photographic Company (0625).jpg | image2 = Detroit Photographic Company (0627).jpg | footer = اليگزينڊرريا بي جو تاريخي پوسٽ ڪارڊ ڏيک (مٿيان)؛ سال 1900ع ۾ لاسٽ چينل ۾ هلندڙ هڪ اسٽيم بوٽ (هيٺيان) }} <small>19هين</small> صدي جي آخر ۽ <small>20هين</small> صدي جي شروعات ۾، ڪيترائي معزز سياح هن علائقي کي سمر ريزورٽ طور مشهور ڪيو. ريزورٽ جي سڀ کان وڏي شهرت جي اڌ صدي (<small>1874</small>-<small>1912</small>ع) دوران، گهڻا امير موڪلون گذارڻ لاء نيو يارڪ شهر کان آيا، جن ۾ شڪاگو، ڪليولينڊ، پٽسبرگ ۽ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي ٻين شهرن جا ممتاز خاندان شامل ٿيا. ڪيترائي شاندار هوٽل عيش عشرت فراهم ڪندا هئا جڏهن ته اسٽيم بوٽ ٻيٽن جي وچ ۾ وسيع سير پيش ڪندا هئا. امير ۽ وچولي طبقي جا سمر رهاڪن سمر گهر ٺاهيا ۽ علائقو هن وقت کان موڪلن جي گهرن جو تاريخي طور تي اهم مجموعو برقرار رکي ٿو. هن وقت ٺهيل شاندار گهرن ۾ ڪيترائي معماري "قلعا" هئا، جن مان ڪجهه بين الاقوامي نشانن جي طور تي باقي آهن. علائقي جو پهريون قلعو، ڪيسل ريسٽ، سال <small>1888</small>ع ۾ ٺاهيو ويو هو؛ اهو <small>20</small>هين صدي جي وچ ۾ تباهه ٿي ويو. <ref>{{cite web |url=https://www.thousandislandslife.com/BackIssues/Archive/tabid/393/articleType/ArticleView/articleId/341/Castle-Rest-Its-story.aspx |title=Castle Rest, Its Story |author=Malo, Paul |date=October 12, 2009 |magazine=Thousand Islands Life |access-date=December 2, 2016}}</ref> سڀ کان وڌيڪ مشهور موجوده مثال ڊارڪ آئلينڊ تي "دي ٽاورز" آهن، جنهن کي هاڻي "سنگر ڪاسل" سڏيو ويندو آهي، ۽ هارٽ آئلينڊ تي اڳ ۾ ڊگهي عرصي کان نظرانداز ٿيل بولڊ ڪاسل، جيڪو جارج بولڊٽ جي زال جي بي وقتي موت تي <small>75</small> سالن کان وڌيڪ عرصي تائين نامڪمل رهجي ويو هو. اهو تازو ڏهاڪن ۾ بولڊٽ جي اصل منصوبن جي مطابق مڪمل ڪيو ويو آهي. ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڊگهي عرصي کان تفريحي ٻيڙين جو مرڪز رهيا آهن. وڏيون اسٽيم ڪشتيون، جن مان ڪيتريون ئي نٿانيئل هيريشوف پاران ٺهيل هيون، انهن کي مخصوص ياٽ هائوس جي ضرورت هئي. هن عرصي دوران اهو علائقو جديد پاور بوٽنگ لاءِ پڻ مشهور هو. ٽن مقامي ياٽ ڪلب مسلسل نو سالن تائين آمريڪي پاور بوٽ ايسوسيئيشن جي گولڊ ڪپ ريس جي ميزباني ڪيا. ==تفريح== ==ٿائوزنڊ آئيلينڊز ڪروز== ==فضائي خدمت== ==ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ== دي آڪسفورڊ ڪمپينين آف فوڊ اينڊ ڊرنڪ جي مطابق. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جو نالو "ممڪن طور تي سينٽ لارنس درياءَ ۾ آمريڪا ۽ ڪينيڊا جي وچ ۾ ٿائوزنڊ آئلينڊز مان آيو آهي." بهرحال، ڊريسنگ جي اصليت جا ڪيترائي مختلف نسخا موجود آهن. هڪ عام ڪهاڻي بيان ڪري ٿي ته ڪيئن هڪ مڇي مارڻ واري گائيڊ جي زال (صوفيا لا لونڊي) پنهنجي مڙس جارج جي ساحلي ڊنر جي حصي طور مصالحو ٺاهيو. اڪثر هن نسخي ۾. اداڪاره مي ارون ان مان لطف اندوز ٿيڻ کان پوءِ ترڪيب جي درخواست ڪئي. ارون ان کي ٻئي ٿائوزنڊ آئلينڊز جي سمر رهائشي (جارج بولڊٽ) کي ڏنو. جنهن 1900 ۽ 1904 جي وچ ۾ بولڊٽ قلعو ٺاهيو. بولڊٽ (والڊورف-آسٽوريا هوٽل جي مالڪ جي حيثيت سان) 1894 ۾ (هوٽل جي ميٽر ڊي هوٽل) آسڪر ٽشرڪي کي هدايت ڪئي ته ڊريسنگ کي مينيو تي رکي. ٿائوزنڊ آئلينڊ ڊريسنگ جي حقيقي اصليت جو تعين ڪرڻ جي ڪوشش ڪندڙ سماجيات جي ماهرن ڏٺو ته ڪيتريون ئي متضاد اصلي ڪهاڻيون موجود آهن. ۽ اهي ٿائوزنڊ آئلينڊ علائقي جي مختلف ٻيٽن ۽ ڳوٺن جي وچ ۾ مختلف آهن. ڪنهن وٽ به انهن جي مخصوص دعوائن جي حمايت لاءِ ڪو مضبوط لکيل ثبوت نظر نٿو اچي. ==گيلري== <gallery mode="packed" heights="120"> Image:DSCN4270 thousandislands e.jpg| [[نيو يارڪ رياست|نيو يارڪ]] کان [[اونٽاريو]] تائين ڏسڻ ۾ ايندڙ ٿائوزنڊ آئيلينڊز جا ڪيترائي ٻيٽ Image:Carlb-1000-isles.jpg|آئيوي ليا، اونٽاريو جي ويجهو ٿائوزنڊ آئيلينڊز Image:Thousand Islands House.JPG|علائقي جي هڪ ٻيٽ تي هڪ گھر Image:Thousand Islands single house.jpg|"جسٽ روم انف آئيلينڊ" </gallery> ==پڻ ڏسو== * [[نياگرا آبشار]] * [[ڊزني لينڊ]] * [[پرنس ايڊورڊ ٻيٽ]] ==حوالا== {{حوالا}} ==ٻاهريان ڳنڍڻا== *{{commons category-inline}} *{{wikivoyage-inline|Thousand Islands}} {{Authority control}} [[زمرو:ٿائوزنڊ آئيلينڊز]] [[زمرو:سينٽ لارنس ندي]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:اونٽاريو ۾ قومي پارڪ]] [[زمرو:نيو يارڪ ۾ سياحتي ڪشش]] 4ys7qnyiqntux9pmwxzx0hga8t3y19q 3 95705 374827 2026-04-30T13:47:25Z J ansari 6534 J ansari صفحي [[واپرائيندڙ بحث:Danvintius Bookix]] کي [[واپرائيندڙ بحث:Flamme-Bleue]] ڏانھن چوريو: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Danvintius Bookix|Danvintius Bookix]]" to "[[Special:CentralAuth/Flamme-Bleue|Flamme-Bleue]]" 374827 wikitext text/x-wiki #چوريو [[واپرائيندڙ بحث:Flamme-Bleue]] 9pb31ayfk7wgfzo13q868095y3pe2js 10 95706 374829 2026-04-30T13:53:26Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div style="margin: 5px; align:center; border: 2px solid #000; width: 90%; padding: 5px; background-color: #CEF; margin: auto" id="usertalk"> <div style="text-align: center;">'''سلام، [[وڪيپيڊيا:تعارف|ڀليڪار]] منهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي!'''</div> جيڪڏهن توهان ڪو پيغام ڇڏڻ چاهيو ٿا ته مهرباني ڪري ان کي صفحي جي ''هيٺئين حصي'' ۾ هڪ نئين مدد:سيڪش... 374829 wikitext text/x-wiki <div style="margin: 5px; align:center; border: 2px solid #000; width: 90%; padding: 5px; background-color: #CEF; margin: auto" id="usertalk"> <div style="text-align: center;">'''سلام، [[وڪيپيڊيا:تعارف|ڀليڪار]] منهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي!'''</div> جيڪڏهن توهان ڪو پيغام ڇڏڻ چاهيو ٿا ته مهرباني ڪري ان کي صفحي جي ''هيٺئين حصي'' ۾ هڪ نئين [[مدد:سيڪشن|سيڪشن]] طور شامل ڪريو۔ توهان اهو آساني سان مٿي ڏنل پلس نشان (+) يا "نئون سيڪشن" تي ڪلڪ ڪري ڪري سگهو ٿا۔ ۽ ''نه وسارجو ته پنهنجي پيغام کي [[وڪيپيڊيا:دستخط|دستخط]] سان چار ٽلڊز ([[واپرائيندڙ:Intisar Ali|Intisar Ali]] ([[واپرائيندڙ بحث:Intisar Ali|ڳالھ]]) 13:53, 30 اپريل 2026 ( يو.ٽي.سي)) لکي مڪمل ڪريو''۔ '''توجہ:''' مان عام طور تي [[وڪيپيڊيا:ڳالهه ٻولهه وارو صفحو|موضوعن]] کي هڪ ئي هنڌ تي رکندو آهيان۔ جيڪڏهن توهان هتي مون لاءِ ڪو تبصرو ڇڏيندا ته گهڻو امڪان آهي ته مان ان جو جواب هن ئي صفحي تي—''منهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي''— ڏيندس، جيئن سڄي گفتگو هڪ هنڌ تي رهي۔ ساڳي طرح جيڪڏهن ''مان'' توهان جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي ڪو تبصرو ڇڏيان، ته مهرباني ڪري ان جو جواب ''اتي ئي'' ڏيو۔ ياد رکو ته اسان [[خاص:واچ لسٽ|واچ لسٽ]] استعمال ڪري سگهون ٿا ته جيئن جوابن تي نظر رکي سگهجي۔ آخر ۾، توهان هن صفحي تي مون کي اطلاع پڻ ڏئي سگهو ٿا جيڪڏهن توهان ڪنهن ٻي هنڌ تي ڪو تبصرو ڇڏيو آهي۔ مهرباني! </div><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 0da5br9sw92grg3fnsuhr5qui1aur3j 10 95707 374830 2026-04-30T13:55:36Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === پنهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي مٿان <CODE><NOWIKI>{{</NOWIKI>{{BASEPAGENAME}}<NOWIKI>}}</NOWIKI></CODE> شامل ڪريو۔ {{Userspace disclaimers}} <includeonly> [[زمرو:واپرائيندڙ ڳالهه ٻولهه سرخي سانچا]] </includeonly> 374830 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> === استعمال === پنهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي مٿان <CODE><NOWIKI>{{</NOWIKI>{{BASEPAGENAME}}<NOWIKI>}}</NOWIKI></CODE> شامل ڪريو۔ {{Userspace disclaimers}} <includeonly> [[زمرو:واپرائيندڙ ڳالهه ٻولهه سرخي سانچا]] </includeonly> d8aq7wlidnsalgggjo2rgqddff4uz8h 10 95708 374831 2026-04-30T15:05:19Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <!--خبردار: هتي استعمال ٿيل پاسر فنڪشن تمام پيچيده آهن۔ جيستائين توهان کي مڪمل ڄاڻ نه هجي، انهن ۾ ترميم نه ڪريو۔-->{{#ifeq: {{{wikibreakt| }}}| | | {{ {{{wikibreakt| }}}|{{{1| }}} }} }}{{#ifeq: {{{wikibreakt2| }}}| | | {{ {{{wikibreakt2| }}}|{{#ifeq: {{{wikibreakt| }}}| | {{{1| }}}|{{{2| }}} }} }} }} منهنجي وڪيپيڊيا:ڳالهه ٻولهه وارو صفحو|ڳالهه ٻ... 374831 wikitext text/x-wiki <!--خبردار: هتي استعمال ٿيل پاسر فنڪشن تمام پيچيده آهن۔ جيستائين توهان کي مڪمل ڄاڻ نه هجي، انهن ۾ ترميم نه ڪريو۔-->{{#ifeq: {{{wikibreakt| }}}| | | {{ {{{wikibreakt| }}}|{{{1| }}} }} }}{{#ifeq: {{{wikibreakt2| }}}| | | {{ {{{wikibreakt2| }}}|{{#ifeq: {{{wikibreakt| }}}| | {{{1| }}}|{{{2| }}} }} }} }} منهنجي [[وڪيپيڊيا:ڳالهه ٻولهه وارو صفحو|ڳالهه ٻولهه واري صفحي]] تي ڀليڪار! مهرباني ڪري {{#ifeq: {{{bringhere|n}}}|y|ٻين صفحن تان هتي بحث آڻڻ لاءِ آزاد محسوس ڪريو، پر مهرباني ڪري {{#ifeq: {{{diffsplease|y}}}|y|[[مدد:فرق|فرق]] يا}} حوالو ضرور استعمال ڪريو۔|ٻين صفحن تان هتي بحث نه آڻيو۔}} {{#ifeq: {{{diffsplease|y}}}|y|مهرباني ڪري ترميمن بابت ڳالهائڻ وقت [[مدد:فرق|فرق]] استعمال ڪريو۔}} {{#ifeq:{{{آرڪائيو|n}}}|y|هي صفحو [[مدد:ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي آرڪائيو ڪرڻ|آرڪائيو]] ڪيو ويندو آهي {{#ifeq: {{{archivebot|self}}}|self|باقاعدي طور|[[مدد:{{{آرڪائيو بوٽ}}}]] طرفان}}۔}} جيڪڏهن توهان منهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي پيغام ڇڏيندا، ته مان {{#ifeq: {{{illreplyhere|y}}}|n|توهان جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي يا لاڳاپيل مضمون جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي جواب ڏيندس|هن ئي صفحي تي جواب ڏيندس، تنهنڪري توهان شايد هن صفحي کي [[مدد:واچ لسٽ|واچ]] ڪرڻ چاهيو}}۔ {{#ifeq: {{{iwontwatchmoved|y}}}|y|جيڪڏهن بحث ڪنهن ٻي هنڌ منتقل ٿي وڃي، ته مان ان صفحي کي وڌيڪ واچ نه ڪندس۔}} مان {{#ifeq: {{{بي ڌيانو|n}}}|y|باقاعدي طور| }} پنهنجي واچ لسٽ چيڪ نٿو ڪريان۔ مان {{#ifeq: {{{iwatch|n}}}|y|عام طور|هميشه نه}} ڳالهه ٻولهه وارا صفحا پنهنجي واچ لسٽ ۾ شامل ڪندو آهيان جڏهن مان انهن تي تبصرو ڪندو آهيان{{#ifeq: {{{iwatch|n}}}|y|۔|، سواءِ جڏهن اهو صارف جو ڳالهه ٻولهه وارو صفحو هجي يا مان ڪنهن اهم بحث جي شروعات ڪئي هجي۔}} ''{{{end| }}}'' مهرباني۔ {{#ifeq: {{{bar|y}}}|y|----}}<!-- سرخي کان پوءِ بحثن کي الڳ ڪرڻ لاءِ، bar پيراميٽر استعمال ٿيندو آهي --><noinclude> {{documentation}} </noinclude> jmv4jvsv9kfq3rk7q8nhptkb8ywooeb 10 95709 374832 2026-04-30T15:10:38Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: ==استعمال== هي سانچو ڪسٽم ڳالهه ٻولهه واري صفحي جا قاعدا تيار ڪري ٿو (جهڙوڪ مٿي ڏيکاريل آهن) ۽ وڪي بريڪ سانچا شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن آرڪائيو ڪرڻو هجي ته مهرباني ڪري آرڪائيو باڪس کي پنهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي ۾ هٿ سان شامل ڪريو۔ جيترو ممڪن هجي، هن سانچي کي وڪيپيڊيا:س... 374832 wikitext text/x-wiki ==استعمال== هي سانچو ڪسٽم ڳالهه ٻولهه واري صفحي جا قاعدا تيار ڪري ٿو (جهڙوڪ مٿي ڏيکاريل آهن) ۽ وڪي بريڪ سانچا شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن آرڪائيو ڪرڻو هجي ته مهرباني ڪري آرڪائيو باڪس کي پنهنجي ڳالهه ٻولهه واري صفحي ۾ هٿ سان شامل ڪريو۔ جيترو ممڪن هجي، هن سانچي کي [[وڪيپيڊيا:سبسٽيٽوٽ|سبسٽيوٽ]] نه ڪريو، ڇاڪاڻ ته اهو {{plk|https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:ParserFunctions ParserFunctions}} استعمال ڪري ٿو۔ <pre> {{User talk rules |bringhere= y/n |diffsplease= y/n |archive= y/n |archivebot= archive bot name/self |illreplyhere= y/n |iwontwatchmoved= y/n |inattentive= y/n |iwatch= y/n |end= end text |bar= y/n }} </pre> ==پيراميٽر== سڀئي پيراميٽر اختياري آهن۔ جيڪڏهن سڀ خالي ڇڏيا وڃن ته مٿي ڏيکاريل متن پاڻمرادو استعمال ٿيندو۔ هيٺ ڏنل پيراميٽر موجود آهن: *<code><nowiki>bringhere</nowiki></code> - "y" تي سيٽ ڪريو جيڪڏهن توهان چاهيو ٿا ته ٻيا بحث توهان جي ڳالهه ٻولهه واري صفحي تي آڻي سگهجن۔ ڊفالٽ "n" آهي، يعني اهي هتي نه آڻيا وڃن۔ *<code><nowiki>diffsplease</nowiki></code> - ڊفالٽ طور، هي سانچو صارفن کي [[مدد:فرق|فرق]] استعمال ڪرڻ لاءِ چوي ٿو۔ "n" تي سيٽ ڪرڻ سان صرف حوالا (quotes) گهرجن ٿا۔ *<code><nowiki>archive</nowiki></code> - جيڪڏهن توهان (يا ڪو بوٽ) صفحي کي آرڪائيو ڪندا آهيو ته "y" تي سيٽ ڪريو۔ *<code><nowiki>archivebot</nowiki></code> - جيڪڏهن ڪو بوٽ آرڪائيو ڪري ٿو ته ان جو نالو بغير "واپرائيندڙ:" جي هتي لکو۔ جيڪڏهن "پاڻ" لکيو وڃي ته سانچو سمجهندو ته ڪو بوٽ استعمال نٿو ٿئي۔ *<code><nowiki>illreplyhere</nowiki></code> - جيڪڏهن توهان ٻين ماڻهن جي تبصرن جو جواب پنهنجي صفحي بدران ٻين صفحن تي ڏيندا آهيو ته "n" تي سيٽ ڪريو۔ *<code><nowiki>iwontwatchmoved</nowiki></code> - جيڪڏهن بحث منتقل ٿيڻ کان پوءِ به توهان ان صفحي کي واچ ڪندا رهندا آهيو ته "n" تي سيٽ ڪريو۔ *<code><nowiki>inattentive</nowiki></code> - جيڪڏهن توهان واچ لسٽ باقاعدي چيڪ نٿا ڪريو ته "y" تي سيٽ ڪريو۔ *<code><nowiki>iwatch</nowiki></code> - جيڪڏهن توهان گهڻن ڳالهه ٻولهه وارن صفحن کي واچ ڪندا آهيو ته "y" تي سيٽ ڪريو۔ *<code><nowiki>end</nowiki></code> - آخر ۾ اضافي متن شامل ڪري ٿو (مهرباني کان اڳ)۔ *<code><nowiki>bar</nowiki></code> - "n" تي سيٽ ڪرڻ سان آخر ۾ جدا ڪندڙ لڪير لڪي ويندي۔ ===منسوخ ٿيل پيراميٽر=== ''نوٽ: اهي پيراميٽر هاڻي سفارش ناهن ڪيا ويندا، ڇاڪاڻ ته اهي لچڪ گهٽ ڪن ٿا۔ ان جي بدران، ٻين سانچن کي هن کان اڳ شامل ڪريو۔'' *<s><code><nowiki>wikibreakt</nowiki></code> - هتي [[وڪيپيڊيا:وڪي بريڪ|وڪي بريڪ]] سانچي جو نالو ڏئي سگهجي ٿو (مختصر مدت لاءِ مناسب)۔</s> *<s>بغير نالي وارو پيراميٽر 1 - وڪي بريڪ لاءِ پيراميٽر طور استعمال ٿي سگهي ٿو۔</s> *<code><nowiki>wikibreakt2</nowiki></code> - ٻئي سانچي لاءِ ساڳيو ڪم ڪري ٿو (مثلاً {{tl2|busy}})۔ *بغير نالي وارو پيراميٽر 2 - وڪي بريڪ 2 لاءِ پيراميٽر طور استعمال ٿيندو جيڪڏهن wikibreakt موجود هجي۔ ==ٽپس ۽ طريقا== عام طور تي تخليقي ٿيو: * <s>وڪي بريڪ 2 کي آرڪائيو باڪس طور استعمال ڪريو <code>auto=yes</code> سان۔</s> * سڄي مواد کي {{tl2|Hidden begin}} ۽ {{tl2|Hidden end}} جي وچ ۾ رکو ته جيئن ڏيک بهتر ٿئي۔ * جيڪڏهن توهان [[ميڊياوڪي:پارسر فنڪشن مدد|پارسر فنڪشن]] ڄاڻو ٿا ته هن کي تبديل ڪري پنهنجو ورزن ٺاهي سگهو ٿا۔ {{Userspace disclaimers}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:واپرائيندڙ ڳالهه ٻولهه سرخي سانچا|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> ri1qulkpl1ratfrfhwr3t032w2edeot 14 95710 374833 2026-04-30T15:15:32Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{template category|description=هي زمرو '''[[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري|سانچن جي دستاويزي ذيلي صفحن]]''' تي مشتمل آهي۔ هن کي ڪنهن به صفحي ۾ هٿ سان شامل نه ڪيو وڃي۔ ''وڌيڪ لاءِ ڏسو '''{{cl|سانچو دستاويزڪاري}}'''.''}} {{Wikipedia category|hidden=yes}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:دستاويزي صفحا، سانچا}} <!--زمرا--> زمرو:د... 374833 wikitext text/x-wiki {{template category|description=هي زمرو '''[[وڪيپيڊيا:سانچو دستاويزڪاري|سانچن جي دستاويزي ذيلي صفحن]]''' تي مشتمل آهي۔ هن کي ڪنهن به صفحي ۾ هٿ سان شامل نه ڪيو وڃي۔ ''وڌيڪ لاءِ ڏسو '''{{cl|سانچو دستاويزڪاري}}'''.''}} {{Wikipedia category|hidden=yes}} {{CatAutoTOC}} {{DEFAULTSORT:دستاويزي صفحا، سانچا}} <!--زمرا--> [[زمرو:دستاويزي صفحا|سانچا]] [[زمرو:سانچو دستاويزڪاري|صفحا]] [[زمرو:سانچو نيم اسپيس زمرا|دستاويزي صفحا]] a1gsh13v36p0l55p3fsb4exn5lyph7t 10 95711 374836 2026-04-30T15:28:21Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن ٿا (ڏسو پڻ: [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{nosubst}} {{Bot use warning|bots={{U|JJMC89 bot}} ۽ {{U|RussBot}}}} {{Distinguish|Template:Redirect category}} {{For|زمرا ريڊائريڪٽ ڪرڻ بابت وڪيپيڊيا پاليسي لاءِ|WP... 374836 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن ٿا (ڏسو پڻ: [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{nosubst}} {{Bot use warning|bots={{U|JJMC89 bot}} ۽ {{U|RussBot}}}} {{Distinguish|Template:Redirect category}} {{For|زمرا ريڊائريڪٽ ڪرڻ بابت وڪيپيڊيا پاليسي لاءِ|WP:CATRED}} {{tsh|Catred|Catr}} == هدايتون == مثال: [[:زمرو:Authors]] مان [[:زمرو:Writers]] ڏانهن ريڊائريڪٽ ڪرڻ لاءِ، صرف هيٺ ڏنل ڪوڊ [[:زمرو:Authors]] ۾ شامل ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Writers}}</syntaxhighlight> يا :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Category:Writers}}</syntaxhighlight> (اختياري نيم اسپيس پريفڪس سان) هي سانچو زمري وارن صفحن کي [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories]] ۾ شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن زمري جو ريڊائريڪٽ موجود هجي پر ڪارائتو نه هجي (ڏسو معيار [[WP:Category redirects that should be kept]] ۾)، ته [[WP:CFD]] تي بحث شروع ڪريو۔ جيڪڏهن اهڙا ريڊائريڪٽ هجن جيڪي [[template:resolve category redirect|حل ٿيل]] هجن يا ٻين سانچن پاران استعمال ٿين ٿا، ته ٻئي پيراميٽر ۾ {{tl|R from category navigation}} ۽/يا {{tl|R from template-generated category}} پڻ شامل ڪريو۔ مثال طور: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | 16th-century people from Bohemia | {{R from category navigation}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ "R from" سانچا لاڳو ٿين ٿا، ته انهن جي وچ ۾ پائپ (|) استعمال نه ڪريو؛ ٻنهي کي گڏ ٻئي پيراميٽر ۾ لکو: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | Years of the 19th century in Ceylon | {{R from category navigation}} {{R from template-generated category}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن ريڊائريڪٽ برقرار رکڻو هجي (مثلاً متبادل اسپيلنگ لاءِ)، ته {{para|keep|yes}} شامل ڪريو ته جيئن حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪي وڃي۔ جيڪڏهن "R from" سانچا استعمال ڪيا وڃن ته اها خاصيت پاڻمرادو فعال ٿي ويندي۔ === وڪيڊيٽا آئيٽمز سان ريڊائريڪٽ === وڪيڊيٽا سان ڳنڍيل ريڊائريڪٽ پاڻمرادو زمري ۾ شامل ٿين ٿا؛ {{t|soft redirect with Wikidata item}} کي هٿ سان شامل ڪرڻ جي ضرورت ناهي۔ === حدف نالي ۾ سانچا === جيڪڏهن حدف نالي ۾ ڪيترائي سانچا يا پيراميٽر وارا سانچا هجن، يا ڪردار <code>|</code> استعمال ٿئي، ته {{t|Resolve category redirect}} ان کي صحيح طريقي سان حل نٿو ڪري سگهي۔ اهڙا زمرا [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly]] ۾ درج ٿيندا۔ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[Template:Resolve category redirect#Templates]]۔ == غلطيون == غير خالي زمرا {{cl|Wikipedia non-empty soft redirected categories|count=yes}} ۾ درج ٿيندا۔ ان کان علاوه، [[:زمرو:Wikipedia category-redirect box parameter needs fixing]] پنج قسمن جي غلطن کي ٽريڪ ڪري ٿو: * پاڻ ڏانهن ريڊائريڪٽ ٿيندڙ زمرا {{cl|Wikipedia soft redirected categories which target themselves‎|count=yes}} ۾ * غير موجود حدف وارا ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories whose target does not exist‎|count=yes}} ۾ * اڻڄاتل پيراميٽر وارا سانچا {{cl|Pages using category redirect with unknown parameters|count=yes}} ۾ * صحيح طرح حل نه ٿيندڙ ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly|count=yes}} ۾ * ٻيڻو ريڊائريڪٽ {{cl|Double-redirected categories|count=yes}} ۾ == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "منزل زمرو", "description": "اهو زمرو جنهن ڏانهن هي زمرو ريڊائريڪٽ ٿيڻ گهرجي (Category: پريفڪس اختياري آهي)", "example": "Category:Writers", "type": "wiki-page-name", "required": true }, "2": { "label": "ريڊائريڪٽ زمرا", "description": "هي پيراميٽر مختلف {{redirect template}} سانچن لاءِ آهي", "example": "{{R from category navigation}}", "type": "string" }, "nocat": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته زمري ۾ شامل ٿيڻ بند ڪري ٿو (صرف مثالن لاءِ)", "example": "yes", "type": "boolean", "default": "false" }, "keep": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪائي ٿو؛ \"R from\" سانچن سان پاڻمرادو فعال ٿيندو", "type": "boolean", "default": "false" } }, "description": "زمري کي سافٽ ريڊائريڪٽ طور نشان لڳائي ٿو", "format": "inline", "paramOrder": [ "1", "2", "nocat", "keep" ] } </templatedata> == پڻ ڏسو == * [[Template:Category redirect/core]] * [[Template:Category disambiguation]] * [[Template:Resolve category redirect]] * [[Wikipedia:Template index/Category namespace]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:ريڊائريڪٽ سانچا]] [[زمرو:زمرو نيم اسپيس سانچا]] [[زمرو:سافٽ ريڊائريڪٽ سانچا]] }}</includeonly> 8gdqtwlwmm71uizmszi4l1wc8l8sd2b 374837 374836 2026-04-30T15:28:42Z Intisar Ali 8681 374837 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن ٿا (ڏسو پڻ: [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{nosubst}} {{Bot use warning|bots={{U|JJMC89 bot}} ۽ {{U|RussBot}}}} {{Distinguish|Template:Redirect category}} {{For|زمرا ريڊائريڪٽ ڪرڻ بابت وڪيپيڊيا پاليسي لاءِ|WP:CATRED}} {{tsh|Catred|Catr}} == هدايتون == مثال: [[:زمرو:Authors]] مان [[:زمرو:Writers]] ڏانهن ريڊائريڪٽ ڪرڻ لاءِ، صرف هيٺ ڏنل ڪوڊ [[:زمرو:Authors]] ۾ شامل ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Writers}}</syntaxhighlight> يا :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Category:Writers}}</syntaxhighlight> (اختياري نيم اسپيس پريفڪس سان) هي سانچو زمري وارن صفحن کي [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories]] ۾ شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن زمري جو ريڊائريڪٽ موجود هجي پر ڪارائتو نه هجي (ڏسو معيار [[WP:Category redirects that should be kept]] ۾)، ته [[WP:CFD]] تي بحث شروع ڪريو۔ جيڪڏهن اهڙا ريڊائريڪٽ هجن جيڪي [[template:resolve category redirect|حل ٿيل]] هجن يا ٻين سانچن پاران استعمال ٿين ٿا، ته ٻئي پيراميٽر ۾ {{tl|R from category navigation}} ۽/يا {{tl|R from template-generated category}} پڻ شامل ڪريو۔ مثال طور: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | 16th-century people from Bohemia | {{R from category navigation}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ "R from" سانچا لاڳو ٿين ٿا، ته انهن جي وچ ۾ پائپ (|) استعمال نه ڪريو؛ ٻنهي کي گڏ ٻئي پيراميٽر ۾ لکو: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | Years of the 19th century in Ceylon | {{R from category navigation}} {{R from template-generated category}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن ريڊائريڪٽ برقرار رکڻو هجي (مثلاً متبادل اسپيلنگ لاءِ)، ته {{para|keep|yes}} شامل ڪريو ته جيئن حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪي وڃي۔ جيڪڏهن "R from" سانچا استعمال ڪيا وڃن ته اها خاصيت پاڻمرادو فعال ٿي ويندي۔ === وڪيڊيٽا آئيٽمز سان ريڊائريڪٽ === وڪيڊيٽا سان ڳنڍيل ريڊائريڪٽ پاڻمرادو زمري ۾ شامل ٿين ٿا؛ {{t|soft redirect with Wikidata item}} کي هٿ سان شامل ڪرڻ جي ضرورت ناهي۔ === حدف نالي ۾ سانچا === جيڪڏهن حدف نالي ۾ ڪيترائي سانچا يا پيراميٽر وارا سانچا هجن، يا ڪردار <code>|</code> استعمال ٿئي، ته {{t|Resolve category redirect}} ان کي صحيح طريقي سان حل نٿو ڪري سگهي۔ اهڙا زمرا [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly]] ۾ درج ٿيندا۔ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[Template:Resolve category redirect#Templates]]۔ == غلطيون == غير خالي زمرا {{cl|Wikipedia non-empty soft redirected categories|count=yes}} ۾ درج ٿيندا۔ ان کان علاوه، [[:زمرو:Wikipedia category-redirect box parameter needs fixing]] پنج قسمن جي غلطن کي ٽريڪ ڪري ٿو: * پاڻ ڏانهن ريڊائريڪٽ ٿيندڙ زمرا {{cl|Wikipedia soft redirected categories which target themselves‎|count=yes}} ۾ * غير موجود حدف وارا ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories whose target does not exist‎|count=yes}} ۾ * اڻڄاتل پيراميٽر وارا سانچا {{cl|Pages using category redirect with unknown parameters|count=yes}} ۾ * صحيح طرح حل نه ٿيندڙ ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly|count=yes}} ۾ * ٻيڻو ريڊائريڪٽ {{cl|Double-redirected categories|count=yes}} ۾ == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "منزل زمرو", "description": "اهو زمرو جنهن ڏانهن هي زمرو ريڊائريڪٽ ٿيڻ گهرجي (Category: پريفڪس اختياري آهي)", "example": "Category:Writers", "type": "wiki-page-name", "required": true }, "2": { "label": "ريڊائريڪٽ زمرا", "description": "هي پيراميٽر مختلف {{redirect template}} سانچن لاءِ آهي", "example": "{{R from category navigation}}", "type": "string" }, "nocat": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته زمري ۾ شامل ٿيڻ بند ڪري ٿو (صرف مثالن لاءِ)", "example": "yes", "type": "boolean", "default": "false" }, "keep": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪائي ٿو؛ \"R from\" سانچن سان پاڻمرادو فعال ٿيندو", "type": "boolean", "default": "false" } }, "description": "زمري کي سافٽ ريڊائريڪٽ طور نشان لڳائي ٿو", "format": "inline", "paramOrder": [ "1", "2", "nocat", "keep" ] } </templatedata> == پڻ ڏسو == * [[Template:Category redirect/core]] * [[Template:Category disambiguation]] * [[Template:Resolve category redirect]] * [[Wikipedia:Template index/Category namespace]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:ريڊائريڪٽ سانچا]] [[زمرو:زمرو نيم اسپيس سانچا]] [[زمرو:سافٽ ريڊائريڪٽ سانچا]] }}</includeonly> pss8w8os9o64k0f32xv0ozbt6fs3dng 374838 374837 2026-04-30T15:32:19Z Intisar Ali 8681 374838 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- زمرا مهرباني ڪري هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن ٿا (ڏسو پڻ: [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{nosubst}} {{Bot use warning|bots={{U|JJMC89 bot}} ۽ {{U|RussBot}}}} {{Distinguish|Template:Redirect category}} {{For|زمرا ريڊائريڪٽ ڪرڻ بابت وڪيپيڊيا پاليسي لاءِ|WP:CATRED}} {{tsh|Catred|Catr}} == هدايتون == مثال: [[:زمرو:Authors]] مان [[:زمرو:Writers]] ڏانهن ريڊائريڪٽ ڪرڻ لاءِ، صرف هيٺ ڏنل ڪوڊ [[:زمرو:Authors]] ۾ شامل ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Writers}}</syntaxhighlight> يا :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Category redirect|Category:Writers}}</syntaxhighlight> (اختياري نيم اسپيس پريفڪس سان) هي سانچو زمري وارن صفحن کي [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories]] ۾ شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن زمري جو ريڊائريڪٽ موجود هجي پر ڪارائتو نه هجي (ڏسو معيار [[WP:Category redirects that should be kept]] ۾)، ته [[WP:CFD]] تي بحث شروع ڪريو۔ جيڪڏهن اهڙا ريڊائريڪٽ هجن جيڪي [[template:resolve category redirect|حل ٿيل]] هجن يا ٻين سانچن پاران استعمال ٿين ٿا، ته ٻئي پيراميٽر ۾ {{tl|R from category navigation}} ۽/يا {{tl|R from template-generated category}} پڻ شامل ڪريو۔ مثال طور: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | 16th-century people from Bohemia | {{R from category navigation}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ "R from" سانچا لاڳو ٿين ٿا، ته انهن جي وچ ۾ پائپ (|) استعمال نه ڪريو؛ ٻنهي کي گڏ ٻئي پيراميٽر ۾ لکو: <div style="margin-left:1.6em;"><syntaxhighlight lang="wikitext">{{Category redirect | Years of the 19th century in Ceylon | {{R from category navigation}} {{R from template-generated category}} }}</syntaxhighlight></div> جيڪڏهن ريڊائريڪٽ برقرار رکڻو هجي (مثلاً متبادل اسپيلنگ لاءِ)، ته {{para|keep|yes}} شامل ڪريو ته جيئن حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪي وڃي۔ جيڪڏهن "R from" سانچا استعمال ڪيا وڃن ته اها خاصيت پاڻمرادو فعال ٿي ويندي۔ === وڪيڊيٽا آئيٽمز سان ريڊائريڪٽ === وڪيڊيٽا سان ڳنڍيل ريڊائريڪٽ پاڻمرادو زمري ۾ شامل ٿين ٿا؛ {{t|soft redirect with Wikidata item}} کي هٿ سان شامل ڪرڻ جي ضرورت ناهي۔ === حدف نالي ۾ سانچا === جيڪڏهن حدف نالي ۾ ڪيترائي سانچا يا پيراميٽر وارا سانچا هجن، يا ڪردار <code>|</code> استعمال ٿئي، ته {{t|Resolve category redirect}} ان کي صحيح طريقي سان حل نٿو ڪري سگهي۔ اهڙا زمرا [[:زمرو:Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly]] ۾ درج ٿيندا۔ وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[Template:Resolve category redirect#Templates]]۔ == غلطيون == غير خالي زمرا {{cl|Wikipedia non-empty soft redirected categories|count=yes}} ۾ درج ٿيندا۔ ان کان علاوه، [[:زمرو:Wikipedia category-redirect box parameter needs fixing]] پنج قسمن جي غلطن کي ٽريڪ ڪري ٿو: * پاڻ ڏانهن ريڊائريڪٽ ٿيندڙ زمرا {{cl|Wikipedia soft redirected categories which target themselves‎|count=yes}} ۾ * غير موجود حدف وارا ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories whose target does not exist‎|count=yes}} ۾ * اڻڄاتل پيراميٽر وارا سانچا {{cl|Pages using category redirect with unknown parameters|count=yes}} ۾ * صحيح طرح حل نه ٿيندڙ ريڊائريڪٽ {{cl|Wikipedia soft redirected categories which are not resolved correctly|count=yes}} ۾ * ٻيڻو ريڊائريڪٽ {{cl|Double-redirected categories|count=yes}} ۾ == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "منزل زمرو", "description": "اهو زمرو جنهن ڏانهن هي زمرو ريڊائريڪٽ ٿيڻ گهرجي (Category: پريفڪس اختياري آهي)", "example": "Category:Writers", "type": "wiki-page-name", "required": true }, "2": { "label": "ريڊائريڪٽ زمرا", "description": "هي پيراميٽر مختلف {{redirect template}} سانچن لاءِ آهي", "example": "{{R from category navigation}}", "type": "string" }, "nocat": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته زمري ۾ شامل ٿيڻ بند ڪري ٿو (صرف مثالن لاءِ)", "example": "yes", "type": "boolean", "default": "false" }, "keep": { "description": "جيڪڏهن \"true\" هجي ته حذف ڪرڻ وارو لنڪ لڪائي ٿو؛ \"R from\" سانچن سان پاڻمرادو فعال ٿيندو", "type": "boolean", "default": "false" } }, "description": "زمري کي سافٽ ريڊائريڪٽ طور نشان لڳائي ٿو", "format": "inline", "paramOrder": [ "1", "2", "nocat", "keep" ] } </templatedata> == پڻ ڏسو == * [[سانچو:Category redirect/core]] * [[سانچو:Category disambiguation]] * [[سانچو:Resolve category redirect]] * [[وڪيپيڊيا:سانچو انڊيڪس/زمرو نيم اسپيس]] <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:ريڊائريڪٽ سانچا]] [[زمرو:زمرو نيم اسپيس سانچا]] [[زمرو:سافٽ ريڊائريڪٽ سانچا]] }}</includeonly> fv6rrxi5awbwy9454qq1nv6mh0z75db 10 95712 374842 2026-04-30T15:39:23Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div dir="rtl" style="border:1px solid #aaa; background:#E6E6FA; padding:0.7em; text-align:right;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold;"> ↳ رِيڊائريڪٽ </div> هي زمرو هتي موجود آهي: [[:زمرو:{{{target}}}]]۔ <div style="margin-top:0.5em;"> '''ℹ️ نوٽ:''' هي زمرو خالي هجڻ گهرجي۔ </div> <hr /> هيٺيان زمرا هن ريڊائريڪٽ کي ٽريڪ ۽ مانيٽر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿ... 374842 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" style="border:1px solid #aaa; background:#E6E6FA; padding:0.7em; text-align:right;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold;"> ↳ رِيڊائريڪٽ </div> هي زمرو هتي موجود آهي: [[:زمرو:{{{target}}}]]۔ <div style="margin-top:0.5em;"> '''ℹ️ نوٽ:''' هي زمرو خالي هجڻ گهرجي۔ </div> <hr /> هيٺيان زمرا هن ريڊائريڪٽ کي ٽريڪ ۽ مانيٽر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا:<br /> {{{redirect_categories}}} <hr /> وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[سانچو:Category redirect/doc|هدايتون]]۔ </div> 93rt6tavvw1eurz3dhj9gahexfqdee9 374843 374842 2026-04-30T15:42:25Z Intisar Ali 8681 374843 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" style="border:1px solid #aaa; background:#e6e6fa; padding:0.8em; margin:0.5em 0; text-align:right; font-size:100%;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; font-size:120%;"> ↳ ريڊائريڪٽ </div> '''هي زمرو هتي موجود آهي:''' [[:زمرو:{{{target|{{{1|}}}}}}]]۔ <div style="margin-top:0.8em;"> '''ℹ️ نوٽ:''' هي زمرو خالي هجڻ گهرجي۔ </div> <hr /> هيٺيان زمرا هن ريڊائريڪٽ کي ٽريڪ ۽ مانيٽر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا:<br /> {{{redirect_categories|}}} <hr /> وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[سانچو:Category redirect/doc|هدايتون]]۔ </div> fobddggq7on6hy3531293suw2h7wbfo 374844 374843 2026-04-30T15:47:31Z Intisar Ali 8681 374844 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl" style="border:1px solid #aaa; background:#e6e6fa; padding:0.8em; margin:0.5em 0; text-align:right; font-size:100%;"> <div style="text-align:center; font-weight:bold; font-size:120%;"> ↳ ريڊائريڪٽ </div> '''هي زمرو هتي موجود آهي:''' [[:زمرو:{{{target|{{{1|}}}}}}]]۔ <div style="margin-top:0.8em;"> '''ℹ️ نوٽ:''' هي زمرو خالي هجڻ گهرجي۔ </div> <hr /> {{#if:{{{redirect_categories|}}}| هيٺيان زمرا هن ريڊائريڪٽ کي ٽريڪ ۽ مانيٽر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا:<br /> {{{redirect_categories}}} <hr /> }} وڌيڪ معلومات لاءِ ڏسو [[سانچو:Category redirect/doc|هدايتون]]۔ </div> kpcinqfjuea3bxwbj5cbinf66rbwclk 14 95713 374877 2026-04-30T18:26:45Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي قديم تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] 374877 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] [[زمرو:ايشيا جي قديم تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جون اڳوڻيون بادشاهتون]] 556t5sb3uqxvj5kbuztmo4mp9ul49si 14 95714 374878 2026-04-30T18:27:18Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي]] 374878 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي]] bkuqv2nu18d7kpu5cutvexncvt31tfi 375116 374878 2026-05-01T10:23:27Z Memon2025 21315 /* */ 375116 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:اولھ ايشيا]] [[زمرو:ايشيا جا علائقا]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] l2taljsv7zr1u3gav485exlizde7r6q 375118 375116 2026-05-01T10:25:52Z Memon2025 21315 /* */ 375118 wikitext text/x-wiki [[زمرو:تهذيبون]] [[زمرو:المشرق]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] [[زمرو:اولھ ايشيا جا تاريخي علائقا]] ck17ei8ak6hpxo6722lu9a57wz12h4a 0 95715 374880 2026-04-30T18:28:21Z Memon2025 21315 Memon2025 صفحي [[سلطنت اڪد]] کي [[اڪادي سلطنت]] ڏانھن چوريو 374880 wikitext text/x-wiki #چوريو [[اڪادي سلطنت]] qyz7scvq4swfrn3t9j30yk2g40c86om 10 95716 374882 2026-04-30T19:11:45Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> == استعمال == {{important|پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ '''<kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{highlight|:|lightgreen}}<nowiki>صفحي جو نالو}}</nowiki></kbd>''' استعمال ڪريو، نه ته <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{hi... 374882 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> == استعمال == {{important|پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ '''<kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{highlight|:|lightgreen}}<nowiki>صفحي جو نالو}}</nowiki></kbd>''' استعمال ڪريو، نه ته <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{highlight|{{!}}|#ffa07a}}<nowiki>صفحي جو نالو}}</nowiki></kbd>۔ ٻين لفظن ۾، پائپ ({{!}}) بدران ڪولن (:) استعمال ڪريو۔ هي [[مدد:Magic words|ميجڪ ورڊ]] کي سڌو استعمال ڪري ٿو، ڪنهن سانچي وسيلي نه۔}} <nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki> اصل ۾ ڪو سانچو ناهي، پر هڪ [[مدد:Magic words|ميجڪ ورڊ]] آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اهو وڪي ميڊيا سافٽ ويئر جي خاصيت آهي۔ جڏهن ان کي استعمال ڪيو ويندو آهي ته اهو انهي صفحي جو مڪمل نالو (نيم اسپيس سميت) واپس ڪندو جنهن تي اهو رکيل آهي۔ مثال طور، هن صفحي تي اهو {{FULLPAGENAME}} ڏيکاري ٿو، جڏهن ته [[وڪيپيڊيا:Village pump]] تي اهو {{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}} ڏيکاريندو۔ توهان ڪولن (:) استعمال ڪندي مخصوص صفحي جو نالو پڻ ڏئي سگهو ٿا (پائپ نه)۔ مثال طور، <nowiki>{{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}}</nowiki> نتيجي ۾ {{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}} ڏيکاريندو۔ هتي حقيقي سانچي جو ڪوڊ پڻ موجود آهي۔ ان جو مقصد اهو آهي ته جيڪڏهن ڪو صارف غلطي سان هن [[مدد:Magic words#Variables|ميجڪ ورڊ]] کي پائپ سان استعمال ڪري، ته سانچو ان کي صحيح بڻائي ۽ صفحي تي ڪا غلطي نه اچي۔ پيراميٽر 1 کي : پيراميٽر طور استعمال ڪيو ويندو ۽ باقي پيراميٽر نظرانداز ڪيا ويندا۔ اهڙي طرح جيڪڏهن ڪو غلط لکي <nowiki>{{FULLPAGENAME|Wikipedia:Village pump}}</nowiki>، ته سانچو ان کي صحيح ڪري <nowiki>{{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}}</nowiki> بڻائيندو۔ جيڪڏهن ڪو صارف <nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki> ۾ پائپ استعمال ڪري ٿو ته اهو صفحو لڪل زمري [[:زمرو:صفحات جيڪي ميجڪ ورڊ جي جاءِ تي سانچو استعمال ڪن ٿا]] ۾ شامل ڪيو ويندو۔ اهڙن صفحن کي ايڊيٽرن طرفان درست ڪرڻ گهرجي۔ == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|صفحات جيڪي ميجڪ ورڊ جي جاءِ تي سانچو استعمال ڪن ٿا}} == پڻ ڏسو == * {{tl|PAGENAME}} — جيڪو نيم اسپيس کان سواءِ نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|PAGENAMEBASE}} — جيڪو نيم اسپيس کان سواءِ نالو ڏيکاري ٿو ۽ قوسين واري حصي کي هٽائي ٿو * [[مدد:Parser functions]] <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا ميجڪ ورڊ سانچا]] [[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> 8fw25u6ab3saooi5lakyqba89yj7lkm 374883 374882 2026-04-30T19:12:20Z Intisar Ali 8681 374883 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> == استعمال == {{important|پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ '''<kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{highlight|:|lightgreen}}<nowiki>صفحي جو نالو}}</nowiki></kbd>''' استعمال ڪريو، نه ته <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME</nowiki>{{highlight|{{!}}|#ffa07a}}<nowiki>صفحي جو نالو}}</nowiki></kbd>۔ ٻين لفظن ۾، پائپ ({{!}}) بدران ڪولن (:) استعمال ڪريو۔ هي [[مدد:Magic words|ميجڪ ورڊ]] کي سڌو استعمال ڪري ٿو، ڪنهن سانچي وسيلي نه۔}} <nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki> اصل ۾ ڪو سانچو ناهي، پر هڪ [[مدد:Magic words|ميجڪ ورڊ]] آهي، جنهن جو مطلب آهي ته اهو وڪي ميڊيا سافٽ ويئر جي خاصيت آهي۔ جڏهن ان کي استعمال ڪيو ويندو آهي ته اهو انهي صفحي جو مڪمل نالو (نيم اسپيس سميت) واپس ڪندو جنهن تي اهو رکيل آهي۔ مثال طور، هن صفحي تي اهو {{FULLPAGENAME}} ڏيکاري ٿو، جڏهن ته [[وڪيپيڊيا:Village pump]] تي اهو {{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}} ڏيکاريندو۔ توهان ڪولن (:) استعمال ڪندي مخصوص صفحي جو نالو پڻ ڏئي سگهو ٿا (پائپ نه)۔ مثال طور، <nowiki>{{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}}</nowiki> نتيجي ۾ {{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}} ڏيکاريندو۔ هتي حقيقي سانچي جو ڪوڊ پڻ موجود آهي۔ ان جو مقصد اهو آهي ته جيڪڏهن ڪو صارف غلطي سان هن [[مدد:Magic words#Variables|ميجڪ ورڊ]] کي پائپ سان استعمال ڪري، ته سانچو ان کي صحيح بڻائي ۽ صفحي تي ڪا غلطي نه اچي۔ پيراميٽر 1 کي : پيراميٽر طور استعمال ڪيو ويندو ۽ باقي پيراميٽر نظرانداز ڪيا ويندا۔ اهڙي طرح جيڪڏهن ڪو غلط لکي <nowiki>{{FULLPAGENAME|Wikipedia:Village pump}}</nowiki>، ته سانچو ان کي صحيح ڪري <nowiki>{{FULLPAGENAME:Wikipedia:Village pump}}</nowiki> بڻائيندو۔ جيڪڏهن ڪو صارف <nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki> ۾ پائپ استعمال ڪري ٿو ته اهو صفحو لڪل زمري [[:زمرو:صفحات جيڪي ميجڪ ورڊ جي جاءِ تي سانچو استعمال ڪن ٿا]] ۾ شامل ڪيو ويندو۔ اهڙن صفحن کي ايڊيٽرن طرفان درست ڪرڻ گهرجي۔ == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|صفحات جيڪي ميجڪ ورڊ جي جاءِ تي سانچو استعمال ڪن ٿا}} == پڻ ڏسو == * {{tl|PAGENAME}} — جيڪو نيم اسپيس کان سواءِ نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|PAGENAMEBASE}} — جيڪو نيم اسپيس کان سواءِ نالو ڏيکاري ٿو ۽ قوسين واري حصي کي هٽائي ٿو * [[مدد:پارسر فنڪشن]] <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا ميجڪ ورڊ سانچا]] [[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> fjfuzk7jnmay86mv6rs61e6kph08zsy 12 95717 374884 2026-04-30T19:16:22Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |WP:MAGIC|H:MW |WikiProject Magic|Wikipedia:WikiProject Magic |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|Help:MediaWiki namespace|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|MediaWiki}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:Help:Magic words}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|Help:Magic wo... 374884 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |WP:MAGIC|H:MW |WikiProject Magic|Wikipedia:WikiProject Magic |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|Help:MediaWiki namespace|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|MediaWiki}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:Help:Magic words}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|Help:Magic words for beginners}} '''ميجڪ ورڊز'''، جن ۾ '''پارسر فنڪشنز'''، '''ويريبلز''' ۽ '''بيهيور سوئچز''' شامل آهن، [[مدد:وڪي مارڪ اپ|وڪي مارڪ اپ]] جون اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي وڪيپيڊيا جي بنيادي [[MediaWiki|ميڊياوڪي]] سافٽ ويئر کي هدايتون ڏين ٿيون۔ مثال طور، ڪجهه ميجڪ ورڊز [[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]] کي لڪائڻ يا مخصوص جاءِ تي رکڻ، ٻاهرين سرچ انجڻن طرفان [[وڪيپيڊيا:INDEXING|انڊيڪسنگ]] بند ڪرڻ، يا موجوده صفحي يا صارف جي بيان ڪيل [[مدد:مشروط اظهار|مشروط اظهار]] جي بنياد تي متحرڪ نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ انهن مان ڪجهه خاصيتون [[WP:Templates|سانچن]] لاءِ خاص طور مفيد آهن۔ هي صفحو ميجڪ ورڊز لاءِ تڪڙو حوالو آهي۔ وڌيڪ جامع معلومات لاءِ بنيادي ميڊياوڪي دستاويز ڏسو: * [[mw:Help:Magic words]]: سڀ معياري ميجڪ ورڊز، جن ۾ "معياري" پارسر فنڪشنز شامل آهن۔ * [[mw:Help:Extension:ParserFunctions]]: اضافي پارسر فنڪشنز، جن ۾ مشروط اظهار پڻ شامل آهن، جيڪي انگريزي وڪيپيڊيا ۾ شامل آهن۔ == عام معلومات == عام طور تي، ميجڪ ورڊز جا ٽي قسم آهن: # '''[[#Behavior switches|بيهيور سوئچز]]''': اڪثر ٻٽي انڊر اسڪورز ۾، مڪمل وڏن اکرن سان ظاهر ٿين ٿا، مثال طور <code>__NOTOC<nowiki/>__</code>۔ اهي ڪو قدر واپس ڪرڻ بدران صفحي جي رويي کي تبديل ڪن ٿا۔ # '''[[#Parser functions|پارسر فنڪشنز]]''': سڀ ننڍن اکرن ۾ هوندا آهن۔ پارسر فنڪشن ڪڏهن ڪڏهن پائونڊ نشان (<code>#</code>) سان شروع ٿيندو آهي ۽ هميشه ڪولن (<code>:</code>) ۽ پائپ سان جدا ڪيل (<code>|</code>) پيراميٽرن سان گڏ هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{#ifexpr:Y|Yes|No}}</nowiki></code>، ۽ ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي۔ اهي ڪو قدر وٺندا ۽ ڪو قدر واپس ڪندا آهن۔ # '''[[#Variables|ويريبلز]]''': اهي سڀ وڏن اکرن ۾ هوندا آهن، مثال طور {{tld|PAGENAME}}۔ ويريبل ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي ۽ پنهنجي جاءِ تي ڪو قدر واپس ڪندو آهي۔ سافٽ ويئر عام طور تي ميجڪ ورڊز کي هيٺين طريقي سان سمجهي ٿو: * ميجڪ ورڊز [[case sensitive|اکرن جي وڏائي/ننڍائي بابت حساس]] هوندا آهن۔ * پڙهڻ ۾ آساني لاءِ [[Whitespace character|خالي جاءِ]] ڪافي حد تائين اجازت ڏنل آهي۔ اها انهن جي ڪي ورڊز ۽ پيراميٽرن جي شروع ۽ آخر مان هٽائي ويندي آهي، جيئن نالي وارن پيراميٽرن سان سانچن جي ڪالن ۾ پڻ ٿيندو آهي۔ * اهي [[WP:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿي سگهن ٿا، ايتري تائين جو "موجوده صفحي بابت" ويريبلز به۔ اهو پارسنگ جي ترتيب سبب يقيني بڻايو ويندو آهي۔ * HTML هدايتن ۾ جادويي طرح تبديل ٿيڻ بدران، {{tag|[[مدد:wikitext#Nowiki|nowiki]]|o}} ٽيگس هي جادو ختم ڪن ٿا، جيئن ميجڪ ورڊ پاڻ ڏيکاري سگهجي (دستاويز ڪري سگهجي)، مثال طور <code><nowiki><nowiki>{{#magic:}}</nowiki></nowiki></code> يا <code><nowiki>{{#magic:<nowiki/>}}</nowiki></code>۔ ميجڪ ورڊز جو سانچن سان مقابلو: * سانچن وانگر، ميجڪ ورڊز به [[مدد:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ۽ [[مدد:substitution|سبسٽيوٽ]] ٿي سگهن ٿا۔ * ميجڪ ورڊز جا نالا ڄاڻي واڻي سانچن جي نالن کان مختلف رکيا ويا آهن، ۽ ان جي ابتڙ پڻ۔ ڪيترائي پارسر فنڪشن نالا <code>#</code> ([[Hash (character)|پائونڊ يا هيش]]) سان شروع ٿيندا، پر سانچن جا نالا [[wp:NCHASHTAG|<code>#</code> سان شروع نه ٿيندا]]، ۽ غالباً <code>:</code> (ڪولن) تي ختم نه ٿيندا، نه ئي مڪمل وڏن اکرن ۾ هوندا۔ * پهرين پيراميٽر جي نحو مختلف هوندي آهي۔ <code>{{#magic: <nowiki/>p1 | p2 | p3}}</code> ۾ نالو <code>#magic</code> آهي ۽ ان کان پوءِ بغير فاصلي واري <code>:</code> ۽ لازمي ان پٽ پيراميٽر <code>p1</code> اچي ٿو۔ سانچي ۾ <code>p1</code> اختياري هوندو آهي ۽ ان کان اڳ <code>:</code> بدران <code>|</code> (پائپ) هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{temp</nowiki><nowiki/><nowiki>late|p1}}</nowiki></code>۔ اڪثر ميجڪ ورڊز صفحي تي جتي ضرورت هجي اتي استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر ڪجهه ميجڪ ورڊز جيڪي بيهيور سوئچز آهن، انهن جي جاءِ بابت رهنمائي لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو، جهڙوڪ <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>۔ == بيهيور سوئچز == {{further|mw:Help:Magic words#Behavior switches}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سوئچ ! scope="col" | وضاحت |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''[[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]]''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="TOC" | <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> | صفحي جي [[مدد:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد (TOC)]] کي انهي لفظ واري جاءِ تي رکي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ [[وڪيپيڊيا:Vector 2022|Vector 2022]] اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="FORCETOC" | <code><nowiki>__FORCETOC__</nowiki></code> | TOC کي پنهنجي ڊفالٽ جاءِ تي ظاهر ٿيڻ تي مجبور ڪري ٿو، جيتوڻيڪ عنوان چار کان گهٽ هجن۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ Vector 2022 اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTOC" | <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> | صفحي جي TOC کي ظاهر ٿيڻ کان روڪي ٿو۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ [[مدد:موبائل رسائي|موبائل ورزن]] هڪ متبادل نيويگيشن نظام استعمال ڪري ٿو، جيڪو <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> کان متاثر نٿو ٿئي۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ترميم''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEDITSECTION" | <code><nowiki>__NOEDITSECTION__</nowiki></code> | صفحي جي ''سڀني'' عنوانن ڀرسان عام طور تي موجود "ترميم" لنڪس لڪائي ٿو۔ ڪنهن ''خاص'' عنوان ڀرسان ترميم لنڪ لڪائڻ لاءِ، عام وڪي برابر نشانن واري نحو بدران، مثال طور {{tag|h2|content=''عنوان''}} جهڙو [[HTML element|HTML ٽيگ]] استعمال ڪري عنوان بيان ڪريو (مثال: {{nowrap|1=<code>== ''عنوان'' ==</code>}}{{thinsp}}). |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="ARCHIVEDTALK" | <code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code> | [[:mw:Talk_pages_project/Replying|"جواب" بٽڻ]] لڪائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTALK" | <code><nowiki>__NOTALK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه واري نيم اسپيس ۾ ڪنهن صفحي کي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو نه سمجهڻ لاءِ بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | غير ڳالهه ٻولهه صفحن تي نئون سيڪشن شامل ڪرڻ لاءِ "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ شامل ڪري ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NONEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NONEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه صفحن تان "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ (نئون سيڪشن شامل ڪرڻ واري لنڪ) هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''زمرا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOGALLERY" | <code><nowiki>__NOGALLERY__</nowiki></code> | زمري واري صفحي تي ٿمب نيلز کي عام لنڪس سان مٽائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="HIDDENCAT" | <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي، جڏهن اهو انهي زمري جي صفحي تي شامل هجي، [[WP:HIDDENCAT|لڪل]] بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDCATEGORY" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي [[Special:UnusedCategories]] مان هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ٻيا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDTEMPLATE" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code> | <div>سانچي واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو، ۽ صفحي کي [[Special:UnusedTemplates]] مان هٽائي ٿو۔ جيڪڏهن هي سوئچ سانچي جي مواد سان گڏ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لاءِ نه هجي، ته ان کي {{tag|noinclude}} اندر استعمال ڪرڻ گهرجي (يا سانچي جي دستاويزي صفحي تي ‎{{tag|noinclude}} اندر)، جيئن سانچن جا زمرا هوندا آهن۔ جيڪڏهن سوئچ جو مقصد انهن سڀني صفحن کي رپورٽ مان هٽائڻ هجي جيڪي ڪنهن مخصوص سانچي کي ٽرانسڪلوڊ ڪن ٿا (مثال طور، اهڙو نوٽيس جيڪو ٽيسٽ ڪيسز يا سينڊباڪس ذيلي صفحن تي ٽرانسڪلوڊ ٿئي)، ته سوئچ کي سانچي واري صفحي ۾ ‎{{tag|includeonly}} ٽيگس اندر رکو۔</div> |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="INDEX" | <code><nowiki>__INDEX__</nowiki></code> | [[Web search engine|سرچ انجڻن]] کي صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ [[وڪيپيڊيا:واپرائيندڙ صفحا|واپرائيندڙ نيم اسپيس]] ۾ هن ميجڪ ورڊ جو استعمال [[وڪيپيڊيا:User groups#Extended confirmed accounts|ايڪسٽينڊڊ ڪنفرمڊ واپرائيندڙن]] تائين [[وڪيپيڊيا:Edit filter|ترميمي فلٽر]] ذريعي محدود ڪيو ويو آهي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOINDEX" | <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> | سرچ انجڻن کي صفحي کي انڊيڪس نه ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ ڏسو [[وڪيپيڊيا:سرچ انجڻ انڊيڪسنگ تي ڪنٽرول]]۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="STATICREDIRECT" | <code><nowiki>__STATICREDIRECT__</nowiki></code> | [[مدد:ريڊائريڪٽ|ريڊائريڪشن]] صفحي تي موجود لنڪ کي پاڻمرادو اپڊيٽ ٿيڻ کان روڪي ٿو، جڏهن اهو صفحو منتقل ڪيو وڃي جنهن ڏانهن اهو ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو، ۽ "اصل عنوان ڏانهن اشارو ڪندڙ ڪنهن به ريڊائريڪٽ کي اپڊيٽ ڪريو" چونڊيو وڃي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISAMBIG" | <code><nowiki>__DISAMBIG__</nowiki></code> | ڪنهن صفحي کي [[WP:DAB|ضدابهام صفحو]] طور نشان لڳائي ٿو، ان کي [[Special:DisambiguationPages]] ۾ شامل ڪري ٿو ۽ اندر ايندڙ لنڪس کي [[Special:DisambiguationPageLinks]] ۾ رکي ٿو۔ (ڏسو [[mw:Extension:Disambiguator]].) |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE" | <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> | ڪجهه صفحا وڪيڊيٽا آئيٽمز جي دائري ۾ نٿا اچن، جهڙوڪ بحث آرڪائيوز، سانچي جا ذيلي صفحا وغيره۔ ڪنهن صفحي کي [[Special:UnconnectedPages]] ۾ درج ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، هي ميجڪ ورڊ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪريو۔ اهي صفحا جيڪي [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Notability|وڪيڊيٽا جي نوٽيبليٽي معيار]] تي پورا نٿا لهن، انهن کي وڪيڊيٽا آئيٽم نه ملڻ گهرجي (ڏسو [[mw:Extension:Wikibase]])۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISPLAYTITLE" | <code>{<nowiki/>{DISPLAYTITLE:''عنوان''}}</code> | صفحي جي عنوان جي [[WP:DISPLAYTITLE|ڏيکاريل صورت]] کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DEFAULTSORT" | <code>{<nowiki/>{DEFAULTSORT:''ترتيبي ڪنجي''}}</code> | اها ڊفالٽ [[مدد:Category#Sorting category pages|ڪنجي]] (انڊيڪس) مقرر ڪري ٿو، جنهن هيٺ صفحو زمري ۾ رکيو ويندو۔ ڪارڪردگي {{section link|Help:Category#Default sort key}} تي دستاويز ٿيل آهي، ۽ رهنما اصول {{section link|Wikipedia:Categorization#Sort keys}} تي آهن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEXTERNALLANGLINKS" | <code>[[mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks|{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS}}]]</code> || (<code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:*}}</code>{{thinsp}} جي برابر) صفحي جي کاٻي پاسي [[Wikidata:Help:Linking Wikipedia pages|وڪيڊيٽا]] [[مدد:بين اللساني لنڪس|بين اللساني لنڪس]] جي خودڪار شموليت کي روڪي ٿو۔ سڀني ٻولين بدران مخصوص ٻولي لنڪس کي روڪڻ لاءِ <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:''فهرست''}}</code> استعمال ڪريو، جتي ''فهرست'' [[Vertical bar|پائپ]] سان [[Delimiter|جدا ڪيل]] [[ISO 639-1]] ٻولي ڪوڊن جي فهرست آهي، مثال طور <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:fr{{pipe}}es{{pipe}}ja}}</code> فرينچ ("fr")، اسپيني ("es") ۽ جاپاني ("ja") بين اللساني لنڪس کي روڪڻ لاءِ۔ |} == ويريبلز == {{Shortcut|WP:VAR}} {{redirect-multi|2|WP:VAR|WP:PAGENAME|WP:*VAR شارٽ ڪٽس وارا پاليسي ۽ رهنما صفحا، گهڻو ڪري طرز بابت معاملن لاءِ|WP:VARS|مضمونن جي نالن بابت پاليسي لاءِ|Wikipedia:Article titles}} {{Further|mw:Help:Magic words#Variables|Wikipedia:Page name#sub}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | صفحي جي نالي جو ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="FULLPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAME}}</kbd> | {{FULLPAGENAME}} | معياري [[مدد:page name|صفحي جو نالو]]۔ ''عنوان واري لڪير''۔ عنوان، جيستائين اکرن جي صورت {{tld|DISPLAYTITLE}} سان تبديل نه ڪئي وڃي۔{{efn|جيڪڏهن <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki></kbd> اهڙي صفحي ۾ استعمال ٿئي جيڪو ٻئي صفحي مان [[WP:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿيل هجي، ته اهو حدف صفحي جو نالو واپس ڪندو۔ {{ml|TEMPLATENAME|main}} سانچي جو پنهنجو نالو معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔}} |- ! scope="row" id="PAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{PAGENAME}}</kbd> | {{PAGENAME}} | [[وڪيپيڊيا:Namespace|نيم اسپيس]] کان سواءِ عنوان واري لڪير۔ |- ! scope="row" id="BASEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{BASEPAGENAME}}</kbd> | {{BASEPAGENAME}} | والدين صفحي جو عنوان، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" id="ROOTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ROOTPAGENAME}}</kbd> | {{ROOTPAGENAME}} | سڀ کان مٿئين والدين صفحي جو عنوان (سڀني ذيلي صفحن کان اڳ)، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" | <kbd>[[wp:pagename#sub|{<nowiki/>{SUBPAGENAME}}]]</kbd> | {{SUBPAGENAME}} | ذيلي صفحي تي، ''موجوده'' عنوان جو ساڄي پاسي وارو آخري حصو؛ مٿيان ذيلي صفحي نالا [[Breadcrumb navigation|بيڪ لنڪس]] طور ظاهر ٿين ٿا۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPAGENAME}}</kbd> | {{ARTICLEPAGENAME}} | rowspan="2" | موجوده صفحي سان لاڳاپيل موضوع واري صفحي جو عنوان۔ اهي ڳالهه ٻولهه وارن صفحن تي مفيد آهن (پر زمري جي ڳالهه ٻولهه صفحن بابت نوٽ ڏسو)۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTPAGENAME}}</kbd> | {{SUBJECTPAGENAME}} |- ! scope="row" id="TALKPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{TALKPAGENAME}}</kbd> | {{TALKPAGENAME}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو عنوان۔ موضوع وارن صفحن تي مفيد۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACENUMBER" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACENUMBER}}</kbd> | {{NAMESPACENUMBER:{{FULLPAGENAME}}}} | موجوده صفحي جي نيم اسپيس جو نمبر۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACE}}</kbd> | {{NAMESPACE}} | عنوان جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="ARTICLESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLESPACE}}</kbd> | {{ARTICLESPACE}} | rowspan="2" | ڳالهه ٻولهه صفحي تي، لاڳاپيل موضوع واري صفحي جي عنوان جو نيم اسپيس حصو۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTSPACE}}</kbd> | {{SUBJECTSPACE}} |- ! scope="row" id="TALKSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{TALKSPACE}}</kbd> | {{TALKSPACE}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="FULLPAGENAMEE" | {{longitem|style=line-height:1.5em|<kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br /><kbd>{<nowiki/>{PAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br />{{pad|0.4em}}(وغيره)}} | {{longitem|style=line-height:1.5em|{{FULLPAGENAMEE}},<br/>{{PAGENAMEE}},<br/>(وغيره)}} | مٿي ڏنل ويريبلز جي آخر ۾ E شامل ڪرڻ سان، اهي مٿي ڏنل نالا ميڊياوڪي [[URL]]ز ۾ استعمال لاءِ اينڪوڊ ٿيل صورت ۾ ڏيکاري ٿو (يعني خالي جاين بدران انڊر اسڪورز سان)۔ |- ! scope="row" id="SHORTDESC" | <kbd>{<nowiki/>{SHORTDESC}}</kbd> | <!-- do not invoke this magic word here: shows nothing and places page in error-tracking category --> | صرف انگريزي وڪيپيڊيا تي ڪم ڪري ٿو، جتي اهو موبائل پليٽفارمن تي مضمون جي عنوان هيٺ مختصر وضاحت ڏيکاري ٿو۔ {{crossref|printworthy=y|ڏسو [[Wikipedia:Short description]].}} |} {{a note}} مٿي ڏنل ميجڪ ورڊز پيراميٽر به وٺي سگهن ٿا، جيئن موجوده صفحي کان سواءِ ٻئي صفحي تي قدرن کي پارس ڪري سگهجي۔ پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ پائپ (<kbd>{{!}}</kbd>) بدران ڪولن (<kbd>:</kbd>) استعمال ٿئي ٿو، جيئن سانچن ۾ هوندو آهي؛ مثال طور <kbd><nowiki>{{MAGICWORD:value}}</nowiki></kbd>۔ مثال: <kbd><nowiki>{{TALKPAGENAME:Wikipedia:MOS}}</nowiki></kbd> ڪنهن به صفحي تي <samp><nowiki>Wikipedia talk:MOS</nowiki></samp> واپس ڪري ٿو۔ {{respond|orangeexclamation|خبردار:}} ڪجهه صفحي نالي ويريبلز کي تصويري صفحي، زمري واري صفحي يا بين اللساني لنڪ ڏانهن وڪي لنڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪرڻ سان مختلف اثر پيدا ٿيندو: ترتيبوار اها تصوير صفحي تي رکبي، صفحو زمري ۾ شامل ٿيندو، يا صفحي جي ڪناري تي بين اللساني لنڪ ٺهندو۔ هن عام رويي کي روڪڻ لاءِ، [[مدد:Link|ويريبل کان اڳ ڪولن لڳايو]] (<code>:</code>)؛ مثال طور <kbd><nowiki>[[:{{FULLPAGENAME}}]]</nowiki></kbd>۔ {{crossref|printworthy=y|صفحي نالن ۽ نيم اسپيسز سان لاڳاپيل پارسر فنڪشنز بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: {{section link|meta:Help:Page name#Variables and parser functions}}.}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سائيٽ ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="SITENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SITENAME}}</kbd> | {{SITENAME}} | سائيٽ جو نالو ([[mw:Manual:$wgSitename|$wgSitename]])۔ |- ! scope="row" id="SERVER" | <kbd>{<nowiki/>{SERVER}}</kbd> | {{SERVER}} | ڊومين [[URL]] ([[mw:Manual:$wgServer|$wgServer]])۔ |- ! scope="row" id="SERVERNAME" | <kbd>{<nowiki/>{SERVERNAME}}</kbd> | {{SERVERNAME}} | سب ڊومين ۽ ڊومين نالو۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPATH}}</kbd> | {{ARTICLEPATH}} | نسبتي مضمون رستو ([[mw:Manual:$wgArticlePath|$wgArticlePath]])۔ |- ! scope="row" id="SCRIPTPATH" | <kbd>{<nowiki/>{SCRIPTPATH}}</kbd> | {{SCRIPTPATH}} | نسبتي اسڪرپٽ رستو ([[mw:Manual:$wgScriptPath|$wgScriptPath]])۔ |- ! scope="row" id="STYLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{STYLEPATH}}</kbd> | {{STYLEPATH}} | نسبتي اسٽائل رستو ([[mw:Manual:$wgStylePath|$wgStylePath]])۔ |- ! scope="row" id="CURRENTVERSION" | <kbd>{<nowiki/>{CURRENTVERSION}}</kbd> | {{CURRENTVERSION}} | موجوده ميڊياوڪي ورزن واپس ڪري ٿو۔ |} qa7lsf8zo66u66jav6mxp3jfmhzfyf7 374885 374884 2026-04-30T19:24:53Z Intisar Ali 8681 /* */ 374885 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |وڪيپيڊيا:MAGIC|H:MW |وڪي پراجيڪٽ جادو|وڪيپيڊيا:وڪي پراجيڪٽ جادو |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|مدد: ميڊياوڪي نيم اسپيس|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|ميڊيا وڪي}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:مدد: جادوئي لفظ}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|مدد: جادوئي لفظ سيکڙاٽن لاء}} '''جادوئي لفظ'''، جن ۾ '''پارسر فنڪشنز'''، '''ويريبلز''' ۽ '''بيهيور سوئچز''' شامل آهن، [[مدد:وڪي مارڪ اپ|وڪي مارڪ اپ]] جون اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي وڪيپيڊيا جي بنيادي [[MediaWiki|ميڊياوڪي]] سافٽ ويئر کي هدايتون ڏين ٿيون۔ مثال طور، ڪجهه ميجڪ ورڊز [[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]] کي لڪائڻ يا مخصوص جاءِ تي رکڻ، ٻاهرين سرچ انجڻن طرفان [[وڪيپيڊيا:INDEXING|انڊيڪسنگ]] بند ڪرڻ، يا موجوده صفحي يا صارف جي بيان ڪيل [[مدد:مشروط اظهار|مشروط اظهار]] جي بنياد تي متحرڪ نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ انهن مان ڪجهه خاصيتون [[WP:Templates|سانچن]] لاءِ خاص طور مفيد آهن۔ هي صفحو ميجڪ ورڊز لاءِ تڪڙو حوالو آهي۔ وڌيڪ جامع معلومات لاءِ بنيادي ميڊياوڪي دستاويز ڏسو: * [[mw:Help:Magic words]]: سڀ معياري ميجڪ ورڊز، جن ۾ "معياري" پارسر فنڪشنز شامل آهن۔ * [[mw:Help:Extension:ParserFunctions]]: اضافي پارسر فنڪشنز، جن ۾ مشروط اظهار پڻ شامل آهن، جيڪي انگريزي وڪيپيڊيا ۾ شامل آهن۔ == عام معلومات == عام طور تي، ميجڪ ورڊز جا ٽي قسم آهن: # '''[[#Behavior switches|بيهيور سوئچز]]''': اڪثر ٻٽي انڊر اسڪورز ۾، مڪمل وڏن اکرن سان ظاهر ٿين ٿا، مثال طور <code>__NOTOC<nowiki/>__</code>۔ اهي ڪو قدر واپس ڪرڻ بدران صفحي جي رويي کي تبديل ڪن ٿا۔ # '''[[#Parser functions|پارسر فنڪشنز]]''': سڀ ننڍن اکرن ۾ هوندا آهن۔ پارسر فنڪشن ڪڏهن ڪڏهن پائونڊ نشان (<code>#</code>) سان شروع ٿيندو آهي ۽ هميشه ڪولن (<code>:</code>) ۽ پائپ سان جدا ڪيل (<code>|</code>) پيراميٽرن سان گڏ هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{#ifexpr:Y|Yes|No}}</nowiki></code>، ۽ ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي۔ اهي ڪو قدر وٺندا ۽ ڪو قدر واپس ڪندا آهن۔ # '''[[#Variables|ويريبلز]]''': اهي سڀ وڏن اکرن ۾ هوندا آهن، مثال طور {{tld|PAGENAME}}۔ ويريبل ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي ۽ پنهنجي جاءِ تي ڪو قدر واپس ڪندو آهي۔ سافٽ ويئر عام طور تي ميجڪ ورڊز کي هيٺين طريقي سان سمجهي ٿو: * ميجڪ ورڊز [[case sensitive|اکرن جي وڏائي/ننڍائي بابت حساس]] هوندا آهن۔ * پڙهڻ ۾ آساني لاءِ [[Whitespace character|خالي جاءِ]] ڪافي حد تائين اجازت ڏنل آهي۔ اها انهن جي ڪي ورڊز ۽ پيراميٽرن جي شروع ۽ آخر مان هٽائي ويندي آهي، جيئن نالي وارن پيراميٽرن سان سانچن جي ڪالن ۾ پڻ ٿيندو آهي۔ * اهي [[WP:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿي سگهن ٿا، ايتري تائين جو "موجوده صفحي بابت" ويريبلز به۔ اهو پارسنگ جي ترتيب سبب يقيني بڻايو ويندو آهي۔ * HTML هدايتن ۾ جادويي طرح تبديل ٿيڻ بدران، {{tag|[[مدد:wikitext#Nowiki|nowiki]]|o}} ٽيگس هي جادو ختم ڪن ٿا، جيئن ميجڪ ورڊ پاڻ ڏيکاري سگهجي (دستاويز ڪري سگهجي)، مثال طور <code><nowiki><nowiki>{{#magic:}}</nowiki></nowiki></code> يا <code><nowiki>{{#magic:<nowiki/>}}</nowiki></code>۔ ميجڪ ورڊز جو سانچن سان مقابلو: * سانچن وانگر، ميجڪ ورڊز به [[مدد:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ۽ [[مدد:substitution|سبسٽيوٽ]] ٿي سگهن ٿا۔ * ميجڪ ورڊز جا نالا ڄاڻي واڻي سانچن جي نالن کان مختلف رکيا ويا آهن، ۽ ان جي ابتڙ پڻ۔ ڪيترائي پارسر فنڪشن نالا <code>#</code> ([[Hash (character)|پائونڊ يا هيش]]) سان شروع ٿيندا، پر سانچن جا نالا [[wp:NCHASHTAG|<code>#</code> سان شروع نه ٿيندا]]، ۽ غالباً <code>:</code> (ڪولن) تي ختم نه ٿيندا، نه ئي مڪمل وڏن اکرن ۾ هوندا۔ * پهرين پيراميٽر جي نحو مختلف هوندي آهي۔ <code>{{#magic: <nowiki/>p1 | p2 | p3}}</code> ۾ نالو <code>#magic</code> آهي ۽ ان کان پوءِ بغير فاصلي واري <code>:</code> ۽ لازمي ان پٽ پيراميٽر <code>p1</code> اچي ٿو۔ سانچي ۾ <code>p1</code> اختياري هوندو آهي ۽ ان کان اڳ <code>:</code> بدران <code>|</code> (پائپ) هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{temp</nowiki><nowiki/><nowiki>late|p1}}</nowiki></code>۔ اڪثر ميجڪ ورڊز صفحي تي جتي ضرورت هجي اتي استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر ڪجهه ميجڪ ورڊز جيڪي بيهيور سوئچز آهن، انهن جي جاءِ بابت رهنمائي لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو، جهڙوڪ <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>۔ == بيهيور سوئچز == {{further|mw:Help:Magic words#Behavior switches}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سوئچ ! scope="col" | وضاحت |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''[[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]]''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="TOC" | <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> | صفحي جي [[مدد:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد (TOC)]] کي انهي لفظ واري جاءِ تي رکي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ [[وڪيپيڊيا:Vector 2022|Vector 2022]] اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="FORCETOC" | <code><nowiki>__FORCETOC__</nowiki></code> | TOC کي پنهنجي ڊفالٽ جاءِ تي ظاهر ٿيڻ تي مجبور ڪري ٿو، جيتوڻيڪ عنوان چار کان گهٽ هجن۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ Vector 2022 اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTOC" | <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> | صفحي جي TOC کي ظاهر ٿيڻ کان روڪي ٿو۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ [[مدد:موبائل رسائي|موبائل ورزن]] هڪ متبادل نيويگيشن نظام استعمال ڪري ٿو، جيڪو <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> کان متاثر نٿو ٿئي۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ترميم''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEDITSECTION" | <code><nowiki>__NOEDITSECTION__</nowiki></code> | صفحي جي ''سڀني'' عنوانن ڀرسان عام طور تي موجود "ترميم" لنڪس لڪائي ٿو۔ ڪنهن ''خاص'' عنوان ڀرسان ترميم لنڪ لڪائڻ لاءِ، عام وڪي برابر نشانن واري نحو بدران، مثال طور {{tag|h2|content=''عنوان''}} جهڙو [[HTML element|HTML ٽيگ]] استعمال ڪري عنوان بيان ڪريو (مثال: {{nowrap|1=<code>== ''عنوان'' ==</code>}}{{thinsp}}). |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="ARCHIVEDTALK" | <code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code> | [[:mw:Talk_pages_project/Replying|"جواب" بٽڻ]] لڪائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTALK" | <code><nowiki>__NOTALK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه واري نيم اسپيس ۾ ڪنهن صفحي کي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو نه سمجهڻ لاءِ بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | غير ڳالهه ٻولهه صفحن تي نئون سيڪشن شامل ڪرڻ لاءِ "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ شامل ڪري ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NONEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NONEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه صفحن تان "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ (نئون سيڪشن شامل ڪرڻ واري لنڪ) هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''زمرا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOGALLERY" | <code><nowiki>__NOGALLERY__</nowiki></code> | زمري واري صفحي تي ٿمب نيلز کي عام لنڪس سان مٽائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="HIDDENCAT" | <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي، جڏهن اهو انهي زمري جي صفحي تي شامل هجي، [[WP:HIDDENCAT|لڪل]] بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDCATEGORY" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي [[Special:UnusedCategories]] مان هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ٻيا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDTEMPLATE" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code> | <div>سانچي واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو، ۽ صفحي کي [[Special:UnusedTemplates]] مان هٽائي ٿو۔ جيڪڏهن هي سوئچ سانچي جي مواد سان گڏ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لاءِ نه هجي، ته ان کي {{tag|noinclude}} اندر استعمال ڪرڻ گهرجي (يا سانچي جي دستاويزي صفحي تي ‎{{tag|noinclude}} اندر)، جيئن سانچن جا زمرا هوندا آهن۔ جيڪڏهن سوئچ جو مقصد انهن سڀني صفحن کي رپورٽ مان هٽائڻ هجي جيڪي ڪنهن مخصوص سانچي کي ٽرانسڪلوڊ ڪن ٿا (مثال طور، اهڙو نوٽيس جيڪو ٽيسٽ ڪيسز يا سينڊباڪس ذيلي صفحن تي ٽرانسڪلوڊ ٿئي)، ته سوئچ کي سانچي واري صفحي ۾ ‎{{tag|includeonly}} ٽيگس اندر رکو۔</div> |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="INDEX" | <code><nowiki>__INDEX__</nowiki></code> | [[Web search engine|سرچ انجڻن]] کي صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ [[وڪيپيڊيا:واپرائيندڙ صفحا|واپرائيندڙ نيم اسپيس]] ۾ هن ميجڪ ورڊ جو استعمال [[وڪيپيڊيا:User groups#Extended confirmed accounts|ايڪسٽينڊڊ ڪنفرمڊ واپرائيندڙن]] تائين [[وڪيپيڊيا:Edit filter|ترميمي فلٽر]] ذريعي محدود ڪيو ويو آهي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOINDEX" | <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> | سرچ انجڻن کي صفحي کي انڊيڪس نه ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ ڏسو [[وڪيپيڊيا:سرچ انجڻ انڊيڪسنگ تي ڪنٽرول]]۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="STATICREDIRECT" | <code><nowiki>__STATICREDIRECT__</nowiki></code> | [[مدد:ريڊائريڪٽ|ريڊائريڪشن]] صفحي تي موجود لنڪ کي پاڻمرادو اپڊيٽ ٿيڻ کان روڪي ٿو، جڏهن اهو صفحو منتقل ڪيو وڃي جنهن ڏانهن اهو ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو، ۽ "اصل عنوان ڏانهن اشارو ڪندڙ ڪنهن به ريڊائريڪٽ کي اپڊيٽ ڪريو" چونڊيو وڃي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISAMBIG" | <code><nowiki>__DISAMBIG__</nowiki></code> | ڪنهن صفحي کي [[WP:DAB|ضدابهام صفحو]] طور نشان لڳائي ٿو، ان کي [[Special:DisambiguationPages]] ۾ شامل ڪري ٿو ۽ اندر ايندڙ لنڪس کي [[Special:DisambiguationPageLinks]] ۾ رکي ٿو۔ (ڏسو [[mw:Extension:Disambiguator]].) |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE" | <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> | ڪجهه صفحا وڪيڊيٽا آئيٽمز جي دائري ۾ نٿا اچن، جهڙوڪ بحث آرڪائيوز، سانچي جا ذيلي صفحا وغيره۔ ڪنهن صفحي کي [[Special:UnconnectedPages]] ۾ درج ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، هي ميجڪ ورڊ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪريو۔ اهي صفحا جيڪي [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Notability|وڪيڊيٽا جي نوٽيبليٽي معيار]] تي پورا نٿا لهن، انهن کي وڪيڊيٽا آئيٽم نه ملڻ گهرجي (ڏسو [[mw:Extension:Wikibase]])۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISPLAYTITLE" | <code>{<nowiki/>{DISPLAYTITLE:''عنوان''}}</code> | صفحي جي عنوان جي [[WP:DISPLAYTITLE|ڏيکاريل صورت]] کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DEFAULTSORT" | <code>{<nowiki/>{DEFAULTSORT:''ترتيبي ڪنجي''}}</code> | اها ڊفالٽ [[مدد:Category#Sorting category pages|ڪنجي]] (انڊيڪس) مقرر ڪري ٿو، جنهن هيٺ صفحو زمري ۾ رکيو ويندو۔ ڪارڪردگي {{section link|Help:Category#Default sort key}} تي دستاويز ٿيل آهي، ۽ رهنما اصول {{section link|Wikipedia:Categorization#Sort keys}} تي آهن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEXTERNALLANGLINKS" | <code>[[mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks|{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS}}]]</code> || (<code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:*}}</code>{{thinsp}} جي برابر) صفحي جي کاٻي پاسي [[Wikidata:Help:Linking Wikipedia pages|وڪيڊيٽا]] [[مدد:بين اللساني لنڪس|بين اللساني لنڪس]] جي خودڪار شموليت کي روڪي ٿو۔ سڀني ٻولين بدران مخصوص ٻولي لنڪس کي روڪڻ لاءِ <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:''فهرست''}}</code> استعمال ڪريو، جتي ''فهرست'' [[Vertical bar|پائپ]] سان [[Delimiter|جدا ڪيل]] [[ISO 639-1]] ٻولي ڪوڊن جي فهرست آهي، مثال طور <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:fr{{pipe}}es{{pipe}}ja}}</code> فرينچ ("fr")، اسپيني ("es") ۽ جاپاني ("ja") بين اللساني لنڪس کي روڪڻ لاءِ۔ |} == ويريبلز == {{Shortcut|WP:VAR}} {{redirect-multi|2|WP:VAR|WP:PAGENAME|WP:*VAR شارٽ ڪٽس وارا پاليسي ۽ رهنما صفحا، گهڻو ڪري طرز بابت معاملن لاءِ|WP:VARS|مضمونن جي نالن بابت پاليسي لاءِ|Wikipedia:Article titles}} {{Further|mw:Help:Magic words#Variables|Wikipedia:Page name#sub}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | صفحي جي نالي جو ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="FULLPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAME}}</kbd> | {{FULLPAGENAME}} | معياري [[مدد:page name|صفحي جو نالو]]۔ ''عنوان واري لڪير''۔ عنوان، جيستائين اکرن جي صورت {{tld|DISPLAYTITLE}} سان تبديل نه ڪئي وڃي۔{{efn|جيڪڏهن <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki></kbd> اهڙي صفحي ۾ استعمال ٿئي جيڪو ٻئي صفحي مان [[WP:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿيل هجي، ته اهو حدف صفحي جو نالو واپس ڪندو۔ {{ml|TEMPLATENAME|main}} سانچي جو پنهنجو نالو معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔}} |- ! scope="row" id="PAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{PAGENAME}}</kbd> | {{PAGENAME}} | [[وڪيپيڊيا:Namespace|نيم اسپيس]] کان سواءِ عنوان واري لڪير۔ |- ! scope="row" id="BASEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{BASEPAGENAME}}</kbd> | {{BASEPAGENAME}} | والدين صفحي جو عنوان، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" id="ROOTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ROOTPAGENAME}}</kbd> | {{ROOTPAGENAME}} | سڀ کان مٿئين والدين صفحي جو عنوان (سڀني ذيلي صفحن کان اڳ)، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" | <kbd>[[wp:pagename#sub|{<nowiki/>{SUBPAGENAME}}]]</kbd> | {{SUBPAGENAME}} | ذيلي صفحي تي، ''موجوده'' عنوان جو ساڄي پاسي وارو آخري حصو؛ مٿيان ذيلي صفحي نالا [[Breadcrumb navigation|بيڪ لنڪس]] طور ظاهر ٿين ٿا۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPAGENAME}}</kbd> | {{ARTICLEPAGENAME}} | rowspan="2" | موجوده صفحي سان لاڳاپيل موضوع واري صفحي جو عنوان۔ اهي ڳالهه ٻولهه وارن صفحن تي مفيد آهن (پر زمري جي ڳالهه ٻولهه صفحن بابت نوٽ ڏسو)۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTPAGENAME}}</kbd> | {{SUBJECTPAGENAME}} |- ! scope="row" id="TALKPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{TALKPAGENAME}}</kbd> | {{TALKPAGENAME}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو عنوان۔ موضوع وارن صفحن تي مفيد۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACENUMBER" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACENUMBER}}</kbd> | {{NAMESPACENUMBER:{{FULLPAGENAME}}}} | موجوده صفحي جي نيم اسپيس جو نمبر۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACE}}</kbd> | {{NAMESPACE}} | عنوان جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="ARTICLESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLESPACE}}</kbd> | {{ARTICLESPACE}} | rowspan="2" | ڳالهه ٻولهه صفحي تي، لاڳاپيل موضوع واري صفحي جي عنوان جو نيم اسپيس حصو۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTSPACE}}</kbd> | {{SUBJECTSPACE}} |- ! scope="row" id="TALKSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{TALKSPACE}}</kbd> | {{TALKSPACE}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="FULLPAGENAMEE" | {{longitem|style=line-height:1.5em|<kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br /><kbd>{<nowiki/>{PAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br />{{pad|0.4em}}(وغيره)}} | {{longitem|style=line-height:1.5em|{{FULLPAGENAMEE}},<br/>{{PAGENAMEE}},<br/>(وغيره)}} | مٿي ڏنل ويريبلز جي آخر ۾ E شامل ڪرڻ سان، اهي مٿي ڏنل نالا ميڊياوڪي [[URL]]ز ۾ استعمال لاءِ اينڪوڊ ٿيل صورت ۾ ڏيکاري ٿو (يعني خالي جاين بدران انڊر اسڪورز سان)۔ |- ! scope="row" id="SHORTDESC" | <kbd>{<nowiki/>{SHORTDESC}}</kbd> | <!-- do not invoke this magic word here: shows nothing and places page in error-tracking category --> | صرف انگريزي وڪيپيڊيا تي ڪم ڪري ٿو، جتي اهو موبائل پليٽفارمن تي مضمون جي عنوان هيٺ مختصر وضاحت ڏيکاري ٿو۔ {{crossref|printworthy=y|ڏسو [[Wikipedia:Short description]].}} |} {{a note}} مٿي ڏنل ميجڪ ورڊز پيراميٽر به وٺي سگهن ٿا، جيئن موجوده صفحي کان سواءِ ٻئي صفحي تي قدرن کي پارس ڪري سگهجي۔ پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ پائپ (<kbd>{{!}}</kbd>) بدران ڪولن (<kbd>:</kbd>) استعمال ٿئي ٿو، جيئن سانچن ۾ هوندو آهي؛ مثال طور <kbd><nowiki>{{MAGICWORD:value}}</nowiki></kbd>۔ مثال: <kbd><nowiki>{{TALKPAGENAME:Wikipedia:MOS}}</nowiki></kbd> ڪنهن به صفحي تي <samp><nowiki>Wikipedia talk:MOS</nowiki></samp> واپس ڪري ٿو۔ {{respond|orangeexclamation|خبردار:}} ڪجهه صفحي نالي ويريبلز کي تصويري صفحي، زمري واري صفحي يا بين اللساني لنڪ ڏانهن وڪي لنڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪرڻ سان مختلف اثر پيدا ٿيندو: ترتيبوار اها تصوير صفحي تي رکبي، صفحو زمري ۾ شامل ٿيندو، يا صفحي جي ڪناري تي بين اللساني لنڪ ٺهندو۔ هن عام رويي کي روڪڻ لاءِ، [[مدد:Link|ويريبل کان اڳ ڪولن لڳايو]] (<code>:</code>)؛ مثال طور <kbd><nowiki>[[:{{FULLPAGENAME}}]]</nowiki></kbd>۔ {{crossref|printworthy=y|صفحي نالن ۽ نيم اسپيسز سان لاڳاپيل پارسر فنڪشنز بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: {{section link|meta:Help:Page name#Variables and parser functions}}.}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سائيٽ ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="SITENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SITENAME}}</kbd> | {{SITENAME}} | سائيٽ جو نالو ([[mw:Manual:$wgSitename|$wgSitename]])۔ |- ! scope="row" id="SERVER" | <kbd>{<nowiki/>{SERVER}}</kbd> | {{SERVER}} | ڊومين [[URL]] ([[mw:Manual:$wgServer|$wgServer]])۔ |- ! scope="row" id="SERVERNAME" | <kbd>{<nowiki/>{SERVERNAME}}</kbd> | {{SERVERNAME}} | سب ڊومين ۽ ڊومين نالو۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPATH}}</kbd> | {{ARTICLEPATH}} | نسبتي مضمون رستو ([[mw:Manual:$wgArticlePath|$wgArticlePath]])۔ |- ! scope="row" id="SCRIPTPATH" | <kbd>{<nowiki/>{SCRIPTPATH}}</kbd> | {{SCRIPTPATH}} | نسبتي اسڪرپٽ رستو ([[mw:Manual:$wgScriptPath|$wgScriptPath]])۔ |- ! scope="row" id="STYLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{STYLEPATH}}</kbd> | {{STYLEPATH}} | نسبتي اسٽائل رستو ([[mw:Manual:$wgStylePath|$wgStylePath]])۔ |- ! scope="row" id="CURRENTVERSION" | <kbd>{<nowiki/>{CURRENTVERSION}}</kbd> | {{CURRENTVERSION}} | موجوده ميڊياوڪي ورزن واپس ڪري ٿو۔ |} czcd4thplypi3iio3b1n8kq5vpjnims 374886 374885 2026-04-30T19:31:53Z Intisar Ali 8681 /* */ 374886 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |وڪيپيڊيا:MAGIC|H:MW |وڪي پراجيڪٽ جادو|وڪيپيڊيا:وڪي پراجيڪٽ جادو |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|مدد: ميڊياوڪي نيم اسپيس|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|ميڊيا وڪي}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:مدد: جادوئي لفظ}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|مدد: جادوئي لفظ سيکڙاٽن لاء}} '''جادوئي لفظ'''، جن ۾ '''پارسر فنڪشنز'''، '''متبادل''' ۽ '''بيھيور سوئچز''' شامل آهن، [[مدد:وڪي مارڪ اپ|وڪي مارڪ اپ]] جون اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي وڪيپيڊيا جي بنيادي [[MediaWiki|ميڊياوڪي]] سافٽ ويئر کي هدايتون ڏين ٿيون۔ مثال طور، ڪجهه ميجڪ ورڊز [[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]] کي لڪائڻ يا مخصوص جاءِ تي رکڻ، ٻاهرين سرچ انجڻن طرفان [[وڪيپيڊيا: انڊيڪسنگ|انڊيڪسنگ]] بند ڪرڻ، يا موجوده صفحي يا صارف جي بيان ڪيل [[مدد:مشروط اظهار|مشروط اظهار]] جي بنياد تي متحرڪ نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ انهن مان ڪجهه خاصيتون [[وڪيپيڊيا:سانچا|سانچن]] لاءِ خاص طور مفيد آهن۔ هي صفحو ميجڪ ورڊز لاءِ تڪڙو حوالو آهي۔ وڌيڪ جامع معلومات لاءِ بنيادي ميڊياوڪي دستاويز ڏسو: * [[mw:مدد: جادوئي لفظ]]: سڀ معياري ميجڪ ورڊز، جن ۾ "معياري" پارسر فنڪشنز شامل آهن۔ * [[mw: Help:Extension:ParserFunctions]]: اضافي پارسر فنڪشنز، جن ۾ مشروط اظهار پڻ شامل آهن، جيڪي انگريزي وڪيپيڊيا ۾ شامل آهن۔ == عام معلومات == عام طور تي، ميجڪ ورڊز جا ٽي قسم آهن: # '''[[#Behavior switches|بيهيور سوئچز]]''': اڪثر ٻٽي انڊر اسڪورز ۾، مڪمل وڏن اکرن سان ظاهر ٿين ٿا، مثال طور <code>__NOTOC<nowiki/>__</code>۔ اهي ڪو قدر واپس ڪرڻ بدران صفحي جي رويي کي تبديل ڪن ٿا۔ # '''[[#Parser functions|پارسر فنڪشنز]]''': سڀ ننڍن اکرن ۾ هوندا آهن۔ پارسر فنڪشن ڪڏهن ڪڏهن پائونڊ نشان (<code>#</code>) سان شروع ٿيندو آهي ۽ هميشه ڪولن (<code>:</code>) ۽ پائپ سان جدا ڪيل (<code>|</code>) پيراميٽرن سان گڏ هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{#ifexpr:Y|Yes|No}}</nowiki></code>، ۽ ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي۔ اهي ڪو قدر وٺندا ۽ ڪو قدر واپس ڪندا آهن۔ # '''[[#Variables|ويريبلز]]''': اهي سڀ وڏن اکرن ۾ هوندا آهن، مثال طور {{tld|PAGENAME}}۔ ويريبل ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي ۽ پنهنجي جاءِ تي ڪو قدر واپس ڪندو آهي۔ سافٽ ويئر عام طور تي ميجڪ ورڊز کي هيٺين طريقي سان سمجهي ٿو: * ميجڪ ورڊز [[case sensitive|اکرن جي وڏائي/ننڍائي بابت حساس]] هوندا آهن۔ * پڙهڻ ۾ آساني لاءِ [[Whitespace character|خالي جاءِ]] ڪافي حد تائين اجازت ڏنل آهي۔ اها انهن جي ڪي ورڊز ۽ پيراميٽرن جي شروع ۽ آخر مان هٽائي ويندي آهي، جيئن نالي وارن پيراميٽرن سان سانچن جي ڪالن ۾ پڻ ٿيندو آهي۔ * اهي [[WP:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿي سگهن ٿا، ايتري تائين جو "موجوده صفحي بابت" ويريبلز به۔ اهو پارسنگ جي ترتيب سبب يقيني بڻايو ويندو آهي۔ * HTML هدايتن ۾ جادويي طرح تبديل ٿيڻ بدران، {{tag|[[مدد:wikitext#Nowiki|nowiki]]|o}} ٽيگس هي جادو ختم ڪن ٿا، جيئن ميجڪ ورڊ پاڻ ڏيکاري سگهجي (دستاويز ڪري سگهجي)، مثال طور <code><nowiki><nowiki>{{#magic:}}</nowiki></nowiki></code> يا <code><nowiki>{{#magic:<nowiki/>}}</nowiki></code>۔ ميجڪ ورڊز جو سانچن سان مقابلو: * سانچن وانگر، ميجڪ ورڊز به [[مدد:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ۽ [[مدد:substitution|سبسٽيوٽ]] ٿي سگهن ٿا۔ * ميجڪ ورڊز جا نالا ڄاڻي واڻي سانچن جي نالن کان مختلف رکيا ويا آهن، ۽ ان جي ابتڙ پڻ۔ ڪيترائي پارسر فنڪشن نالا <code>#</code> ([[Hash (character)|پائونڊ يا هيش]]) سان شروع ٿيندا، پر سانچن جا نالا [[wp:NCHASHTAG|<code>#</code> سان شروع نه ٿيندا]]، ۽ غالباً <code>:</code> (ڪولن) تي ختم نه ٿيندا، نه ئي مڪمل وڏن اکرن ۾ هوندا۔ * پهرين پيراميٽر جي نحو مختلف هوندي آهي۔ <code>{{#magic: <nowiki/>p1 | p2 | p3}}</code> ۾ نالو <code>#magic</code> آهي ۽ ان کان پوءِ بغير فاصلي واري <code>:</code> ۽ لازمي ان پٽ پيراميٽر <code>p1</code> اچي ٿو۔ سانچي ۾ <code>p1</code> اختياري هوندو آهي ۽ ان کان اڳ <code>:</code> بدران <code>|</code> (پائپ) هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{temp</nowiki><nowiki/><nowiki>late|p1}}</nowiki></code>۔ اڪثر ميجڪ ورڊز صفحي تي جتي ضرورت هجي اتي استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر ڪجهه ميجڪ ورڊز جيڪي بيهيور سوئچز آهن، انهن جي جاءِ بابت رهنمائي لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو، جهڙوڪ <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>۔ == بيهيور سوئچز == {{further|mw:Help:Magic words#Behavior switches}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سوئچ ! scope="col" | وضاحت |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''[[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]]''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="TOC" | <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> | صفحي جي [[مدد:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد (TOC)]] کي انهي لفظ واري جاءِ تي رکي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ [[وڪيپيڊيا:Vector 2022|Vector 2022]] اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="FORCETOC" | <code><nowiki>__FORCETOC__</nowiki></code> | TOC کي پنهنجي ڊفالٽ جاءِ تي ظاهر ٿيڻ تي مجبور ڪري ٿو، جيتوڻيڪ عنوان چار کان گهٽ هجن۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ Vector 2022 اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTOC" | <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> | صفحي جي TOC کي ظاهر ٿيڻ کان روڪي ٿو۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ [[مدد:موبائل رسائي|موبائل ورزن]] هڪ متبادل نيويگيشن نظام استعمال ڪري ٿو، جيڪو <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> کان متاثر نٿو ٿئي۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ترميم''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEDITSECTION" | <code><nowiki>__NOEDITSECTION__</nowiki></code> | صفحي جي ''سڀني'' عنوانن ڀرسان عام طور تي موجود "ترميم" لنڪس لڪائي ٿو۔ ڪنهن ''خاص'' عنوان ڀرسان ترميم لنڪ لڪائڻ لاءِ، عام وڪي برابر نشانن واري نحو بدران، مثال طور {{tag|h2|content=''عنوان''}} جهڙو [[HTML element|HTML ٽيگ]] استعمال ڪري عنوان بيان ڪريو (مثال: {{nowrap|1=<code>== ''عنوان'' ==</code>}}{{thinsp}}). |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="ARCHIVEDTALK" | <code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code> | [[:mw:Talk_pages_project/Replying|"جواب" بٽڻ]] لڪائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTALK" | <code><nowiki>__NOTALK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه واري نيم اسپيس ۾ ڪنهن صفحي کي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو نه سمجهڻ لاءِ بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | غير ڳالهه ٻولهه صفحن تي نئون سيڪشن شامل ڪرڻ لاءِ "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ شامل ڪري ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NONEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NONEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه صفحن تان "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ (نئون سيڪشن شامل ڪرڻ واري لنڪ) هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''زمرا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOGALLERY" | <code><nowiki>__NOGALLERY__</nowiki></code> | زمري واري صفحي تي ٿمب نيلز کي عام لنڪس سان مٽائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="HIDDENCAT" | <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي، جڏهن اهو انهي زمري جي صفحي تي شامل هجي، [[WP:HIDDENCAT|لڪل]] بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDCATEGORY" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي [[Special:UnusedCategories]] مان هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ٻيا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDTEMPLATE" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code> | <div>سانچي واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو، ۽ صفحي کي [[Special:UnusedTemplates]] مان هٽائي ٿو۔ جيڪڏهن هي سوئچ سانچي جي مواد سان گڏ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لاءِ نه هجي، ته ان کي {{tag|noinclude}} اندر استعمال ڪرڻ گهرجي (يا سانچي جي دستاويزي صفحي تي ‎{{tag|noinclude}} اندر)، جيئن سانچن جا زمرا هوندا آهن۔ جيڪڏهن سوئچ جو مقصد انهن سڀني صفحن کي رپورٽ مان هٽائڻ هجي جيڪي ڪنهن مخصوص سانچي کي ٽرانسڪلوڊ ڪن ٿا (مثال طور، اهڙو نوٽيس جيڪو ٽيسٽ ڪيسز يا سينڊباڪس ذيلي صفحن تي ٽرانسڪلوڊ ٿئي)، ته سوئچ کي سانچي واري صفحي ۾ ‎{{tag|includeonly}} ٽيگس اندر رکو۔</div> |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="INDEX" | <code><nowiki>__INDEX__</nowiki></code> | [[Web search engine|سرچ انجڻن]] کي صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ [[وڪيپيڊيا:واپرائيندڙ صفحا|واپرائيندڙ نيم اسپيس]] ۾ هن ميجڪ ورڊ جو استعمال [[وڪيپيڊيا:User groups#Extended confirmed accounts|ايڪسٽينڊڊ ڪنفرمڊ واپرائيندڙن]] تائين [[وڪيپيڊيا:Edit filter|ترميمي فلٽر]] ذريعي محدود ڪيو ويو آهي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOINDEX" | <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> | سرچ انجڻن کي صفحي کي انڊيڪس نه ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ ڏسو [[وڪيپيڊيا:سرچ انجڻ انڊيڪسنگ تي ڪنٽرول]]۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="STATICREDIRECT" | <code><nowiki>__STATICREDIRECT__</nowiki></code> | [[مدد:ريڊائريڪٽ|ريڊائريڪشن]] صفحي تي موجود لنڪ کي پاڻمرادو اپڊيٽ ٿيڻ کان روڪي ٿو، جڏهن اهو صفحو منتقل ڪيو وڃي جنهن ڏانهن اهو ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو، ۽ "اصل عنوان ڏانهن اشارو ڪندڙ ڪنهن به ريڊائريڪٽ کي اپڊيٽ ڪريو" چونڊيو وڃي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISAMBIG" | <code><nowiki>__DISAMBIG__</nowiki></code> | ڪنهن صفحي کي [[WP:DAB|ضدابهام صفحو]] طور نشان لڳائي ٿو، ان کي [[Special:DisambiguationPages]] ۾ شامل ڪري ٿو ۽ اندر ايندڙ لنڪس کي [[Special:DisambiguationPageLinks]] ۾ رکي ٿو۔ (ڏسو [[mw:Extension:Disambiguator]].) |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE" | <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> | ڪجهه صفحا وڪيڊيٽا آئيٽمز جي دائري ۾ نٿا اچن، جهڙوڪ بحث آرڪائيوز، سانچي جا ذيلي صفحا وغيره۔ ڪنهن صفحي کي [[Special:UnconnectedPages]] ۾ درج ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، هي ميجڪ ورڊ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪريو۔ اهي صفحا جيڪي [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Notability|وڪيڊيٽا جي نوٽيبليٽي معيار]] تي پورا نٿا لهن، انهن کي وڪيڊيٽا آئيٽم نه ملڻ گهرجي (ڏسو [[mw:Extension:Wikibase]])۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISPLAYTITLE" | <code>{<nowiki/>{DISPLAYTITLE:''عنوان''}}</code> | صفحي جي عنوان جي [[WP:DISPLAYTITLE|ڏيکاريل صورت]] کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DEFAULTSORT" | <code>{<nowiki/>{DEFAULTSORT:''ترتيبي ڪنجي''}}</code> | اها ڊفالٽ [[مدد:Category#Sorting category pages|ڪنجي]] (انڊيڪس) مقرر ڪري ٿو، جنهن هيٺ صفحو زمري ۾ رکيو ويندو۔ ڪارڪردگي {{section link|Help:Category#Default sort key}} تي دستاويز ٿيل آهي، ۽ رهنما اصول {{section link|Wikipedia:Categorization#Sort keys}} تي آهن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEXTERNALLANGLINKS" | <code>[[mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks|{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS}}]]</code> || (<code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:*}}</code>{{thinsp}} جي برابر) صفحي جي کاٻي پاسي [[Wikidata:Help:Linking Wikipedia pages|وڪيڊيٽا]] [[مدد:بين اللساني لنڪس|بين اللساني لنڪس]] جي خودڪار شموليت کي روڪي ٿو۔ سڀني ٻولين بدران مخصوص ٻولي لنڪس کي روڪڻ لاءِ <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:''فهرست''}}</code> استعمال ڪريو، جتي ''فهرست'' [[Vertical bar|پائپ]] سان [[Delimiter|جدا ڪيل]] [[ISO 639-1]] ٻولي ڪوڊن جي فهرست آهي، مثال طور <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:fr{{pipe}}es{{pipe}}ja}}</code> فرينچ ("fr")، اسپيني ("es") ۽ جاپاني ("ja") بين اللساني لنڪس کي روڪڻ لاءِ۔ |} == ويريبلز == {{Shortcut|WP:VAR}} {{redirect-multi|2|WP:VAR|WP:PAGENAME|WP:*VAR شارٽ ڪٽس وارا پاليسي ۽ رهنما صفحا، گهڻو ڪري طرز بابت معاملن لاءِ|WP:VARS|مضمونن جي نالن بابت پاليسي لاءِ|Wikipedia:Article titles}} {{Further|mw:Help:Magic words#Variables|Wikipedia:Page name#sub}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | صفحي جي نالي جو ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="FULLPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAME}}</kbd> | {{FULLPAGENAME}} | معياري [[مدد:page name|صفحي جو نالو]]۔ ''عنوان واري لڪير''۔ عنوان، جيستائين اکرن جي صورت {{tld|DISPLAYTITLE}} سان تبديل نه ڪئي وڃي۔{{efn|جيڪڏهن <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki></kbd> اهڙي صفحي ۾ استعمال ٿئي جيڪو ٻئي صفحي مان [[WP:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿيل هجي، ته اهو حدف صفحي جو نالو واپس ڪندو۔ {{ml|TEMPLATENAME|main}} سانچي جو پنهنجو نالو معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔}} |- ! scope="row" id="PAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{PAGENAME}}</kbd> | {{PAGENAME}} | [[وڪيپيڊيا:Namespace|نيم اسپيس]] کان سواءِ عنوان واري لڪير۔ |- ! scope="row" id="BASEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{BASEPAGENAME}}</kbd> | {{BASEPAGENAME}} | والدين صفحي جو عنوان، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" id="ROOTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ROOTPAGENAME}}</kbd> | {{ROOTPAGENAME}} | سڀ کان مٿئين والدين صفحي جو عنوان (سڀني ذيلي صفحن کان اڳ)، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" | <kbd>[[wp:pagename#sub|{<nowiki/>{SUBPAGENAME}}]]</kbd> | {{SUBPAGENAME}} | ذيلي صفحي تي، ''موجوده'' عنوان جو ساڄي پاسي وارو آخري حصو؛ مٿيان ذيلي صفحي نالا [[Breadcrumb navigation|بيڪ لنڪس]] طور ظاهر ٿين ٿا۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPAGENAME}}</kbd> | {{ARTICLEPAGENAME}} | rowspan="2" | موجوده صفحي سان لاڳاپيل موضوع واري صفحي جو عنوان۔ اهي ڳالهه ٻولهه وارن صفحن تي مفيد آهن (پر زمري جي ڳالهه ٻولهه صفحن بابت نوٽ ڏسو)۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTPAGENAME}}</kbd> | {{SUBJECTPAGENAME}} |- ! scope="row" id="TALKPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{TALKPAGENAME}}</kbd> | {{TALKPAGENAME}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو عنوان۔ موضوع وارن صفحن تي مفيد۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACENUMBER" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACENUMBER}}</kbd> | {{NAMESPACENUMBER:{{FULLPAGENAME}}}} | موجوده صفحي جي نيم اسپيس جو نمبر۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACE}}</kbd> | {{NAMESPACE}} | عنوان جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="ARTICLESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLESPACE}}</kbd> | {{ARTICLESPACE}} | rowspan="2" | ڳالهه ٻولهه صفحي تي، لاڳاپيل موضوع واري صفحي جي عنوان جو نيم اسپيس حصو۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTSPACE}}</kbd> | {{SUBJECTSPACE}} |- ! scope="row" id="TALKSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{TALKSPACE}}</kbd> | {{TALKSPACE}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="FULLPAGENAMEE" | {{longitem|style=line-height:1.5em|<kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br /><kbd>{<nowiki/>{PAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br />{{pad|0.4em}}(وغيره)}} | {{longitem|style=line-height:1.5em|{{FULLPAGENAMEE}},<br/>{{PAGENAMEE}},<br/>(وغيره)}} | مٿي ڏنل ويريبلز جي آخر ۾ E شامل ڪرڻ سان، اهي مٿي ڏنل نالا ميڊياوڪي [[URL]]ز ۾ استعمال لاءِ اينڪوڊ ٿيل صورت ۾ ڏيکاري ٿو (يعني خالي جاين بدران انڊر اسڪورز سان)۔ |- ! scope="row" id="SHORTDESC" | <kbd>{<nowiki/>{SHORTDESC}}</kbd> | <!-- do not invoke this magic word here: shows nothing and places page in error-tracking category --> | صرف انگريزي وڪيپيڊيا تي ڪم ڪري ٿو، جتي اهو موبائل پليٽفارمن تي مضمون جي عنوان هيٺ مختصر وضاحت ڏيکاري ٿو۔ {{crossref|printworthy=y|ڏسو [[Wikipedia:Short description]].}} |} {{a note}} مٿي ڏنل ميجڪ ورڊز پيراميٽر به وٺي سگهن ٿا، جيئن موجوده صفحي کان سواءِ ٻئي صفحي تي قدرن کي پارس ڪري سگهجي۔ پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ پائپ (<kbd>{{!}}</kbd>) بدران ڪولن (<kbd>:</kbd>) استعمال ٿئي ٿو، جيئن سانچن ۾ هوندو آهي؛ مثال طور <kbd><nowiki>{{MAGICWORD:value}}</nowiki></kbd>۔ مثال: <kbd><nowiki>{{TALKPAGENAME:Wikipedia:MOS}}</nowiki></kbd> ڪنهن به صفحي تي <samp><nowiki>Wikipedia talk:MOS</nowiki></samp> واپس ڪري ٿو۔ {{respond|orangeexclamation|خبردار:}} ڪجهه صفحي نالي ويريبلز کي تصويري صفحي، زمري واري صفحي يا بين اللساني لنڪ ڏانهن وڪي لنڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪرڻ سان مختلف اثر پيدا ٿيندو: ترتيبوار اها تصوير صفحي تي رکبي، صفحو زمري ۾ شامل ٿيندو، يا صفحي جي ڪناري تي بين اللساني لنڪ ٺهندو۔ هن عام رويي کي روڪڻ لاءِ، [[مدد:Link|ويريبل کان اڳ ڪولن لڳايو]] (<code>:</code>)؛ مثال طور <kbd><nowiki>[[:{{FULLPAGENAME}}]]</nowiki></kbd>۔ {{crossref|printworthy=y|صفحي نالن ۽ نيم اسپيسز سان لاڳاپيل پارسر فنڪشنز بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: {{section link|meta:Help:Page name#Variables and parser functions}}.}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سائيٽ ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="SITENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SITENAME}}</kbd> | {{SITENAME}} | سائيٽ جو نالو ([[mw:Manual:$wgSitename|$wgSitename]])۔ |- ! scope="row" id="SERVER" | <kbd>{<nowiki/>{SERVER}}</kbd> | {{SERVER}} | ڊومين [[URL]] ([[mw:Manual:$wgServer|$wgServer]])۔ |- ! scope="row" id="SERVERNAME" | <kbd>{<nowiki/>{SERVERNAME}}</kbd> | {{SERVERNAME}} | سب ڊومين ۽ ڊومين نالو۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPATH}}</kbd> | {{ARTICLEPATH}} | نسبتي مضمون رستو ([[mw:Manual:$wgArticlePath|$wgArticlePath]])۔ |- ! scope="row" id="SCRIPTPATH" | <kbd>{<nowiki/>{SCRIPTPATH}}</kbd> | {{SCRIPTPATH}} | نسبتي اسڪرپٽ رستو ([[mw:Manual:$wgScriptPath|$wgScriptPath]])۔ |- ! scope="row" id="STYLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{STYLEPATH}}</kbd> | {{STYLEPATH}} | نسبتي اسٽائل رستو ([[mw:Manual:$wgStylePath|$wgStylePath]])۔ |- ! scope="row" id="CURRENTVERSION" | <kbd>{<nowiki/>{CURRENTVERSION}}</kbd> | {{CURRENTVERSION}} | موجوده ميڊياوڪي ورزن واپس ڪري ٿو۔ |} ovha1jcdd4z3um5x443zu6wp8pzof3t 374887 374886 2026-04-30T19:39:26Z Intisar Ali 8681 374887 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |وڪيپيڊيا:MAGIC|H:MW |وڪي پراجيڪٽ جادو|وڪيپيڊيا:وڪي پراجيڪٽ جادو |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|مدد: ميڊياوڪي نيم اسپيس|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|ميڊيا وڪي}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:مدد: جادوئي لفظ}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|مدد: جادوئي لفظ سيکڙاٽن لاء}} '''جادوئي لفظ'''، جن ۾ '''پارسر فنڪشنز'''، '''متبادل''' ۽ '''بيھيور سوئچز''' شامل آهن، [[مدد:وڪي مارڪ اپ|وڪي مارڪ اپ]] جون اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي وڪيپيڊيا جي بنيادي [[MediaWiki|ميڊياوڪي]] سافٽ ويئر کي هدايتون ڏين ٿيون۔ مثال طور، ڪجهه ميجڪ ورڊز [[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]] کي لڪائڻ يا مخصوص جاءِ تي رکڻ، ٻاهرين سرچ انجڻن طرفان [[وڪيپيڊيا: انڊيڪسنگ|انڊيڪسنگ]] بند ڪرڻ، يا موجوده صفحي يا صارف جي بيان ڪيل [[مدد:مشروط اظهار|مشروط اظهار]] جي بنياد تي متحرڪ نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ انهن مان ڪجهه خاصيتون [[وڪيپيڊيا:سانچا|سانچن]] لاءِ خاص طور مفيد آهن۔ هي صفحو ميجڪ ورڊز لاءِ تڪڙو حوالو آهي۔ وڌيڪ جامع معلومات لاءِ بنيادي ميڊياوڪي دستاويز ڏسو: * [[mw:مدد: جادوئي لفظ]]: سڀ معياري ميجڪ ورڊز، جن ۾ "معياري" پارسر فنڪشنز شامل آهن۔ * [[mw: Help:Extension:ParserFunctions]]: اضافي پارسر فنڪشنز، جن ۾ مشروط اظهار پڻ شامل آهن، جيڪي انگريزي وڪيپيڊيا ۾ شامل آهن۔ == عام معلومات == عام طور تي، ميجڪ ورڊز جا ٽي قسم آهن: # '''[[#Behavior switches|بيهيور سوئچز]]''': اڪثر ٻٽي انڊر اسڪورز ۾، مڪمل وڏن اکرن سان ظاهر ٿين ٿا، مثال طور <code>__NOTOC<nowiki/>__</code>۔ اهي ڪو قدر واپس ڪرڻ بدران صفحي جي رويي کي تبديل ڪن ٿا۔ # '''[[#Parser functions|پارسر فنڪشنز]]''': سڀ ننڍن اکرن ۾ هوندا آهن۔ پارسر فنڪشن ڪڏهن ڪڏهن پائونڊ نشان (<code>#</code>) سان شروع ٿيندو آهي ۽ هميشه ڪولن (<code>:</code>) ۽ پائپ سان جدا ڪيل (<code>|</code>) پيراميٽرن سان گڏ هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{#ifexpr:Y|Yes|No}}</nowiki></code>، ۽ ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي۔ اهي ڪو قدر وٺندا ۽ ڪو قدر واپس ڪندا آهن۔ # '''[[#Variables|ويريبلز]]''': اهي سڀ وڏن اکرن ۾ هوندا آهن، مثال طور {{tld|PAGENAME}}۔ ويريبل ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي ۽ پنهنجي جاءِ تي ڪو قدر واپس ڪندو آهي۔ سافٽ ويئر عام طور تي ميجڪ ورڊز کي هيٺين طريقي سان سمجهي ٿو: * ميجڪ ورڊز [[case sensitive|اکرن جي وڏائي/ننڍائي بابت حساس]] هوندا آهن۔ * پڙهڻ ۾ آساني لاءِ [[Whitespace character|خالي جاءِ]] ڪافي حد تائين اجازت ڏنل آهي۔ اها انهن جي ڪي ورڊز ۽ پيراميٽرن جي شروع ۽ آخر مان هٽائي ويندي آهي، جيئن نالي وارن پيراميٽرن سان سانچن جي ڪالن ۾ پڻ ٿيندو آهي۔ * اهي [[WP:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿي سگهن ٿا، ايتري تائين جو "موجوده صفحي بابت" ويريبلز به۔ اهو پارسنگ جي ترتيب سبب يقيني بڻايو ويندو آهي۔ * HTML هدايتن ۾ جادويي طرح تبديل ٿيڻ بدران، {{tag|[[مدد:wikitext#Nowiki|nowiki]]|o}} ٽيگس هي جادو ختم ڪن ٿا، جيئن ميجڪ ورڊ پاڻ ڏيکاري سگهجي (دستاويز ڪري سگهجي)، مثال طور <code><nowiki><nowiki>{{#magic:}}</nowiki></nowiki></code> يا <code><nowiki>{{#magic:<nowiki/>}}</nowiki></code>۔ ميجڪ ورڊز جو سانچن سان مقابلو: * سانچن وانگر، ميجڪ ورڊز به [[مدد:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ۽ [[مدد:substitution|سبسٽيوٽ]] ٿي سگهن ٿا۔ * ميجڪ ورڊز جا نالا ڄاڻي واڻي سانچن جي نالن کان مختلف رکيا ويا آهن، ۽ ان جي ابتڙ پڻ۔ ڪيترائي پارسر فنڪشن نالا <code>#</code> ([[Hash (character)|پائونڊ يا هيش]]) سان شروع ٿيندا، پر سانچن جا نالا [[wp:NCHASHTAG|<code>#</code> سان شروع نه ٿيندا]]، ۽ غالباً <code>:</code> (ڪولن) تي ختم نه ٿيندا، نه ئي مڪمل وڏن اکرن ۾ هوندا۔ * پهرين پيراميٽر جي نحو مختلف هوندي آهي۔ <code>{{#magic: <nowiki/>p1 | p2 | p3}}</code> ۾ نالو <code>#magic</code> آهي ۽ ان کان پوءِ بغير فاصلي واري <code>:</code> ۽ لازمي ان پٽ پيراميٽر <code>p1</code> اچي ٿو۔ سانچي ۾ <code>p1</code> اختياري هوندو آهي ۽ ان کان اڳ <code>:</code> بدران <code>|</code> (پائپ) هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{temp</nowiki><nowiki/><nowiki>late|p1}}</nowiki></code>۔ اڪثر ميجڪ ورڊز صفحي تي جتي ضرورت هجي اتي استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر ڪجهه ميجڪ ورڊز جيڪي بيهيور سوئچز آهن، انهن جي جاءِ بابت رهنمائي لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو، جهڙوڪ <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>۔ == بيهيور سوئچز == {{further|mw:Help:Magic words#Behavior switches}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سوئچ ! scope="col" | وضاحت |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''[[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]]''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="TOC" | <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> | صفحي جي [[مدد:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد (TOC)]] کي انهي لفظ واري جاءِ تي رکي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ [[وڪيپيڊيا:Vector 2022|Vector 2022]] اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="FORCETOC" | <code><nowiki>__FORCETOC__</nowiki></code> | TOC کي پنهنجي ڊفالٽ جاءِ تي ظاهر ٿيڻ تي مجبور ڪري ٿو، جيتوڻيڪ عنوان چار کان گهٽ هجن۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ Vector 2022 اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTOC" | <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> | صفحي جي TOC کي ظاهر ٿيڻ کان روڪي ٿو۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ [[مدد:موبائل رسائي|موبائل ورزن]] هڪ متبادل نيويگيشن نظام استعمال ڪري ٿو، جيڪو <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> کان متاثر نٿو ٿئي۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ترميم''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEDITSECTION" | <code><nowiki>__NOEDITSECTION__</nowiki></code> | صفحي جي ''سڀني'' عنوانن ڀرسان عام طور تي موجود "ترميم" لنڪس لڪائي ٿو۔ ڪنهن ''خاص'' عنوان ڀرسان ترميم لنڪ لڪائڻ لاءِ، عام وڪي برابر نشانن واري نحو بدران، مثال طور {{tag|h2|content=''عنوان''}} جهڙو [[HTML element|HTML ٽيگ]] استعمال ڪري عنوان بيان ڪريو (مثال: {{nowrap|1=<code>== ''عنوان'' ==</code>}}{{thinsp}}). |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="ARCHIVEDTALK" | <code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code> | [[:mw:Talk_pages_project/Replying|"جواب" بٽڻ]] لڪائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTALK" | <code><nowiki>__NOTALK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه واري نيم اسپيس ۾ ڪنهن صفحي کي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو نه سمجهڻ لاءِ بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | غير ڳالهه ٻولهه صفحن تي نئون سيڪشن شامل ڪرڻ لاءِ "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ شامل ڪري ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NONEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NONEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه صفحن تان "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ (نئون سيڪشن شامل ڪرڻ واري لنڪ) هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''زمرا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOGALLERY" | <code><nowiki>__NOGALLERY__</nowiki></code> | زمري واري صفحي تي ٿمب نيلز کي عام لنڪس سان مٽائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="HIDDENCAT" | <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي، جڏهن اهو انهي زمري جي صفحي تي شامل هجي، [[WP:HIDDENCAT|لڪل]] بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDCATEGORY" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي [[Special:UnusedCategories]] مان هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ٻيا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDTEMPLATE" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code> | <div>سانچي واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو، ۽ صفحي کي [[Special:UnusedTemplates]] مان هٽائي ٿو۔ جيڪڏهن هي سوئچ سانچي جي مواد سان گڏ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لاءِ نه هجي، ته ان کي {{tag|noinclude}} اندر استعمال ڪرڻ گهرجي (يا سانچي جي دستاويزي صفحي تي ‎{{tag|noinclude}} اندر)، جيئن سانچن جا زمرا هوندا آهن۔ جيڪڏهن سوئچ جو مقصد انهن سڀني صفحن کي رپورٽ مان هٽائڻ هجي جيڪي ڪنهن مخصوص سانچي کي ٽرانسڪلوڊ ڪن ٿا (مثال طور، اهڙو نوٽيس جيڪو ٽيسٽ ڪيسز يا سينڊباڪس ذيلي صفحن تي ٽرانسڪلوڊ ٿئي)، ته سوئچ کي سانچي واري صفحي ۾ ‎{{tag|includeonly}} ٽيگس اندر رکو۔</div> |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="INDEX" | <code><nowiki>__INDEX__</nowiki></code> | [[Web search engine|سرچ انجڻن]] کي صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ [[وڪيپيڊيا:واپرائيندڙ صفحا|واپرائيندڙ نيم اسپيس]] ۾ هن ميجڪ ورڊ جو استعمال [[وڪيپيڊيا:User groups#Extended confirmed accounts|ايڪسٽينڊڊ ڪنفرمڊ واپرائيندڙن]] تائين [[وڪيپيڊيا:Edit filter|ترميمي فلٽر]] ذريعي محدود ڪيو ويو آهي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOINDEX" | <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> | سرچ انجڻن کي صفحي کي انڊيڪس نه ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ ڏسو [[وڪيپيڊيا:سرچ انجڻ انڊيڪسنگ تي ڪنٽرول]]۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="STATICREDIRECT" | <code><nowiki>__STATICREDIRECT__</nowiki></code> | [[مدد:ريڊائريڪٽ|ريڊائريڪشن]] صفحي تي موجود لنڪ کي پاڻمرادو اپڊيٽ ٿيڻ کان روڪي ٿو، جڏهن اهو صفحو منتقل ڪيو وڃي جنهن ڏانهن اهو ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو، ۽ "اصل عنوان ڏانهن اشارو ڪندڙ ڪنهن به ريڊائريڪٽ کي اپڊيٽ ڪريو" چونڊيو وڃي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISAMBIG" | <code><nowiki>__DISAMBIG__</nowiki></code> | ڪنهن صفحي کي [[WP:DAB|ضدابهام صفحو]] طور نشان لڳائي ٿو، ان کي [[Special:DisambiguationPages]] ۾ شامل ڪري ٿو ۽ اندر ايندڙ لنڪس کي [[Special:DisambiguationPageLinks]] ۾ رکي ٿو۔ (ڏسو [[mw:Extension:Disambiguator]].) |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE" | <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> | ڪجهه صفحا وڪيڊيٽا آئيٽمز جي دائري ۾ نٿا اچن، جهڙوڪ بحث آرڪائيوز، سانچي جا ذيلي صفحا وغيره۔ ڪنهن صفحي کي [[Special:UnconnectedPages]] ۾ درج ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، هي ميجڪ ورڊ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪريو۔ اهي صفحا جيڪي [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Notability|وڪيڊيٽا جي نوٽيبليٽي معيار]] تي پورا نٿا لهن، انهن کي وڪيڊيٽا آئيٽم نه ملڻ گهرجي (ڏسو [[mw:Extension:Wikibase]])۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISPLAYTITLE" | <code>{<nowiki/>{DISPLAYTITLE:''عنوان''}}</code> | صفحي جي عنوان جي [[WP:DISPLAYTITLE|ڏيکاريل صورت]] کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DEFAULTSORT" | <code>{<nowiki/>{DEFAULTSORT:''ترتيبي ڪنجي''}}</code> | اها ڊفالٽ [[مدد:Category#Sorting category pages|ڪنجي]] (انڊيڪس) مقرر ڪري ٿو، جنهن هيٺ صفحو زمري ۾ رکيو ويندو۔ ڪارڪردگي {{section link|Help:Category#Default sort key}} تي دستاويز ٿيل آهي، ۽ رهنما اصول {{section link|Wikipedia:Categorization#Sort keys}} تي آهن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEXTERNALLANGLINKS" | <code>[[mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks|{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS}}]]</code> || (<code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:*}}</code>{{thinsp}} جي برابر) صفحي جي کاٻي پاسي [[Wikidata:Help:Linking Wikipedia pages|وڪيڊيٽا]] [[مدد:بين اللساني لنڪس|بين اللساني لنڪس]] جي خودڪار شموليت کي روڪي ٿو۔ سڀني ٻولين بدران مخصوص ٻولي لنڪس کي روڪڻ لاءِ <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:''فهرست''}}</code> استعمال ڪريو، جتي ''فهرست'' [[Vertical bar|پائپ]] سان [[Delimiter|جدا ڪيل]] [[ISO 639-1]] ٻولي ڪوڊن جي فهرست آهي، مثال طور <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:fr{{pipe}}es{{pipe}}ja}}</code> فرينچ ("fr")، اسپيني ("es") ۽ جاپاني ("ja") بين اللساني لنڪس کي روڪڻ لاءِ۔ |} == متبادل == {{Shortcut|وڪيپيڊيا:VAR}} {{redirect-multi|2|WP:VAR|WP:PAGENAME|WP:*VAR شارٽ ڪٽس وارا پاليسي ۽ رهنما صفحا، گهڻو ڪري طرز بابت معاملن لاءِ|وڪيپيڊيا:VARS|مضمونن جي نالن بابت پاليسي لاءِ|وڪيپيڊيا:مقالن جا موضوع}} {{further|mw:مدد:جادوئي لفظ#متبادل|وڪيپيڊيا:صفحو نالو#ذيلي}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | صفحي جي نالي جو ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="FULLPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAME}}</kbd> | {{FULLPAGENAME}} | معياري [[مدد:پيج نيم|صفحي جو نالو]]۔ ''عنوان واري لڪير''۔ عنوان، جيستائين اکرن جي صورت {{tld|DISPLAYTITLE}} سان تبديل نه ڪئي وڃي۔{{efn|جيڪڏهن <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki></kbd> اهڙي صفحي ۾ استعمال ٿئي جيڪو ٻئي صفحي مان [[وڪيپيڊيا: ٽرانسڪلوژن|ٽرانسڪلوڊ]] ٿيل هجي، ته اهو حدف صفحي جو نالو واپس ڪندو۔ {{ml|TEMPLATENAME|main}} سانچي جو پنهنجو نالو معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔}} |- ! scope="row" id="PAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{PAGENAME}}</kbd> | {{PAGENAME}} | [[وڪيپيڊيا:نيم اسپيس|نيم اسپيس]] کان سواءِ عنوان واري لڪير۔ |- ! scope="row" id="BASEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{BASEPAGENAME}}</kbd> | {{BASEPAGENAME}} | والدين صفحي جو عنوان، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" id="ROOTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ROOTPAGENAME}}</kbd> | {{ROOTPAGENAME}} | سڀ کان مٿئين والدين صفحي جو عنوان (سڀني ذيلي صفحن کان اڳ)، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" | <kbd>[[وڪيپيڊيا:pagename#sub|{<nowiki/>{SUBPAGENAME}}]]</kbd> | {{SUBPAGENAME}} | ذيلي صفحي تي، ''موجوده'' عنوان جو ساڄي پاسي وارو آخري حصو؛ مٿيان ذيلي صفحي نالا [[بريڊ ڪرمپس نيويگيشن|بيڪ لنڪس]] طور ظاهر ٿين ٿا۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPAGENAME}}</kbd> | {{ARTICLEPAGENAME}} | rowspan="2" | موجوده صفحي سان لاڳاپيل موضوع واري صفحي جو عنوان۔ اهي ڳالهه ٻولهه وارن صفحن تي مفيد آهن (پر زمري جي ڳالهه ٻولهه صفحن بابت نوٽ ڏسو)۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTPAGENAME}}</kbd> | {{SUBJECTPAGENAME}} |- ! scope="row" id="TALKPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{TALKPAGENAME}}</kbd> | {{TALKPAGENAME}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو عنوان۔ موضوع وارن صفحن تي مفيد۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACENUMBER" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACENUMBER}}</kbd> | {{NAMESPACENUMBER:{{FULLPAGENAME}}}} | موجوده صفحي جي نيم اسپيس جو نمبر۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACE}}</kbd> | {{NAMESPACE}} | عنوان جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="ARTICLESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLESPACE}}</kbd> | {{ARTICLESPACE}} | rowspan="2" | ڳالهه ٻولهه صفحي تي، لاڳاپيل موضوع واري صفحي جي عنوان جو نيم اسپيس حصو۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTSPACE}}</kbd> | {{SUBJECTSPACE}} |- ! scope="row" id="TALKSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{TALKSPACE}}</kbd> | {{TALKSPACE}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="FULLPAGENAMEE" | {{longitem|style=line-height:1.5em|<kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br /><kbd>{<nowiki/>{PAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br />{{pad|0.4em}}(وغيره)}} | {{longitem|style=line-height:1.5em|{{FULLPAGENAMEE}},<br/>{{PAGENAMEE}},<br/>(وغيره)}} | مٿي ڏنل ويريبلز جي آخر ۾ E شامل ڪرڻ سان، اهي مٿي ڏنل نالا ميڊياوڪي [[يو آر ايل|يو آر ايلز]] ۾ استعمال لاءِ اينڪوڊ ٿيل صورت ۾ ڏيکاري ٿو (يعني خالي جاين بدران انڊر اسڪورز سان)۔ |- ! scope="row" id="SHORTDESC" | <kbd>{<nowiki/>{SHORTDESC}}</kbd> | <!-- do not invoke this magic word here: shows nothing and places page in error-tracking category --> | صرف انگريزي وڪيپيڊيا تي ڪم ڪري ٿو، جتي اهو موبائل پليٽفارمن تي مضمون جي عنوان هيٺ مختصر وضاحت ڏيکاري ٿو۔ {{crossref|printworthy=y|ڏسو [[Wikipedia:Short description]].}} |} {{ھڪ نوٽ}} مٿي ڏنل ميجڪ ورڊز پيراميٽر به وٺي سگهن ٿا، جيئن موجوده صفحي کان سواءِ ٻئي صفحي تي قدرن کي پارس ڪري سگهجي۔ پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ پائپ (<kbd>{{!}}</kbd>) بدران ڪولن (<kbd>:</kbd>) استعمال ٿئي ٿو، جيئن سانچن ۾ هوندو آهي؛ مثال طور <kbd><nowiki>{{MAGICWORD:value}}</nowiki></kbd>۔ مثال: <kbd><nowiki>{{TALKPAGENAME:Wikipedia:MOS}}</nowiki></kbd> ڪنهن به صفحي تي <samp><nowiki>Wikipedia talk:MOS</nowiki></samp> واپس ڪري ٿو۔ {{respond|orangeexclamation|خبردار:}} ڪجهه صفحي نالي ويريبلز کي تصويري صفحي، زمري واري صفحي يا بين اللساني لنڪ ڏانهن وڪي لنڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪرڻ سان مختلف اثر پيدا ٿيندو: ترتيبوار اها تصوير صفحي تي رکبي، صفحو زمري ۾ شامل ٿيندو، يا صفحي جي ڪناري تي بين اللساني لنڪ ٺهندو۔ هن عام رويي کي روڪڻ لاءِ، [[مدد:ڳنڍڻو|ويريبل کان اڳ ڪولن لڳايو]] (<code>:</code>)؛ مثال طور <kbd><nowiki>[[:{{FULLPAGENAME}}]]</nowiki></kbd>۔ {{crossref|printworthy=y|صفحي نالن ۽ نيم اسپيسز سان لاڳاپيل پارسر فنڪشنز بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: {{section link|meta:Help:Page name#Variables and parser functions}}.}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سائيٽ ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="SITENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SITENAME}}</kbd> | {{SITENAME}} | سائيٽ جو نالو ([[mw:Manual:$wgSitename|$wgSitename]])۔ |- ! scope="row" id="SERVER" | <kbd>{<nowiki/>{SERVER}}</kbd> | {{SERVER}} | ڊومين [[URL]] ([[mw:Manual:$wgServer|$wgServer]])۔ |- ! scope="row" id="SERVERNAME" | <kbd>{<nowiki/>{SERVERNAME}}</kbd> | {{SERVERNAME}} | سب ڊومين ۽ ڊومين نالو۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPATH}}</kbd> | {{ARTICLEPATH}} | نسبتي مضمون رستو ([[mw:Manual:$wgArticlePath|$wgArticlePath]])۔ |- ! scope="row" id="SCRIPTPATH" | <kbd>{<nowiki/>{SCRIPTPATH}}</kbd> | {{SCRIPTPATH}} | نسبتي اسڪرپٽ رستو ([[mw:Manual:$wgScriptPath|$wgScriptPath]])۔ |- ! scope="row" id="STYLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{STYLEPATH}}</kbd> | {{STYLEPATH}} | نسبتي اسٽائل رستو ([[mw:Manual:$wgStylePath|$wgStylePath]])۔ |- ! scope="row" id="CURRENTVERSION" | <kbd>{<nowiki/>{CURRENTVERSION}}</kbd> | {{CURRENTVERSION}} | موجوده ميڊياوڪي ورزن واپس ڪري ٿو۔ |} h65eiqs3s3m2k1x1aqxekdl4iydc6xf 374888 374887 2026-04-30T19:40:30Z Intisar Ali 8681 374888 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{short description|ميڊياوڪي لاءِ خاص مارڪ اپ}} {{redirect-multi|2 |وڪيپيڊيا:MAGIC|H:MW |وڪي پراجيڪٽ جادو|وڪيپيڊيا:وڪي پراجيڪٽ جادو |ميڊياوڪي مدد نيم اسپيس لاءِ|مدد: ميڊياوڪي نيم اسپيس|ميڊياوڪي سافٽ ويئر ايپليڪيشن لاءِ|ميڊيا وڪي}} {{for-multi|وڌيڪ جامع رهنمائي لاءِ|mw:مدد: جادوئي لفظ}} {{Wikipedia how-to|H:MW|WP:MAGIC|WP:MAGICWORDS}} {{Simple|مدد: جادوئي لفظ سيکڙاٽن لاء}} '''جادوئي لفظ'''، جن ۾ '''پارسر فنڪشنز'''، '''متبادل''' ۽ '''بيھيور سوئچز''' شامل آهن، [[مدد:وڪي مارڪ اپ|وڪي مارڪ اپ]] جون اهڙيون خاصيتون آهن، جيڪي وڪيپيڊيا جي بنيادي [[MediaWiki|ميڊياوڪي]] سافٽ ويئر کي هدايتون ڏين ٿيون۔ مثال طور، ڪجهه ميجڪ ورڊز [[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]] کي لڪائڻ يا مخصوص جاءِ تي رکڻ، ٻاهرين سرچ انجڻن طرفان [[وڪيپيڊيا: انڊيڪسنگ|انڊيڪسنگ]] بند ڪرڻ، يا موجوده صفحي يا صارف جي بيان ڪيل [[مدد:مشروط اظهار|مشروط اظهار]] جي بنياد تي متحرڪ نتيجو پيدا ڪرڻ لاءِ استعمال ٿين ٿا۔ انهن مان ڪجهه خاصيتون [[وڪيپيڊيا:سانچا|سانچن]] لاءِ خاص طور مفيد آهن۔ هي صفحو ميجڪ ورڊز لاءِ تڪڙو حوالو آهي۔ وڌيڪ جامع معلومات لاءِ بنيادي ميڊياوڪي دستاويز ڏسو: * [[mw:مدد: جادوئي لفظ]]: سڀ معياري ميجڪ ورڊز، جن ۾ "معياري" پارسر فنڪشنز شامل آهن۔ * [[mw: Help:Extension:ParserFunctions]]: اضافي پارسر فنڪشنز، جن ۾ مشروط اظهار پڻ شامل آهن، جيڪي انگريزي وڪيپيڊيا ۾ شامل آهن۔ == عام معلومات == عام طور تي، ميجڪ ورڊز جا ٽي قسم آهن: # '''[[#Behavior switches|بيهيور سوئچز]]''': اڪثر ٻٽي انڊر اسڪورز ۾، مڪمل وڏن اکرن سان ظاهر ٿين ٿا، مثال طور <code>__NOTOC<nowiki/>__</code>۔ اهي ڪو قدر واپس ڪرڻ بدران صفحي جي رويي کي تبديل ڪن ٿا۔ # '''[[#Parser functions|پارسر فنڪشنز]]''': سڀ ننڍن اکرن ۾ هوندا آهن۔ پارسر فنڪشن ڪڏهن ڪڏهن پائونڊ نشان (<code>#</code>) سان شروع ٿيندو آهي ۽ هميشه ڪولن (<code>:</code>) ۽ پائپ سان جدا ڪيل (<code>|</code>) پيراميٽرن سان گڏ هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{#ifexpr:Y|Yes|No}}</nowiki></code>، ۽ ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي۔ اهي ڪو قدر وٺندا ۽ ڪو قدر واپس ڪندا آهن۔ # '''[[#Variables|ويريبلز]]''': اهي سڀ وڏن اکرن ۾ هوندا آهن، مثال طور {{tld|PAGENAME}}۔ ويريبل ٻٽي وڪڙين ۾ بند هوندو آهي ۽ پنهنجي جاءِ تي ڪو قدر واپس ڪندو آهي۔ سافٽ ويئر عام طور تي ميجڪ ورڊز کي هيٺين طريقي سان سمجهي ٿو: * ميجڪ ورڊز [[case sensitive|اکرن جي وڏائي/ننڍائي بابت حساس]] هوندا آهن۔ * پڙهڻ ۾ آساني لاءِ [[Whitespace character|خالي جاءِ]] ڪافي حد تائين اجازت ڏنل آهي۔ اها انهن جي ڪي ورڊز ۽ پيراميٽرن جي شروع ۽ آخر مان هٽائي ويندي آهي، جيئن نالي وارن پيراميٽرن سان سانچن جي ڪالن ۾ پڻ ٿيندو آهي۔ * اهي [[WP:Transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ٿي سگهن ٿا، ايتري تائين جو "موجوده صفحي بابت" ويريبلز به۔ اهو پارسنگ جي ترتيب سبب يقيني بڻايو ويندو آهي۔ * HTML هدايتن ۾ جادويي طرح تبديل ٿيڻ بدران، {{tag|[[مدد:wikitext#Nowiki|nowiki]]|o}} ٽيگس هي جادو ختم ڪن ٿا، جيئن ميجڪ ورڊ پاڻ ڏيکاري سگهجي (دستاويز ڪري سگهجي)، مثال طور <code><nowiki><nowiki>{{#magic:}}</nowiki></nowiki></code> يا <code><nowiki>{{#magic:<nowiki/>}}</nowiki></code>۔ ميجڪ ورڊز جو سانچن سان مقابلو: * سانچن وانگر، ميجڪ ورڊز به [[مدد:transclusion|ٽرانسڪلوڊ]] ۽ [[مدد:substitution|سبسٽيوٽ]] ٿي سگهن ٿا۔ * ميجڪ ورڊز جا نالا ڄاڻي واڻي سانچن جي نالن کان مختلف رکيا ويا آهن، ۽ ان جي ابتڙ پڻ۔ ڪيترائي پارسر فنڪشن نالا <code>#</code> ([[Hash (character)|پائونڊ يا هيش]]) سان شروع ٿيندا، پر سانچن جا نالا [[wp:NCHASHTAG|<code>#</code> سان شروع نه ٿيندا]]، ۽ غالباً <code>:</code> (ڪولن) تي ختم نه ٿيندا، نه ئي مڪمل وڏن اکرن ۾ هوندا۔ * پهرين پيراميٽر جي نحو مختلف هوندي آهي۔ <code>{{#magic: <nowiki/>p1 | p2 | p3}}</code> ۾ نالو <code>#magic</code> آهي ۽ ان کان پوءِ بغير فاصلي واري <code>:</code> ۽ لازمي ان پٽ پيراميٽر <code>p1</code> اچي ٿو۔ سانچي ۾ <code>p1</code> اختياري هوندو آهي ۽ ان کان اڳ <code>:</code> بدران <code>|</code> (پائپ) هوندو آهي، مثال طور <code><nowiki>{{temp</nowiki><nowiki/><nowiki>late|p1}}</nowiki></code>۔ اڪثر ميجڪ ورڊز صفحي تي جتي ضرورت هجي اتي استعمال ڪري سگهجن ٿا، پر ڪجهه ميجڪ ورڊز جيڪي بيهيور سوئچز آهن، انهن جي جاءِ بابت رهنمائي لاءِ [[MOS:ORDER]] ڏسو، جهڙوڪ <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:}}</nowiki></code> ۽ <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code>۔ == بيهيور سوئچز == {{further|mw:Help:Magic words#Behavior switches}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سوئچ ! scope="col" | وضاحت |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''[[وڪيپيڊيا:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد]]''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="TOC" | <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> | صفحي جي [[مدد:فهرستِ مواد|فهرستِ مواد (TOC)]] کي انهي لفظ واري جاءِ تي رکي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ [[وڪيپيڊيا:Vector 2022|Vector 2022]] اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="FORCETOC" | <code><nowiki>__FORCETOC__</nowiki></code> | TOC کي پنهنجي ڊفالٽ جاءِ تي ظاهر ٿيڻ تي مجبور ڪري ٿو، جيتوڻيڪ عنوان چار کان گهٽ هجن۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ميجڪ ورڊ انهن اسڪنز ۾ ڪم نٿو ڪري جيڪي فهرستِ مواد کي مضمون جي مواد کان ٻاهر ڏيکارين ٿيون، مثال طور ڊفالٽ Vector 2022 اسڪن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTOC" | <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> | صفحي جي TOC کي ظاهر ٿيڻ کان روڪي ٿو۔ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ [[مدد:موبائل رسائي|موبائل ورزن]] هڪ متبادل نيويگيشن نظام استعمال ڪري ٿو، جيڪو <code><nowiki>__NOTOC__</nowiki></code> کان متاثر نٿو ٿئي۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ترميم''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEDITSECTION" | <code><nowiki>__NOEDITSECTION__</nowiki></code> | صفحي جي ''سڀني'' عنوانن ڀرسان عام طور تي موجود "ترميم" لنڪس لڪائي ٿو۔ ڪنهن ''خاص'' عنوان ڀرسان ترميم لنڪ لڪائڻ لاءِ، عام وڪي برابر نشانن واري نحو بدران، مثال طور {{tag|h2|content=''عنوان''}} جهڙو [[HTML element|HTML ٽيگ]] استعمال ڪري عنوان بيان ڪريو (مثال: {{nowrap|1=<code>== ''عنوان'' ==</code>}}{{thinsp}}). |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="ARCHIVEDTALK" | <code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code> | [[:mw:Talk_pages_project/Replying|"جواب" بٽڻ]] لڪائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOTALK" | <code><nowiki>__NOTALK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه واري نيم اسپيس ۾ ڪنهن صفحي کي ڳالهه ٻولهه وارو صفحو نه سمجهڻ لاءِ بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | غير ڳالهه ٻولهه صفحن تي نئون سيڪشن شامل ڪرڻ لاءِ "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ شامل ڪري ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NONEWSECTIONLINK" | <code><nowiki>__NONEWSECTIONLINK__</nowiki></code> | ڳالهه ٻولهه صفحن تان "{{int:vector-action-addsection}}" لنڪ (نئون سيڪشن شامل ڪرڻ واري لنڪ) هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''زمرا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOGALLERY" | <code><nowiki>__NOGALLERY__</nowiki></code> | زمري واري صفحي تي ٿمب نيلز کي عام لنڪس سان مٽائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="HIDDENCAT" | <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي، جڏهن اهو انهي زمري جي صفحي تي شامل هجي، [[WP:HIDDENCAT|لڪل]] بڻائي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDCATEGORY" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code> | ڪنهن زمري کي [[Special:UnusedCategories]] مان هٽائي ٿو۔ |- | colspan=2 align=center style="background-color:#f1f4fd" | '''ٻيا''' |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTUNUSEDTEMPLATE" | <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code> | <div>سانچي واري صفحي تي استعمال ٿئي ٿو، ۽ صفحي کي [[Special:UnusedTemplates]] مان هٽائي ٿو۔ جيڪڏهن هي سوئچ سانچي جي مواد سان گڏ ٽرانسڪلوڊ ٿيڻ لاءِ نه هجي، ته ان کي {{tag|noinclude}} اندر استعمال ڪرڻ گهرجي (يا سانچي جي دستاويزي صفحي تي ‎{{tag|noinclude}} اندر)، جيئن سانچن جا زمرا هوندا آهن۔ جيڪڏهن سوئچ جو مقصد انهن سڀني صفحن کي رپورٽ مان هٽائڻ هجي جيڪي ڪنهن مخصوص سانچي کي ٽرانسڪلوڊ ڪن ٿا (مثال طور، اهڙو نوٽيس جيڪو ٽيسٽ ڪيسز يا سينڊباڪس ذيلي صفحن تي ٽرانسڪلوڊ ٿئي)، ته سوئچ کي سانچي واري صفحي ۾ ‎{{tag|includeonly}} ٽيگس اندر رکو۔</div> |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="INDEX" | <code><nowiki>__INDEX__</nowiki></code> | [[Web search engine|سرچ انجڻن]] کي صفحي کي انڊيڪس ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ [[وڪيپيڊيا:واپرائيندڙ صفحا|واپرائيندڙ نيم اسپيس]] ۾ هن ميجڪ ورڊ جو استعمال [[وڪيپيڊيا:User groups#Extended confirmed accounts|ايڪسٽينڊڊ ڪنفرمڊ واپرائيندڙن]] تائين [[وڪيپيڊيا:Edit filter|ترميمي فلٽر]] ذريعي محدود ڪيو ويو آهي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOINDEX" | <code><nowiki>__NOINDEX__</nowiki></code> | سرچ انجڻن کي صفحي کي انڊيڪس نه ڪرڻ جي هدايت ڪري ٿو۔ ڏسو [[وڪيپيڊيا:سرچ انجڻ انڊيڪسنگ تي ڪنٽرول]]۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="STATICREDIRECT" | <code><nowiki>__STATICREDIRECT__</nowiki></code> | [[مدد:ريڊائريڪٽ|ريڊائريڪشن]] صفحي تي موجود لنڪ کي پاڻمرادو اپڊيٽ ٿيڻ کان روڪي ٿو، جڏهن اهو صفحو منتقل ڪيو وڃي جنهن ڏانهن اهو ريڊائريڪٽ ٿئي ٿو، ۽ "اصل عنوان ڏانهن اشارو ڪندڙ ڪنهن به ريڊائريڪٽ کي اپڊيٽ ڪريو" چونڊيو وڃي۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISAMBIG" | <code><nowiki>__DISAMBIG__</nowiki></code> | ڪنهن صفحي کي [[WP:DAB|ضدابهام صفحو]] طور نشان لڳائي ٿو، ان کي [[Special:DisambiguationPages]] ۾ شامل ڪري ٿو ۽ اندر ايندڙ لنڪس کي [[Special:DisambiguationPageLinks]] ۾ رکي ٿو۔ (ڏسو [[mw:Extension:Disambiguator]].) |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE" | <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> | ڪجهه صفحا وڪيڊيٽا آئيٽمز جي دائري ۾ نٿا اچن، جهڙوڪ بحث آرڪائيوز، سانچي جا ذيلي صفحا وغيره۔ ڪنهن صفحي کي [[Special:UnconnectedPages]] ۾ درج ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، هي ميجڪ ورڊ صفحي تي ڪٿي به استعمال ڪريو۔ اهي صفحا جيڪي [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Notability|وڪيڊيٽا جي نوٽيبليٽي معيار]] تي پورا نٿا لهن، انهن کي وڪيڊيٽا آئيٽم نه ملڻ گهرجي (ڏسو [[mw:Extension:Wikibase]])۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DISPLAYTITLE" | <code>{<nowiki/>{DISPLAYTITLE:''عنوان''}}</code> | صفحي جي عنوان جي [[WP:DISPLAYTITLE|ڏيکاريل صورت]] کي تبديل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="DEFAULTSORT" | <code>{<nowiki/>{DEFAULTSORT:''ترتيبي ڪنجي''}}</code> | اها ڊفالٽ [[مدد:Category#Sorting category pages|ڪنجي]] (انڊيڪس) مقرر ڪري ٿو، جنهن هيٺ صفحو زمري ۾ رکيو ويندو۔ ڪارڪردگي {{section link|Help:Category#Default sort key}} تي دستاويز ٿيل آهي، ۽ رهنما اصول {{section link|Wikipedia:Categorization#Sort keys}} تي آهن۔ |- ! scope="row" style="background-color:var(--background-color-neutral-subtle);" id="NOEXTERNALLANGLINKS" | <code>[[mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks|{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS}}]]</code> || (<code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:*}}</code>{{thinsp}} جي برابر) صفحي جي کاٻي پاسي [[Wikidata:Help:Linking Wikipedia pages|وڪيڊيٽا]] [[مدد:بين اللساني لنڪس|بين اللساني لنڪس]] جي خودڪار شموليت کي روڪي ٿو۔ سڀني ٻولين بدران مخصوص ٻولي لنڪس کي روڪڻ لاءِ <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:''فهرست''}}</code> استعمال ڪريو، جتي ''فهرست'' [[Vertical bar|پائپ]] سان [[Delimiter|جدا ڪيل]] [[ISO 639-1]] ٻولي ڪوڊن جي فهرست آهي، مثال طور <code>{<nowiki/>{NOEXTERNALLANGLINKS:fr{{pipe}}es{{pipe}}ja}}</code> فرينچ ("fr")، اسپيني ("es") ۽ جاپاني ("ja") بين اللساني لنڪس کي روڪڻ لاءِ۔ |} == متبادل == {{Shortcut|وڪيپيڊيا:VAR}} {{redirect-multi|2|WP:VAR|WP:PAGENAME|WP:*VAR شارٽ ڪٽس وارا پاليسي ۽ رهنما صفحا، گهڻو ڪري طرز بابت معاملن لاءِ|وڪيپيڊيا:VARS|مضمونن جي نالن بابت پاليسي لاءِ|وڪيپيڊيا:مقالن جا موضوع}} {{further|mw:مدد:جادوئي لفظ#متبادل|وڪيپيڊيا:صفحو نالو#ذيلي}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | صفحي جي نالي جو ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="FULLPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAME}}</kbd> | {{FULLPAGENAME}} | معياري [[مدد:پيج نيم|صفحي جو نالو]]۔ ''عنوان واري لڪير''۔ عنوان، جيستائين اکرن جي صورت {{tld|DISPLAYTITLE}} سان تبديل نه ڪئي وڃي۔{{efn|جيڪڏهن <kbd><nowiki>{{FULLPAGENAME}}</nowiki></kbd> اهڙي صفحي ۾ استعمال ٿئي جيڪو ٻئي صفحي مان [[وڪيپيڊيا: ٽرانسڪلوژن|ٽرانسڪلوڊ]] ٿيل هجي، ته اهو حدف صفحي جو نالو واپس ڪندو۔ {{ml|TEMPLATENAME|main}} سانچي جو پنهنجو نالو معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔}} |- ! scope="row" id="PAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{PAGENAME}}</kbd> | {{PAGENAME}} | [[وڪيپيڊيا:نيم اسپيس|نيم اسپيس]] کان سواءِ عنوان واري لڪير۔ |- ! scope="row" id="BASEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{BASEPAGENAME}}</kbd> | {{BASEPAGENAME}} | والدين صفحي جو عنوان، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" id="ROOTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ROOTPAGENAME}}</kbd> | {{ROOTPAGENAME}} | سڀ کان مٿئين والدين صفحي جو عنوان (سڀني ذيلي صفحن کان اڳ)، نيم اسپيس کان سواءِ۔ |- ! scope="row" | <kbd>[[وڪيپيڊيا:pagename#sub|{<nowiki/>{SUBPAGENAME}}]]</kbd> | {{SUBPAGENAME}} | ذيلي صفحي تي، ''موجوده'' عنوان جو ساڄي پاسي وارو آخري حصو؛ مٿيان ذيلي صفحي نالا [[بريڊ ڪرمپس نيويگيشن|بيڪ لنڪس]] طور ظاهر ٿين ٿا۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPAGENAME}}</kbd> | {{ARTICLEPAGENAME}} | rowspan="2" | موجوده صفحي سان لاڳاپيل موضوع واري صفحي جو عنوان۔ اهي ڳالهه ٻولهه وارن صفحن تي مفيد آهن (پر زمري جي ڳالهه ٻولهه صفحن بابت نوٽ ڏسو)۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTPAGENAME}}</kbd> | {{SUBJECTPAGENAME}} |- ! scope="row" id="TALKPAGENAME" | <kbd>{<nowiki/>{TALKPAGENAME}}</kbd> | {{TALKPAGENAME}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جو عنوان۔ موضوع وارن صفحن تي مفيد۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACENUMBER" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACENUMBER}}</kbd> | {{NAMESPACENUMBER:{{FULLPAGENAME}}}} | موجوده صفحي جي نيم اسپيس جو نمبر۔ |- ! scope="row" id="NAMESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{NAMESPACE}}</kbd> | {{NAMESPACE}} | عنوان جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="ARTICLESPACE" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLESPACE}}</kbd> | {{ARTICLESPACE}} | rowspan="2" | ڳالهه ٻولهه صفحي تي، لاڳاپيل موضوع واري صفحي جي عنوان جو نيم اسپيس حصو۔ |- ! scope="row" id="SUBJECTSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{SUBJECTSPACE}}</kbd> | {{SUBJECTSPACE}} |- ! scope="row" id="TALKSPACE" | <kbd>{<nowiki/>{TALKSPACE}}</kbd> | {{TALKSPACE}} | موجوده صفحي سان لاڳاپيل ڳالهه ٻولهه واري صفحي جي نيم اسپيس۔ |- ! scope="row" id="FULLPAGENAMEE" | {{longitem|style=line-height:1.5em|<kbd>{<nowiki/>{FULLPAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br /><kbd>{<nowiki/>{PAGENAMEE}<nowiki/>}</kbd>,<br />{{pad|0.4em}}(وغيره)}} | {{longitem|style=line-height:1.5em|{{FULLPAGENAMEE}},<br/>{{PAGENAMEE}},<br/>(وغيره)}} | مٿي ڏنل ويريبلز جي آخر ۾ E شامل ڪرڻ سان، اهي مٿي ڏنل نالا ميڊياوڪي [[يو آر ايل|يو آر ايلز]] ۾ استعمال لاءِ اينڪوڊ ٿيل صورت ۾ ڏيکاري ٿو (يعني خالي جاين بدران انڊر اسڪورز سان)۔ |- ! scope="row" id="SHORTDESC" | <kbd>{<nowiki/>{SHORTDESC}}</kbd> | <!-- do not invoke this magic word here: shows nothing and places page in error-tracking category --> | صرف انگريزي وڪيپيڊيا تي ڪم ڪري ٿو، جتي اهو موبائل پليٽفارمن تي مضمون جي عنوان هيٺ مختصر وضاحت ڏيکاري ٿو۔ {{crossref|printworthy=y|ڏسو [[Wikipedia:Short description]].}} |} {{ھڪ نوٽ}} مٿي ڏنل ميجڪ ورڊز پيراميٽر به وٺي سگهن ٿا، جيئن موجوده صفحي کان سواءِ ٻئي صفحي تي قدرن کي پارس ڪري سگهجي۔ پيراميٽر پاس ڪرڻ لاءِ پائپ (<kbd>{{!}}</kbd>) بدران ڪولن (<kbd>:</kbd>) استعمال ٿئي ٿو، جيئن سانچن ۾ هوندو آهي؛ مثال طور <kbd><nowiki>{{MAGICWORD:value}}</nowiki></kbd>۔ مثال: <kbd><nowiki>{{TALKPAGENAME:Wikipedia:MOS}}</nowiki></kbd> ڪنهن به صفحي تي <samp><nowiki>Wikipedia talk:MOS</nowiki></samp> واپس ڪري ٿو۔ {{respond|orangeexclamation|خبردار:}} ڪجهه صفحي نالي ويريبلز کي تصويري صفحي، زمري واري صفحي يا بين اللساني لنڪ ڏانهن وڪي لنڪ ٺاهڻ لاءِ استعمال ڪرڻ سان مختلف اثر پيدا ٿيندو: ترتيبوار اها تصوير صفحي تي رکبي، صفحو زمري ۾ شامل ٿيندو، يا صفحي جي ڪناري تي بين اللساني لنڪ ٺهندو۔ هن عام رويي کي روڪڻ لاءِ، [[مدد:ڳنڍڻو|ويريبل کان اڳ ڪولن لڳايو]] (<code>:</code>)؛ مثال طور <kbd><nowiki>[[:{{FULLPAGENAME}}]]</nowiki></kbd>۔ {{crossref|printworthy=y|صفحي نالن ۽ نيم اسپيسز سان لاڳاپيل پارسر فنڪشنز بابت وڌيڪ تفصيل لاءِ ڏسو: {{section link|meta:Help:Page name#Variables and parser functions}}.}} {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" | سائيٽ ويريبل ! scope="col" | نتيجو ! scope="col" | وضاحت |- ! scope="row" id="SITENAME" | <kbd>{<nowiki/>{SITENAME}}</kbd> | {{SITENAME}} | سائيٽ جو نالو ([[mw:Manual:$wgSitename|$wgSitename]])۔ |- ! scope="row" id="SERVER" | <kbd>{<nowiki/>{SERVER}}</kbd> | {{SERVER}} | ڊومين [[URL]] ([[mw:Manual:$wgServer|$wgServer]])۔ |- ! scope="row" id="SERVERNAME" | <kbd>{<nowiki/>{SERVERNAME}}</kbd> | {{SERVERNAME}} | سب ڊومين ۽ ڊومين نالو۔ |- ! scope="row" id="ARTICLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{ARTICLEPATH}}</kbd> | {{ARTICLEPATH}} | نسبتي مضمون رستو ([[mw:Manual:$wgArticlePath|$wgArticlePath]])۔ |- ! scope="row" id="SCRIPTPATH" | <kbd>{<nowiki/>{SCRIPTPATH}}</kbd> | {{SCRIPTPATH}} | نسبتي اسڪرپٽ رستو ([[mw:Manual:$wgScriptPath|$wgScriptPath]])۔ |- ! scope="row" id="STYLEPATH" | <kbd>{<nowiki/>{STYLEPATH}}</kbd> | {{STYLEPATH}} | نسبتي اسٽائل رستو ([[mw:Manual:$wgStylePath|$wgStylePath]])۔ |- ! scope="row" id="CURRENTVERSION" | <kbd>{<nowiki/>{CURRENTVERSION}}</kbd> | {{CURRENTVERSION}} | موجوده ميڊياوڪي ورزن واپس ڪري ٿو۔ |} <references group="lower-alpha"/> r65vomw478xfyvvf0p1wzebg4ju3kd2 10 95718 374889 2026-04-30T19:45:45Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{ombox | type = notice | style = {{#if:{{{style|}}} |margin:0 auto;width:80%;{{{style}}} }} | image = [[File:Twemoji 1f527.svg|30x30px|link=|alt=]] | imageright = {{#if:{{{shortcut|{{{shortcut1|{{{sc1|{{{1<includeonly>|</includeonly>}}}}}}}}}}}} |{{Shortcut|{{{shortcut|{{{shortcut1|{{{sc1|{{{1}}}}}}}}}}}}|{{{shortcut2|{{{sc2|{{{2|}}}}}}}}}||{{{shortcut3|{{{sc3|{{{3|}}}}}}}}}|{{{shortcut4|{{{sc4|{{{4|}}}}}}}}}||{{{shortcut5|{{{sc5|{{{5|}}}}}}}}}<noinclude>|cate... 374889 wikitext text/x-wiki {{ombox | type = notice | style = {{#if:{{{style|}}} |margin:0 auto;width:80%;{{{style}}} }} | image = [[File:Twemoji 1f527.svg|30x30px|link=|alt=]] | imageright = {{#if:{{{shortcut|{{{shortcut1|{{{sc1|{{{1<includeonly>|</includeonly>}}}}}}}}}}}} |{{Shortcut|{{{shortcut|{{{shortcut1|{{{sc1|{{{1}}}}}}}}}}}}|{{{shortcut2|{{{sc2|{{{2|}}}}}}}}}||{{{shortcut3|{{{sc3|{{{3|}}}}}}}}}|{{{shortcut4|{{{sc4|{{{4|}}}}}}}}}||{{{shortcut5|{{{sc5|{{{5|}}}}}}}}}<noinclude>|category=no</noinclude>}} }} | text = <div style="padding-top: 6px; padding-bottom: 5px;">'''هي مدد صفحو [[وڪيپيڊيا:منصوبي نيم اسپيس#وڪيپيڊيا ڪيئن ڪجي ۽ معلوماتي صفحا|ڪم ڪرڻ بابت رهنمائي]] آهي۔'''<br><div style="font-size: 90%;">اهو انهن تصورن يا طريقن جي وضاحت ڪري ٿو جيڪي <!-- -->{{#if:{{{page|{{{pages|{{{interprets|}}}}}}}}} | <!--گهڻن شين کي نٿو سنڀالي--> {{#ifexist:{{{page|{{{pages|{{{interprets}}}}}}}}} |[[{{{page|{{{pages|{{{interprets}}}}}}}}}]] |{{{page|{{{pages|{{{interprets}}}}}}}}}}} | وڪيپيڊيا برادري طرفان استعمال ڪيا وڃن ٿا۔ }} هي [[وڪيپيڊيا:پاليسيون ۽ هدايتون|وڪيپيڊيا جي پاليسين يا هدايتن]] مان نه آهي، ۽ [[وڪيپيڊيا:اتفاق راءِ|اتفاق راءِ]] جي مختلف سطحن کي ظاهر ڪري سگهي ٿو۔</div></div> }}{{#if: {{{nocat|{{{demo|}}}}}}||<includeonly>{{Namespace detect | wikipedia = {{{category|[[زمرو:وڪيپيڊيا ڪيئن ڪجي|{{#if:{{{sort-by|}}}|{{{sort-by}}}|{{PAGENAME}}}}]]}}} | help = {{{category|[[زمرو:وڪيپيڊيا ڪيئن ڪجي|{{#if:{{{sort-by|}}}|{{{sort-by}}}|{{PAGENAME}}}}]]}}} | user = [[زمرو:واپرائيندڙ مضمون]]{{{category|}}} }} </includeonly>}}<noinclude> {{Documentation|content= {{Information page/doc |howto=y}} }} </noinclude> h6ynx0zkv33uef5xlt46rl8iy52s74f 10 95719 374890 2026-04-30T20:10:22Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <!-- ****************************************************************************** **** هي سانچو:Information_page ۽ سانچو:Wikipedia_how-to ٻنهي لاءِ دستاويزڪاري آهي **** **** (اهو فرق ڪرڻ لاءِ #if بيان استعمال ڪري ٿو). **** ****************************************************************************** --> {{Distinguish|سانچو:Information}} {{Documentation subpage}} {{Auto short descr... 374890 wikitext text/x-wiki <!-- ****************************************************************************** **** هي سانچو:Information_page ۽ سانچو:Wikipedia_how-to ٻنهي لاءِ دستاويزڪاري آهي **** **** (اهو فرق ڪرڻ لاءِ #if بيان استعمال ڪري ٿو). **** ****************************************************************************** --> {{Distinguish|سانچو:Information}} {{Documentation subpage}} {{Auto short description|conditions=when it is used in Wikipedia, Help, or User space}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن. --> {{#if:{{{howto|}}} |{{distinguish|text = مضمون جي لهجي بابت تڪراري ٽيگ، [[Template:How-to]]}} |<!-- Template:Information_page/doc لاءِ hatnote جاءِ --> }} هي [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي {{!}} وڪيپيڊيا ڪيئن-ڪجي|معلومات صفحا{{!}} وڪيپيڊيا معلوماتي صفحا}}]] لاءِ صفحي جو بينر سانچو آهي۔ اهو مناسب هجي ته [[وڪيپيڊيا:GOVPS|انتظامي صفحن]] (غير مضمونن) جي مٿان رکيو وڃي ٿو (تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:INFOPAGES]] ڏسو). عام طور تي هن جو مطلب "وڪيپيڊيا:" ۽ "مدد:" نيم اسپيس وارا صفحا هوندا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن {{#if:{{{howto|}}}|ڪم ڪرڻ بابت رهنمائيون|معلوماتي صفحا}} واپرائيندڙ جي ذيلي صفحن طور به موجود هوندا آهن۔ == زمري بندي == جيڪڏهن هن سانچي کي استعمال ڪندڙ صفحو "وڪيپيڊيا:" يا "مدد:" [[وڪيپيڊيا:نيم اسپيس|نيم اسپيس]] ۾ هجي، ته هي سانچو صفحي ۾ [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلومات صفحا}}]] شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن صفحو [[وڪيپيڊيا: واپرائيندڙ صفحا|"واپرائيندڙ:"]] نيم اسپيس ۾ هجي، ته اهو [[: زمرو:واپرائيندڙ مضمون]] ۾ رکيو ويندو۔ جيڪڏهن توهان جو صفحو صرف مسودو آهي، ته مهرباني ڪري مڪمل ٿيڻ تائين زمري بندي کان بچائڻ لاءِ {{para|nocat}} پيراميٽر استعمال ڪريو۔ جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻي نيم اسپيس ۾ هجي، ته ان کي پاڻمرادو زمري ۾ شامل نه ڪيو ويندو، ۽ اهو غلط جاءِ تي ٿي سگهي ٿو۔ == استعمال == هي سانچو جيئن آهي تيئن استعمال ڪري سگهجي ٿو، هن طرح: :{{tlc|{{BASEPAGENAME}}}} پر اهو پيراميٽر طور ٽي [[وڪيپيڊيا:شارٽ ڪٽ|شارٽ ڪٽس]] تائين پڻ وٺي سگهي ٿو۔ پوءِ اهو پنهنجي اندر هڪ ننڍو شارٽ ڪٽ باڪس ڏيکاري ٿو۔ هن طرح: :{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|WP:SHORT|WP:LONG}} پوءِ اهو هن طرح نظر ايندو: {{ {{BASEPAGENAME}}|WP:SHORT|WP:LONG|demo=y}} جيڪڏهن توهان هڪ يا ٻن کان وڌيڪ شارٽ ڪٽس ڏيڻ چاهيو ٿا، ته شارٽ ڪٽ باڪس تمام اوچو ٿي وڃي ٿو، جيڪو سٺو نٿو لڳي۔ اهڙي حالت ۾ بهتر آهي ته {{tlc|shortcut}} باڪس هن سانچي جي سڌو {{em|هيٺان}} استعمال ڪيو وڃي، هن طرح: {{block indent|1= {{tlx|{{BASEPAGENAME}}}}<br /> {{tlx|shortcut|WP:SHORT|WP:SHORT2|WP:SHORT3|WP:SHORT4}} }} === اختياري پيراميٽر === * {{para|1}} يا {{para|sc1}}, {{para|shortcut1}}, {{para|shortcut}}, يا پهريون بنا نالي پيراميٽر – پهريون [[وڪيپيڊيا:شارٽ ڪٽ|شارٽ ڪٽ]]. هن يا ٻين شارٽ ڪٽ پيراميٽرن ۾ <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریکٽ شامل نه ڪريو۔ * {{para|2}} يا {{para|sc2}}, {{para|shortcut2}}, يا ٻيو بنا نالي پيراميٽر – ٻيو شارٽ ڪٽ۔ * {{para|3}} يا {{para|sc3}}, {{para|shortcut3}}, يا ٽيون بنا نالي پيراميٽر – ٽيون شارٽ ڪٽ (منسوخ ٿيل؛ ٽن يا وڌيڪ لاءِ مهرباني ڪري الڳ [[سانچو:شارٽ ڪٽ]] استعمال ڪريو). * {{para|interprets}} يا {{para|page}} يا {{para|pages}} – انهي صفحي جو نالو بيان ڪريو (پاليسي، عمل وغيره) جنهن بابت هي مضمون صلاح ڏئي ٿو۔ هڪڙي صفحي لاءِ <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریڪٽ شامل ڪرڻ ضروري ناهي. هي عبارت "{{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|وڪيپيڊيا جي معيارن ۽ عملن جو ڪو پاسو يا پاسا|وڪيڊيٽا جا معيار ۽ عمل}}" کي بدلائيندو۔ جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ صفحا ۽/يا ڪي نوٽس ڏيڻا هجن، ته لنڪس هٿ سان ڪوڊ ڪرڻا پوندا، مثال طور: {{para|interprets|<nowiki>[[وڪيپيڊيا:تصديقيت]] پاليسي ۽ [[وڪيپيڊيا:قابل اعتبار ذريعن جي سڃاڻپ]] هدايت</nowiki>}} * {{para|sort-by}} – زمري لاءِ [[وڪيپيڊيا: زمرابندي#ترتيبي ڪنجيون|ترتيبي ڪنجي]] بيان ڪريو۔ مثال طور، جيڪڏهن ڪيئن ڪجي صفحو [[وڪيپيڊيا:ايڪس پلانيٽ سان نقشاسازي]] آهي ۽ توهان چاهيو ٿا ته اهو زمري ۾ "X" هيٺ ظاهر ٿئي، ته {{para|sort-by|Xplanet, Producing maps with}} استعمال ڪريو۔ واپرائيندڙ مضمونن واري زمري تي هن جو ڪو اثر نه ٿيندو۔ * {{para|category}} – هڪ يا وڌيڪ زمرن ڏانهن مڪمل وڪي لنڪ بيان ڪريو (يعني <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریکٽ ضرور شامل ڪريو) ته جيئن ڊفالٽ [[:زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلوماتي صفحا}}]] کي مٽائي سگهجي۔ زمري جي ترتيب پڻ شامل ڪري سگهجي ٿي؛ مثال: <code><nowiki>[[زمرو:وڪي پراجيڪٽ پاڻي ۾ ٽوڪري لھرائڻ|مضموني بناوٽ جي صلاح]]</nowiki></code> هي پيراميٽر "واپرائيندڙ:" نيم اسپيس وارن صفحن لاءِ [[: زمرو: واپرائيندڙ مضمون]] واري زمري بندي کي نٿو مٽائي، پر خودڪار واپرائيندڙ زمري سان گڏ، انهن کي هٿ سان [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلوماتي صفحا}}]] ۾ شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو۔ * {{para|nocat|y}} يا {{para|demo|y}} – جڏهن سانچو نمائش لاءِ استعمال ٿئي، مثال طور سانچي جي دستاويزڪاري ۾، ڳالهه ٻولهه صفحن تي وغيره، تڏهن سڀني زمرن ۾ شامل ٿيڻ کي بند ڪري ٿو۔ * {{para|style}} – هن سانچي پاران استعمال ٿيندڙ [[سانچو:Ombox]] بنيادي سانچي ڏانهن ڪا به CSS موڪلي ٿو۔ == سانچائي ڊيٽا== {{collapse top|[[وڪيپيڊيا:سانچائي ڊيٽا|سانچائي ڊيٽا]]دستاويزڪاري جيڪا [[وڪيپيڊيا:نظري ايڊيٽر|نظري ايڊيٽر]] ۽ ٻيا اوزار استعمال ڪن ٿا}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "description": "", "params": { "page": {"type": "wiki-page-name","description": "هدايت يا ٻيو صفحو جنهن جي تشريح ڪئي پئي وڃي"}, "shortcut1" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "shortcut2" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "shortcut3" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "nocat" : {"type": "string","description": "ڪو به قدر منصوبي واري زمري جي شموليت کي روڪي ٿو"} } } </templatedata> {{collapse bottom}} == پڻ ڏسو == {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}| * {{tlx|How-to}} – "ڪيئن ڪجي" انداز ۾ لکيل مضمونن لاءِ صفائي/تڪرار ٽيگ۔ * {{tlx|Information page}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي [[وڪيپيڊيا:GOV]] وانگر سڌي هدايتي نوعيت کان وڌيڪ صرف معلوماتي هجن۔ | * {{tlx|Wikipedia how-to}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي [[مدد:EDIT]] وانگر صرف معلوماتي هئڻ کان وڌيڪ سڌي هدايتي نوعيت رکن۔ }} * {{tlx|Essay|interprets{{=}}}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي هدايتي يا فني هئڻ کان وڌيڪ راءِ وارا هجن؛ هن جا ڪيترائي پيراميٽر ۽ قسم آهن۔ * {{tlx|Supplement|interprets{{=}}}} – ڪنهن اهڙي چڱي طرح قائم صفحي کي ٽيگ ڪرڻ لاءِ، جيڪو ڪنهن پاليسي يا هدايت ۾ ڪنهن کوٽ کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪا شيءِ شامل ڪري، ۽ جڏهن اهو انهي هدايت يا پاليسي ۾ حوالو ڏنل هجي، جهڙوڪ [[وڪيپيڊيا:بي آر ڊي]]۔ * [[وڪيپيڊيا:سانچو انڊيڪس/وڪيپيڊيا نيم اسپيس]] – ٻين "وڪيپيڊيا:" نيم اسپيس بينر سانچن لاءِ۔ <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ، مهرباني؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو: وڪيپيڊيا ھيڊر سانچا]] }}</includeonly> kz8y719dwmcf54nbddd5ivnfsp8v1s9 374891 374890 2026-04-30T20:12:20Z Intisar Ali 8681 /* */ 374891 wikitext text/x-wiki <!-- ****************************************************************************** **** هي سانچو:Information_page ۽ سانچو:Wikipedia_how-to ٻنهي لاءِ دستاويزڪاري آهي **** **** (اهو فرق ڪرڻ لاءِ #if بيان استعمال ڪري ٿو). **** ****************************************************************************** --> {{Distinguish|سانچو:Information}} {{Documentation subpage}} {{Auto short description|conditions=جڏھن اھو وڪيپيڊيا، مدد يا واپرائيندڙ اسپيس ۾ استعمال ٿيندو آهي}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي وڃن. --> {{#if:{{{howto|}}} |{{distinguish|text = مضمون جي لهجي بابت تڪراري ٽيگ، [[سانچو:How-to]]}} |<!-- Template:Information_page/doc لاءِ hatnote جاءِ --> }} هي [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي {{!}} وڪيپيڊيا ڪيئن-ڪجي|معلومات صفحا{{!}} وڪيپيڊيا معلوماتي صفحا}}]] لاءِ صفحي جو بينر سانچو آهي۔ اهو مناسب هجي ته [[وڪيپيڊيا:GOVPS|انتظامي صفحن]] (غير مضمونن) جي مٿان رکيو وڃي ٿو (تفصيل لاءِ [[وڪيپيڊيا:INFOPAGES]] ڏسو). عام طور تي هن جو مطلب "وڪيپيڊيا:" ۽ "مدد:" نيم اسپيس وارا صفحا هوندا آهن، پر ڪڏهن ڪڏهن {{#if:{{{howto|}}}|ڪم ڪرڻ بابت رهنمائيون|معلوماتي صفحا}} واپرائيندڙ جي ذيلي صفحن طور به موجود هوندا آهن۔ == زمري بندي == جيڪڏهن هن سانچي کي استعمال ڪندڙ صفحو "وڪيپيڊيا:" يا "مدد:" [[وڪيپيڊيا:نيم اسپيس|نيم اسپيس]] ۾ هجي، ته هي سانچو صفحي ۾ [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلومات صفحا}}]] شامل ڪري ٿو۔ جيڪڏهن صفحو [[وڪيپيڊيا: واپرائيندڙ صفحا|"واپرائيندڙ:"]] نيم اسپيس ۾ هجي، ته اهو [[: زمرو:واپرائيندڙ مضمون]] ۾ رکيو ويندو۔ جيڪڏهن توهان جو صفحو صرف مسودو آهي، ته مهرباني ڪري مڪمل ٿيڻ تائين زمري بندي کان بچائڻ لاءِ {{para|nocat}} پيراميٽر استعمال ڪريو۔ جيڪڏهن اهو ڪنهن ٻي نيم اسپيس ۾ هجي، ته ان کي پاڻمرادو زمري ۾ شامل نه ڪيو ويندو، ۽ اهو غلط جاءِ تي ٿي سگهي ٿو۔ == استعمال == هي سانچو جيئن آهي تيئن استعمال ڪري سگهجي ٿو، هن طرح: :{{tlc|{{BASEPAGENAME}}}} پر اهو پيراميٽر طور ٽي [[وڪيپيڊيا:شارٽ ڪٽ|شارٽ ڪٽس]] تائين پڻ وٺي سگهي ٿو۔ پوءِ اهو پنهنجي اندر هڪ ننڍو شارٽ ڪٽ باڪس ڏيکاري ٿو۔ هن طرح: :{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|WP:SHORT|WP:LONG}} پوءِ اهو هن طرح نظر ايندو: {{ {{BASEPAGENAME}}|WP:SHORT|WP:LONG|demo=y}} جيڪڏهن توهان هڪ يا ٻن کان وڌيڪ شارٽ ڪٽس ڏيڻ چاهيو ٿا، ته شارٽ ڪٽ باڪس تمام اوچو ٿي وڃي ٿو، جيڪو سٺو نٿو لڳي۔ اهڙي حالت ۾ بهتر آهي ته {{tlc|shortcut}} باڪس هن سانچي جي سڌو {{em|هيٺان}} استعمال ڪيو وڃي، هن طرح: {{block indent|1= {{tlx|{{BASEPAGENAME}}}}<br /> {{tlx|shortcut|WP:SHORT|WP:SHORT2|WP:SHORT3|WP:SHORT4}} }} === اختياري پيراميٽر === * {{para|1}} يا {{para|sc1}}, {{para|shortcut1}}, {{para|shortcut}}, يا پهريون بنا نالي پيراميٽر – پهريون [[وڪيپيڊيا:شارٽ ڪٽ|شارٽ ڪٽ]]. هن يا ٻين شارٽ ڪٽ پيراميٽرن ۾ <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریکٽ شامل نه ڪريو۔ * {{para|2}} يا {{para|sc2}}, {{para|shortcut2}}, يا ٻيو بنا نالي پيراميٽر – ٻيو شارٽ ڪٽ۔ * {{para|3}} يا {{para|sc3}}, {{para|shortcut3}}, يا ٽيون بنا نالي پيراميٽر – ٽيون شارٽ ڪٽ (منسوخ ٿيل؛ ٽن يا وڌيڪ لاءِ مهرباني ڪري الڳ [[سانچو:شارٽ ڪٽ]] استعمال ڪريو). * {{para|interprets}} يا {{para|page}} يا {{para|pages}} – انهي صفحي جو نالو بيان ڪريو (پاليسي، عمل وغيره) جنهن بابت هي مضمون صلاح ڏئي ٿو۔ هڪڙي صفحي لاءِ <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریڪٽ شامل ڪرڻ ضروري ناهي. هي عبارت "{{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|وڪيپيڊيا جي معيارن ۽ عملن جو ڪو پاسو يا پاسا|وڪيڊيٽا جا معيار ۽ عمل}}" کي بدلائيندو۔ جيڪڏهن هڪ کان وڌيڪ صفحا ۽/يا ڪي نوٽس ڏيڻا هجن، ته لنڪس هٿ سان ڪوڊ ڪرڻا پوندا، مثال طور: {{para|interprets|<nowiki>[[وڪيپيڊيا:تصديقيت]] پاليسي ۽ [[وڪيپيڊيا:قابل اعتبار ذريعن جي سڃاڻپ]] هدايت</nowiki>}} * {{para|sort-by}} – زمري لاءِ [[وڪيپيڊيا: زمرابندي#ترتيبي ڪنجيون|ترتيبي ڪنجي]] بيان ڪريو۔ مثال طور، جيڪڏهن ڪيئن ڪجي صفحو [[وڪيپيڊيا:ايڪس پلانيٽ سان نقشاسازي]] آهي ۽ توهان چاهيو ٿا ته اهو زمري ۾ "X" هيٺ ظاهر ٿئي، ته {{para|sort-by|Xplanet, Producing maps with}} استعمال ڪريو۔ واپرائيندڙ مضمونن واري زمري تي هن جو ڪو اثر نه ٿيندو۔ * {{para|category}} – هڪ يا وڌيڪ زمرن ڏانهن مڪمل وڪي لنڪ بيان ڪريو (يعني <code><nowiki>[[...]]</nowiki></code> لنڪنگ بریکٽ ضرور شامل ڪريو) ته جيئن ڊفالٽ [[:زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلوماتي صفحا}}]] کي مٽائي سگهجي۔ زمري جي ترتيب پڻ شامل ڪري سگهجي ٿي؛ مثال: <code><nowiki>[[زمرو:وڪي پراجيڪٽ پاڻي ۾ ٽوڪري لھرائڻ|مضموني بناوٽ جي صلاح]]</nowiki></code> هي پيراميٽر "واپرائيندڙ:" نيم اسپيس وارن صفحن لاءِ [[: زمرو: واپرائيندڙ مضمون]] واري زمري بندي کي نٿو مٽائي، پر خودڪار واپرائيندڙ زمري سان گڏ، انهن کي هٿ سان [[: زمرو: وڪيپيڊيا {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}|ڪيئن ڪجي|معلوماتي صفحا}}]] ۾ شامل ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿو۔ * {{para|nocat|y}} يا {{para|demo|y}} – جڏهن سانچو نمائش لاءِ استعمال ٿئي، مثال طور سانچي جي دستاويزڪاري ۾، ڳالهه ٻولهه صفحن تي وغيره، تڏهن سڀني زمرن ۾ شامل ٿيڻ کي بند ڪري ٿو۔ * {{para|style}} – هن سانچي پاران استعمال ٿيندڙ [[سانچو:Ombox]] بنيادي سانچي ڏانهن ڪا به CSS موڪلي ٿو۔ == سانچائي ڊيٽا== {{collapse top|[[وڪيپيڊيا:سانچائي ڊيٽا|سانچائي ڊيٽا]]دستاويزڪاري جيڪا [[وڪيپيڊيا:نظري ايڊيٽر|نظري ايڊيٽر]] ۽ ٻيا اوزار استعمال ڪن ٿا}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "description": "", "params": { "page": {"type": "wiki-page-name","description": "هدايت يا ٻيو صفحو جنهن جي تشريح ڪئي پئي وڃي"}, "shortcut1" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "shortcut2" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "shortcut3" : {"type": "wiki-page-name","description": "هن صفحي ڏانهن شارٽ ڪٽ"}, "nocat" : {"type": "string","description": "ڪو به قدر منصوبي واري زمري جي شموليت کي روڪي ٿو"} } } </templatedata> {{collapse bottom}} == پڻ ڏسو == {{#if:{{{ڪيئن ڪجي|}}}| * {{tlx|How-to}} – "ڪيئن ڪجي" انداز ۾ لکيل مضمونن لاءِ صفائي/تڪرار ٽيگ۔ * {{tlx|Information page}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي [[وڪيپيڊيا:GOV]] وانگر سڌي هدايتي نوعيت کان وڌيڪ صرف معلوماتي هجن۔ | * {{tlx|Wikipedia how-to}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي [[مدد:EDIT]] وانگر صرف معلوماتي هئڻ کان وڌيڪ سڌي هدايتي نوعيت رکن۔ }} * {{tlx|Essay|interprets{{=}}}} – انهن صفحن لاءِ بينر سانچو جيڪي هدايتي يا فني هئڻ کان وڌيڪ راءِ وارا هجن؛ هن جا ڪيترائي پيراميٽر ۽ قسم آهن۔ * {{tlx|Supplement|interprets{{=}}}} – ڪنهن اهڙي چڱي طرح قائم صفحي کي ٽيگ ڪرڻ لاءِ، جيڪو ڪنهن پاليسي يا هدايت ۾ ڪنهن کوٽ کي پورو ڪرڻ لاءِ ڪا شيءِ شامل ڪري، ۽ جڏهن اهو انهي هدايت يا پاليسي ۾ حوالو ڏنل هجي، جهڙوڪ [[وڪيپيڊيا:بي آر ڊي]]۔ * [[وڪيپيڊيا:سانچو انڊيڪس/وڪيپيڊيا نيم اسپيس]] – ٻين "وڪيپيڊيا:" نيم اسپيس بينر سانچن لاءِ۔ <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ، مهرباني؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو: وڪيپيڊيا ھيڊر سانچا]] }}</includeonly> 3w60lzvv30ilatrye4adtaa7zn2d9qc 10 95720 374892 2026-04-30T20:16:59Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{ombox | type = notice | image = [[File:Information icon dark green.svg|40px|link=|alt=]] | style = border: 2px solid #099979; | textstyle = font-size: 115%; text-align: center | text = {{#ifexpr: {{#if:{{{short|}}}|{{#switch:{{lc:{{{short}}}}}|y=1|yes=1|#default=0}}|0}} | هن {{{what|صفحي}}} جي {{#if:{{{2|}}}|سادن نسخن|سادي نسخي}}} لاءِ ڏسو {{#if:{{{2|}}}|{{nowrap|'''[[{{{1}}}]]'''}} ۽ {{nowrap|'''[[{{{2}}}]]'''}}|{{nowr... 374892 wikitext text/x-wiki {{ombox | type = notice | image = [[File:Information icon dark green.svg|40px|link=|alt=]] | style = border: 2px solid #099979; | textstyle = font-size: 115%; text-align: center | text = {{#ifexpr: {{#if:{{{short|}}}|{{#switch:{{lc:{{{short}}}}}|y=1|yes=1|#default=0}}|0}} | هن {{{what|صفحي}}} جي {{#if:{{{2|}}}|سادن نسخن|سادي نسخي}}} لاءِ ڏسو {{#if:{{{2|}}}|{{nowrap|'''[[{{{1}}}]]'''}} ۽ {{nowrap|'''[[{{{2}}}]]'''}}|{{nowrap|'''[[{{{1|<includeonly>{{error|غلطي: ڪو صفحو ڄاڻايل ناهي}}</includeonly>}}}]]'''}}}}۔ | ڇا توهان هتي نوان آهيو؟ هتي {{#if:{{{2|}}}|هن {{{what|صفحي}}} جا سادا نسخا موجود آهن '''[[{{{1|<includeonly>{{error|غلطي: ڪو صفحو ڄاڻايل ناهي}}</includeonly>}}}]]''' ۽ '''[[{{{2}}}]]'''|هن {{{what|صفحي}}} جو سادو نسخو موجود آهي {{nowrap|'''[[{{{1|<includeonly>{{error|غلطي: ڪو صفحو ڄاڻايل ناهي}}</includeonly><noinclude>مدد:حوالا ڏيڻ نون لاءِ</noinclude>}}}]]'''}}}}۔ }} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> rh6sl4zi6jx2r0sce8eega4x58m9w8e 10 95721 374893 2026-04-30T20:18:58Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> هي سانچو مدد ۽ منصوبي نيم اسپيس وارن صفحن لاءِ هڪ نوٽيس تيار ڪري ٿو، جيڪو ٻڌائي ٿو ته هن صفحي جو سادو نسخو موجود آهي۔ == استعمال == {{tlx|Simple|صفحي جو نالو}} يا... 374893 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> هي سانچو مدد ۽ منصوبي نيم اسپيس وارن صفحن لاءِ هڪ نوٽيس تيار ڪري ٿو، جيڪو ٻڌائي ٿو ته هن صفحي جو سادو نسخو موجود آهي۔ == استعمال == {{tlx|Simple|صفحي جو نالو}} يا {{tlx|Simple|پهريون صفحي جو نالو|ٻيو صفحي جو نالو}} {{Simple|پهريون صفحي جو نالو|ٻيو صفحي جو نالو}} جيڪڏهن {{parameter|short}} پيراميٽر کي '''<code>yes</code>''' يا '''<code>y</code>''' تي سيٽ ڪيو وڃي، ته صارف کي ڀليڪار وارو پيغام ظاهر نه ٿيندو: {{Simple|short=yes|صفحي جو نالو}} توهان {{parameter|what}} پيراميٽر استعمال ڪري "صفحو" لفظ کي تبديل ڪري سگهو ٿا، مثال طور {{parameter|what|سيڪشن}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "صفحو", "description": "سادو نسخو جنهن ڏانهن لنڪ ڏنو وڃي (بغير بریکٽس)", "example": "مدد:حوالا ڏيڻ نون لاءِ", "type": "wiki-page-name", "required": true }, "2": { "label": "صفحو 2", "description": "ٻيو سادو نسخو جنهن ڏانهن لنڪ ڏنو وڃي (بغير بریکٽس)", "example": "مدد:حوالا ڏيڻ نون لاءِ", "type": "wiki-page-name", "required": false } }, "description": "مدد ۽ منصوبي نيم اسپيس وارن صفحن لاءِ نوٽيس تيار ڪري ٿو ته صفحي جو سادو نسخو موجود آهي" } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:وڪيپيڊيا هيڊر سانچا]] }}</includeonly> 3z8oldcww39sf7t5kuxlhks3o0leks4 10 95722 374895 2026-04-30T20:28:29Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو. --> {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Infobox name | name = {{{name}}} | image = {{{image}}} | caption = {{{caption}}} | romanisation = {{{romanisation}}} | pronunciation = {{{pronunciation}}} | gender = {{{gen... 374895 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو. --> {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Infobox name | name = {{{name}}} | image = {{{image}}} | caption = {{{caption}}} | romanisation = {{{romanisation}}} | pronunciation = {{{pronunciation}}} | gender = {{{gender}}} | masculine = {{{masculine}}} | feminine = {{{feminine}}} | meaning = {{{meaning}}} | motto = {{{motto}}} | region = {{{region}}} | language = {{{language}}} | languageorigin = {{{languageorigin}}} | origin = {{{origin}}} | alternative spelling = {{{alternative spelling}}} | nickname = {{{nickname}}} | shortform = {{{shortform}}} | petname = {{{petname}}} | variant forms = {{{variant forms}}} | related names = {{{related names}}} | cognate = {{{cognate}}} | anglicisation = {{{anglicisation}}} | name day = {{{name day}}} | derived = {{{derived}}} | derivative = {{{derivative}}} | derivation = {{{derivation}}} | seealso = {{{seealso}}} | popularity = {{{popularity}}} | footnotes = {{{footnotes}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox name | name = | image = | caption = | romanisation = | pronunciation = | gender = | masculine = | feminine = | meaning = | motto = | region = | language = | languageorigin = | origin = | alternative spelling = | nickname = | shortform = | petname = | variant forms = | related names = | cognate = | anglicisation = | name day = | derived = | derivative = | derivation = | seealso = | popularity = | footnotes = }}</syntaxhighlight>{{clear}} == پيراميٽر == {| class="wikitable" ! style="text-align: left" | پيراميٽر ! style="text-align: left" | وضاحت |- | <code>name</code> | نالي جي مڪمل هجي داخل ڪريو؛ جيڪڏهن خالي هجي ته ڊفالٽ طور <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> استعمال ٿيندو. |- | <code>image</code> | نالي بابت لاڳاپيل تصوير داخل ڪريو. |- | <code>image_size</code> | ڄاڻخانو تصويرن کي پاڻمرادو واپرائيندڙ جي مقرر ڪيل thumb سائيز مطابق بدلائي ٿو؛ ڊفالٽ 220px آهي. عام طور تي ٻي سائيز ڏيڻ جي ضرورت ناهي. |- | <code>caption</code> | تصوير جو ڪيپشن داخل ڪريو، جيڪو استعمال ڪيل تصوير جي وضاحت ڪري. |- | <code>romanisation</code> | جيڪڏهن نالو اصل ۾ لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيل هجي ته ان جي رومنائيزيشن داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>romanization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. |- | <code>pronunciation</code> | نالي جو تلفظ داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>gender</code> | نالي جي جنس داخل ڪريو. ''Feminine''، ''Masculine''، يا ''Both'' مان ڪو هڪ استعمال ڪريو. |- | <code>masculine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مؤنث هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مذڪر صورتون داخل ڪريو. |- | <code>feminine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مذڪر هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مؤنث صورتون داخل ڪريو. |- | <code>language</code>, <code>language2</code>, <code>language3</code> | نالي جي ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. لنڪنگ پاڻمرادو ٿيندي، جنهن سان 'English'، '[[English language|English]]' طور ڏيکاربو. |- | <code>name day</code> | نالي جو [[نالي جو ڏينهن]]، تاريخ ۽ ملڪ سميت داخل ڪريو. اهو <nowiki>[[MONTH DAY]]</nowiki> (COUNTRY) فارميٽ ۾ هئڻ گهرجي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>languageorigin</code> | اصل ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ياد رکو ته هي اختيار ايندڙ ٽن اختيارن سان لاڳاپيل آهي. |- | <code>origin</code> | نالي جو اصل داخل ڪريو. جيڪڏهن 'region' ۽ 'language' ٻئي استعمال ٿيل هجن ته هي فيلڊ غير ضروري هئڻ گهرجي. |- | <code>derivation</code> | مٿي ڏنل لفظ جو ماخذ داخل ڪريو. (<code><nowiki><br/></nowiki></code>). |- | <code>meaning</code> | نالي جو مطلب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>region</code> | نالي جي اصل علائقي/علائقن کي داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر علائقي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>motto</code> | <!-- ڇا هي پيراميٽر ڪڏهن بيان ڪيو ويو آهي؟ --> |- | <code>alternative spelling</code> | نالي جون ٻيون هجيون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | {{unbulleted list|<code>variant forms</code><br />&nbsp;&nbsp;<small>متبادل:</small> |<code>variant</code> }} | نالي جون متبادل صورتون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. بهرحال، هيٺ ڏنل وڌيڪ مخصوص اختيارن کي پڻ ڏسو. |- | <code>shortform</code> | نالي جون مختصر صورتون داخل ڪريو. اهي لازمي طور 'pet forms' نه هونديون؛ هيٺ ڏسو. |- | <code>nickname</code> | نالي سان لاڳاپيل لقب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>petname</code> | نالي سان لاڳاپيل [[پيارو نالو]] داخل ڪريو. |- | <code>cognate</code> | نالي سان لاڳاپيل [[هم ريشا]] داخل ڪريو. |- | <code>anglicisation</code> | نالي سان لاڳاپيل [[Anglicisation]] داخل ڪريو. هي غير [[English language|انگريزي ٻولي]] نالي جون انگريزي صورتون فهرست ڪرڻ لاءِ آهي. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>anglicization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. هيٺ ''derivative'' اختيار به ڏسو. |- | <code>derivative</code> | نالي سان لاڳاپيل اخذ ٿيل صورتون داخل ڪريو. هي انهن غير انگريزي ٻولين وارن نالن کي فهرست ڪرڻ لاءِ آهي جيڪي هن نالي مان پيدا ٿيا آهن. |- | <code>derived</code> | اهي لفظ داخل ڪريو جن مان نالو نڪتل آهي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>related names</code> | سوال هيٺ نالي سان لاڳاپيل نالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر نالي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>seealso</code> | اهي نالا داخل ڪريو جيڪي مٿي 'ٻيا نالا' وارن اختيارن ۾ مناسب نه بيهن. |- | <code>popularity</code> | هن فيلڊ ۾ ڪجهه به داخل ڪرڻ سان [[Popular names]] مضمون ڏانهن لنڪ فعال ٿيندي. |- | <code>footnotes</code> | هن ڄاڻخاني اندر ڏنل معلومات بابت فوٽ نوٽس يا حوالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |} وڪشنري باڪس کان بچڻ لاءِ {{Para|wikt}} استعمال ڪريو. == مثال == {{Infobox name | name = William | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[William the Conqueror]]، [[Bayeux Tapestry]] ۾ نارمنڊي جو ڊيوڪ. William the Conqueror پاران 1066ع جي [[Norman Conquest]] کان پوءِ William نالو انگريزي ٻولي ۾ تمام مشهور ٿيو. | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = Male | meaning = ''will + helmet (protection)'' | region = Germanic | language = Germanic | alternative spelling = Will.i.am | nickname = [[William (name)|Will]], [[Bill (given name)|Bill]], [[Billy (name)|Billy]], [[Willy]] | variant forms = | related names = [[Wilhelm (name)|Wilhelm]] | name day = June 8 | popularity = if you say so | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm William – Meaning and origin of the name William]</ref> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = William | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[William the Conqueror]], The Duke of Normandy in the [[Bayeux Tapestry]]. The name William became very popular in the English language after the [[Norman Conquest]] of 1066 by William the Conqueror. | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = Male | meaning = ''will + helmet (protection)'' | region = Germanic | language = Germanic | alternative spelling = Will.i.am | nickname = [[William (name)|Will]], [[Bill (given name)|Bill]], [[Billy (name)|Billy]], [[Willy]] | variant forms = | related names = [[Wilhelm (name)|Wilhelm]] | name day = June 8 | popularity = if you say so | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm William – Meaning and origin of the name William]</ref> }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = William | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[William the Conqueror]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = Masculine | nameday = 8 June | language = [[English language|English]] | languageorigin = [[Germanic language|Germanic]] | origin = | derivation = ''wil'' + ''helm'' | meaning = "will", "desire" + "helmet", "protection" | variant = | shortform = Bill, Will | petname = Billy, Willie, Willy | cognate = Uilliam; Uilleam; Gwilym; Wilhelm | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = William | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[William the Conqueror]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = Masculine | nameday = 8 June | language = [[English language|English]] | languageorigin = [[Germanic language|Germanic]] | origin = | derivation = ''wil'' + ''helm'' | meaning = "will", "desire" + "helmet", "protection" | variant = | shortform = Bill, Will | petname = Billy, Willie, Willy | cognate = Uilliam; Uilleam; Gwilym; Wilhelm | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === غير انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال (وڪشنري بند ٿيل) === {{Infobox name | name = Raghnall | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = Masculine | nameday = | language = [[Irish language|Irish]], [[Scottish Gaelic]] | languageorigin = [[Old Norse]] | origin = Rögnvaldr | derivation = ''regin'' + ''valr'' | meaning = "advice", "decision" + "ruler" | variant = Raonull | shortform = | petname = | cognate = Ragnvald | anglicisation = Ranald, Randal, Rannal, Ronald | derivative = | wikt = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = Raghnall | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = Masculine | nameday = | language = [[Irish language|Irish]], [[Scottish Gaelic]] | languageorigin = [[Old Norse]] | origin = Rögnvaldr | derivation = ''regin'' + ''valr'' | meaning = "advice", "decision" + "ruler" | variant = Raonull | shortform = | petname = | cognate = Ragnvald | anglicisation = Ranald, Randal, Rannal, Ronald | derivative = | wikt = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === گهڻن اصلن واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = Bina | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = Feminine | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[Yiddish]] <br />2. [[Latin]] | origin = 2. Albinus | derivation = 1. ''bin'', ''bine'' <br />2. ''albus'' | meaning = 1. "bee" <br /> 2. "white" | variant = Binah, Bine | shortform = | petname = Binke | cognate = | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = Bina | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = Feminine | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[Yiddish]] <br>2. [[Latin]] | origin = 2. Albinus | derivation = 1. ''bin'', ''bine'' <br>2. ''albus'' | meaning = 1. "bee" <br> 2. "white" | variant = Binah, Bine | shortform = | petname = Binke | cognate = | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|Pages using infobox name with unknown parameters}} == پڻ ڏسو == * [[Template:Given name]] * [[Template:Surname]] == حوالا == {{Reflist}} <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ، INCLUDEONLY ٽيگس اندر شامل ڪريو. --> [[زمرو:WikiProject Anthroponymy templates|Name]] [[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> 83vepwu5ndhqg7bgli2tsxuei3pzvun 374896 374895 2026-04-30T20:30:28Z Intisar Ali 8681 374896 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو. --> {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Infobox name | name = {{{name}}} | image = {{{image}}} | caption = {{{caption}}} | romanisation = {{{romanisation}}} | pronunciation = {{{pronunciation}}} | gender = {{{gender}}} | masculine = {{{masculine}}} | feminine = {{{feminine}}} | meaning = {{{meaning}}} | motto = {{{motto}}} | region = {{{region}}} | language = {{{language}}} | languageorigin = {{{languageorigin}}} | origin = {{{origin}}} | alternative spelling = {{{alternative spelling}}} | nickname = {{{nickname}}} | shortform = {{{shortform}}} | petname = {{{petname}}} | variant forms = {{{variant forms}}} | related names = {{{related names}}} | cognate = {{{cognate}}} | anglicisation = {{{anglicisation}}} | name day = {{{name day}}} | derived = {{{derived}}} | derivative = {{{derivative}}} | derivation = {{{derivation}}} | seealso = {{{seealso}}} | popularity = {{{popularity}}} | footnotes = {{{footnotes}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox name | name = | image = | caption = | romanisation = | pronunciation = | gender = | masculine = | feminine = | meaning = | motto = | region = | language = | languageorigin = | origin = | alternative spelling = | nickname = | shortform = | petname = | variant forms = | related names = | cognate = | anglicisation = | name day = | derived = | derivative = | derivation = | seealso = | popularity = | footnotes = }}</syntaxhighlight>{{clear}} == پيراميٽر == {| class="wikitable" ! style="text-align: left" | پيراميٽر ! style="text-align: left" | وضاحت |- | <code>name</code> | نالي جي مڪمل هجي داخل ڪريو؛ جيڪڏهن خالي هجي ته ڊفالٽ طور <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> استعمال ٿيندو. |- | <code>image</code> | نالي بابت لاڳاپيل تصوير داخل ڪريو. |- | <code>image_size</code> | ڄاڻخانو تصويرن کي پاڻمرادو واپرائيندڙ جي مقرر ڪيل thumb سائيز مطابق بدلائي ٿو؛ ڊفالٽ 220px آهي. عام طور تي ٻي سائيز ڏيڻ جي ضرورت ناهي. |- | <code>caption</code> | تصوير جو ڪيپشن داخل ڪريو، جيڪو استعمال ڪيل تصوير جي وضاحت ڪري. |- | <code>romanisation</code> | جيڪڏهن نالو اصل ۾ لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيل هجي ته ان جي رومنائيزيشن داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>romanization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. |- | <code>pronunciation</code> | نالي جو تلفظ داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>gender</code> | نالي جي جنس داخل ڪريو. ''Feminine''، ''Masculine''، يا ''Both'' مان ڪو هڪ استعمال ڪريو. |- | <code>masculine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مؤنث هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مذڪر صورتون داخل ڪريو. |- | <code>feminine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مذڪر هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مؤنث صورتون داخل ڪريو. |- | <code>language</code>, <code>language2</code>, <code>language3</code> | نالي جي ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. لنڪنگ پاڻمرادو ٿيندي، جنهن سان 'English'، '[[English language|English]]' طور ڏيکاربو. |- | <code>name day</code> | نالي جو [[نالي جو ڏينهن]]، تاريخ ۽ ملڪ سميت داخل ڪريو. اهو <nowiki>[[MONTH DAY]]</nowiki> (COUNTRY) فارميٽ ۾ هئڻ گهرجي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>languageorigin</code> | اصل ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ياد رکو ته هي اختيار ايندڙ ٽن اختيارن سان لاڳاپيل آهي. |- | <code>origin</code> | نالي جو اصل داخل ڪريو. جيڪڏهن 'region' ۽ 'language' ٻئي استعمال ٿيل هجن ته هي فيلڊ غير ضروري هئڻ گهرجي. |- | <code>derivation</code> | مٿي ڏنل لفظ جو ماخذ داخل ڪريو. (<code><nowiki><br/></nowiki></code>). |- | <code>meaning</code> | نالي جو مطلب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>region</code> | نالي جي اصل علائقي/علائقن کي داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر علائقي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>motto</code> | <!-- ڇا هي پيراميٽر ڪڏهن بيان ڪيو ويو آهي؟ --> |- | <code>alternative spelling</code> | نالي جون ٻيون هجيون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | {{unbulleted list|<code>variant forms</code><br />&nbsp;&nbsp;<small>متبادل:</small> |<code>variant</code> }} | نالي جون متبادل صورتون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. بهرحال، هيٺ ڏنل وڌيڪ مخصوص اختيارن کي پڻ ڏسو. |- | <code>shortform</code> | نالي جون مختصر صورتون داخل ڪريو. اهي لازمي طور 'pet forms' نه هونديون؛ هيٺ ڏسو. |- | <code>nickname</code> | نالي سان لاڳاپيل لقب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>petname</code> | نالي سان لاڳاپيل [[پيارو نالو]] داخل ڪريو. |- | <code>cognate</code> | نالي سان لاڳاپيل [[هم ريشا]] داخل ڪريو. |- | <code>anglicisation</code> | نالي سان لاڳاپيل [[Anglicisation]] داخل ڪريو. هي غير [[English language|انگريزي ٻولي]] نالي جون انگريزي صورتون فهرست ڪرڻ لاءِ آهي. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>anglicization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. هيٺ ''derivative'' اختيار به ڏسو. |- | <code>derivative</code> | نالي سان لاڳاپيل اخذ ٿيل صورتون داخل ڪريو. هي انهن غير انگريزي ٻولين وارن نالن کي فهرست ڪرڻ لاءِ آهي جيڪي هن نالي مان پيدا ٿيا آهن. |- | <code>derived</code> | اهي لفظ داخل ڪريو جن مان نالو نڪتل آهي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>related names</code> | سوال هيٺ نالي سان لاڳاپيل نالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر نالي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>seealso</code> | اهي نالا داخل ڪريو جيڪي مٿي 'ٻيا نالا' وارن اختيارن ۾ مناسب نه بيهن. |- | <code>popularity</code> | هن فيلڊ ۾ ڪجهه به داخل ڪرڻ سان [[Popular names]] مضمون ڏانهن لنڪ فعال ٿيندي. |- | <code>footnotes</code> | هن ڄاڻخاني اندر ڏنل معلومات بابت فوٽ نوٽس يا حوالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |} وڪشنري باڪس کان بچڻ لاءِ {{Para|wikt}} استعمال ڪريو. == مثال == {{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[وليم فاتح]]، [[بيو ٽيپسٽري]] ۾ [[نارمنڊي]] جو ڊيوڪ۔ [[وليم فاتح]] پاران 1066ع جي [[نارمن فتح]] کان پوءِ وليم نالو انگريزي ٻولي ۾ تمام مشهور ٿيو۔ | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مرد | meaning = ''ارادو + هيلمٽ (تحفظ)'' | region = جرماني | language = جرماني | alternative spelling = ول.آء.ايم | nickname = [[وليم (نالو)|ول]]، [[بل (ڏنل نالو)|بل]]، [[بلي (نالو)|بلي]]، [[ولي]] | variant forms = | related names = [[ولهيلم (نالو)|ولهيلم]] | name day = 8 جون | popularity = جيڪڏهن توهان ائين چئو | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm وليم – وليم نالي جي معنيٰ ۽ اصل]</ref> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[وليم فاتح]]، [[بيو ٽيپسٽري]] ۾ [[نارمنڊي]] جو ڊيوڪ۔ [[وليم فاتح]] پاران 1066ع جي [[نارمن فتح]] کان پوءِ وليم نالو انگريزي ٻولي ۾ تمام مشهور ٿيو۔ | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مرد | meaning = ''ارادو + هيلمٽ (تحفظ)'' | region = جرماني | language = جرماني | alternative spelling = ول.آء.ايم | nickname = [[وليم (نالو)|ول]]، [[بل (ڏنل نالو)|بل]]، [[بلي (نالو)|بلي]]، [[ولي]] | variant forms = | related names = [[ولهيلم (نالو)|ولهيلم]] | name day = 8 جون | popularity = جيڪڏهن توهان ائين چئو | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm وليم – وليم نالي جي معنيٰ ۽ اصل]</ref> }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[وليم فاتح]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مذڪر | nameday = 8 جون | language = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | languageorigin = [[جرماني ٻولي|جرماني]] | origin = | derivation = ''ول'' + ''هيلم'' | meaning = "ارادو"، "خواهش" + "هيلمٽ"، "تحفظ" | variant = | shortform = بل، ول | petname = بلي، ولي، ولي | cognate = اُوليئم؛ اُوليئم؛ گوِليم؛ ولهيلم | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[وليم فاتح]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مذڪر | nameday = 8 جون | language = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | languageorigin = [[جرماني ٻولي|جرماني]] | origin = | derivation = ''ول'' + ''هيلم'' | meaning = "ارادو"، "خواهش" + "هيلمٽ"، "تحفظ" | variant = | shortform = بل، ول | petname = بلي، ولي، ولي | cognate = اُوليئم؛ اُوليئم؛ گوِليم؛ ولهيلم | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === غير انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال (وڪشنري بند ٿيل) === {{Infobox name | name = رَگنال | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مذڪر | nameday = | language = [[آئرش ٻولي|آئرش]]، [[اسڪاٽش گيلڪ]] | languageorigin = [[پراڻي نورس]] | origin = ريگنوالدر | derivation = ''ريگن'' + ''والر'' | meaning = "صلاح"، "فيصلو" + "حاڪم" | variant = رائونل | shortform = | petname = | cognate = رَگنوالد | anglicisation = رينالڊ، رينڊل، رينل، رونلڊ | derivative = | wikt = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = رَگنال | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مذڪر | nameday = | language = [[آئرش ٻولي|آئرش]]، [[اسڪاٽش گيلڪ]] | languageorigin = [[پراڻي نورس]] | origin = ريگنوالدر | derivation = ''ريگن'' + ''والر'' | meaning = "صلاح"، "فيصلو" + "حاڪم" | variant = رائونل | shortform = | petname = | cognate = رَگنوالد | anglicisation = رينالڊ، رينڊل، رينل، رونلڊ | derivative = | wikt = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === گهڻن اصلن واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = بينا | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مؤنث | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[يدش]] <br />2. [[لاطيني]] | origin = 2. البينس | derivation = 1. ''بن''، ''بائن'' <br />2. ''البس'' | meaning = 1. "ماکيءَ جي مک" <br /> 2. "اڇو" | variant = بيناه، بائن | shortform = | petname = بِنڪي | cognate = | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = بينا | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مؤنث | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[يدش]] <br>2. [[لاطيني]] | origin = 2. البينس | derivation = 1. ''بن''، ''بائن'' <br>2. ''البس'' | meaning = 1. "ماکيءَ جي مک" <br> 2. "اڇو" | variant = بيناه، بائن | shortform = | petname = بِنڪي | cognate = | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|Pages using infobox name with unknown parameters}} == پڻ ڏسو == * [[Template:Given name]] * [[Template:Surname]] == حوالا == {{Reflist}} <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ، INCLUDEONLY ٽيگس اندر شامل ڪريو. --> [[زمرو:WikiProject Anthroponymy templates|Name]] [[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> 8qk15xrtz79oaycuvjqxcfic3zczqvr 374897 374896 2026-04-30T20:31:56Z Intisar Ali 8681 374897 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو. --> {{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}} == استعمال == {{Infobox name | name = {{{name}}} | image = {{{image}}} | caption = {{{caption}}} | romanisation = {{{romanisation}}} | pronunciation = {{{pronunciation}}} | gender = {{{gender}}} | masculine = {{{masculine}}} | feminine = {{{feminine}}} | meaning = {{{meaning}}} | motto = {{{motto}}} | region = {{{region}}} | language = {{{language}}} | languageorigin = {{{languageorigin}}} | origin = {{{origin}}} | alternative spelling = {{{alternative spelling}}} | nickname = {{{nickname}}} | shortform = {{{shortform}}} | petname = {{{petname}}} | variant forms = {{{variant forms}}} | related names = {{{related names}}} | cognate = {{{cognate}}} | anglicisation = {{{anglicisation}}} | name day = {{{name day}}} | derived = {{{derived}}} | derivative = {{{derivative}}} | derivation = {{{derivation}}} | seealso = {{{seealso}}} | popularity = {{{popularity}}} | footnotes = {{{footnotes}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox name | name = | image = | caption = | romanisation = | pronunciation = | gender = | masculine = | feminine = | meaning = | motto = | region = | language = | languageorigin = | origin = | alternative spelling = | nickname = | shortform = | petname = | variant forms = | related names = | cognate = | anglicisation = | name day = | derived = | derivative = | derivation = | seealso = | popularity = | footnotes = }}</syntaxhighlight>{{clear}} == پيراميٽر == {| class="wikitable" ! style="text-align: left" | پيراميٽر ! style="text-align: left" | وضاحت |- | <code>name</code> | نالي جي مڪمل هجي داخل ڪريو؛ جيڪڏهن خالي هجي ته ڊفالٽ طور <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> استعمال ٿيندو. |- | <code>image</code> | نالي بابت لاڳاپيل تصوير داخل ڪريو. |- | <code>image_size</code> | ڄاڻخانو تصويرن کي پاڻمرادو واپرائيندڙ جي مقرر ڪيل thumb سائيز مطابق بدلائي ٿو؛ ڊفالٽ 220px آهي. عام طور تي ٻي سائيز ڏيڻ جي ضرورت ناهي. |- | <code>caption</code> | تصوير جو ڪيپشن داخل ڪريو، جيڪو استعمال ڪيل تصوير جي وضاحت ڪري. |- | <code>romanisation</code> | جيڪڏهن نالو اصل ۾ لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيل هجي ته ان جي رومنائيزيشن داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>romanization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. |- | <code>pronunciation</code> | نالي جو تلفظ داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>gender</code> | نالي جي جنس داخل ڪريو. ''Feminine''، ''Masculine''، يا ''Both'' مان ڪو هڪ استعمال ڪريو. |- | <code>masculine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مؤنث هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مذڪر صورتون داخل ڪريو. |- | <code>feminine</code> | جيڪڏهن <code>name</code> پيراميٽر ۾ ڏنل نالو مذڪر هجي، ته انهي مخصوص نالي جون مؤنث صورتون داخل ڪريو. |- | <code>language</code>, <code>language2</code>, <code>language3</code> | نالي جي ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. لنڪنگ پاڻمرادو ٿيندي، جنهن سان 'English'، '[[English language|English]]' طور ڏيکاربو. |- | <code>name day</code> | نالي جو [[نالي جو ڏينهن]]، تاريخ ۽ ملڪ سميت داخل ڪريو. اهو <nowiki>[[MONTH DAY]]</nowiki> (COUNTRY) فارميٽ ۾ هئڻ گهرجي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>languageorigin</code> | اصل ٻولي/ٻوليون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br/></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ياد رکو ته هي اختيار ايندڙ ٽن اختيارن سان لاڳاپيل آهي. |- | <code>origin</code> | نالي جو اصل داخل ڪريو. جيڪڏهن 'region' ۽ 'language' ٻئي استعمال ٿيل هجن ته هي فيلڊ غير ضروري هئڻ گهرجي. |- | <code>derivation</code> | مٿي ڏنل لفظ جو ماخذ داخل ڪريو. (<code><nowiki><br/></nowiki></code>). |- | <code>meaning</code> | نالي جو مطلب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>region</code> | نالي جي اصل علائقي/علائقن کي داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر علائقي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>motto</code> | <!-- ڇا هي پيراميٽر ڪڏهن بيان ڪيو ويو آهي؟ --> |- | <code>alternative spelling</code> | نالي جون ٻيون هجيون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | {{unbulleted list|<code>variant forms</code><br />&nbsp;&nbsp;<small>متبادل:</small> |<code>variant</code> }} | نالي جون متبادل صورتون داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. بهرحال، هيٺ ڏنل وڌيڪ مخصوص اختيارن کي پڻ ڏسو. |- | <code>shortform</code> | نالي جون مختصر صورتون داخل ڪريو. اهي لازمي طور 'pet forms' نه هونديون؛ هيٺ ڏسو. |- | <code>nickname</code> | نالي سان لاڳاپيل لقب داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>petname</code> | نالي سان لاڳاپيل [[پيارو نالو]] داخل ڪريو. |- | <code>cognate</code> | نالي سان لاڳاپيل [[هم ريشا]] داخل ڪريو. |- | <code>anglicisation</code> | نالي سان لاڳاپيل [[Anglicisation]] داخل ڪريو. هي غير [[English language|انگريزي ٻولي]] نالي جون انگريزي صورتون فهرست ڪرڻ لاءِ آهي. آمريڪي انگريزي هجي استعمال ڪندڙ مضمونن لاءِ <code>anglicization</code> پيراميٽر پڻ استعمال ڪري سگهجي ٿو. هيٺ ''derivative'' اختيار به ڏسو. |- | <code>derivative</code> | نالي سان لاڳاپيل اخذ ٿيل صورتون داخل ڪريو. هي انهن غير انگريزي ٻولين وارن نالن کي فهرست ڪرڻ لاءِ آهي جيڪي هن نالي مان پيدا ٿيا آهن. |- | <code>derived</code> | اهي لفظ داخل ڪريو جن مان نالو نڪتل آهي. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |- | <code>related names</code> | سوال هيٺ نالي سان لاڳاپيل نالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. ممڪن هجي ته هر نالي کي ان جي مناسب مضمون سان ڳنڍيو. |- | <code>seealso</code> | اهي نالا داخل ڪريو جيڪي مٿي 'ٻيا نالا' وارن اختيارن ۾ مناسب نه بيهن. |- | <code>popularity</code> | هن فيلڊ ۾ ڪجهه به داخل ڪرڻ سان [[Popular names]] مضمون ڏانهن لنڪ فعال ٿيندي. |- | <code>footnotes</code> | هن ڄاڻخاني اندر ڏنل معلومات بابت فوٽ نوٽس يا حوالا داخل ڪريو. گهڻيون داخلاون لائين بريڪ (<code><nowiki><br /></nowiki></code>) سان الڳ ڪريو. |} وڪشنري باڪس کان بچڻ لاءِ {{Para|wikt}} استعمال ڪريو. == مثال == {{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[وليم فاتح]]، [[بيو ٽيپسٽري]] ۾ [[نارمنڊي]] جو ڊيوڪ۔ [[وليم فاتح]] پاران 1066ع جي [[نارمن فتح]] کان پوءِ وليم نالو انگريزي ٻولي ۾ تمام مشهور ٿيو۔ | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مرد | meaning = ''ارادو + هيلمٽ (تحفظ)'' | region = جرماني | language = جرماني | alternative spelling = ول.آء.ايم | nickname = [[وليم (نالو)|ول]]، [[بل (ڏنل نالو)|بل]]، [[بلي (نالو)|بلي]]، [[ولي]] | variant forms = | related names = [[ولهيلم (نالو)|ولهيلم]] | name day = 8 جون | popularity = جيڪڏهن توهان ائين چئو | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm وليم – وليم نالي جي معنيٰ ۽ اصل]</ref> }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = 200px | caption = [[وليم فاتح]]، [[بيو ٽيپسٽري]] ۾ [[نارمنڊي]] جو ڊيوڪ۔ [[وليم فاتح]] پاران 1066ع جي [[نارمن فتح]] کان پوءِ وليم نالو انگريزي ٻولي ۾ تمام مشهور ٿيو۔ | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مرد | meaning = ''ارادو + هيلمٽ (تحفظ)'' | region = جرماني | language = جرماني | alternative spelling = ول.آء.ايم | nickname = [[وليم (نالو)|ول]]، [[بل (ڏنل نالو)|بل]]، [[بلي (نالو)|بلي]]، [[ولي]] | variant forms = | related names = [[ولهيلم (نالو)|ولهيلم]] | name day = 8 جون | popularity = جيڪڏهن توهان ائين چئو | footnotes =<ref>[http://www.babynames.co.uk/meaning_origin_name_William.htm وليم – وليم نالي جي معنيٰ ۽ اصل]</ref> }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[وليم فاتح]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مذڪر | nameday = 8 جون | language = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | languageorigin = [[جرماني ٻولي|جرماني]] | origin = | derivation = ''ول'' + ''هيلم'' | meaning = "ارادو"، "خواهش" + "هيلمٽ"، "تحفظ" | variant = | shortform = بل، ول | petname = بلي، ولي، ولي | cognate = اُوليئم؛ اُوليئم؛ گوِليم؛ ولهيلم | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = وليم | image = William1.jpg | image_size = | caption = [[وليم فاتح]] | pronunciation = {{IPAc-en|w|ɪ|l|j|ə|m}} | gender = مذڪر | nameday = 8 جون | language = [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] | languageorigin = [[جرماني ٻولي|جرماني]] | origin = | derivation = ''ول'' + ''هيلم'' | meaning = "ارادو"، "خواهش" + "هيلمٽ"، "تحفظ" | variant = | shortform = بل، ول | petname = بلي، ولي، ولي | cognate = اُوليئم؛ اُوليئم؛ گوِليم؛ ولهيلم | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === غير انگريزي ٻولي واري نالي جو مثال (وڪشنري بند ٿيل) === {{Infobox name | name = رَگنال | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مذڪر | nameday = | language = [[آئرش ٻولي|آئرش]]، [[اسڪاٽش گيلڪ]] | languageorigin = [[پراڻي نورس]] | origin = ريگنوالدر | derivation = ''ريگن'' + ''والر'' | meaning = "صلاح"، "فيصلو" + "حاڪم" | variant = رائونل | shortform = | petname = | cognate = رَگنوالد | anglicisation = رينالڊ، رينڊل، رينل، رونلڊ | derivative = | wikt = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = رَگنال | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مذڪر | nameday = | language = [[آئرش ٻولي|آئرش]]، [[اسڪاٽش گيلڪ]] | languageorigin = [[پراڻي نورس]] | origin = ريگنوالدر | derivation = ''ريگن'' + ''والر'' | meaning = "صلاح"، "فيصلو" + "حاڪم" | variant = رائونل | shortform = | petname = | cognate = رَگنوالد | anglicisation = رينالڊ، رينڊل، رينل، رونلڊ | derivative = | wikt = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} === گهڻن اصلن واري نالي جو مثال === {{Infobox name | name = بينا | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مؤنث | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[يدش]] <br />2. [[لاطيني]] | origin = 2. البينس | derivation = 1. ''بن''، ''بائن'' <br />2. ''البس'' | meaning = 1. "ماکيءَ جي مک" <br /> 2. "اڇو" | variant = بيناه، بائن | shortform = | petname = بِنڪي | cognate = | anglicisation = | derivative = }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="white-space: pre-wrap">{{Infobox name | name = بينا | image = | image_size = | caption = | pronunciation = | gender = مؤنث | nameday = | language = | languageorigin = 1. [[يدش]] <br>2. [[لاطيني]] | origin = 2. البينس | derivation = 1. ''بن''، ''بائن'' <br>2. ''البس'' | meaning = 1. "ماکيءَ جي مک" <br> 2. "اڇو" | variant = بيناه، بائن | shortform = | petname = بِنڪي | cognate = | anglicisation = | derivative = }}</syntaxhighlight> {{Clear}} == ٽريڪنگ زمرو == * {{clc|Pages using infobox name with unknown parameters}} == پڻ ڏسو == * [[سانچو:Given name]] * [[سانچو:Surname]] == حوالا == {{Reflist}} <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هن لڪير کان هيٺ، INCLUDEONLY ٽيگس اندر شامل ڪريو. --> [[زمرو:WikiProject Anthroponymy templates|Name]] [[زمرو:سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> 4tq67dx62cs8wmgaxi4a4mjt9pf0kvn 10 95723 374898 2026-04-30T20:33:20Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div class="notice metadata" id="disambig"> {|style="background:none" |style="vertical-align:middle;"|[[Image:WPanthroponymy.svg|30px|انساني نالن بابت نوٽيس]] |style="vertical-align:middle;"|''هي صفحو يا سيڪشن انهن ماڻهن جي فهرست ڏئي ٿو جن جو ڏنل نالو '''{{#ifeq:{{{1|}}}|nocat|{{PAGENAMEBASE}}|{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن صفحي جي لنڪ توهان کي هتي آندو آ... 374898 wikitext text/x-wiki <div class="notice metadata" id="disambig"> {|style="background:none" |style="vertical-align:middle;"|[[Image:WPanthroponymy.svg|30px|انساني نالن بابت نوٽيس]] |style="vertical-align:middle;"|''هي صفحو يا سيڪشن انهن ماڻهن جي فهرست ڏئي ٿو جن جو ڏنل نالو '''{{#ifeq:{{{1|}}}|nocat|{{PAGENAMEBASE}}|{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن صفحي جي لنڪ توهان کي هتي آندو آهي، ته شايد توهان کي واپس وڃي ان کي درست ڪرڻ گهرجي ته جيئن اهو سڌو صحيح صفحي ڏانهن وڃي.'' |} </div> <includeonly>{{#ifeq:{{{cat|}}}|none||{{#ifeq:{{{2|{{{1|}}}}}}|nocat||[[زمرو:{{#if:{{{cat|}}}|{{{cat|}}}|ڏنل نالا}}]]}}}}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} <!-- مهرباني ڪري زمرا /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو --> </noinclude> b70s7b4lk3ohl4dec913pvqcj8m9yi8 10 95724 374899 2026-04-30T20:35:25Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <noinclude>{{pp-template|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Transclude only}} {{Auto short description}} سانچو:'''{{tlc|given name}}''' صرف وڪيپيڊيا جي [[Wikipedia:Set index articles|سيٽ انڊيڪس مضمونن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ هي سانچو ''ابهام ختم ڪرڻ وارن صف... 374899 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Transclude only}} {{Auto short description}} سانچو:'''{{tlc|given name}}''' صرف وڪيپيڊيا جي [[Wikipedia:Set index articles|سيٽ انڊيڪس مضمونن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ هي سانچو ''ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن'' (disambiguation pages) تي استعمال نه ٿيڻ گهرجي! جيڪڏهن ان کي اهڙي صفحي تي شامل ڪيو ويندو جنهن جو عنوان "(disambiguation)" سان ختم ٿئي ٿو ته اهو ڪو به نتيجو ظاهر نه ڪندو، ۽ جيستائين درست نه ڪيو وڃي، اهو [[:زمرو:Wikipedia page transclusions with strong class errors]] ۾ درج ٿيندو۔ جيڪڏهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن ۾ ماڻهن جون فهرستون [[given name]] جي بنياد تي ڏنل هجن، ته {{tl|disambiguation}} سانچي ۾ {{para|1}} کي "given name" طور سيٽ ڪيو وڃي (مثال طور: <code><nowiki>{{Disambiguation|given name}}</nowiki></code>)۔ ان سان اهو صفحو [[:زمرو:Disambiguation pages with given-name-holder lists]] ۾ شامل ٿيندو۔ == استعمال == جڏهن ڪنهن صفحي جو عنوان هن صورت ۾ هجي: "'''{{xt|Name (given name)}}'''"، جتي "''Name''" ڪنهن به [[given name]] کي ظاهر ڪري ٿو ۽ "(given name)" هڪ '''[[Wikipedia:Set index articles|انڊيڪس سڃاڻپ ڪندڙ]]''' آهي، ته "{{tlc|given name}}" سانچو استعمال ڪيو وڃي؛ ان کي صفحي جي هيٺان رکيو وڃي ته جيئن اهو صفحو [[Wikipedia:Set index articles|سيٽ انڊيڪس مضمون]] طور سڃاڻپ ٿئي۔ بغير پيراميٽرن جي، هي عام متن ڏيکاريندو (مثال طور: "هي صفحو يا سيڪشن ... جي فهرست ڏئي ٿو")۔ وڌيڪ مخصوص متن لاءِ {{para|page}} يا {{para|section}} استعمال ڪري سگهجن ٿا ته جيئن نتيجو "هي صفحو فهرست ڏئي ٿو ..." يا "هي سيڪشن فهرست ڏئي ٿو ..." بڻجي وڃي۔ ڊفالٽ طور، هن سانچي سان گڏ مضمون پاڻمرادو [[:زمرو:ڏنل نالا]] ۾ شامل ٿيندا۔ هن کي تبديل ڪرڻ لاءِ: * <code>cat={{var|زمري جو نالو}}</code> استعمال ڪريو جيڪڏهن زمرو بدلڻو هجي۔<br /> {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=ويلش ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> * <code>cat=none</code> استعمال ڪريو جيڪڏهن ڪو به زمرو شامل نه ڪرڻو هجي (مثال طور بحث يا دستاويزڪاري ۾)۔<br /> {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=none</span><nowiki>}}</nowiki></code> جيڪڏهن اهو صرف ڪنهن سيڪشن لاءِ هجي ته: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{Given name|</nowiki><span style="color:#066;">section=y</span><nowiki>}}</nowiki></code> گهڻا زمرا به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ ان لاءِ <code>cat1=</code> پهرئين زمري لاءِ، <code>cat2=</code> ٻئي لاءِ، وغيره استعمال ڪريو۔ نوٽ ڪريو ته ان سان مضمون پاڻمرادو [[:زمرو:ڏنل نالا]] ۾ شامل ٿيندو۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat1=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=انگريزي ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> گهڻن زمرن سان گڏ <code>cat=</code> استعمال ڪري خودڪار شامل ٿيڻ کي روڪي سگهجي ٿو: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=انگريزي ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat1=فرينچ ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=جرمن ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> جيڪڏهن صفحي ۾ ڏنل نالا ۽ خانداني نالا ٻئي هجن ته <code>type=both</code> استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ڏيکاريل متن کي ترتيب ڏئي ٿو ۽ ڪيترن سانچن جي ضرورت ختم ڪري ٿو۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">type=both</span><nowiki>}}</nowiki></code> بهرحال، زمرا مڪمل طور تي مهيا ڪرڻ ضروري آهي۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|'''type=both'''|<span style="color:#066;">cat1=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=ويلش خانداني نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> ان کان علاوه، خودڪار شامل ٿيڻ کان بچڻ لاءِ <code>cat=</code> پڻ استعمال ڪرڻ ضروري آهي: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|'''type=both'''|<span style="color:#066;">cat=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat1=انگريزي ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=ويلش خانداني نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "section": {}, "page": {}, "type": { "label": "قسم", "description": "جيڪڏهن \"both\" مقرر ڪيو وڃي ته اهو ظاهر ڪري ٿو ته مضمون ۾ اهي ماڻهو پڻ شامل آهن جن جو نالو خانداني نالي طور استعمال ٿئي ٿو.", "example": "both", "type": "string" }, "nocat": {}, "cat": { "aliases": [ "cat1", "1 " ], "label": "پهريون زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ پهريون زمرو.", "example": "ويلش ڏنل نالا", "type": "string" }, "cat2": { "label": "ٻيو زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ ٻيو زمرو.", "type": "string", "aliases": [ "2" ] }, "cat3": { "label": "ٽيون زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ ٽيون زمرو.", "type": "string" }, "cat4": {}, "cat5": {}, "cat6": {}, "cat7": {}, "cat8": {}, "cat9": {} }, "description": "ظاهر ڪري ٿو ته هڪ مضمون ڪنهن ڏنل نالي بابت آهي۔ عام طور تي اهڙن مضمونن ۾ انهي نالي وارن مشهور ماڻهن جي فهرست هوندي آهي.", "paramOrder": [ "section", "page", "type", "nocat", "cat", "cat2", "cat3", "cat4", "cat5", "cat6", "cat7", "cat8", "cat9" ] } </templatedata> === پڻ ڏسو === * [[وڪيپيڊيا:Name pages]] – خانداني نالن ۽ ڏنل نالن بابت مضمونن لاءِ رهنمائي * {{tl|Hndis}} – انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن لاءِ جيڪي هڪ ئي نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست ڏين ٿا * {{tl|Nickname}} – لقبن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|Surname}} – خانداني نالن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|R from given name}} – ريڊائريڪٽ لاءِ استعمال ڪريو * {{tl|Given name links}} – ڏنل نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي ڳولا ۾ مدد ڪري ٿو <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا ۽ انٽر وڪي هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:WikiProject Anthroponymy سانچا]] [[زمرو:سيٽ انڊيڪس مضمون سانچا]] }}</includeonly> gl0r4rx5xfko35woen1oocfpukpccxe 374900 374899 2026-04-30T20:35:54Z Intisar Ali 8681 374900 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template|small=yes}}</noinclude>{{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> {{High-use}} {{Transclude only}} {{Auto short description}} سانچو:'''{{tlc|given name}}''' صرف وڪيپيڊيا جي [[Wikipedia:Set index articles|سيٽ انڊيڪس مضمونن]] لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ هي سانچو ''ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن'' (disambiguation pages) تي استعمال نه ٿيڻ گهرجي! جيڪڏهن ان کي اهڙي صفحي تي شامل ڪيو ويندو جنهن جو عنوان "(disambiguation)" سان ختم ٿئي ٿو ته اهو ڪو به نتيجو ظاهر نه ڪندو، ۽ جيستائين درست نه ڪيو وڃي، اهو [[:زمرو:Wikipedia page transclusions with strong class errors]] ۾ درج ٿيندو۔ جيڪڏهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن ۾ ماڻهن جون فهرستون [[given name]] جي بنياد تي ڏنل هجن، ته {{tl|disambiguation}} سانچي ۾ {{para|1}} کي "given name" طور سيٽ ڪيو وڃي (مثال طور: <code><nowiki>{{Disambiguation|given name}}</nowiki></code>)۔ ان سان اهو صفحو [[:زمرو:Disambiguation pages with given-name-holder lists]] ۾ شامل ٿيندو۔ == استعمال == جڏهن ڪنهن صفحي جو عنوان هن صورت ۾ هجي: "'''{{xt|Name (given name)}}'''"، جتي "''Name''" ڪنهن به [[given name]] کي ظاهر ڪري ٿو ۽ "(given name)" هڪ '''[[Wikipedia:Set index articles|انڊيڪس سڃاڻپ ڪندڙ]]''' آهي، ته "{{tlc|given name}}" سانچو استعمال ڪيو وڃي؛ ان کي صفحي جي هيٺان رکيو وڃي ته جيئن اهو صفحو [[Wikipedia:Set index articles|سيٽ انڊيڪس مضمون]] طور سڃاڻپ ٿئي۔ بغير پيراميٽرن جي، هي عام متن ڏيکاريندو (مثال طور: "هي صفحو يا سيڪشن ... جي فهرست ڏئي ٿو")۔ وڌيڪ مخصوص متن لاءِ {{para|page}} يا {{para|section}} استعمال ڪري سگهجن ٿا ته جيئن نتيجو "هي صفحو فهرست ڏئي ٿو ..." يا "هي سيڪشن فهرست ڏئي ٿو ..." بڻجي وڃي۔ ڊفالٽ طور، هن سانچي سان گڏ مضمون پاڻمرادو [[:زمرو:ڏنل نالا]] ۾ شامل ٿيندا۔ هن کي تبديل ڪرڻ لاءِ: * <code>cat={{var|زمري جو نالو}}</code> استعمال ڪريو جيڪڏهن زمرو بدلڻو هجي۔<br /> {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=ويلش ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> * <code>cat=none</code> استعمال ڪريو جيڪڏهن ڪو به زمرو شامل نه ڪرڻو هجي (مثال طور بحث يا دستاويزڪاري ۾)۔<br /> {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=none</span><nowiki>}}</nowiki></code> جيڪڏهن اهو صرف ڪنهن سيڪشن لاءِ هجي ته: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{Given name|</nowiki><span style="color:#066;">section=y</span><nowiki>}}</nowiki></code> گهڻا زمرا به شامل ڪري سگهجن ٿا۔ ان لاءِ <code>cat1=</code> پهرئين زمري لاءِ، <code>cat2=</code> ٻئي لاءِ، وغيره استعمال ڪريو۔ نوٽ ڪريو ته ان سان مضمون پاڻمرادو [[:زمرو:ڏنل نالا]] ۾ شامل ٿيندو۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat1=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=انگريزي ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> گهڻن زمرن سان گڏ <code>cat=</code> استعمال ڪري خودڪار شامل ٿيڻ کي روڪي سگهجي ٿو: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">cat=انگريزي ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat1=فرينچ ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=جرمن ڏنل نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> جيڪڏهن صفحي ۾ ڏنل نالا ۽ خانداني نالا ٻئي هجن ته <code>type=both</code> استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي ڏيکاريل متن کي ترتيب ڏئي ٿو ۽ ڪيترن سانچن جي ضرورت ختم ڪري ٿو۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|<span style="color:#066;">type=both</span><nowiki>}}</nowiki></code> بهرحال، زمرا مڪمل طور تي مهيا ڪرڻ ضروري آهي۔ {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|'''type=both'''|<span style="color:#066;">cat1=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=ويلش خانداني نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> ان کان علاوه، خودڪار شامل ٿيڻ کان بچڻ لاءِ <code>cat=</code> پڻ استعمال ڪرڻ ضروري آهي: {{in5}}مثال: <code><nowiki>{{</nowiki>Given name|'''type=both'''|<span style="color:#066;">cat=ويلش ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat1=انگريزي ڏنل نالا</span>|<span style="color:#066;">cat2=ويلش خانداني نالا</span><nowiki>}}</nowiki></code> == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "section": {}, "page": {}, "type": { "label": "قسم", "description": "جيڪڏهن \"both\" مقرر ڪيو وڃي ته اهو ظاهر ڪري ٿو ته مضمون ۾ اهي ماڻهو پڻ شامل آهن جن جو نالو خانداني نالي طور استعمال ٿئي ٿو.", "example": "both", "type": "string" }, "nocat": {}, "cat": { "aliases": [ "cat1", "1 " ], "label": "پهريون زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ پهريون زمرو.", "example": "ويلش ڏنل نالا", "type": "string" }, "cat2": { "label": "ٻيو زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ ٻيو زمرو.", "type": "string", "aliases": [ "2" ] }, "cat3": { "label": "ٽيون زمرو", "description": "مضمون کي شامل ڪرڻ لاءِ ٽيون زمرو.", "type": "string" }, "cat4": {}, "cat5": {}, "cat6": {}, "cat7": {}, "cat8": {}, "cat9": {} }, "description": "ظاهر ڪري ٿو ته هڪ مضمون ڪنهن ڏنل نالي بابت آهي۔ عام طور تي اهڙن مضمونن ۾ انهي نالي وارن مشهور ماڻهن جي فهرست هوندي آهي.", "paramOrder": [ "section", "page", "type", "nocat", "cat", "cat2", "cat3", "cat4", "cat5", "cat6", "cat7", "cat8", "cat9" ] } </templatedata> === پڻ ڏسو === * [[وڪيپيڊيا:Name pages]] – خانداني نالن ۽ ڏنل نالن بابت مضمونن لاءِ رهنمائي * {{tl|Hndis}} – انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن لاءِ جيڪي هڪ ئي نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست ڏين ٿا * {{tl|Nickname}} – لقبن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|Surname}} – خانداني نالن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|R from given name}} – ريڊائريڪٽ لاءِ استعمال ڪريو * {{tl|Given name links}} – ڏنل نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي ڳولا ۾ مدد ڪري ٿو <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا ۽ انٽر وڪي هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:WikiProject Anthroponymy سانچا]] [[زمرو:سيٽ انڊيڪس مضمون سانچا]] }}</includeonly> jijpbe2pmaanygsgaxoolhzc44lwkek 10 95725 374901 2026-04-30T20:37:41Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{issubst}}|yes||<!-- Begin {{Nickname}} -->}}{{#if:{{{ertest|}}}|{{error|هي سانچو صرف [[وڪيپيڊيا:مکيه نيم اسپيس|مضمون (مکيه) نيم اسپيس]] ۾ استعمال ٿيڻ گهرجي۔}}|{{#if:{{{test|}}}|{{dmbox | type = setindex | image = [[Image:WPanthroponymy.svg|30px|link=]] | text = {{short description|انهن {{#if:{{{variety|}}}|مختلف موضوعن|ماڻهن}} جي فهرست جن ج... 374901 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{issubst}}|yes||<!-- Begin {{Nickname}} -->}}{{#if:{{{ertest|}}}|{{error|هي سانچو صرف [[وڪيپيڊيا:مکيه نيم اسپيس|مضمون (مکيه) نيم اسپيس]] ۾ استعمال ٿيڻ گهرجي۔}}|{{#if:{{{test|}}}|{{dmbox | type = setindex | image = [[Image:WPanthroponymy.svg|30px|link=]] | text = {{short description|انهن {{#if:{{{variety|}}}|مختلف موضوعن|ماڻهن}} جي فهرست جن جو هڪ ئي لقب آهي}}هي {{#if:{{{section|}}}|سيڪشن|صفحو}} انهن {{#if:{{{variety|}}}|مختلف موضوعن|ماڻهن}} جي فهرست ڏئي ٿو جن جو [[لقب]] '''{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪو [{{fullurl:Special:WhatLinksHere/{{FULLPAGENAME}}|namespace=0}} اندروني لنڪ] جيڪو ڪنهن خاص {{#if:{{{variety|}}}|مضمون|ماڻهو}} ڏانهن اشارو ڪرڻ لاءِ هو، توهان کي هتي وٺي آيو آهي، ته توهان کي شايد اهو [[وڪيپيڊيا:Manual of Style/Linking|لنڪ]] تبديل ڪرڻ گهرجي ته جيئن اهو سڌو صحيح مضمون ڏانهن وڃي۔ }}|{{dmbox | type = setindex | image = [[Image:WPanthroponymy.svg|30px|link=]] | text = {{short description|انهن {{#if:{{{variety|}}}|مختلف موضوعن|ماڻهن}} جي فهرست جن جو هڪ ئي لقب آهي}}هي {{#if:{{{section|}}}|سيڪشن|صفحو}} انهن {{#if:{{{variety|}}}|مختلف موضوعن|ماڻهن}} جي فهرست ڏئي ٿو جن جو [[لقب]] '''{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪو [{{fullurl:Special:WhatLinksHere/{{FULLPAGENAME}}|namespace=0}} اندروني لنڪ] جيڪو ڪنهن خاص {{#if:{{{variety|}}}|مضمون|ماڻهو}} ڏانهن اشارو ڪرڻ لاءِ هو، توهان کي هتي وٺي آيو آهي، ته توهان کي شايد اهو [[وڪيپيڊيا:Manual of Style/Linking|لنڪ]] تبديل ڪرڻ گهرجي ته جيئن اهو سڌو صحيح مضمون ڏانهن وڃي۔ }}{{main other | demospace = <noinclude>main</noinclude> | [[زمرو:لقب]] | {{draft other||{{error|هي سانچو صرف [[وڪيپيڊيا:مکيه نيم اسپيس|مضمون (مکيه) نيم اسپيس]] ۾ استعمال ٿيڻ گهرجي۔[[زمرو:وڪيپيڊيا صفحا جيڪي سخت درجي جي غلطي سان ٽرانسڪليوڊ ٿيل آهن]]}}}} }}{{#if:{{{2|}}}{{{cat|}}}{{{language|}}}{{{nationality|}}}|[[زمرو:Nickname سانچو اضافي پيراميٽرن سان|{{PAGENAME}}]]}}}}}}</includeonly>{{#ifeq:{{#invoke:redirect|isRedirect|{{TALKPAGENAME}}}}|yes|[[زمرو:غير هم وقت ٿيل ابهام ختم ڪرڻ وارا ڳالهه ٻولهه صفحا]]}}<noinclude> {{documentation}} <!-- زمرا /doc ذيلي صفحي ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو --> </noinclude><includeonly>{{{{{|safesubst:}}}#ifeq:{{issubst}}|yes||<!-- {{Nickname}} end -->}}</includeonly> n76lrp1vmxsbgjsg2no7xellruy5v7i 10 95726 374902 2026-04-30T20:38:52Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> هي سانچو صرف وڪيپيڊيا جي مکيه نيم اسپيس ۾ سيٽ انڊيڪس مضمونن تي استعمال ٿيڻ گهرجي۔ ڪنهن به ٻئي نيم اسپيس ۾ استعمال ڪرڻ سان هيٺ ڏنل غلطي وارو پيغام ظاهر ٿيندو: {{Nickname|ertest=yes}} === استعمال === * '''{{tl... 374902 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ انٽر وڪي هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو --> هي سانچو صرف وڪيپيڊيا جي مکيه نيم اسپيس ۾ سيٽ انڊيڪس مضمونن تي استعمال ٿيڻ گهرجي۔ ڪنهن به ٻئي نيم اسپيس ۾ استعمال ڪرڻ سان هيٺ ڏنل غلطي وارو پيغام ظاهر ٿيندو: {{Nickname|ertest=yes}} === استعمال === * '''{{tlc|Nickname|{{var|display}}}}''' : {{var|display}} &ndash; غير وضاحتي لقب (اختياري) * لقب واري صفحي – '''Foo (nickname)''' – ۾ هڪ مختصر تعارفي پيراگراف هئڻ گهرجي جيڪو لقب جي تاريخ بيان ڪري۔ اهو هڪ جملي تي به مشتمل ٿي سگهي ٿو جيئن مثال [[برٽي (لقب)]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن اهڙو تعارف موجود نه هجي ته [[Wiktionary]] وغيره مان تحقيق ڪري صفحي کي بهتر بڻايو وڃي۔ * {{tlc|Nickname}} کي لقب وارن صفحن جي هيٺان رکيو وڃي۔ هن سانچي کي انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن تي استعمال نه ڪيو وڃي جيڪي لقب سان گڏ ٻين قسمن جون فهرستون پڻ ڏين ٿا۔ اهڙي حالت ۾ ابهام صفحي کي <code><nowiki>[[زمرو:لقب]]</nowiki></code> شامل ڪري زمرو ڏنو وڃي ته جيئن اهو [[:زمرو:لقب]] ۾ شامل ٿئي۔ * جيڪڏهن صفحي جو عنوان خود لقب نه هجي، يا صفحي ۾ لقب جا هڪ کان وڌيڪ روپ شامل هجن، ته لقب(ن) کي پهرئين پيراميٽر طور ڏنو وڃي۔ مثال طور، [[بالڊي (لقب)]] ۾ <code><nowiki>{{Nickname|بالڊي''', يا '''بالڊي}}</nowiki></code> استعمال ٿئي ٿو، جنهن جو نتيجو هن ريت ٿيندو: {{Nickname|بالڊي''', يا '''بالڊي|test=yes}} * جيڪڏهن صفحو ماڻهن کان علاوه ٻين موضوعن لاءِ پڻ لقب ڏيکاري ٿو، ته {{para|variety}} استعمال ڪيو وڃي۔ مثال: <code><nowiki>{{Nickname|بالڊي''', يا '''بالڊي|variety=yes}}</nowiki></code> جو نتيجو ٿيندو: {{Nickname|بالڊي''', يا '''بالڊي|variety=yes|test=yes}} * {{tlx|DEFAULTSORT}} سڀني زمرن جي ترتيب کي منظم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ * [[:زمرو:لقب]] پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن کي شامل ڪري ٿو جن ۾ هي سانچو استعمال ٿئي ٿو۔ جيڪڏهن لقب ٻولي موجب زمرا هجن، ته اهي {{tlc|Nickname}} کان فوراً پوءِ صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، ۽ اهي [[WP:RS|معتبر ذريعن]] مان [[WP:V|تصديق ٿيل]] هجن۔ * هڪ سنڀال وارو زمرو [[:زمرو:Nickname template has extra parameters]] انهن حالتن لاءِ آهي جتي سانچي ۾ وڌيڪ يا پراڻا پيراميٽر استعمال ٿيا هجن (اهو عام طور خالي هجڻ گهرجي)۔ * جيڪڏهن سانچو صرف ڪنهن سيڪشن ۾ استعمال ٿئي، ته <code>|section=</code> پيراميٽر استعمال ڪيو وڃي۔ مثال: {{tlx|Nickname|لي|section{{=}}yes}} جو نتيجو ٿيندو: {{Nickname|لي|section=yes|test=yes}} === پڻ ڏسو === * {{tl|Surname}} – خانداني نالن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ؛ ٻنهي قسمن (ڏنل نالا ۽ خانداني نالا) لاءِ به استعمال ٿي سگهي ٿو * {{tl|Hndis}} – انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن لاءِ جيڪي هڪ ئي ذاتي نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست ڏين ٿا * {{tl|R from nickname}} – ريڊائريڪٽ لاءِ استعمال ڪريو <includeonly>{{Sandbox other||<!-- زمرا ۽ انٽر وڪي هتي شامل ڪريو -->[[زمرو:سيٽ انڊيڪس مضمون سانچا]] }}</includeonly> nbmrgynxbshqzj74mh7fh3c9cocuix1 10 95727 374903 2026-04-30T20:41:15Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <div class="notice metadata" id="disambig"> {|style="background:none" |style="vertical-align:middle;"|[[Image:WPanthroponymy.svg|30px|انساني نالن بابت نوٽيس]] |style="vertical-align:middle;"|''هي صفحو يا سيڪشن انهن ماڻهن جي فهرست ڏئي ٿو جن جو خانداني نالو '''{{#ifeq:{{{1|}}}|nocat|{{PAGENAME}}|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن صفحي جي لنڪ توهان کي هتي آندو آ... 374903 wikitext text/x-wiki <div class="notice metadata" id="disambig"> {|style="background:none" |style="vertical-align:middle;"|[[Image:WPanthroponymy.svg|30px|انساني نالن بابت نوٽيس]] |style="vertical-align:middle;"|''هي صفحو يا سيڪشن انهن ماڻهن جي فهرست ڏئي ٿو جن جو خانداني نالو '''{{#ifeq:{{{1|}}}|nocat|{{PAGENAME}}|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}''' آهي۔ جيڪڏهن ڪنهن صفحي جي لنڪ توهان کي هتي آندو آهي، ته شايد توهان کي واپس وڃي ان کي درست ڪرڻ گهرجي ته جيئن اهو سڌو صحيح صفحي ڏانهن وڃي.'' |} </div> <includeonly>{{#ifeq:{{{cat|}}}|none||{{#ifeq:{{{2|{{{1|}}}}}}|nocat||[[زمرو:{{#if:{{{cat|}}}|{{{cat|}}}|خانداني نالا}}]]}}}}</includeonly> <noinclude> {{documentation}} [[زمرو:خانداني نالا|τ]] [[زمرو:نالن جا سانچا]] [[زمرو:سانچا جيڪي زمرا شامل ڪن ٿا]] </noinclude> jveat2z233dnbxq3jtvpk2j4yge7bd5 10 95728 374904 2026-04-30T20:42:52Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو --> {{High-use}} {{Auto short description|sometimes=y}} == استعمال == *'''{{tlc|Surname|{{var|display}}}}''' :{{var|display}} &ndash; خالص [[خانداني نالو]] (اختياري) انگريزي وڪيپيڊيا تي '''خانداني نالي جو صفحو''' – '''Foo (surname)''' – ۾ هڪ مختصر MOS:LEAD|تمه... 374904 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو --> {{High-use}} {{Auto short description|sometimes=y}} == استعمال == *'''{{tlc|Surname|{{var|display}}}}''' :{{var|display}} &ndash; خالص [[خانداني نالو]] (اختياري) انگريزي وڪيپيڊيا تي '''خانداني نالي جو صفحو''' – '''Foo (surname)''' – ۾ هڪ مختصر [[MOS:LEAD|تمهيدي حصو]] هجڻ گهرجي، جيڪو خانداني نالي جي [[اتيمولوجي]] (اصل ۽ ارتقا) ۽ (جيڪڏهن لاڳو ٿئي) ان جي ادائيگي/تلفظ جي تاريخ بيان ڪري۔ اهو هڪ جملي تي به مشتمل ٿي سگهي ٿو، جيئن مثال [[Cross (surname)]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن اهڙو تعارف موجود نه هجي ته [[wikt:Wiktionary:Main Page|Wiktionary]] وغيره مان تحقيق ڪري صفحي کي بهتر بڻايو وڃي۔ {{tlc|Surname}} کي خانداني نالن وارن صفحن جي هيٺان رکو۔ هن سانچي کي انهن [[Wikipedia:Disambiguation pages|ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن]] تي استعمال نه ڪريو جيڪي ماڻهن جي فهرست سان گڏ ٻيا داخلا پڻ رکن ٿا۔ ان جي بدران، اهڙي صفحي کي {{tl|Disambiguation}} سانچي ۾ ''surname'' پيراميٽر شامل ڪري زمرو ڏيو، مثال طور {{tlc|Disambiguation|surname}}۔ ان سان صفحو [[:زمرو:خانداني نالا]] ۾ شامل ٿيندو۔ جيڪڏهن صفحي جو عنوان پاڻ خانداني نالو نه هجي، ته خانداني نالو پهرين پيراميٽر طور ڏيو۔ مثال طور [[Lee (English surname)|Lee (surname)]] ۾ {{tlc|Surname|Lee}} استعمال ڪيو ويو آهي۔ بهرحال، هي پيراميٽر صرف ڏيک لاءِ آهي۔ سڀني زمرن جي ترتيب لاءِ {{tlx|DEFAULTSORT}} استعمال ٿيندو آهي۔ [[:زمرو:خانداني نالا]] پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن کي شامل ڪري ٿو جن ۾ هي سانچو استعمال ٿئي ٿو۔ جيڪڏهن ٻوليءَ موجب خانداني نالن جا زمرا هجن، ته اهي {{tlc|Surname}} کان پوءِ صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، بشرطيڪه اهي [[WP:RS|معتبر ذريعن]] سان [[WP:V|تصديق ٿيل]] هجن۔ [[:زمرو:Surname template has extra parameters]] انهن صفحن کي شامل ڪري ٿو جتي سانچي ۾ وڌيڪ يا پراڻا پيراميٽر استعمال ٿيا هجن۔ هي هڪ سنڀال وارو زمرو آهي ۽ عام طور خالي هجڻ گهرجي، تنهنڪري اهڙن صفحن کي درست ڪيو وڃي۔ جيڪڏهن اهو صرف ڪنهن سيڪشن لاءِ هجي، ته هيئن لکي سگهجي ٿو: {{tlx|Surname|section{{=}}y|Lee}} اهو متن کي "هي سيڪشن" ۾ تبديل ڪندو (بجاءِ "هي مضمون") ۽ {{tlx|Short description|Surname list}} جي خودڪار ٺهڻ کي به روڪيندو۔ جيڪڏهن ڪو مضمون عام طور خانداني نالي بابت هجي ۽ ان ۾ صرف هڪ سيڪشن ماڻهن جي فهرست لاءِ هجي، ته صفحي جي مٿان دستي طور مختصر وضاحت ڏني وڃي، مثال طور: {{tnull|Short description|Elbonian خانداني نالو}}۔ ==TemplateData== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "خانداني نالو (override)", "description": "اهو خانداني نالو جنهن بابت صفحو آهي، جيڪڏهن اهو عنوان ۾ شامل نه هجي", "type": "content", "default": "ڊفالٽ طور صفحي جي عنوان مان ورتو ويندو.", "suggested": true }, "2": { "label": "زمرو", "description": "ڊفالٽ طور هي سانچو [[زمرو:خانداني نالا]] ۾ شامل ڪندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ هن پيراميٽر ۾ \"nocat\" استعمال ڪريو۔", "type": "string", "default": "زمرو:خانداني نالا شامل ڪندو.", "suggested": false }, "section": { "label": "صرف سيڪشن؟", "description": "جيڪڏهن ڪو به قدر ڏنو وڃي ته هي سانچو صرف انهي سيڪشن تي لاڳو ٿيندو جنهن ۾ رکيو ويو آهي۔", "type": "string", "default": "سانچو سڄي صفحي تي لاڳو ٿيندو." } }, "description": "خانداني نالن وارن صفحن جي هيٺان {{Surname}} رکو۔ هن کي انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن تي استعمال نه ڪريو جن ۾ ٻين قسمن جون داخلا به هجن۔ ان جي بدران {{Disambiguation|surname}} استعمال ڪيو وڃي۔" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * [[وڪيپيڊيا:Name pages]] – خانداني ۽ ڏنل نالن بابت مضمونن لاءِ رهنمائي * {{tl|Given name}} – ڏنل نالن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|Hndis}} – انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن لاءِ جيڪي هڪ ئي ذاتي نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست ڏين ٿا * {{tl|Nickname}} – لقبن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|R from surname}} – ريڊائريڪٽ لاءِ استعمال ڪريو * {{tl|Surname links}} – خانداني نالي سان لاڳاپيل مضمون ڳولڻ لاءِ مدد * {{tl-r|Family name}} – {{tl|Infobox name}} ڏانهن ريڊائريڪٽ * {{tl|Family name hatnote}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:سيٽ انڊيڪس مضمون سانچا]] [[زمرو:WikiProject Anthroponymy سانچا]] }}</includeonly> bgqpz9j0kng6c8mp7jj6efbwnb7w2xh 374905 374904 2026-04-30T20:43:10Z Intisar Ali 8681 374905 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو --> {{High-use}} {{Auto short description|sometimes=y}} == استعمال == *'''{{tlc|Surname|{{var|display}}}}''' :{{var|display}} &ndash; خالص [[خانداني نالو]] (اختياري) انگريزي وڪيپيڊيا تي '''خانداني نالي جو صفحو''' – '''Foo (surname)''' – ۾ هڪ مختصر [[MOS:LEAD|تمهيدي حصو]] هجڻ گهرجي، جيڪو خانداني نالي جي [[اتيمولوجي]] (اصل ۽ ارتقا) ۽ (جيڪڏهن لاڳو ٿئي) ان جي ادائيگي/تلفظ جي تاريخ بيان ڪري۔ اهو هڪ جملي تي به مشتمل ٿي سگهي ٿو، جيئن مثال [[Cross (surname)]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن اهڙو تعارف موجود نه هجي ته [[wikt:Wiktionary:Main Page|Wiktionary]] وغيره مان تحقيق ڪري صفحي کي بهتر بڻايو وڃي۔ {{tlc|Surname}} کي خانداني نالن وارن صفحن جي هيٺان رکو۔ هن سانچي کي انهن [[Wikipedia:Disambiguation pages|ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن]] تي استعمال نه ڪريو جيڪي ماڻهن جي فهرست سان گڏ ٻيا داخلا پڻ رکن ٿا۔ ان جي بدران، اهڙي صفحي کي {{tl|Disambiguation}} سانچي ۾ ''surname'' پيراميٽر شامل ڪري زمرو ڏيو، مثال طور {{tlc|Disambiguation|surname}}۔ ان سان صفحو [[:زمرو:خانداني نالا]] ۾ شامل ٿيندو۔ جيڪڏهن صفحي جو عنوان پاڻ خانداني نالو نه هجي، ته خانداني نالو پهرين پيراميٽر طور ڏيو۔ مثال طور [[Lee (English surname)|Lee (surname)]] ۾ {{tlc|Surname|Lee}} استعمال ڪيو ويو آهي۔ بهرحال، هي پيراميٽر صرف ڏيک لاءِ آهي۔ سڀني زمرن جي ترتيب لاءِ {{tlx|DEFAULTSORT}} استعمال ٿيندو آهي۔ [[:زمرو:خانداني نالا]] پاڻمرادو انهن سڀني مضمونن کي شامل ڪري ٿو جن ۾ هي سانچو استعمال ٿئي ٿو۔ جيڪڏهن ٻوليءَ موجب خانداني نالن جا زمرا هجن، ته اهي {{tlc|Surname}} کان پوءِ صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن، بشرطيڪه اهي [[WP:RS|معتبر ذريعن]] سان [[WP:V|تصديق ٿيل]] هجن۔ [[:زمرو:Surname template has extra parameters]] انهن صفحن کي شامل ڪري ٿو جتي سانچي ۾ وڌيڪ يا پراڻا پيراميٽر استعمال ٿيا هجن۔ هي هڪ سنڀال وارو زمرو آهي ۽ عام طور خالي هجڻ گهرجي، تنهنڪري اهڙن صفحن کي درست ڪيو وڃي۔ جيڪڏهن اهو صرف ڪنهن سيڪشن لاءِ هجي، ته هيئن لکي سگهجي ٿو: {{tlx|Surname|section{{=}}y|Lee}} اهو متن کي "هي سيڪشن" ۾ تبديل ڪندو (بجاءِ "هي مضمون") ۽ {{tlx|Short description|Surname list}} جي خودڪار ٺهڻ کي به روڪيندو۔ جيڪڏهن ڪو مضمون عام طور خانداني نالي بابت هجي ۽ ان ۾ صرف هڪ سيڪشن ماڻهن جي فهرست لاءِ هجي، ته صفحي جي مٿان دستي طور مختصر وضاحت ڏني وڃي، مثال طور: {{tnull|Short description|Elbonian خانداني نالو}}۔ ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "خانداني نالو (override)", "description": "اهو خانداني نالو جنهن بابت صفحو آهي، جيڪڏهن اهو عنوان ۾ شامل نه هجي", "type": "content", "default": "ڊفالٽ طور صفحي جي عنوان مان ورتو ويندو.", "suggested": true }, "2": { "label": "زمرو", "description": "ڊفالٽ طور هي سانچو [[زمرو:خانداني نالا]] ۾ شامل ڪندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ هن پيراميٽر ۾ \"nocat\" استعمال ڪريو۔", "type": "string", "default": "زمرو:خانداني نالا شامل ڪندو.", "suggested": false }, "section": { "label": "صرف سيڪشن؟", "description": "جيڪڏهن ڪو به قدر ڏنو وڃي ته هي سانچو صرف انهي سيڪشن تي لاڳو ٿيندو جنهن ۾ رکيو ويو آهي۔", "type": "string", "default": "سانچو سڄي صفحي تي لاڳو ٿيندو." } }, "description": "خانداني نالن وارن صفحن جي هيٺان {{Surname}} رکو۔ هن کي انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن تي استعمال نه ڪريو جن ۾ ٻين قسمن جون داخلا به هجن۔ ان جي بدران {{Disambiguation|surname}} استعمال ڪيو وڃي۔" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * [[وڪيپيڊيا:Name pages]] – خانداني ۽ ڏنل نالن بابت مضمونن لاءِ رهنمائي * {{tl|Given name}} – ڏنل نالن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|Hndis}} – انهن ابهام ختم ڪرڻ وارن صفحن لاءِ جيڪي هڪ ئي ذاتي نالي سان لاڳاپيل مضمونن جي فهرست ڏين ٿا * {{tl|Nickname}} – لقبن وارن صفحن يا سيڪشنن لاءِ * {{tl|R from surname}} – ريڊائريڪٽ لاءِ استعمال ڪريو * {{tl|Surname links}} – خانداني نالي سان لاڳاپيل مضمون ڳولڻ لاءِ مدد * {{tl-r|Family name}} – {{tl|Infobox name}} ڏانهن ريڊائريڪٽ * {{tl|Family name hatnote}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:سيٽ انڊيڪس مضمون سانچا]] [[زمرو:WikiProject Anthroponymy سانچا]] }}</includeonly> qrcwippp9ux0jeud1meioc4uc7oleso 10 95729 374907 2026-04-30T20:48:49Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{wrapper|Family name explanation|all=yes}} {{family name explanation/doc}} 374907 wikitext text/x-wiki {{wrapper|Family name explanation|all=yes}} {{family name explanation/doc}} lage4rq7ik3nn2bedk6nhjraroe1t6d 10 95730 374908 2026-04-30T20:51:12Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <!-- ڏنل معلومات هن ترتيب سان استعمال ٿئي ٿي: هن <مضمون> ۾، <mod1><family_name> آهي ''<1>''<mod2>۔ <postscript> --> {{Family name explanation/core |1 = {{#ifeq:{{{lang|}}}|Korean|{{#ifexist:{{{1}}} (Korean surname)|[[{{{1}}} (ڪورين خانداني نالو)|{{{1}}}]]|{{{1}}}}}|{{{1}}}}} |type={{{type|}}} |reftype={{{reftype|}}} |article = {{#switch:{{{lang|}}} |Eastern Slavic = اهڙو نالو جيڪو مشرقي سل... 374908 wikitext text/x-wiki <!-- ڏنل معلومات هن ترتيب سان استعمال ٿئي ٿي: هن <مضمون> ۾، <mod1><family_name> آهي ''<1>''<mod2>۔ <postscript> --> {{Family name explanation/core |1 = {{#ifeq:{{{lang|}}}|Korean|{{#ifexist:{{{1}}} (Korean surname)|[[{{{1}}} (ڪورين خانداني نالو)|{{{1}}}]]|{{{1}}}}}|{{{1}}}}} |type={{{type|}}} |reftype={{{reftype|}}} |article = {{#switch:{{{lang|}}} |Eastern Slavic = اهڙو نالو جيڪو [[مشرقي سلاوي نالن جي روايت]] مطابق هجي |Hmong = [[همونگ ماڻهو|همونگ]] نالو |Ijebu = [[ايجيبو سلطنت|ايجيبو]] نالو |Lebanese = [[لبناني عربي|لبناني]] نالو |Medieval = وچئين دور جو نالو |Ottoman Turkish = [[عثماني ترڪي]] طرز جو نالو |Romance = [[رومانس ٻولي]] جو نالو |Toponymic = {{#if:{{{3|}}}|[[{{{3}}}]]|مضمون}} |Turkic = [[ترڪي ٻوليون|ترڪي]] نالو |#default = {{#ifexist:{{{lang}}} name|[[{{{lang}}} name]]|مضمون}} }} |mod1 = {{#switch:{{{lang|}}} |Basque|Galician = {{#if:{{{2|}}}|پهريون&#32;}} |Dutch = {{#if:{{{nd|}}}|پيدائشي&#32;}} |Catalan |Chilean |Spanish = پهريون يا پيءُ وارو&#32; }} |family_name = {{#switch:{{{lang|}}} |Chinese = [[چيني خانداني نالو|خانداني نالو]] |Chinese Indonesian = [[چيني-انڊونيشي خانداني نالو|خانداني نالو]] |Bulgarian |Eastern Slavic = [[پيترونيمڪ]] |Ijebu = [[يوروبا خانداني نالو]] |Korean = خانداني نالو |Lebanese = [[پيترونيمڪ|پيءُ جو نالو]] |Burmese |Manchu |Mongolian |Ottoman Turkish = [[ذاتي نالو]] |Medieval = ذاتي نالو |Toponymic = [[جغرافيائي بنياد تي خانداني نالو]] |#default = [[خانداني نالو]] }} |mod2 = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}|{{#switch:{{{lang|}}} | Argentine = &#32;۽ [[شادي شده نالو|شاديءَ بعد نالو]] آهي '' {{{2|}}}'' | Congolese = &#32;۽ پوئين نالو آهي '' {{{2|}}}'' | Catalan = &#32;۽ ٻيو يا ماءُ وارو خانداني نالو آهي '' {{{2|}}}''؛ عام طور "i" سان ڳنڍيل هوندا آهن | Chilean | Spanish = &#32;۽ ٻيو يا ماءُ وارو خانداني نالو آهي '' {{{2|}}}'' | Dutch = {{#if:{{{nd|}}}|&#32;۽ [[شادي شده نالو|شاديءَ بعد نالو]] آهي|، نه}} '' {{{2|}}}'' | Basque | Galician = &#32;۽ ٻيو آهي '' {{{2}}}'' | Chinese | Chinese Indonesian = &#32;۽ '' {{{2}}}'' هڪ [[نسلي نالو]] آهي | Bulgarian | Eastern Slavic = &#32;۽ [[خانداني نالو]] آهي '' {{{2}}}'' | German | Romance | = ، نه '' {{{2}}}'' | Korean = ۔ اسٽيج يا قلم نالي ۾، [[خانداني نالو]] آهي {{#ifexist:{{{2}}} (Korean surname)|[[{{{2}}} (ڪورين خانداني نالو)|''{{{2}}}'']]|''{{{2}}}''}} | Lebanese = &#32;۽ [[خانداني نالو]] آهي ''{{{2}}}'' | Manchu | Vietnamese = {{#if:{{{3|}}}|، پر اڪثر انگريزي متن ۾ ''{{{3}}}'' طور سادو ڪيو ويندو آهي}} | Medieval = &#32;۽ ''{{{2}}}'' هڪ لقب يا وضاحت آهي | Ni-Vanuatu | ni-Vanuatu = ، ۽ روايتي نالو آهي '' {{{2}}}'' | Ottoman Turkish = ،&#32;{{#if:{{{2|}}}| [[عثماني لقبن جي فهرست|لقب]] آهي ''[[{{{2}}}]]''،&#32;|}}{{#if:{{{3|}}}| ۽ خانداني نالو آهي ''{{{3}}}'' | ۽ ڪو خانداني نالو ناهي}} | Slavic | Turkic = ، ڪڏهن ڪڏهن '' {{{2}}}'' طور لکيو ويندو آهي | #default = }} }} |postscript = {{#switch:{{{lang|}}} | Burmese = ڪو به خانداني نالو ناهي۔ | Cambodian | Hmong | Vietnamese = {{{lang}}} روايت مطابق، هن شخص کي [[ذاتي نالو]] سان سڏڻ گهرجي{{#if:{{{2|}}}|، ''{{{2}}}''}}۔ | Hong Kong = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}|هانگ ڪانگ روايت مطابق، مغربي طرز جو نالو {{{2|}}} ۽ چيني طرز جو نالو {{{3|}}} آهي۔}} | Macao | Macau = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}|مڪائو روايت مطابق، مغربي طرز جو نالو {{{2|}}} ۽ چيني طرز جو نالو {{{3|}}} آهي۔}} | Manchu = منچو روايت مطابق، اهو اڪيلو يا لقب سان استعمال ٿيندو آهي پر [[خانداني نالو|قبيلائي نالي]] '' {{{2}}}'' سان نه۔ | Medieval = ڪو به خانداني نالو ناهي۔ | Mongolian = {{#if:{{{2|}}}|''{{{2}}}'' هڪ [[پيترونيمڪ]] آهي، نه [[خانداني نالو]]|نه [[پيترونيمڪ]] آهي ۽ نه [[خانداني نالو]]}}۔ | Ottoman Turkish = {{#if:{{{2|}}}{{{3|}}}||ڪو به خانداني نالو ناهي۔}} | Toponymic = اهو [[خانداني نالو]] ناهي، ۽ شخص کي [[ذاتي نالو]] سان سڏڻ گهرجي، '' {{{2}}}''۔ }} }} <!--Tracking--> {{#if:{{{1|}}}||{{main other|[[زمرو:صفحات جيڪي family name hatnote بغير پهرئين پيراميٽر جي استعمال ڪن ٿا]]}}}} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8i9yh6kjnrfijbvbnwhetzyhm6w1dog 10 95731 374909 2026-04-30T22:12:57Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Template shortcut|fn{{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name hatnote=h|Family name footnote=f|Family name explanation=e}}}} '''{{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}''' سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي، ته جيئن پڙهندڙن کي... 374909 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Template shortcut|fn{{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name hatnote=h|Family name footnote=f|Family name explanation=e}}}} '''{{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}''' سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي، ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌايو وڃي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي۔ {{#switch:{{ROOTPAGENAME}} |Family name footnote=اهو ٿلهي اکرن واري نالي کان فوراً پوءِ، قوسين کان اڳ رکڻ گهرجي۔ ان لاءِ ضروري آهي ته مضمون ۾ {{t|notelist}} شامل هجي، يا جيڪڏهن {{para|reftype}} استعمال ٿئي ته ٻيو ڪو فوٽ نوٽ سانچو موجود هجي۔ |Family name explanation=اهو [[وڪيپيڊيا: ريپر|ريپرز]] {{t|Family name footnote}} ۽ {{t|Family name hatnote}} پاران استعمال ٿئي ٿو۔ ڪڏهن ڪڏهن اهو سڌو به استعمال ٿي سگهي ٿو، مثال طور ڪنهن شخص جي نالي بابت وڏي فوٽ نوٽ اندر۔}}<!-- --> == استعمال == {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | پيراميٽر ! scope="col" | وضاحت ! scope="col" | حيثيت |- ! scope="row" | {{para|1}} | موضوع جو ذاتي/خانداني نالو۔ | لازمي |- ! scope="row" | {{para|2}} | ٻوليءَ جي بنياد تي مختلف متن ڏيکاري ٿو (هيٺ ڏسو [[#Second_parameter|ٻيو پيراميٽر]])۔ | {{para|lang|Manchu}} لاءِ لازمي؛ ٻين لاءِ اختياري۔ |- ! scope="row" | {{para|3}} | رومنائيزڊ/منتقل ٿيل نالن يا گهڻن نالن جي قسمن لاءِ۔ | اختياري |- ! scope="row" | {{para|nd}} | ڊچ نالن لاءِ استعمال ڪريو، جڏهن [[Maiden and married names|شاديءَ بعد نالو]] شامل هجي۔ | مشروط |- ! scope="row" | {{para|lang}} | نالي جو ملڪ يا اصل؛ جيڪڏهن لاڳاپيل مضمون موجود هجن ته انهن سان ڳنڍيندو۔<br />{{Strong|نوٽ}}: ٻولين جا نالا مڪمل لکيا وڃن، ISO ڪوڊ نه؛ مثال طور {{em|Spanish}}، نه {{em|es}}۔ | اختياري |} ==فوٽ نوٽس بمقابلہ هيٽ نوٽس== خانداني نالي جي وضاحت لاءِ فوٽ نوٽس يا هيٽ نوٽس مان ڪهڙو استعمال ڪجي، ان بابت ڪو عالمي اتفاق راءِ ناهي۔{{efn|ڏسو {{section link|وڪيپيڊيا:وليج پمپ (proposals)/Archive 188|Method of surname clarification}}.}} بهرحال، ٻئي گڏ ڪڏهن به استعمال نه ڪريو۔{{efn|[[Special:Search/hastemplate:"family name footnote" hastemplate:"family name hatnote"|درست ڪرڻ لاءِ مضمونن جي فهرست]].}} اهڙن نالن لاءِ جيڪي عام پڙهندڙ لاءِ واضح هجن، جهڙوڪ [[Jeremy Lin]]، ڪا وضاحت استعمال نه ڪريو۔ '''هيٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name footnote|({{t|Family name hatnote}})}} نالي جي وضاحت جو وڌيڪ نمايان طريقو آهن، ۽ وڪيپيڊيا تي ڪيترن سالن کان وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي انهن مضمونن لاءِ وڌيڪ مناسب آهن جتي نالو خاص طور وضاحت جو محتاج هجي، يا جتي فوٽ نوٽ نظام صرف انهي وضاحت لاءِ متعارف ڪرائڻو پوي۔ '''فوٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name hatnote|({{t|Family name footnote}})}} نالي جي وضاحت جو نئون ۽ گهٽ نمايان طريقو آهي، جيڪو 2020ع ۾ متعارف ٿيو۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي نالي جي وضاحت کي [[وڪيپيڊيا:BALASP|غير مناسب نماياني]] ڏيڻ کان بهتر بچائين ٿا۔ ٻيا چون ٿا ته اهي نالي جي وضاحت لاءِ وڌيڪ مناسب آهن، ڇاڪاڻ ته اهي [[وڪيپيڊيا:ھيٽ نوٽ|هيٽ نوٽس]] جي نيويگيشن مقصد کي گدلو نٿا ڪن۔ اهي خاص طور اهڙن مضمونن لاءِ مناسب ٿي سگهن ٿا جن ۾ اڳ ۾ ٻيا هيٽ نوٽس موجود هجن، يا جتي اڳ ۾ فوٽ نوٽ نظام موجود هجي۔ ==حمايت ڪيل ٻوليون== سڀ ٻوليون حمايت ٿيل آهن۔ {{para|lang}} پيراميٽر "<lang> name" وارو متن ڏيکاريندو، ۽ جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته وڪي لنڪ ڪندو؛ مثال طور {{para|lang|عربيئ}} نتيجي طور "[[عربي نالو]]" ڏيندو۔ استثنا هيٺ ڏنل آهن: {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | مضمون |- ! scope="row" | {{nowrap|اوڀر سلاوي}} | [[اوڀر سلاوي نالن جون رسمون]] |- ! scope="row" | همونگ | [[همونگ ماڻهو]] |- ! scope="row" | ايجيبو | [[ايجيبو سلطنت]] |- ! scope="row" | لبناني | [[لبناني عربي]] |- ! scope="row" | عثماني ترڪي | [[عثماني ترڪي]] |- ! scope="row" | رومانس | [[رومانس ٻولي]] |- ! scope="row" | جغرافيائي | ٽيون پيراميٽر لنڪ ڪيو ويندو |- ! scope="row" | ترڪي | [[ترڪي ٻوليون]] |} ==مثال== ===صرف پهريون پيراميٽر=== ٻولي ڪهڙي به هجي، هن سانچي لاءِ ڏنل خانداني نالي جو پهريون پيراميٽر لازمي آهي۔ جتي ٻولي عام طور خانداني نالو استعمال نه ڪندي هجي، اتي متن انهيءَ ڳالهه کي ظاهر ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | {{para|lang}} مقرر نه آهي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} |- ! scope="row" | برمي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang{{=}}Burmese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang=Burmese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ايجيبو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang{{=}}Ijebu}} |{{{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang=Ijebu}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang=Ottoman Turkish}} |} ===ٻيو پيراميٽر=== ٻيو پيراميٽر ٻوليءَ جي حساب سان مختلف عبارت پيدا ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | ارجنٽائني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang{{=}}Argentine}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang=Argentine}} |- ! scope="row" | باسڪ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang{{=}}Basque}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang=Basque}} |- ! scope="row" | بلغاريائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang{{=}}Bulgarian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang=Bulgarian}} |- ! scope="row" | ڪمبوڊيائي{{efn|name=CHV|ڪمبوڊيائي، همونگ، يا ويٽنامي لاءِ {{para|2}} لازمي ناهي، پر وضاحتي نوٽ پوءِ به شامل ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang{{=}}Cambodian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang=Cambodian}} |- ! scope="row" | ڪاتالان | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang{{=}}Catalan}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang=Catalan}} |- ! scope="row" | چليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang{{=}}Chilean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang=Chilean}} |- ! scope="row" | چيني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang{{=}}Chinese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang=Chinese}} |- ! scope="row" | {{nowrap|چيني انڊونيشي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang{{=}}Chinese Indonesian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang=Chinese Indonesian}} |- ! scope="row" | ڪانگولي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang{{=}}Congolese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang=Congolese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ڊچ (جيڪڏهن {{para|nd|y}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd{{=}}yes|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd=yes|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | اوڀر سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang{{=}}East Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang=East Slavic}} |- ! scope="row" | گاليشيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang{{=}}Galician}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang=Galician}} |- ! scope="row" | جرمن | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang{{=}}German}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang=German}} |- ! scope="row" | هسپانوي آمريڪي{{efn|صرف لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندو آهي (چلي ۽ ميڪسيڪو کان سواءِ، ڇاڪاڻ ته انهن لاءِ الڳ سانچا آهن).}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang{{=}}Hispanic American}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang=Hispanic American}} |- ! scope="row" | همونگ{{efn|name=CHV}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang{{=}}Hmong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang=Hmong}} |- ! scope="row" | ڪورين | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang{{=}}Korean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang=Korean}} |- ! scope="row" | لبناني عربي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang{{=}}Lebanese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang=Lebanese}} |- ! scope="row" | منچو{{efn|هن ٻولي لاءِ ٻيو پيراميٽر لازمي آهي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | وچئين دور وارو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang{{=}}Medieval}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang=Medieval}} |- ! scope="row" | ميڪسيڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang{{=}}Mexican}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang=Mexican}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | ني-وانواتو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang{{=}}Ni-Vanuatu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang=Ni-Vanuatu}} |- ! scope="row" | عثماني ترڪي{{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|3}} ڏنو وڃي ته خانداني نالو پڻ ڏيکاربو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | رومانس | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang{{=}}Romance}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang=Romance}} |- ! scope="row" | سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang{{=}}Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang=Slavic}} |- ! scope="row" | اسپيني{{efn|صرف اسپين ۽ ڪڏهن ڪڏهن استوائي گني لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang{{=}}Spanish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang=Spanish}} |- ! scope="row" | ترڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang{{=}}Turkic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang=Turkic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي{{efn|name=CHV}}{{efn|name=ThirdP|ويٽنامي ۾ سلاوي ۽ ترڪي جهڙو "رومنائيزڊ" پيغام آهي، پر اهو {{para|3}} سان فعال ٿئي ٿو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang{{=}}Vietnamese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang=Vietnamese}} |- ! scope="row" | ٻيا سڀ <br/>({{em|A، نه B}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} |} ===ٽيون پيراميٽر=== {{para|lang|Toponymic}} کان سواءِ، ٽيون پيراميٽر رومنائيزڊ نالن يا ٻئي نالي جي قسم لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | هانگ ڪانگ{{efn|name="چيني طرز"|جيڪڏهن مڪمل مغربي ۽ چيني طرز جو نالو گهربل هجي، ته اهو ٻئي ۽ ٽئين پيراميٽر ۾ صحيح ترتيب سان شامل ڪيو وڃي؛ مثال طور {{code|Chan{{!}}Jackie Chan{{!}}Chan Kong-sang}}.}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang{{=}}Hong Kong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang=Hong Kong}} |- ! scope="row" | مڪائو{{efn|name="Chinesestyle"}}{{efn|Macao هجي سان پڻ ڪم ڪري ٿو۔}} | {{txl|{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang{{=}}Macau}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang=Macau}} |- ! scope="row" | منچو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} <br />(جيڪڏهن لقب نه هجي){{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|2}} خالي ڇڏيو وڃي (ٻٽو پائپ، {{code|{{!}}{{!}}}})، ته "لقب آهي..." وارو حصو شامل نه ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|علي|{{!}}Çandarlı|lang{{=}} عثماني ترڪ}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali||Çandarlı|lang=عثماني ترڪ}} |- ! scope="row" | جغرافيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang{{=}}Toponymic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang=Toponymic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang{{=}} ويٽنامي}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang=ويٽنامي}} |} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ذات يا خانداني نالو", "description": "شخص جي خانداني نالي جو بنيادي عنصر", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي جو ثانوي عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "3": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي يا رومنائيزيشن جو ٽيون عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "lang": { "label": "ٻولي", "description": "ٻولي يا نالي رکڻ جو رواج۔ نوٽ: ٻولي جو نالو مڪمل لکو؛ ISO ڪوڊ استعمال نه ڪريو", "type": "string", "suggested": true, "example": "Spanish", "suggestedvalues": [ "Argentine", "Basque", "Bulgarian", "Burmese", "Cambodian", "Catalan", "Chilean", "Chinese", "Chinese Indonesian", "Congolese", "Dutch", "East Slavic", "Galician", "German", "Hispanic American", "Hmong", "Ijebu", "Korean", "Lebanese", "Manchu", "Medieval", "Mexican", "Mongolian", "Ni-Vanuatu", "Ottoman Turkish", "Romance", "Slavic", "Spanish", "Toponymic", "Turkic", "Vietnamese", "Hong Kong", "Macau" ] }, "nd": { "label": "ڊچ شاديءَ بعد نالو", "description": "صرف ڊچ خانداني نالن سان استعمال ڪريو جتي شخص جو شاديءَ بعد نالو بيان ڪرڻو هجي", "type": "string", "suggested": true }, "type": { "description": "وضاحت فوٽ نوٽ، هيٽ نوٽ، يا ڪنهن به نه (ڊفالٽ) طور ڏيکارڻ گهرجي.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "footnote", "hatnote" ], "default": "ڪوبه نه", "label": "وضاحت جو قسم" }, "reftype": { "label": "حوالا گروپ جو قسم", "description": "استعمال ڪرڻ لاءِ فوٽ نوٽ سانچي جو نالو، جهڙوڪ efn، efn-lr، يا NoteTag.", "type": "line", "default": "efn", "suggestedvalues": [ "efn", "efn-lr", "efn-ua", "efn-ur", "efn-lg", "NoteTag" ] } }, "format": "inline", "description": "سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌائي سگهجي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي." } </templatedata> ==ٽريڪنگ زمرا== * {{Category link with count|Pages using family name hatnote with no first parameter}} ==پڻ ڏسو== * [[WP:SUR]] {{Div col}} * {{tl|ڀوٽاني نالو}} * {{tl|برٽش بيرلڊ نالو}} * {{tl|ڊنڪا نالو }} * {{tl|ايٿوپيائي نالو}} * {{tl|فجيئن نالو}} * {{tl|Given name hatnote}} * {{tl|Icelandic name}} * {{tl|Indian patronymic}} * {{tl|Indonesian name}} * {{tl|Malay name}} * {{tl|Norse name}} * {{tl|پاڪستاني نالو}} * {{tl|Patronymic name}} * {{tl|Philippine name}} * {{tl|Portuguese name}} * {{tl|Spanish colonial name}} * {{tl|Spanish married name}} * {{tl|Traditional Norwegian name}} * {{tl|Western name order}} (خاص طور هنگري ۽ جاپاني نالن لاءِ لاڳاپيل) * {{tl|Western Slavic name}} {{Div col end}} == نوٽس == {{Notelist}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> {{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name footnote=[[زمرو:وضاحتي فوٽ نوٽ نالن جا سانچا| ]]|خانداني نالو ھيٽنوٽ=[[زمرو:نالن لاءِ هيٽنوٽ سانچا| ]]|Family name explanation=[[زمرو:نالن جا سانچا]]}} }}</includeonly> kk605e9gi6v8oxwcr1fowj3tc6cu4lk 374910 374909 2026-04-30T22:15:40Z Intisar Ali 8681 374910 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Template shortcut|fn{{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name hatnote=h|Family name footnote=f|Family name explanation=e}}}} '''{{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}''' سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي، ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌايو وڃي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي۔ {{#switch:{{ROOTPAGENAME}} |Family name footnote=اهو ٿلهي اکرن واري نالي کان فوراً پوءِ، قوسين کان اڳ رکڻ گهرجي۔ ان لاءِ ضروري آهي ته مضمون ۾ {{t|notelist}} شامل هجي، يا جيڪڏهن {{para|reftype}} استعمال ٿئي ته ٻيو ڪو فوٽ نوٽ سانچو موجود هجي۔ |Family name explanation=اهو [[وڪيپيڊيا: ريپر|ريپرز]] {{t|Family name footnote}} ۽ {{t|Family name hatnote}} پاران استعمال ٿئي ٿو۔ ڪڏهن ڪڏهن اهو سڌو به استعمال ٿي سگهي ٿو، مثال طور ڪنهن شخص جي نالي بابت وڏي فوٽ نوٽ اندر۔}}<!-- --> == استعمال == {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | پيراميٽر ! scope="col" | وضاحت ! scope="col" | حيثيت |- ! scope="row" | {{para|1}} | موضوع جو ذاتي/خانداني نالو۔ | لازمي |- ! scope="row" | {{para|2}} | ٻوليءَ جي بنياد تي مختلف متن ڏيکاري ٿو (هيٺ ڏسو [[#Second_parameter|ٻيو پيراميٽر]])۔ | {{para|lang|Manchu}} لاءِ لازمي؛ ٻين لاءِ اختياري۔ |- ! scope="row" | {{para|3}} | رومنائيزڊ/منتقل ٿيل نالن يا گهڻن نالن جي قسمن لاءِ۔ | اختياري |- ! scope="row" | {{para|nd}} | ڊچ نالن لاءِ استعمال ڪريو، جڏهن [[Maiden and married names|شاديءَ بعد نالو]] شامل هجي۔ | مشروط |- ! scope="row" | {{para|lang}} | نالي جو ملڪ يا اصل؛ جيڪڏهن لاڳاپيل مضمون موجود هجن ته انهن سان ڳنڍيندو۔<br />{{Strong|نوٽ}}: ٻولين جا نالا مڪمل لکيا وڃن، ISO ڪوڊ نه؛ مثال طور {{em|Spanish}}، نه {{em|es}}۔ | اختياري |} ==فوٽ نوٽس بمقابلہ هيٽ نوٽس== خانداني نالي جي وضاحت لاءِ فوٽ نوٽس يا هيٽ نوٽس مان ڪهڙو استعمال ڪجي، ان بابت ڪو عالمي اتفاق راءِ ناهي۔{{efn|ڏسو {{section link|وڪيپيڊيا:وليج پمپ (proposals)/Archive 188|Method of surname clarification}}.}} بهرحال، ٻئي گڏ ڪڏهن به استعمال نه ڪريو۔{{efn|[[Special:Search/hastemplate:"family name footnote" hastemplate:"family name hatnote"|درست ڪرڻ لاءِ مضمونن جي فهرست]].}} اهڙن نالن لاءِ جيڪي عام پڙهندڙ لاءِ واضح هجن، جهڙوڪ [[Jeremy Lin]]، ڪا وضاحت استعمال نه ڪريو۔ '''هيٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name footnote|({{t|Family name hatnote}})}} نالي جي وضاحت جو وڌيڪ نمايان طريقو آهن، ۽ وڪيپيڊيا تي ڪيترن سالن کان وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي انهن مضمونن لاءِ وڌيڪ مناسب آهن جتي نالو خاص طور وضاحت جو محتاج هجي، يا جتي فوٽ نوٽ نظام صرف انهي وضاحت لاءِ متعارف ڪرائڻو پوي۔ '''فوٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name hatnote|({{t|Family name footnote}})}} نالي جي وضاحت جو نئون ۽ گهٽ نمايان طريقو آهي، جيڪو 2020ع ۾ متعارف ٿيو۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي نالي جي وضاحت کي [[وڪيپيڊيا:BALASP|غير مناسب نماياني]] ڏيڻ کان بهتر بچائين ٿا۔ ٻيا چون ٿا ته اهي نالي جي وضاحت لاءِ وڌيڪ مناسب آهن، ڇاڪاڻ ته اهي [[وڪيپيڊيا:ھيٽ نوٽ|هيٽ نوٽس]] جي نيويگيشن مقصد کي گدلو نٿا ڪن۔ اهي خاص طور اهڙن مضمونن لاءِ مناسب ٿي سگهن ٿا جن ۾ اڳ ۾ ٻيا هيٽ نوٽس موجود هجن، يا جتي اڳ ۾ فوٽ نوٽ نظام موجود هجي۔ ==حمايت ڪيل ٻوليون== سڀ ٻوليون حمايت ٿيل آهن۔ {{para|lang}} پيراميٽر "<lang> name" وارو متن ڏيکاريندو، ۽ جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته وڪي لنڪ ڪندو؛ مثال طور {{para|lang|عربيئ}} نتيجي طور "[[عربي نالو]]" ڏيندو۔ استثنا هيٺ ڏنل آهن: {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | مضمون |- ! scope="row" | {{nowrap|اوڀر سلاوي}} | [[اوڀر سلاوي نالن جون رسمون]] |- ! scope="row" | همونگ | [[همونگ ماڻهو]] |- ! scope="row" | ايجيبو | [[ايجيبو سلطنت]] |- ! scope="row" | لبناني | [[لبناني عربي]] |- ! scope="row" | عثماني ترڪي | [[عثماني ترڪي]] |- ! scope="row" | رومانس | [[رومانس ٻولي]] |- ! scope="row" | جغرافيائي | ٽيون پيراميٽر لنڪ ڪيو ويندو |- ! scope="row" | ترڪي | [[ترڪي ٻوليون]] |} ==مثال== ===صرف پهريون پيراميٽر=== ٻولي ڪهڙي به هجي، هن سانچي لاءِ ڏنل خانداني نالي جو پهريون پيراميٽر لازمي آهي۔ جتي ٻولي عام طور خانداني نالو استعمال نه ڪندي هجي، اتي متن انهيءَ ڳالهه کي ظاهر ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | {{para|lang}} مقرر نه آهي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} |- ! scope="row" | برمي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang{{=}}Burmese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang=Burmese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ايجيبو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang{{=}}Ijebu}} |{{{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang=Ijebu}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang=Ottoman Turkish}} |} ===ٻيو پيراميٽر=== ٻيو پيراميٽر ٻوليءَ جي حساب سان مختلف عبارت پيدا ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | ارجنٽائني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang{{=}}Argentine}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang=Argentine}} |- ! scope="row" | باسڪ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang{{=}}Basque}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang=Basque}} |- ! scope="row" | بلغاريائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang{{=}}Bulgarian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang=Bulgarian}} |- ! scope="row" | ڪمبوڊيائي{{efn|name=CHV|ڪمبوڊيائي، همونگ، يا ويٽنامي لاءِ {{para|2}} لازمي ناهي، پر وضاحتي نوٽ پوءِ به شامل ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang{{=}}Cambodian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang=Cambodian}} |- ! scope="row" | ڪاتالان | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang{{=}}Catalan}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang=Catalan}} |- ! scope="row" | چليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang{{=}}Chilean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang=Chilean}} |- ! scope="row" | چيني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang{{=}}Chinese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang=Chinese}} |- ! scope="row" | {{nowrap|چيني انڊونيشي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang{{=}}Chinese Indonesian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang=Chinese Indonesian}} |- ! scope="row" | ڪانگولي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang{{=}}Congolese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang=Congolese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ڊچ (جيڪڏهن {{para|nd|y}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd{{=}}yes|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd=yes|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | اوڀر سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang{{=}}East Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang=East Slavic}} |- ! scope="row" | گاليشيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang{{=}}Galician}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang=Galician}} |- ! scope="row" | جرمن | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang{{=}}German}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang=German}} |- ! scope="row" | هسپانوي آمريڪي{{efn|صرف لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندو آهي (چلي ۽ ميڪسيڪو کان سواءِ، ڇاڪاڻ ته انهن لاءِ الڳ سانچا آهن).}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang{{=}}Hispanic American}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang=Hispanic American}} |- ! scope="row" | همونگ{{efn|name=CHV}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang{{=}}Hmong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang=Hmong}} |- ! scope="row" | ڪورين | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang{{=}}Korean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang=Korean}} |- ! scope="row" | لبناني عربي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang{{=}}Lebanese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang=Lebanese}} |- ! scope="row" | منچو{{efn|هن ٻولي لاءِ ٻيو پيراميٽر لازمي آهي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | وچئين دور وارو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang{{=}}Medieval}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang=Medieval}} |- ! scope="row" | ميڪسيڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang{{=}}Mexican}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang=Mexican}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | ني-وانواتو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang{{=}}Ni-Vanuatu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang=Ni-Vanuatu}} |- ! scope="row" | عثماني ترڪي{{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|3}} ڏنو وڃي ته خانداني نالو پڻ ڏيکاربو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | رومانس | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang{{=}}Romance}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang=Romance}} |- ! scope="row" | سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang{{=}}Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang=Slavic}} |- ! scope="row" | اسپيني{{efn|صرف اسپين ۽ ڪڏهن ڪڏهن استوائي گني لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang{{=}}Spanish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang=Spanish}} |- ! scope="row" | ترڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang{{=}}Turkic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang=Turkic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي{{efn|name=CHV}}{{efn|name=ThirdP|ويٽنامي ۾ سلاوي ۽ ترڪي جهڙو "رومنائيزڊ" پيغام آهي، پر اهو {{para|3}} سان فعال ٿئي ٿو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang{{=}}Vietnamese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang=Vietnamese}} |- ! scope="row" | ٻيا سڀ <br/>({{em|A، نه B}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} |} ===ٽيون پيراميٽر=== {{para|lang|Toponymic}} کان سواءِ، ٽيون پيراميٽر رومنائيزڊ نالن يا ٻئي نالي جي قسم لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | هانگ ڪانگ{{efn|name="چيني طرز"|جيڪڏهن مڪمل مغربي ۽ چيني طرز جو نالو گهربل هجي، ته اهو ٻئي ۽ ٽئين پيراميٽر ۾ صحيح ترتيب سان شامل ڪيو وڃي؛ مثال طور {{code|Chan{{!}}Jackie Chan{{!}}Chan Kong-sang}}.}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang{{=}}Hong Kong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang=Hong Kong}} |- ! scope="row" | مڪائو{{efn|name="Chinesestyle"}}{{efn|Macao هجي سان پڻ ڪم ڪري ٿو۔}} | {{txl|{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang{{=}}Macau}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang=Macau}} |- ! scope="row" | منچو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} <br />(جيڪڏهن لقب نه هجي){{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|2}} خالي ڇڏيو وڃي (ٻٽو پائپ، {{code|{{!}}{{!}}}})، ته "لقب آهي..." وارو حصو شامل نه ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|علي|{{!}}Çandarlı|lang{{=}} عثماني ترڪ}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali||Çandarlı|lang=عثماني ترڪ}} |- ! scope="row" | جغرافيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang{{=}}Toponymic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang=Toponymic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang{{=}} ويٽنامي}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang=ويٽنامي}} |} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ذات يا خانداني نالو", "description": "شخص جي خانداني نالي جو بنيادي عنصر", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي جو ثانوي عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "3": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي يا رومنائيزيشن جو ٽيون عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "lang": { "label": "ٻولي", "description": "ٻولي يا نالي رکڻ جو رواج۔ نوٽ: ٻولي جو نالو مڪمل لکو؛ ISO ڪوڊ استعمال نه ڪريو", "type": "string", "suggested": true, "example": "Spanish", "suggestedvalues": [ "Argentine", "Basque", "Bulgarian", "Burmese", "Cambodian", "Catalan", "Chilean", "Chinese", "Chinese Indonesian", "Congolese", "Dutch", "East Slavic", "Galician", "German", "Hispanic American", "Hmong", "Ijebu", "Korean", "Lebanese", "Manchu", "Medieval", "Mexican", "Mongolian", "Ni-Vanuatu", "Ottoman Turkish", "Romance", "Slavic", "Spanish", "Toponymic", "Turkic", "Vietnamese", "Hong Kong", "Macau" ] }, "nd": { "label": "ڊچ شاديءَ بعد نالو", "description": "صرف ڊچ خانداني نالن سان استعمال ڪريو جتي شخص جو شاديءَ بعد نالو بيان ڪرڻو هجي", "type": "string", "suggested": true }, "type": { "description": "وضاحت فوٽ نوٽ، هيٽ نوٽ، يا ڪنهن به نه (ڊفالٽ) طور ڏيکارڻ گهرجي.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "footnote", "hatnote" ], "default": "ڪوبه نه", "label": "وضاحت جو قسم" }, "reftype": { "label": "حوالا گروپ جو قسم", "description": "استعمال ڪرڻ لاءِ فوٽ نوٽ سانچي جو نالو، جهڙوڪ efn، efn-lr، يا NoteTag.", "type": "line", "default": "efn", "suggestedvalues": [ "efn", "efn-lr", "efn-ua", "efn-ur", "efn-lg", "NoteTag" ] } }, "format": "inline", "description": "سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌائي سگهجي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي." } </templatedata> ==ٽريڪنگ زمرا== * {{Category link with count|Pages using family name hatnote with no first parameter}} ==پڻ ڏسو== * [[WP:SUR]] {{Div col}} * {{tl|ڀوٽاني نالو}} * {{tl|برٽش بيرلڊ نالو}} * {{tl|ڊنڪا نالو }} * {{tl|ايٿوپيائي نالو}} * {{tl|فجيئن نالو}} * {{tl|Given name hatnote}} * {{tl|Icelandic name}} * {{tl|Indian patronymic}} * {{tl|Indonesian name}} * {{tl|Malay name}} * {{tl|Norse name}} * {{tl|پاڪستاني نالو}} * {{tl|Patronymic name}} * {{tl|Philippine name}} * {{tl|Portuguese name}} * {{tl|Spanish colonial name}} * {{tl|Spanish married name}} * {{tl|Traditional Norwegian name}} * {{tl|Western name order}} (خاص طور هنگري ۽ جاپاني نالن لاءِ لاڳاپيل) * {{tl|Western Slavic name}} {{Div col end}} == نوٽس == {{Notelist}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> {{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name footnote=[[زمرو:وضاحتي فوٽ نوٽ نالن جا سانچا| ]]|خانداني نالو ھيٽنوٽ=[[زمرو:نالن لاءِ هيٽنوٽ سانچا| ]]|Family name explanation=[[زمرو:نالن جا سانچا]]}} }}</includeonly> <references group="lower-alpha"/> 2fr85ebnztxbwc1bd6grt9edubla06t 374911 374910 2026-04-30T22:17:03Z Intisar Ali 8681 374911 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي ڏيو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{High-use}} {{Template shortcut|fn{{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name hatnote=h|Family name footnote=f|Family name explanation=e}}}} '''{{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}''' سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي، ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌايو وڃي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي۔ {{#switch:{{ROOTPAGENAME}} |Family name footnote=اهو ٿلهي اکرن واري نالي کان فوراً پوءِ، قوسين کان اڳ رکڻ گهرجي۔ ان لاءِ ضروري آهي ته مضمون ۾ {{t|notelist}} شامل هجي، يا جيڪڏهن {{para|reftype}} استعمال ٿئي ته ٻيو ڪو فوٽ نوٽ سانچو موجود هجي۔ |Family name explanation=اهو [[وڪيپيڊيا: ريپر|ريپرز]] {{t|Family name footnote}} ۽ {{t|Family name hatnote}} پاران استعمال ٿئي ٿو۔ ڪڏهن ڪڏهن اهو سڌو به استعمال ٿي سگهي ٿو، مثال طور ڪنهن شخص جي نالي بابت وڏي فوٽ نوٽ اندر۔}}<!-- --> == استعمال == {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | پيراميٽر ! scope="col" | وضاحت ! scope="col" | حيثيت |- ! scope="row" | {{para|1}} | موضوع جو ذاتي/خانداني نالو۔ | لازمي |- ! scope="row" | {{para|2}} | ٻوليءَ جي بنياد تي مختلف متن ڏيکاري ٿو (هيٺ ڏسو [[#Second_parameter|ٻيو پيراميٽر]])۔ | {{para|lang|Manchu}} لاءِ لازمي؛ ٻين لاءِ اختياري۔ |- ! scope="row" | {{para|3}} | رومنائيزڊ/منتقل ٿيل نالن يا گهڻن نالن جي قسمن لاءِ۔ | اختياري |- ! scope="row" | {{para|nd}} | ڊچ نالن لاءِ استعمال ڪريو، جڏهن [[Maiden and married names|شاديءَ بعد نالو]] شامل هجي۔ | مشروط |- ! scope="row" | {{para|lang}} | نالي جو ملڪ يا اصل؛ جيڪڏهن لاڳاپيل مضمون موجود هجن ته انهن سان ڳنڍيندو۔<br />{{Strong|نوٽ}}: ٻولين جا نالا مڪمل لکيا وڃن، ISO ڪوڊ نه؛ مثال طور {{em|Spanish}}، نه {{em|es}}۔ | اختياري |} ==فوٽ نوٽس بمقابلہ هيٽ نوٽس== خانداني نالي جي وضاحت لاءِ فوٽ نوٽس يا هيٽ نوٽس مان ڪهڙو استعمال ڪجي، ان بابت ڪو عالمي اتفاق راءِ ناهي۔{{efn|ڏسو {{section link|وڪيپيڊيا:وليج پمپ (proposals)/Archive 188|Method of surname clarification}}.}} بهرحال، ٻئي گڏ ڪڏهن به استعمال نه ڪريو۔{{efn|[[Special:Search/hastemplate:"family name footnote" hastemplate:"family name hatnote"|درست ڪرڻ لاءِ مضمونن جي فهرست]].}} اهڙن نالن لاءِ جيڪي عام پڙهندڙ لاءِ واضح هجن، جهڙوڪ [[Jeremy Lin]]، ڪا وضاحت استعمال نه ڪريو۔ '''هيٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name footnote|({{t|Family name hatnote}})}} نالي جي وضاحت جو وڌيڪ نمايان طريقو آهن، ۽ وڪيپيڊيا تي ڪيترن سالن کان وڏي پيماني تي استعمال ٿيندا رهيا آهن۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي انهن مضمونن لاءِ وڌيڪ مناسب آهن جتي نالو خاص طور وضاحت جو محتاج هجي، يا جتي فوٽ نوٽ نظام صرف انهي وضاحت لاءِ متعارف ڪرائڻو پوي۔ '''فوٽ نوٽس''' {{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|سانچو:Family name hatnote|({{t|Family name footnote}})}} نالي جي وضاحت جو نئون ۽ گهٽ نمايان طريقو آهي، جيڪو 2020ع ۾ متعارف ٿيو۔ ڪجهه ايڊيٽرن جو خيال آهي ته اهي نالي جي وضاحت کي [[وڪيپيڊيا:BALASP|غير مناسب نماياني]] ڏيڻ کان بهتر بچائين ٿا۔ ٻيا چون ٿا ته اهي نالي جي وضاحت لاءِ وڌيڪ مناسب آهن، ڇاڪاڻ ته اهي [[وڪيپيڊيا:ھيٽ نوٽ|هيٽ نوٽس]] جي نيويگيشن مقصد کي گدلو نٿا ڪن۔ اهي خاص طور اهڙن مضمونن لاءِ مناسب ٿي سگهن ٿا جن ۾ اڳ ۾ ٻيا هيٽ نوٽس موجود هجن، يا جتي اڳ ۾ فوٽ نوٽ نظام موجود هجي۔ ==حمايت ڪيل ٻوليون== سڀ ٻوليون حمايت ٿيل آهن۔ {{para|lang}} پيراميٽر "<lang> name" وارو متن ڏيکاريندو، ۽ جيڪڏهن صفحو موجود هجي ته وڪي لنڪ ڪندو؛ مثال طور {{para|lang|عربيئ}} نتيجي طور "[[عربي نالو]]" ڏيندو۔ استثنا هيٺ ڏنل آهن: {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | مضمون |- ! scope="row" | {{nowrap|اوڀر سلاوي}} | [[اوڀر سلاوي نالن جون رسمون]] |- ! scope="row" | همونگ | [[همونگ ماڻهو]] |- ! scope="row" | ايجيبو | [[ايجيبو سلطنت]] |- ! scope="row" | لبناني | [[لبناني عربي]] |- ! scope="row" | عثماني ترڪي | [[عثماني ترڪي]] |- ! scope="row" | رومانس | [[رومانس ٻولي]] |- ! scope="row" | جغرافيائي | ٽيون پيراميٽر لنڪ ڪيو ويندو |- ! scope="row" | ترڪي | [[ترڪي ٻوليون]] |} ==مثال== ===صرف پهريون پيراميٽر=== ٻولي ڪهڙي به هجي، هن سانچي لاءِ ڏنل خانداني نالي جو پهريون پيراميٽر لازمي آهي۔ جتي ٻولي عام طور خانداني نالو استعمال نه ڪندي هجي، اتي متن انهيءَ ڳالهه کي ظاهر ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | {{para|lang}} مقرر نه آهي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Simpson}} |- ! scope="row" | برمي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang{{=}}Burmese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Htang|lang=Burmese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ايجيبو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang{{=}}Ijebu}} |{{{{ROOTPAGENAME}}|Àjàyí|lang=Ijebu}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Namık Kemal|lang=Ottoman Turkish}} |} ===ٻيو پيراميٽر=== ٻيو پيراميٽر ٻوليءَ جي حساب سان مختلف عبارت پيدا ڪري ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | ارجنٽائني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang{{=}}Argentine}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Acosta|Benitez|lang=Argentine}} |- ! scope="row" | باسڪ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang{{=}}Basque}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Arana|Goiri|lang=Basque}} |- ! scope="row" | بلغاريائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang{{=}}Bulgarian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ivanova|Georgieva-Kinova|lang=Bulgarian}} |- ! scope="row" | ڪمبوڊيائي{{efn|name=CHV|ڪمبوڊيائي، همونگ، يا ويٽنامي لاءِ {{para|2}} لازمي ناهي، پر وضاحتي نوٽ پوءِ به شامل ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang{{=}}Cambodian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Sok|Narvaratt|lang=Cambodian}} |- ! scope="row" | ڪاتالان | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang{{=}}Catalan}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Miró|Ferrà|lang=Catalan}} |- ! scope="row" | چليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang{{=}}Chilean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ocampo|Soto|lang=Chilean}} |- ! scope="row" | چيني | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang{{=}}Chinese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wang|De|lang=Chinese}} |- ! scope="row" | {{nowrap|چيني انڊونيشي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang{{=}}Chinese Indonesian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|[[Han (Chinese surname)|Han]]|Su|lang=Chinese Indonesian}} |- ! scope="row" | ڪانگولي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang{{=}}Congolese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tshisekedi|Tshilombo|lang=Congolese}} |- ! scope="row" | ڊچ | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Van der Sar|Sar|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | ڊچ (جيڪڏهن {{para|nd|y}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd{{=}}yes|lang{{=}}Dutch}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Noordewier|Reddingius|nd=yes|lang=Dutch}} |- ! scope="row" | اوڀر سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang{{=}}East Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Aleksandrovitch|Imyarek|lang=East Slavic}} |- ! scope="row" | گاليشيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang{{=}}Galician}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Núñez|Castillo|lang=Galician}} |- ! scope="row" | جرمن | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang{{=}}German}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Von Allmen|Allmen|lang=German}} |- ! scope="row" | هسپانوي آمريڪي{{efn|صرف لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندو آهي (چلي ۽ ميڪسيڪو کان سواءِ، ڇاڪاڻ ته انهن لاءِ الڳ سانچا آهن).}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang{{=}}Hispanic American}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bolívar|Palacios|lang=Hispanic American}} |- ! scope="row" | همونگ{{efn|name=CHV}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang{{=}}Hmong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Kaying|Pha|lang=Hmong}} |- ! scope="row" | ڪورين | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang{{=}}Korean}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Lee|Han|lang=Korean}} |- ! scope="row" | لبناني عربي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang{{=}}Lebanese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Maatouk|lang=Lebanese}} |- ! scope="row" | منچو{{efn|هن ٻولي لاءِ ٻيو پيراميٽر لازمي آهي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Oboi|Gūwalgiya|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | وچئين دور وارو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang{{=}}Medieval}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wolfram|von Eschenbach|lang=Medieval}} |- ! scope="row" | ميڪسيڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang{{=}}Mexican}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Juárez|García|lang=Mexican}} |- ! scope="row" | منگوليائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang{{=}}Mongolian}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Tsedenbal|Yumjaagiin|lang=Mongolian}} |- ! scope="row" | ني-وانواتو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang{{=}}Ni-Vanuatu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Natapei|Rapi|lang=Ni-Vanuatu}} |- ! scope="row" | عثماني ترڪي{{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|3}} ڏنو وڃي ته خانداني نالو پڻ ڏيکاربو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Osman Hamdi|Bey|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | رومانس | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang{{=}}Romance}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|de Perier|Perier|lang=Romance}} |- ! scope="row" | سلاوي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang{{=}}Slavic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wołkowski|Wolkowski|lang=Slavic}} |- ! scope="row" | اسپيني{{efn|صرف اسپين ۽ ڪڏهن ڪڏهن استوائي گني لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang{{=}}Spanish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Gómez|Cruz|lang=Spanish}} |- ! scope="row" | ترڪي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang{{=}}Turkic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Bölükbaşı|Bolukbasi|lang=Turkic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي{{efn|name=CHV}}{{efn|name=ThirdP|ويٽنامي ۾ سلاوي ۽ ترڪي جهڙو "رومنائيزڊ" پيغام آهي، پر اهو {{para|3}} سان فعال ٿئي ٿو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang{{=}}Vietnamese}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Phan|Khải|lang=Vietnamese}} |- ! scope="row" | ٻيا سڀ <br/>({{em|A، نه B}}) | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Wilson|Clark}} |} ===ٽيون پيراميٽر=== {{para|lang|Toponymic}} کان سواءِ، ٽيون پيراميٽر رومنائيزڊ نالن يا ٻئي نالي جي قسم لاءِ استعمال ٿئي ٿو۔ {| class="wikitable" |+ |- ! scope="col" | ٻولي ! scope="col" | ڪوڊ ! scope="col" | مثال جو نتيجو |- ! scope="row" | هانگ ڪانگ{{efn|name="چيني طرز"|جيڪڏهن مڪمل مغربي ۽ چيني طرز جو نالو گهربل هجي، ته اهو ٻئي ۽ ٽئين پيراميٽر ۾ صحيح ترتيب سان شامل ڪيو وڃي؛ مثال طور {{code|Chan{{!}}Jackie Chan{{!}}Chan Kong-sang}}.}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang{{=}}Hong Kong}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Chan|Jackie|Kong-sang|lang=Hong Kong}} |- ! scope="row" | مڪائو {{efn|Macao هجي سان پڻ ڪم ڪري ٿو۔}} | {{txl|{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang{{=}}Macau}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ho|Edmund|Hau Wah|lang=Macau}} |- ! scope="row" | منچو | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang{{=}}Manchu}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Hūlušun|Nara|Hulusun|lang=Manchu}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang{{=}}Ottoman Turkish}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali|Pasha|Çandarlı|lang=Ottoman Turkish}} |- ! scope="row" | {{nowrap|عثماني ترڪي}} <br />(جيڪڏهن لقب نه هجي){{efn|عثماني ترڪي لاءِ، جيڪڏهن {{para|2}} خالي ڇڏيو وڃي (ٻٽو پائپ، {{code|{{!}}{{!}}}})، ته "لقب آهي..." وارو حصو شامل نه ٿيندو۔}} | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|علي|{{!}}Çandarlı|lang{{=}} عثماني ترڪ}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ali||Çandarlı|lang=عثماني ترڪ}} |- ! scope="row" | جغرافيائي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang{{=}}Toponymic}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|London|Edward|English name|lang=Toponymic}} |- ! scope="row" | ويٽنامي | {{tlx|{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang{{=}} ويٽنامي}} | {{{{ROOTPAGENAME}}|Ngô|Diệm|Ngo|lang=ويٽنامي}} |} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ذات يا خانداني نالو", "description": "شخص جي خانداني نالي جو بنيادي عنصر", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي جو ثانوي عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "3": { "label": "اضافي نالي جو عنصر", "description": "شخص جي خانداني نالي يا رومنائيزيشن جو ٽيون عنصر (ٻوليءَ جي حساب سان)", "type": "string", "suggested": true }, "lang": { "label": "ٻولي", "description": "ٻولي يا نالي رکڻ جو رواج۔ نوٽ: ٻولي جو نالو مڪمل لکو؛ ISO ڪوڊ استعمال نه ڪريو", "type": "string", "suggested": true, "example": "Spanish", "suggestedvalues": [ "Argentine", "Basque", "Bulgarian", "Burmese", "Cambodian", "Catalan", "Chilean", "Chinese", "Chinese Indonesian", "Congolese", "Dutch", "East Slavic", "Galician", "German", "Hispanic American", "Hmong", "Ijebu", "Korean", "Lebanese", "Manchu", "Medieval", "Mexican", "Mongolian", "Ni-Vanuatu", "Ottoman Turkish", "Romance", "Slavic", "Spanish", "Toponymic", "Turkic", "Vietnamese", "Hong Kong", "Macau" ] }, "nd": { "label": "ڊچ شاديءَ بعد نالو", "description": "صرف ڊچ خانداني نالن سان استعمال ڪريو جتي شخص جو شاديءَ بعد نالو بيان ڪرڻو هجي", "type": "string", "suggested": true }, "type": { "description": "وضاحت فوٽ نوٽ، هيٽ نوٽ، يا ڪنهن به نه (ڊفالٽ) طور ڏيکارڻ گهرجي.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "footnote", "hatnote" ], "default": "ڪوبه نه", "label": "وضاحت جو قسم" }, "reftype": { "label": "حوالا گروپ جو قسم", "description": "استعمال ڪرڻ لاءِ فوٽ نوٽ سانچي جو نالو، جهڙوڪ efn، efn-lr، يا NoteTag.", "type": "line", "default": "efn", "suggestedvalues": [ "efn", "efn-lr", "efn-ua", "efn-ur", "efn-lg", "NoteTag" ] } }, "format": "inline", "description": "سوانحي مضمون جي مٿان رکيو ويندو آهي ته جيئن پڙهندڙن کي ٻڌائي سگهجي ته نالي جو ڪهڙو حصو خانداني نالو آهي." } </templatedata> ==ٽريڪنگ زمرا== * {{Category link with count|Pages using family name hatnote with no first parameter}} ==پڻ ڏسو== * [[WP:SUR]] {{Div col}} * {{tl|ڀوٽاني نالو}} * {{tl|برٽش بيرلڊ نالو}} * {{tl|ڊنڪا نالو }} * {{tl|ايٿوپيائي نالو}} * {{tl|فجيئن نالو}} * {{tl|Given name hatnote}} * {{tl|Icelandic name}} * {{tl|Indian patronymic}} * {{tl|Indonesian name}} * {{tl|Malay name}} * {{tl|Norse name}} * {{tl|پاڪستاني نالو}} * {{tl|Patronymic name}} * {{tl|Philippine name}} * {{tl|Portuguese name}} * {{tl|Spanish colonial name}} * {{tl|Spanish married name}} * {{tl|Traditional Norwegian name}} * {{tl|Western name order}} (خاص طور هنگري ۽ جاپاني نالن لاءِ لاڳاپيل) * {{tl|Western Slavic name}} {{Div col end}} == نوٽس == {{Notelist}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي وڪيڊيٽا تي --> {{#switch:{{ROOTPAGENAME}}|Family name footnote=[[زمرو:وضاحتي فوٽ نوٽ نالن جا سانچا| ]]|خانداني نالو ھيٽنوٽ=[[زمرو:نالن لاءِ هيٽنوٽ سانچا| ]]|Family name explanation=[[زمرو:نالن جا سانچا]]}} }}</includeonly> <references group="lower-alpha"/> f12ano5e8jc95q3gretnbw8qiaj3xsh 10 95732 374913 2026-04-30T22:19:48Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو:Family name hatnote/core]] کي [[سانچو:Family name explanation/core]] ڏانھن چوريو 374913 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:Family name explanation/core]] 4hm4qtci4j0ji8kxgyroi1o3we1fhw4 10 95733 374916 2026-04-30T22:31:12Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{Lua|Module:ConvertIB}} <!-- ھن لائين کان ھيٺ سانچي جي دستاويز ۾ ترميم ڪريو --> هي سانچو {{tl|convert}} لاءِ هڪ اڳيان وارو (frontend) سانچو آهي۔ اهو هڪ ميٽا-سانچو طور ٺهيل آهي جيڪو ٻين سانچن جي ڪوڊ اندر استعمال ٿئي ٿو، جتي انپُٽ اڳواٽ معلوم نه هجي۔ مضمونن ۾ يونٽن جي تب... 374916 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{Lua|Module:ConvertIB}} <!-- ھن لائين کان ھيٺ سانچي جي دستاويز ۾ ترميم ڪريو --> هي سانچو {{tl|convert}} لاءِ هڪ اڳيان وارو (frontend) سانچو آهي۔ اهو هڪ ميٽا-سانچو طور ٺهيل آهي جيڪو ٻين سانچن جي ڪوڊ اندر استعمال ٿئي ٿو، جتي انپُٽ اڳواٽ معلوم نه هجي۔ مضمونن ۾ يونٽن جي تبديلي لاءِ سڌو {{tl|convert}} استعمال ڪيو وڃي۔ هي سانچو چار کان ست تائين اڻنالا پيراميٽر قبول ڪري ٿو۔ بي ترتيب (odd) پيراميٽر عددي هجڻ گهرجن (يا خالي) ۽ ماپ جي عددي قدر ۽ تبديلي جي درستگي بيان ڪن ٿا۔ جفت (even) پيراميٽر يونٽ ڪوڊ هجڻ گهرجن جيئن {{tlf|convert}} ۾ استعمال ٿين ٿا۔ نالي وارا پيراميٽر به ساڳيا آهن جيئن {{tlf|convert}} ۾ استعمال ٿين ٿا۔ هي سانچو {{tlf|convert}} کان هيٺين ريت مختلف آهي: * تبديل ٿيڻ وارا ۽ تبديل ڪرڻ وارا ٻئي يونٽ واضح طور بيان ڪرڻا پوندا (يعني ڪا به اڳواٽ مقرر ٿيل يونٽ نه هوندي). * ماپ جي عددي قدر جا خانا خالي ڇڏي سگهجن ٿا۔ * ڊفالٽ طور يونٽن کي مختصر صورت ۾ ڏيکاريو ويندو (جيڪڏهن مختصر صورت موجود هجي). هي سانچو تڏهن استعمال ڪري سگهجي ٿو جڏهن تبديلي جي رخ (direction) جو اڳواٽ علم نه هجي۔ رخ هيٺين مثالن مطابق طئي ٿيندو: * <code><nowiki>{{convinfobox|100|m2||sqft}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100|m2||sqft}} * <code><nowiki>{{convinfobox||m2|100|sqft}}</nowiki></code> → {{convinfobox||m2|100|sqft}} == ٻٽي تبديليون == ٻٽي تبديليون پنجين (شايد خالي) ۽ ڇهين اڻنالي پيراميٽر سان ڪري سگهجن ٿيون۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|375|ml||impoz||USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox|375|ml||impoz||USoz}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ml|40|impoz||USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ml|40|impoz||USoz}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ml||impoz|32|USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ml||impoz|32|USoz}} == گڏيل يونٽ == ڊيگهه کي فوٽ ۽ انچ ۾ ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|180|cm||ft||in}}</nowiki></code> → {{convinfobox|180|cm||ft||in}} * <code><nowiki>{{convinfobox||cm|5|ft||in}}</nowiki></code> → {{convinfobox||cm|5|ft||in}} * <code><nowiki>{{convinfobox||cm||ft|120|in}}</nowiki></code> → {{convinfobox||cm||ft|120|in}} * <code><nowiki>{{convinfobox||cm|5|ft|6|in}}</nowiki></code> → {{convinfobox||cm|5|ft|6|in}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ft||in|180|cm}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ft||in|180|cm}} * <code><nowiki>{{convinfobox|5|ft||in||cm}}</nowiki></code> → {{convinfobox|5|ft||in||cm}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ft|120|in||cm}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ft|120|in||cm}} * <code><nowiki>{{convinfobox|5|ft|6|in||cm}}</nowiki></code> → {{convinfobox|5|ft|6|in||cm}} ساڳي طرح وزن کي پائونڊ ۽ اونس ۾ ڏيکاري سگهجي ٿو۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|8.5|kg||lb||oz}}</nowiki></code> → {{convinfobox|8.5|kg||lb||oz}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg|4|lb|3|oz}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg|4|lb|3|oz}} وزن کي اسٽون ۽ پائونڊ ۾ به ڏيکاري سگهجي ٿو۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|65|kg||st||lb}}</nowiki></code> → {{convinfobox|65|kg||st||lb}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg|10|st||lb}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg|10|st||lb}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg|10|st|7|lb}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg|10|st|7|lb}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg||st|145|lb}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg||st|145|lb}} == هڪ کان وڌيڪ قدر == هي سانچو پهرين غير خالي عددي قدر کي بنياد بڻائي تبديلي ڪندو، ٻيا قدر نظرانداز ڪيا ويندا۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|100|m2|100|sqft}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100|m2|100|sqft}} * <code><nowiki>{{convinfobox|375|ml|40|impoz||USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox|375|ml|40|impoz||USoz}} * <code><nowiki>{{convinfobox|375|ml||impoz|32|USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox|375|ml||impoz|32|USoz}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ml|40|impoz|32|USoz}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ml|40|impoz|32|USoz}} == حدون (Ranges) == هي سانچو حدون به قبول ڪري ٿو۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|100-200|m||ft}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100-200|m||ft}} * <code><nowiki>{{convinfobox|100 to 200|mi||km}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100 to 200|mi||km}} == گولائي (Rounding) == {{tlf|convert}} وانگر، گولائي پاڻمرادو يا هٿ سان طئي ڪري سگهجي ٿي، درستگي يا اهم انگن (significant figures) جي ذريعي۔ اهم انگن جو تعداد {{para|sigfig|}} سان طئي ٿئي ٿو۔ درستگي پنجين (جيڪڏهن ڇهون نه هجي) يا ستين (جيڪڏهن ڇهون هجي) پيراميٽر سان طئي ٿئي ٿي۔ * <code><nowiki>{{convinfobox|100|m2||sqft|4}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100|m2||sqft|4}} * <code><nowiki>{{convinfobox|100|m2||sqft|sigfig=4}}</nowiki></code> → {{convinfobox|100|m2||sqft|sigfig=4}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ml|40|impoz||USoz|2}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ml|40|impoz||USoz|2}} * <code><nowiki>{{convinfobox||ml|40|impoz||USoz|sigfig=3}}</nowiki></code> → {{convinfobox||ml|40|impoz||USoz|sigfig=3}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg|10|st|7|lb|3}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg|10|st|7|lb|3}} * <code><nowiki>{{convinfobox||kg|10|st|7|lb|sigfig=5}}</nowiki></code> → {{convinfobox||kg|10|st|7|lb|sigfig=5}} "0" درستگي استعمال ڪرڻ سان آخري صفر ختم نه ٿيندو: * ڪلوگرام (kg) ** "0" سان: {{convinfobox|110|kg||lb|0}} ** بغير: {{convinfobox|110|kg||lb}} * پائونڊ (lb) ** "0" سان: {{convinfobox||kg|240|lb|0}} ** بغير: {{convinfobox||kg|240|lb}} * ميٽر (m) ** "0" سان: {{convinfobox|100|m||ft|0}} ** بغير: {{convinfobox|100|m||ft}} * انچ (in) ** "0" سان: {{convinfobox||cm|100|in|0}} ** بغير: {{convinfobox||cm|100|in}} == سڀ عددي خانا خالي ڇڏڻ == جيڪڏهن سڀئي عددي خانا خالي هجن ته سانچو ڪجھ به ظاهر نه ڪندو۔ * {{convinfobox||m2||sqft}} * {{convinfobox||ml||impoz||USoz}} == پڻ ڏسو == ; مددگار سانچا * [[سانچو:Convert]] (Module:Convert کي سڏيندو آهي) ; سانچا جيڪي {{tl|convinfobox}} استعمال ڪن ٿا {{Collapsible list | framestyle = border 1px; | titlestyle = text-align:left;background-color:lightgrey; | # [[سانچو:Infobox amusement park]] # [[سانچو:Infobox animal]] # [[سانچو:Infobox bandy biography]] # [[سانچو:Infobox body of water]] # [[سانچو:Infobox cemetery]] # [[سانچو:Infobox college football player]] # [[سانچو:Infobox combat robot]] # [[سانچو:Infobox diocese]] # [[سانچو:Infobox figure skater]] # [[سانچو:Infobox football biography]] # [[سانچو:Infobox hiking trail]] # [[سانچو:Infobox islands/area]] # [[سانچو:Infobox islands]] # [[سانچو:Infobox mountain]] # [[سانچو:Infobox mountain range]] # [[سانچو:Infobox NFL player]] # [[سانچو:Infobox person]] # [[سانچو:Infobox pipeline]] # [[سانچو:Infobox power transmission line]] # [[سانچو:Infobox protected area]] # [[سانچو:Infobox rail line]] # [[سانچو:Infobox rugby biography]] # [[سانچو:Infobox sportsperson]] # [[سانچو:Infobox tennis biography]] # [[سانچو:Infobox valley]] # [[سانچو:Infobox water park]] # [[سانچو:Infobox YouTube personality]] }} {{Math templates|conversion}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:عددي تبديلي جا سانچا]] [[زمرو:ڪنورٽ جهڙا سانچا|{{SUBPAGENAME}}]] }}</includeonly> 21jp39adssucofmch5ryl11eywnfi9v 828 95734 374917 2026-04-30T22:32:38Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{High use}} <!-- زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪي ڊيٽا ۾ رکو --> {{Lua|Module:ConvertIB/data|Module:If preview|Module:Yesno|Module:Arguments}} هي هڪ Lua ماڊيول آهي جيڪو {{tl|convert}} کي ڍڪي ٿو ۽ خاص طور انفوباڪس لاءِ تيار ڪيو ويو آهي۔ هي هيٺين سانچن کي لاڳو ڪري ٿو: * {{tl|convinfobox}} * {{tl|Infobox settlement/areadisp}} * {{tl|Infobox settlement/... 374917 wikitext text/x-wiki {{High use}} <!-- زمرا ھيٺ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي لنڪس وڪي ڊيٽا ۾ رکو --> {{Lua|Module:ConvertIB/data|Module:If preview|Module:Yesno|Module:Arguments}} هي هڪ Lua ماڊيول آهي جيڪو {{tl|convert}} کي ڍڪي ٿو ۽ خاص طور انفوباڪس لاءِ تيار ڪيو ويو آهي۔ هي هيٺين سانچن کي لاڳو ڪري ٿو: * {{tl|convinfobox}} * {{tl|Infobox settlement/areadisp}} * {{tl|Infobox settlement/lengthdisp}} * {{tl|Infobox settlement/densdisp}} == استعمال == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:ConvertIB|convert<nowiki>}}</nowiki></code> : {{tl|convinfobox}} وانگر، هي خالي يا قدر + يونٽ جي جوڙن (pairs) جي متبادل سلسلي کي قبول ڪري ٿو۔ جڏهن ڪنهن يونٽ سان غير خالي قدر ڏنو وڃي، ته اهو انهن سڀني ٻين يونٽن ۾ تبديل ڪيو ويندو جن وٽ خالي قدر هجي۔ : {{tl|convert}} جا سڀ نالي وارا پيراميٽر پڻ قبول ڪيا وڃن ٿا۔ : ڪيترن يونٽن جا گڏيل گروپ پڻ قبول ڪيا وڃن ٿا (مثال طور: "5 ft 6 in") جيئن {{tl|convert}} ۾ ٿيندو آهي۔ <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:ConvertIB|area<nowiki>}}</nowiki></code> : {{tl|Infobox settlement/areadisp}} کي لاڳو ڪري ٿو، علائقي (area) جي يونٽن کي پاڻمرادو تبديل ڪندي، ۽ نتيجو [[MOS:UNIT]] ۾ مقرر ترتيب مطابق ڏيکاري ٿو۔ <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:ConvertIB|length<nowiki>}}</nowiki></code> : {{tl|Infobox settlement/lengthdisp}} کي لاڳو ڪري ٿو، ڊيگهه (length) جي يونٽن کي پاڻمرادو تبديل ڪندي، ۽ نتيجو [[MOS:UNIT]] ۾ مقرر ترتيب مطابق ڏيکاري ٿو۔ <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:ConvertIB|density<nowiki>}}</nowiki></code> : {{tl|Infobox settlement/densdisp}} کي لاڳو ڪري ٿو، آبادي ۽ علائقي کي پڙهي، ڪثافت (density) کي في چورس ڪلوميٽر ۽ في چورس ميل آبادي جي صورت ۾ حساب ڪري ٿو۔ <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا ھيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪي ڊيٽا ۾ --> }}</includeonly><noinclude> [[زمرو:ماڊيول دستاويزي صفحا]] </noinclude> 0mbgr3lijj9ca1piv09hb1bwutvv8ch 10 95735 374918 2026-04-30T22:35:28Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-risk| 227851 }} {{lua|Module:Math}} __NOTOC__ '''سانچو:Precision''' ڪنهن به مقدار (وڏي هجي يا منفي) جي درستگي (يعني ڏهائي انگن جي ڳڻپ) طئي ڪري ٿو، هڪ تيز الگورٿم استعمال ڪندي۔ اهو آخري ڏهائي نقطي (جهڙوڪ "15." يا "-41.") ۽ آخري صفرن (ج... 374918 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-risk| 227851 }} {{lua|Module:Math}} __NOTOC__ '''سانچو:Precision''' ڪنهن به مقدار (وڏي هجي يا منفي) جي درستگي (يعني ڏهائي انگن جي ڳڻپ) طئي ڪري ٿو، هڪ تيز الگورٿم استعمال ڪندي۔ اهو آخري ڏهائي نقطي (جهڙوڪ "15." يا "-41.") ۽ آخري صفرن (جهڙوڪ "15.34000" جنهن ۾ 5 ڏهائي انگ آهن) کي به سنڀالي سگهي ٿو۔ ڪسر (fraction) واري انپُٽ لاءِ اهو شمار ڪندڙ (numerator) جو بنياد 10 وارو لاگاريٿم واپس ڏئي ٿو۔ == مثال == {| class="wikitable" | <code><nowiki>{{Precision|1111.123456789}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.123456789}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.12345678}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.12345678}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.1234567}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.1234567}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.123456}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.123456}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.12345}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.12345}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12345678}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12345678}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1234567}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1234567}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.123456}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.123456}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12345}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12345}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1234}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1234}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.123}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.123}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.10}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.10}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.100}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.100}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1000}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1000}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.10000}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.10000}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111}} |- | <code><nowiki>{{Precision|0}}</nowiki></code> || {{Precision|0}} |- | <code><nowiki>{{Precision|22.45}}</nowiki></code> || {{Precision|22.45}} |- | <code><nowiki>{{Precision|-15.275}}</nowiki></code> || {{Precision|-15.275}} |- | <code><nowiki>{{Precision|0.09}}</nowiki></code> || {{Precision|0.09}} |} === ڄاتل غلطيون === * سائنسي نموني (scientific notation) ۾ لکيل انگن لاءِ درستگي عام طور 1 ڏهائي گهٽ اچي ٿي۔ مثال: <nowiki>{{precision |7.1234E+06}}</nowiki> → {{precision|7.1234E+06}} (درستگي 4 هجڻ گهرجي، پر 3 ڏيکاري ٿو) === فني وضاحتون === * NOTE A1: هي سانچو ڏهائي درستگي معلوم ڪرڻ لاءِ عدد جي ڊگهه ڳڻي ٿو، پوءِ صحيح انگن جي ڊگهه، نقطي ۽ منفي نشاني کي گهٽائي ٿو۔ * NOTE D2: صحيح عدد (integer) کي سڃاڻڻ لاءِ چيڪ ڪيو وڃي ٿو ته ڇا عدد ۾ 0 شامل ڪرڻ سان قدر تبديل ٿئي ٿو يا نه۔ * NOTE M3: عدد جي ماپ (magnitude) قدرتي لاگاريٿم استعمال ڪري ڳڻپ ڪئي وڃي ٿي۔ * NOTE N4: if-else ڍانچي کي گهٽ رکيو ويو آهي ته جيئن MediaWiki جي حدن اندر رهي۔ * NOTE S5: #switch ۾ "x" اڳيان لڳائي مقابلو صحيح رکيو وڃي ٿو۔ * NOTE W6: آخر ۾ صفرن جي سڃاڻپ لاءِ n=n/10*10 طريقو استعمال ڪيو ويو آهي۔ * NOTE Z7: صفر جي حالت ۾ خاص چيڪ ڪيو وڃي ٿو ته جيئن 0 کي صحيح نموني سڃاتو وڃي۔ == پڻ ڏسو == * [[Significant figures|اهم انگ]] {{Math templates|functions}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> nzn1g8hiemyyjd6lnw323m9zrgoi22r 374919 374918 2026-04-30T22:35:50Z Intisar Ali 8681 /* */ 374919 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-risk| ھزارين }} {{lua|ماڊيول:Math}} __NOTOC__ '''سانچو:Precision''' ڪنهن به مقدار (وڏي هجي يا منفي) جي درستگي (يعني ڏهائي انگن جي ڳڻپ) طئي ڪري ٿو، هڪ تيز الگورٿم استعمال ڪندي۔ اهو آخري ڏهائي نقطي (جهڙوڪ "15." يا "-41.") ۽ آخري صفرن (جهڙوڪ "15.34000" جنهن ۾ 5 ڏهائي انگ آهن) کي به سنڀالي سگهي ٿو۔ ڪسر (fraction) واري انپُٽ لاءِ اهو شمار ڪندڙ (numerator) جو بنياد 10 وارو لاگاريٿم واپس ڏئي ٿو۔ == مثال == {| class="wikitable" | <code><nowiki>{{Precision|1111.123456789}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.123456789}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.12345678}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.12345678}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.1234567}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.1234567}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.123456}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.123456}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111.12345}}</nowiki></code> || {{Precision|1111.12345}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12345678}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12345678}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1234567}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1234567}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.123456}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.123456}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12345}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12345}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1234}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1234}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.123}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.123}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.12}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.12}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.10}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.10}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.100}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.100}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.1000}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.1000}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111.10000}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111.10000}} |- | <code><nowiki>{{Precision|1111111111}}</nowiki></code> || {{Precision|1111111111}} |- | <code><nowiki>{{Precision|0}}</nowiki></code> || {{Precision|0}} |- | <code><nowiki>{{Precision|22.45}}</nowiki></code> || {{Precision|22.45}} |- | <code><nowiki>{{Precision|-15.275}}</nowiki></code> || {{Precision|-15.275}} |- | <code><nowiki>{{Precision|0.09}}</nowiki></code> || {{Precision|0.09}} |} === ڄاتل غلطيون === * سائنسي نموني (scientific notation) ۾ لکيل انگن لاءِ درستگي عام طور 1 ڏهائي گهٽ اچي ٿي۔ مثال: <nowiki>{{precision |7.1234E+06}}</nowiki> → {{precision|7.1234E+06}} (درستگي 4 هجڻ گهرجي، پر 3 ڏيکاري ٿو) === فني وضاحتون === * NOTE A1: هي سانچو ڏهائي درستگي معلوم ڪرڻ لاءِ عدد جي ڊگهه ڳڻي ٿو، پوءِ صحيح انگن جي ڊگهه، نقطي ۽ منفي نشاني کي گهٽائي ٿو۔ * NOTE D2: صحيح عدد (integer) کي سڃاڻڻ لاءِ چيڪ ڪيو وڃي ٿو ته ڇا عدد ۾ 0 شامل ڪرڻ سان قدر تبديل ٿئي ٿو يا نه۔ * NOTE M3: عدد جي ماپ (magnitude) قدرتي لاگاريٿم استعمال ڪري ڳڻپ ڪئي وڃي ٿي۔ * NOTE N4: if-else ڍانچي کي گهٽ رکيو ويو آهي ته جيئن MediaWiki جي حدن اندر رهي۔ * NOTE S5: #switch ۾ "x" اڳيان لڳائي مقابلو صحيح رکيو وڃي ٿو۔ * NOTE W6: آخر ۾ صفرن جي سڃاڻپ لاءِ n=n/10*10 طريقو استعمال ڪيو ويو آهي۔ * NOTE Z7: صفر جي حالت ۾ خاص چيڪ ڪيو وڃي ٿو ته جيئن 0 کي صحيح نموني سڃاتو وڃي۔ == پڻ ڏسو == * [[Significant figures|اهم انگ]] {{Math templates|functions}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> 772be4rzczgxi2cw0a8xteu16zlb0m2 10 95736 374921 2026-04-30T22:40:13Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikit... 374921 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 0 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 2 }} منفي قدر به استعمال ڪري سگهجن ٿا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | -1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | -1 | 3 }} عام طور گول ڪرڻ وقت آخر وارا صفر ختم ڪيا ويندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }} جيڪڏهن '''{{para|pad|yes}}''' شامل ڪيو وڃي ته سڀ ڏهائي انگ ظاهر ٿيندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }} ٽيون پيراميٽر {{para|pad|N}} ذريعي به ڏئي سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }}</syntaxhighlight> اهو برابر آهي <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> ۽ نتيجو: {{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }} ڊفالٽ مخرج 100 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 20 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 20 }} ڊفالٽ درستگي 0 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 }} فيصد نشان کي تبديل ڪرڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}} مقرر اهم انگن (significant figures) سان: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} وڏن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}} وڏن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} صفر سان ورهائڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 0 | 0 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 0 | 0 | 0 }} (اهو "nan" ڏيکاريندو، ڇو ته اهو غير معين آهي) == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "شمار ڪندڙ", "description": "حساب لاءِ شمار ڪندڙ (Numerator). فيصد شمار ڪندڙ ÷ مخرج سان حساب ڪيو ويندو.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "مخرج", "description": "حساب لاءِ مخرج (Denominator). جيڪڏهن خالي هجي ته 100 استعمال ٿيندو.", "type": "number", "default": "100" }, "3": { "label": "ڏهائي انگ", "description": "گول ڪرڻ لاءِ ڏهائي انگن جو تعداد.", "type": "number", "default": "0" }, "pad": { "label": "ڏهائي پُر ڪرڻ", "description": "yes هجي ته سڀ ڏهائي انگ ڏيکاريا ويندا؛ يا عدد ڏئي مخصوص حد تائين ڀريو ويندو.", "type": "string" }, "sigfig": { "label": "اهم انگ", "description": "نتيجي جي درستگي اهم انگن مطابق ترتيب ڏني ويندي.", "type": "number" }, "%": { "label": "فيصد نشان", "description": "% جي جاءِ تي ٻيو متن ڏيکارڻ لاءِ.", "type": "string" } }, "description": "فيصد جو حساب ڪري نتيجو ڏيکاري ٿو." } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Number and percent}} * {{tl|Winning percentage}} * {{tl|Round}} * {{tl|Significant figures}} * {{tl|Fractions and ratios}} <includeonly><!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو -->{{basepage subpage| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|Percentage]] }}</includeonly> aeohkfgcrb3w4xxtr0os7p55kuw83u5 374922 374921 2026-04-30T22:40:40Z Intisar Ali 8681 374922 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 0 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 2 }} منفي قدر به استعمال ڪري سگهجن ٿا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | -1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | -1 | 3 }} عام طور گول ڪرڻ وقت آخر وارا صفر ختم ڪيا ويندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }} جيڪڏهن '''{{para|pad|yes}}''' شامل ڪيو وڃي ته سڀ ڏهائي انگ ظاهر ٿيندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }} ٽيون پيراميٽر {{para|pad|N}} ذريعي به ڏئي سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }}</syntaxhighlight> اهو برابر آهي <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> ۽ نتيجو: {{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }} ڊفالٽ مخرج 100 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 20 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 20 }} ڊفالٽ درستگي 0 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 }} فيصد نشان کي تبديل ڪرڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}} مقرر اهم انگن (significant figures) سان: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} وڏن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}} وڏن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} صفر سان ورهائڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 0 | 0 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 0 | 0 | 0 }} (اهو "nan" ڏيکاريندو، ڇو ته اهو غير معين آهي) == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "شمار ڪندڙ", "description": "حساب لاءِ شمار ڪندڙ (Numerator). فيصد شمار ڪندڙ ÷ مخرج سان حساب ڪيو ويندو.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "مخرج", "description": "حساب لاءِ مخرج (Denominator). جيڪڏهن خالي هجي ته 100 استعمال ٿيندو.", "type": "number", "default": "100" }, "3": { "label": "ڏهائي انگ", "description": "گول ڪرڻ لاءِ ڏهائي انگن جو تعداد.", "type": "number", "default": "0" }, "pad": { "label": "ڏهائي پُر ڪرڻ", "description": "yes هجي ته سڀ ڏهائي انگ ڏيکاريا ويندا؛ يا عدد ڏئي مخصوص حد تائين ڀريو ويندو.", "type": "string" }, "sigfig": { "label": "اهم انگ", "description": "نتيجي جي درستگي اهم انگن مطابق ترتيب ڏني ويندي.", "type": "number" }, "%": { "label": "فيصد نشان", "description": "% جي جاءِ تي ٻيو متن ڏيکارڻ لاءِ.", "type": "string" } }, "description": "فيصد جو حساب ڪري نتيجو ڏيکاري ٿو." } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Number and percent}} * {{tl|Winning percentage}} * {{tl|Round}} * {{tl|Significant figures}} * {{tl|Fractions and ratios}} <includeonly><!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو -->{{basepage subpage| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|Percentage]] }}</includeonly> 5lvnm23bq72h3q6npk081rbovoi7kf5 10 95737 374924 2026-04-30T22:41:20Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali [[سانچو:فیصد]] کي [[سانچو:Percentage]] ڏانھن ريڊائريڪٽ مٿان چوريو 374924 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:Percentage]] jmzszh1x65nkpqqjm035pgjqimxcyp3 11 95738 374926 2026-04-30T22:41:20Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو بحث:فیصد]] کي [[سانچو بحث:Percentage]] ڏانھن چوريو 374926 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو بحث:Percentage]] 5glzlmij9rqrhh51x1l4bo5mn7dzqkt 10 95739 374927 2026-04-30T22:41:57Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikit... 374927 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 0 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 2 }} منفي قدر به استعمال ڪري سگهجن ٿا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | -1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | -1 | 3 }} عام طور گول ڪرڻ وقت آخر وارا صفر ختم ڪيا ويندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }} جيڪڏهن '''{{para|pad|yes}}''' شامل ڪيو وڃي ته سڀ ڏهائي انگ ظاهر ٿيندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }} ٽيون پيراميٽر {{para|pad|N}} ذريعي به ڏئي سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }}</syntaxhighlight> اهو برابر آهي <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> ۽ نتيجو: {{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }} ڊفالٽ مخرج 100 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 20 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 20 }} ڊفالٽ درستگي 0 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 }} فيصد نشان کي تبديل ڪرڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}} مقرر اهم انگن (significant figures) سان: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} وڏن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}} وڏن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} صفر سان ورهائڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 0 | 0 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 0 | 0 | 0 }} (اهو "nan" ڏيکاريندو، ڇو ته اهو غير معين آهي) == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "شمار ڪندڙ", "description": "حساب لاءِ شمار ڪندڙ (Numerator). فيصد شمار ڪندڙ ÷ مخرج سان حساب ڪيو ويندو.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "مخرج", "description": "حساب لاءِ مخرج (Denominator). جيڪڏهن خالي هجي ته 100 استعمال ٿيندو.", "type": "number", "default": "100" }, "3": { "label": "ڏهائي انگ", "description": "گول ڪرڻ لاءِ ڏهائي انگن جو تعداد.", "type": "number", "default": "0" }, "pad": { "label": "ڏهائي پُر ڪرڻ", "description": "yes هجي ته سڀ ڏهائي انگ ڏيکاريا ويندا؛ يا عدد ڏئي مخصوص حد تائين ڀريو ويندو.", "type": "string" }, "sigfig": { "label": "اهم انگ", "description": "نتيجي جي درستگي اهم انگن مطابق ترتيب ڏني ويندي.", "type": "number" }, "%": { "label": "فيصد نشان", "description": "% جي جاءِ تي ٻيو متن ڏيکارڻ لاءِ.", "type": "string" } }, "description": "فيصد جو حساب ڪري نتيجو ڏيکاري ٿو." } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Number and percent}} * {{tl|Winning percentage}} * {{tl|Round}} * {{tl|Significant figures}} * {{tl|Fractions and ratios}} <includeonly><!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو -->{{basepage subpage| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|Percentage]] }}</includeonly> aeohkfgcrb3w4xxtr0os7p55kuw83u5 374928 374927 2026-04-30T22:42:22Z Intisar Ali 8681 374928 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{high-use}} {{tsh|%|pct|percent}} {{lua|Module:Percentage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> == استعمال == {{tlx|percentage | شمار ڪندڙ | مخرج | ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ) }} == حدون == 0.0001٪ کان ننڍا قدر سائنسي نوٽيشن (scientific notation) ۾ ڏيکاريا ويندا۔ == مثال == * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 0 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | 2 }} منفي قدر به استعمال ڪري سگهجن ٿا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | -1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | -1 | 3 }} عام طور گول ڪرڻ وقت آخر وارا صفر ختم ڪيا ويندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 }} جيڪڏهن '''{{para|pad|yes}}''' شامل ڪيو وڃي ته سڀ ڏهائي انگ ظاهر ٿيندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 5 | 2 | pad=yes }} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1111 | 10000 | 4 | pad=yes }} ٽيون پيراميٽر {{para|pad|N}} ذريعي به ڏئي سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }}</syntaxhighlight> اهو برابر آهي <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 111 | 1000 | 4 | pad=yes }}</syntaxhighlight> ۽ نتيجو: {{Percentage | 111 | 1000 | pad=4 }} ڊفالٽ مخرج 100 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 20 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 20 }} ڊفالٽ درستگي 0 آهي: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 }} فيصد نشان کي تبديل ڪرڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 3 | % = &nbsp;percent}} مقرر اهم انگن (significant figures) سان: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 4000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3}} ننڍن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 1 | 40000000 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} وڏن فيصدن لاءِ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3}} وڏن فيصدن لاءِ (سائنسي نوٽيشن کان سواءِ): * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y}}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 40000000 | 2 | sigfig = 3 | nonscinote = y }} صفر سان ورهائڻ: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{Percentage | 0 | 0 | 0 }}</syntaxhighlight> نتيجو: {{Percentage | 0 | 0 | 0 }} (اهو "nan" ڏيکاريندو، ڇو ته اهو غير معين آهي) == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "شمار ڪندڙ", "description": "حساب لاءِ شمار ڪندڙ (Numerator). فيصد شمار ڪندڙ ÷ مخرج سان حساب ڪيو ويندو.", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "مخرج", "description": "حساب لاءِ مخرج (Denominator). جيڪڏهن خالي هجي ته 100 استعمال ٿيندو.", "type": "number", "default": "100" }, "3": { "label": "ڏهائي انگ", "description": "گول ڪرڻ لاءِ ڏهائي انگن جو تعداد.", "type": "number", "default": "0" }, "pad": { "label": "ڏهائي پُر ڪرڻ", "description": "yes هجي ته سڀ ڏهائي انگ ڏيکاريا ويندا؛ يا عدد ڏئي مخصوص حد تائين ڀريو ويندو.", "type": "string" }, "sigfig": { "label": "اهم انگ", "description": "نتيجي جي درستگي اهم انگن مطابق ترتيب ڏني ويندي.", "type": "number" }, "%": { "label": "فيصد نشان", "description": "% جي جاءِ تي ٻيو متن ڏيکارڻ لاءِ.", "type": "string" } }, "description": "فيصد جو حساب ڪري نتيجو ڏيکاري ٿو." } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Number and percent}} * {{tl|Winning percentage}} * {{tl|Round}} * {{tl|Significant figures}} * {{tl|Fractions and ratios}} <includeonly><!-- ++++ مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو -->{{basepage subpage| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|Percentage]] }}</includeonly> 5lvnm23bq72h3q6npk081rbovoi7kf5 10 95740 374929 2026-04-30T22:43:14Z Intisar Ali 8681 صفحي کي [[سانچو:Percentage]] ڏانھن چوريو 374929 wikitext text/x-wiki #چوريو[[سانچو:Percentage]] qixh3ykii78nkta5veo6nr2i7534ghw 10 95741 374930 2026-04-30T22:48:00Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{#if:{{{1|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table|style{{=}}text-align:{{{align|right}}} {{!}} }}{{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{{prefix|}}}{{formatnum:{{#expr:abs({{formatnum:{{{1}}}|R}})}}}}{{{suffix|}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{disp|}}}|table |{{#if:{{{2|}}} | {{!!}} style{{=}}"text-align:{{{align|right}}};font-size:{{{size|inherit}}}" {{!}} {{formatnum:{{percentage|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={... 374930 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{1|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table|style{{=}}text-align:{{{align|right}}} {{!}} }}{{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{{prefix|}}}{{formatnum:{{#expr:abs({{formatnum:{{{1}}}|R}})}}}}{{{suffix|}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{disp|}}}|table |{{#if:{{{2|}}} | {{!!}} style{{=}}"text-align:{{{align|right}}};font-size:{{{size|inherit}}}" {{!}} {{formatnum:{{percentage|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}}}}}}<!-- -->{{#if:{{{total|}}}|{{!!}}style{{=}}text-align:{{{align|right}}} {{!}} {{formatnum:{{{2}}}}}}} | {{!!}} {{#if:{{{total|}}}|{{!!}}}}}} | {{#if:{{{2|}}}|{{#ifeq:{{{disp|}}}|br()|<br>|&nbsp;}}<span style="font-size:{{{size|inherit}}}">({{formatnum:{{percentage|{{{1|}}}|{{{2|}}}|{{{3|}}}|pad={{{pad|}}}|sigfig={{{sigfig|}}}|%={{{%|%}}}|nonscinote={{{nonscinote|}}}}})}}</span>}} }} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 7si8c6qeipzuy0up4akx1zpgk049b0m 10 95742 374931 2026-04-30T22:49:06Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tsh|n+p|n&p|nap}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --> هي سانچو ڪُل مان ڪنهن عدد ۽ ان جي فيصد کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ابتڙ صورت لاءِ {{tl|percent and number}} ڏسو۔ == استعمال == *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل}}</nowiki></code> *<code><no... 374931 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tsh|n+p|n&p|nap}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --> هي سانچو ڪُل مان ڪنهن عدد ۽ ان جي فيصد کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ابتڙ صورت لاءِ {{tl|percent and number}} ڏسو۔ == استعمال == *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل}}</nowiki></code> *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل|ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ)}}</nowiki></code> === اختياري پيراميٽر === ٻن ڪالمن واري جدول لاءِ {{para|disp|table}} استعمال ڪريو۔ جدول ۾ ڪُل ڏيکارڻ لاءِ {{para|total|yes}} استعمال ڪريو۔ قوسين کان اڳ نئين سٽ لاءِ {{para|disp|br()}} استعمال ڪريو۔ عدد کان اڳ اڳياڙ (prefix) شامل ڪرڻ لاءِ {{para|prefix}} استعمال ڪريو؛ مثال: <code>prefix=$</code> عدد کان پوءِ پڇاڙ (suffix) شامل ڪرڻ لاءِ {{para|suffix}} استعمال ڪريو؛ مثال: <code>suffix=&amp;nbsp;يونٽ</code> نتيجي کي مخصوص درستگي تائين صفر سان ڀرڻ لاءِ {{para|pad|yes}} استعمال ڪريو۔ فيصد لاءِ اهم انگن (significant figures) جو تعداد مقرر ڪرڻ لاءِ {{para|sigfig|n}} استعمال ڪريو۔ فيصد جي نشان (٪) کي تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|%|suffix}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|%|فيصد}}۔ تمام وڏن يا ننڍن عددن لاءِ سائنسي نوٽيشن کي بند ڪرڻ لاءِ {{para|nonscinote|yes}} استعمال ڪريو۔ جدول ۾ سڌي ترتيب تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|align|left}} يا {{para|align|center}} استعمال ڪريو۔ فيصد جي فونٽ سائيز لاءِ {{para|size}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|size|small}}، {{para|size|90%}}۔ == بنيادي مثال == <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000}} <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000|3}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000|3}} <code><nowiki>{{number and percent|3,333|20,000}}</nowiki></code> → {{number and percent|3,333|20,000}} <code><nowiki>{{number and percent|3,333|20,000|3}}</nowiki></code> → {{number and percent|3,333|20,000|3}} <code><nowiki>{{number and percent|111|1000|4|pad=yes}}</nowiki></code> → {{number and percent|111|1000|4|pad=yes}} <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000|disp=br()}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000|disp=br()}} == جدول ۾ ڏيک == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {| class="wikitable sortable" |- ! جڳهه !! آبادي !! فيصد |- | شهر A || {{number and percent|5000|12000|disp=table}} |- | شهر B || {{number and percent|6500|12000|disp=table}} |- | شهر C || {{number and percent|500|12000|disp=table}} |} </syntaxhighlight> {| class="wikitable sortable" |- ! جڳهه !! آبادي !! فيصد |- | شهر A || {{number and percent|5000|12000|disp=table}} |- | شهر B || {{number and percent|6500|12000|disp=table}} |- | شهر C || {{number and percent|500|12000|disp=table}} |} == پڻ ڏسو == * {{tl|percentage}} * {{tl|percent and number}} {{progress templates|general=yes}} <includeonly>{{basepage subpage| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> gsh28jgymoym5qw0kbrj6lsssq6mkxe 10 95743 374932 2026-04-30T22:50:20Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{#if:{{{2|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table|style="text-align:{{{align|right}}}" {{!}}}}{{percentage|1={{{1|}}}|2={{{2|}}}|3={{{3|0}}}|pad={{{pad|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table |{{!!}} style="text-align:{{{align|right}}}" {{!}} {{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{{prefix|}}}{{formatnum:{{#expr:abs({{formatnum:{{{1}}}|R}})}}}}{{{suffix|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|br()|<br>|&nbsp;}}({{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{... 374932 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{2|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table|style="text-align:{{{align|right}}}" {{!}}}}{{percentage|1={{{1|}}}|2={{{2|}}}|3={{{3|0}}}|pad={{{pad|}}}}}<!-- -->{{#if:{{{1|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|table |{{!!}} style="text-align:{{{align|right}}}" {{!}} {{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{{prefix|}}}{{formatnum:{{#expr:abs({{formatnum:{{{1}}}|R}})}}}}{{{suffix|}}} |{{#ifeq:{{{disp|}}}|br()|<br>|&nbsp;}}({{#ifexpr:{{formatnum:{{{1}}}|R}}<0|−}}{{{prefix|}}}{{formatnum:{{#expr:abs({{formatnum:{{{1}}}|R}})}}}}{{{suffix|}}}) }} }} }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 0eh8xdass2uuqapr92x1iuqiw5bmhvx 10 95744 374933 2026-04-30T22:51:28Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tsh|n+p|n&p|nap}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --> هي سانچو ڪُل مان ڪنهن عدد ۽ ان جي فيصد کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ابتڙ صورت لاءِ {{tl|percent and number}} ڏسو۔ == استعمال == *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل}}</nowiki></code> *<code><no... 374933 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tsh|n+p|n&p|nap}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو ۽ انٽر وڪي وڪيڊيٽا ۾ ڏيو --> هي سانچو ڪُل مان ڪنهن عدد ۽ ان جي فيصد کي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ڪيو ويندو آهي۔ ابتڙ صورت لاءِ {{tl|percent and number}} ڏسو۔ == استعمال == *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل}}</nowiki></code> *<code><nowiki>{{number and percent|عدد|ڪُل|ڏهائي انگن جو تعداد (0 يا وڌيڪ)}}</nowiki></code> === اختياري پيراميٽر === ٻن ڪالمن واري جدول لاءِ {{para|disp|table}} استعمال ڪريو۔ جدول ۾ ڪُل ڏيکارڻ لاءِ {{para|total|yes}} استعمال ڪريو۔ قوسين کان اڳ نئين سٽ لاءِ {{para|disp|br()}} استعمال ڪريو۔ عدد کان اڳ اڳياڙ شامل ڪرڻ لاءِ {{para|prefix}} استعمال ڪريو؛ مثال: <code>prefix=$</code> عدد کان پوءِ پڇاڙ شامل ڪرڻ لاءِ {{para|suffix}} استعمال ڪريو؛ مثال: <code>suffix=&amp;nbsp;يونٽ</code> نتيجي کي مخصوص درستگي تائين صفر سان ڀرڻ لاءِ {{para|pad|yes}} استعمال ڪريو۔ فيصد لاءِ اهم انگن جو تعداد مقرر ڪرڻ لاءِ {{para|sigfig|n}} استعمال ڪريو۔ فيصد جي نشان (٪) کي تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|%|suffix}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|%|فيصد}}۔ تمام وڏن يا ننڍن عددن لاءِ سائنسي نوٽيشن کي بند ڪرڻ لاءِ {{para|nonscinote|yes}} استعمال ڪريو۔ جدول ۾ سڌي ترتيب تبديل ڪرڻ لاءِ {{para|align|left}} يا {{para|align|center}} استعمال ڪريو۔ فيصد جي فونٽ سائيز لاءِ {{para|size}} استعمال ڪريو؛ مثال: {{para|size|small}}، {{para|size|90%}}۔ == بنيادي مثال == <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000}} <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000|3}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000|3}} <code><nowiki>{{number and percent|3,333|20,000}}</nowiki></code> → {{number and percent|3,333|20,000}} <code><nowiki>{{number and percent|3,333|20,000|3}}</nowiki></code> → {{number and percent|3,333|20,000|3}} <code><nowiki>{{number and percent|111|1000|4|pad=yes}}</nowiki></code> → {{number and percent|111|1000|4|pad=yes}} <code><nowiki>{{number and percent|3333|20000|disp=br()}}</nowiki></code> → {{number and percent|3333|20000|disp=br()}} == جدول ۾ ڏيک == <syntaxhighlight lang="wikitext"> {| class="wikitable sortable" |- ! جڳهه !! آبادي !! فيصد |- | شهر A || {{number and percent|5000|12000|disp=table}} |- | شهر B || {{number and percent|6500|12000|disp=table}} |- | شهر C || {{number and percent|500|12000|disp=table}} |} </syntaxhighlight> {| class="wikitable sortable" |- ! جڳهه !! آبادي !! فيصد |- | شهر A || {{number and percent|5000|12000|disp=table}} |- | شهر B || {{number and percent|6500|12000|disp=table}} |- | شهر C || {{number and percent|500|12000|disp=table}} |} == پڻ ڏسو == * {{tl|percentage}} * {{tl|percent and number}} {{progress templates|general=yes}} <includeonly>{{basepage subpage| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> idwvqaevjxilvdvjwt1aq4m0h9wwrbo 10 95745 374935 2026-04-30T22:56:34Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}}{{template shortcut|rnd}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-use|263614}} {{lua|ماڊيول:Math}} ==استعمال== هي سانچو پيراميٽر 1 کي پيراميٽر 2 جيترا ڏهائي هنڌن تائين گول (round) ڪري ٿو (منفي قدر هجن ته ابتڙ رخ ۾ گول ڪندو) ۽ پڇاڙيءَ وارا صفر به ڏيکاري ٿو۔ * {{tlc|{{BASEPAGENAME... 374935 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}}{{template shortcut|rnd}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-use|263614}} {{lua|ماڊيول:Math}} ==استعمال== هي سانچو پيراميٽر 1 کي پيراميٽر 2 جيترا ڏهائي هنڌن تائين گول (round) ڪري ٿو (منفي قدر هجن ته ابتڙ رخ ۾ گول ڪندو) ۽ پڇاڙيءَ وارا صفر به ڏيکاري ٿو۔ * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|54.376|2|_show_result=yes}} * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|54.376|-1|_show_result=yes}} * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|68.4273E12|-10|_show_result=yes}} مثال طور، 1 تي گول ڪرڻ سان 1 ڏهائي هنڌ ملندو، 0 تي گول ڪرڻ سان پورو عدد، ۽ -2 تي گول ڪرڻ سان عدد سؤن (hundreds) ۾ ڏيکاربو۔ [[سائنسي نوٽيشن]] انهن عددن لاءِ ڏيکاري ويندي جيڪي 1{{e|9}} کان وڏا يا 1{{e|−4}} کان ننڍا هجن۔ ===مثال=== *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|2.0004|3|_show_result=yes}} ** {{Pf|expr:2.0004 round 3}} → {{#expr:2.0004 round 3}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|0.000020004|7|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|0|8|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|154268|-3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|154568|-3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1200004|-1|_show_result=yes}} ** جڏهن ته {{pf|expr:1200004round-1}} → {{#expr:1200004round-1}}، جيتوڻيڪ {{pf|expr:1300004round-1}} → {{#expr:1300004round-1}} (ڏسو [[m:Help:Format produced by expr]]) *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1300004|-1|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|4.1e6|9|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|4.1e6|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1542689271|-7|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1542689271|2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|7e9|-9|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-123|1|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-1200007|-2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-1234567899|-7|_show_result=yes}} جيئن #expr ۾ آهي، اهم انگن جو ڪُل تعداد 14 کان وڌيڪ نه هوندو: *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1234567890.123456789|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|123456789.0123456789|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|.0001234567890123456789|20|_show_result=yes}} ;ٻيو پيراميٽر (precision) هڪ صحيح عدد هجڻ گهرجي۔ غير صحيح عدد غير متوقع نتيجا ڏئي سگهن ٿا۔ *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2.3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2.7|_show_result=yes}} ;غير عددي داخلائون غلطي جو پيغام ڏينديون۔ *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|invalid|_show_result=yes}} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata>{ "description": "پيراميٽر 1 کي پيراميٽر 2 جيترا ڏهائي هنڌن تائين گول ڪري ٿو ۽ فارميٽ ڪري ٿو۔ 1×10^9 کان وڏن يا 1×10^−4 کان ننڍن عددن لاءِ سائنسي نوٽيشن استعمال ٿيندي آهي۔", "params": { "1": { "label": "عدد", "description": "اهو عدد جيڪو گول ڪرڻو آهي", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "ڏهائي هنڌ", "description": "ڏهائي هنڌن جو تعداد؛ جيڪڏهن منفي هجي ته آخري انگ صفر ڪيا ويندا", "type": "number", "suggested": true } } }</templatedata> ==سار سنڀال جا زمرا== *{{clc|Pages with bad rounding precision}} ==پڻ ڏسو== *{{tl|Rounded calculation}} *{{tl|Significant figures}} *{{tl|Roundup}} *{{tl|Rounddown}} <includeonly>{{basepage subpage| <!-- مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> mgfwd6wofg28kk10kntb1143iuwf5cf 374936 374935 2026-04-30T22:56:50Z Intisar Ali 8681 /* */ 374936 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}}{{template shortcut|rnd}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هن صفحي جي آخر ۾ شامل ڪريو --> {{high-use|ھزارين}} {{lua|ماڊيول:Math}} ==استعمال== هي سانچو پيراميٽر 1 کي پيراميٽر 2 جيترا ڏهائي هنڌن تائين گول (round) ڪري ٿو (منفي قدر هجن ته ابتڙ رخ ۾ گول ڪندو) ۽ پڇاڙيءَ وارا صفر به ڏيکاري ٿو۔ * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|54.376|2|_show_result=yes}} * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|54.376|-1|_show_result=yes}} * {{tlc|{{BASEPAGENAME}}|68.4273E12|-10|_show_result=yes}} مثال طور، 1 تي گول ڪرڻ سان 1 ڏهائي هنڌ ملندو، 0 تي گول ڪرڻ سان پورو عدد، ۽ -2 تي گول ڪرڻ سان عدد سؤن (hundreds) ۾ ڏيکاربو۔ [[سائنسي نوٽيشن]] انهن عددن لاءِ ڏيکاري ويندي جيڪي 1{{e|9}} کان وڏا يا 1{{e|−4}} کان ننڍا هجن۔ ===مثال=== *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|2.0004|3|_show_result=yes}} ** {{Pf|expr:2.0004 round 3}} → {{#expr:2.0004 round 3}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|0.000020004|7|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|0|8|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|154268|-3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|154568|-3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1200004|-1|_show_result=yes}} ** جڏهن ته {{pf|expr:1200004round-1}} → {{#expr:1200004round-1}}، جيتوڻيڪ {{pf|expr:1300004round-1}} → {{#expr:1300004round-1}} (ڏسو [[m:Help:Format produced by expr]]) *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1300004|-1|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|4.1e6|9|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|4.1e6|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1542689271|-7|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1542689271|2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|7e9|-9|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-123|1|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-1200007|-2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|-1234567899|-7|_show_result=yes}} جيئن #expr ۾ آهي، اهم انگن جو ڪُل تعداد 14 کان وڌيڪ نه هوندو: *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1234567890.123456789|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|123456789.0123456789|10|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|.0001234567890123456789|20|_show_result=yes}} ;ٻيو پيراميٽر (precision) هڪ صحيح عدد هجڻ گهرجي۔ غير صحيح عدد غير متوقع نتيجا ڏئي سگهن ٿا۔ *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2.3|_show_result=yes}} *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|1.234567|2.7|_show_result=yes}} ;غير عددي داخلائون غلطي جو پيغام ڏينديون۔ *{{tlc|{{BASEPAGENAME}}|invalid|_show_result=yes}} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata>{ "description": "پيراميٽر 1 کي پيراميٽر 2 جيترا ڏهائي هنڌن تائين گول ڪري ٿو ۽ فارميٽ ڪري ٿو۔ 1×10^9 کان وڏن يا 1×10^−4 کان ننڍن عددن لاءِ سائنسي نوٽيشن استعمال ٿيندي آهي۔", "params": { "1": { "label": "عدد", "description": "اهو عدد جيڪو گول ڪرڻو آهي", "type": "number", "required": true }, "2": { "label": "ڏهائي هنڌ", "description": "ڏهائي هنڌن جو تعداد؛ جيڪڏهن منفي هجي ته آخري انگ صفر ڪيا ويندا", "type": "number", "suggested": true } } }</templatedata> ==سار سنڀال جا زمرا== *{{clc|Pages with bad rounding precision}} ==پڻ ڏسو== *{{tl|Rounded calculation}} *{{tl|Significant figures}} *{{tl|Roundup}} *{{tl|Rounddown}} <includeonly>{{basepage subpage| <!-- مهرباني ڪري زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] }}</includeonly> e2m50egbmfjp4mmhqdd4mylh3b4mtgm 10 95746 374937 2026-04-30T22:58:09Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{ #if: {{{_code|}}} | <code> }}{{((}}{{ #switch: {{lc: {{{1|if}}} }} | expr | if | ifeq | iferror | ifexpr | ifexist | rel2abs | switch | time | titleparts = [[mw:Help:Extension:ParserFunctions#.23{{lc:{{{1|if}}}}}|#{{{1|if}}}]] | lc | uc | lcfirst | ucfirst | urlencode | anchorencode | ns = [[mw:Help:Magic words#{{lc:{{{1}}}}}|{{{1}}}]] | language | bcp47 | dir | interwikilink | interlanguagelink | special | speciale | tag = mw:H... 374937 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ #if: {{{_code|}}} | <code> }}{{((}}{{ #switch: {{lc: {{{1|if}}} }} | expr | if | ifeq | iferror | ifexpr | ifexist | rel2abs | switch | time | titleparts = [[mw:Help:Extension:ParserFunctions#.23{{lc:{{{1|if}}}}}|#{{{1|if}}}]] | lc | uc | lcfirst | ucfirst | urlencode | anchorencode | ns = [[mw:Help:Magic words#{{lc:{{{1}}}}}|{{{1}}}]] | language | bcp47 | dir | interwikilink | interlanguagelink | special | speciale | tag = [[mw:Help:Magic words#{{lc:{{{1}}}}}|#{{{1}}}]] | localurl | localurle = [[mw:Help:Magic words#localurl|{{{1}}}]] | fullurl | fullurle = [[mw:Help:Magic words#fullurl|{{{1}}}]] | canonicalurl | canonicalurle = [[mw:Help:Magic words#canonicalurl|{{{1}}}]] | pagesincategory | pagesincat = [[mw:Help:Magic words#PAGESINCATEGORY|{{{1}}}]] | section | section-x | section-h | lst | lstx | lsth = [[Help:Labeled section transclusion|#{{{1}}}]] | #default = [[Help:Magic words#{{{1}}}|{{{1}}}]] }}{{ #if: {{{2|}}}{{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} | {{colon}}{{{2|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} | {{!}}{{{3|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{4|}}}{{{5|}}} | {{!}}{{{4|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{5|}}} | {{!}}{{{5}}} }}<!-- -->{{))}}{{ #if: {{{_code|}}} | </code> }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 62zn6ttjtu22d24d6gxjysz6y05l7iy 374938 374937 2026-04-30T22:59:01Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو:Pf]] کي [[سانچو:ParserFunction]] ڏانھن چوريو 374937 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{ #if: {{{_code|}}} | <code> }}{{((}}{{ #switch: {{lc: {{{1|if}}} }} | expr | if | ifeq | iferror | ifexpr | ifexist | rel2abs | switch | time | titleparts = [[mw:Help:Extension:ParserFunctions#.23{{lc:{{{1|if}}}}}|#{{{1|if}}}]] | lc | uc | lcfirst | ucfirst | urlencode | anchorencode | ns = [[mw:Help:Magic words#{{lc:{{{1}}}}}|{{{1}}}]] | language | bcp47 | dir | interwikilink | interlanguagelink | special | speciale | tag = [[mw:Help:Magic words#{{lc:{{{1}}}}}|#{{{1}}}]] | localurl | localurle = [[mw:Help:Magic words#localurl|{{{1}}}]] | fullurl | fullurle = [[mw:Help:Magic words#fullurl|{{{1}}}]] | canonicalurl | canonicalurle = [[mw:Help:Magic words#canonicalurl|{{{1}}}]] | pagesincategory | pagesincat = [[mw:Help:Magic words#PAGESINCATEGORY|{{{1}}}]] | section | section-x | section-h | lst | lstx | lsth = [[Help:Labeled section transclusion|#{{{1}}}]] | #default = [[Help:Magic words#{{{1}}}|{{{1}}}]] }}{{ #if: {{{2|}}}{{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} | {{colon}}{{{2|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{3|}}}{{{4|}}}{{{5|}}} | {{!}}{{{3|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{4|}}}{{{5|}}} | {{!}}{{{4|}}} }}<!-- -->{{ #if: {{{5|}}} | {{!}}{{{5}}} }}<!-- -->{{))}}{{ #if: {{{_code|}}} | </code> }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 62zn6ttjtu22d24d6gxjysz6y05l7iy 10 95747 374939 2026-04-30T22:59:02Z Intisar Ali 8681 Intisar Ali صفحي [[سانچو:Pf]] کي [[سانچو:ParserFunction]] ڏانھن چوريو 374939 wikitext text/x-wiki #چوريو [[سانچو:ParserFunction]] exso3fd8orgu6awi0joo8sa7nvfamsx 10 95748 374940 2026-04-30T23:01:13Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}}{{tsh|pf}} {{tl|Pf}} سانچو استعمال ٿيندو آهي ته جيئن ڪنهن [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|پارسر فنڪشن]] ڏانهن آساني سان '''وڪي لنڪ''' ٺاهجي، بلڪل {{tl|tl}} وانگر۔ == استعمال == {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|parser function}} — هي لاڳاپيل فنڪشن ڏانهن سڌو لنڪ ٺاهي ٿو؛ '''#''' ۽ ڪولن کي نه لکو، مثال طور {{tlx|{{BASEPAG... 374940 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}}{{tsh|pf}} {{tl|Pf}} سانچو استعمال ٿيندو آهي ته جيئن ڪنهن [[mw:Help:Extension:ParserFunctions|پارسر فنڪشن]] ڏانهن آساني سان '''وڪي لنڪ''' ٺاهجي، بلڪل {{tl|tl}} وانگر۔ == استعمال == {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|parser function}} — هي لاڳاپيل فنڪشن ڏانهن سڌو لنڪ ٺاهي ٿو؛ '''#''' ۽ ڪولن کي نه لکو، مثال طور {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifexpr}} استعمال ڪرڻ سان {{{{BASEPAGENAME}}|ifexpr}} حاصل ٿيندو۔ {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|parser function|پهريون پيراميٽر|ٻيون پيراميٽر|ٽيون پيراميٽر|چوٿون پيراميٽر}} — هي پيراميٽرن سان گڏ لنڪ ٺاهي ٿو؛ مثال طور {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifexpr|1+1>1|true|false}} استعمال ڪرڻ سان {{{{BASEPAGENAME}}|ifexpr|1+1>1|true|false}} ملندو۔ جيڪڏهن پيراميٽرن ۾ "=" نشان هجي ته هن طريقي سان استعمال ڪريو: {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|1{{=}}parser function|2{{=}}پهريون پيراميٽر|3{{=}}ٻيون پيراميٽر|4{{=}}ٽيون پيراميٽر|5{{=}}چوٿون پيراميٽر}} مثال: {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|1{{=}}ifexpr|2{{=}}1+1{{=}}1|3{{=}}1+1{{=}}1|4{{=}}1+1!{{=}}1}} → {{{{BASEPAGENAME}}|1=ifexpr|2=1+1=1|3=1+1=1|4=1+1!=1}} {{para|_code|yes}} استعمال ڪرڻ سان نتيجو {{tag|code}} ٽيگ اندر ڏيکاريو ويندو: {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifexpr|1+1>1|true|false|_code{{=}}yes}} → {{{{BASEPAGENAME}}|ifexpr|1+1>1|true|false|_code=yes}} {| class="wikitable" |+استعمال جا مثال ! داخل ! نتيجو |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|expr}} || {{{{BASEPAGENAME}}|expr}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|if}} || {{{{BASEPAGENAME}}|if}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifeq}} || {{{{BASEPAGENAME}}|ifeq}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|iferror}} || {{{{BASEPAGENAME}}|iferror}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifexpr}} || {{{{BASEPAGENAME}}|ifexpr}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ifexist}} || {{{{BASEPAGENAME}}|ifexist}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|rel2abs}} || {{{{BASEPAGENAME}}|rel2abs}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|switch}} || {{{{BASEPAGENAME}}|switch}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|time}} || {{{{BASEPAGENAME}}|time}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|titleparts}} || {{{{BASEPAGENAME}}|titleparts}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|lc}} || {{{{BASEPAGENAME}}|lc}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|uc}} || {{{{BASEPAGENAME}}|uc}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|lcfirst}} || {{{{BASEPAGENAME}}|lcfirst}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ucfirst}} || {{{{BASEPAGENAME}}|ucfirst}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|urlencode}} || {{{{BASEPAGENAME}}|urlencode}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|anchorencode}} || {{{{BASEPAGENAME}}|anchorencode}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|ns}} || {{{{BASEPAGENAME}}|ns}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|localurl}} || {{{{BASEPAGENAME}}|localurl}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|localurle}} || {{{{BASEPAGENAME}}|localurle}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|fullurl}} || {{{{BASEPAGENAME}}|fullurl}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|fullurle}} || {{{{BASEPAGENAME}}|fullurle}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|language}} || {{{{BASEPAGENAME}}|language}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|pagesincategory}} || {{{{BASEPAGENAME}}|pagesincategory}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|pagesincat}} || {{{{BASEPAGENAME}}|pagesincat}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|section}} || {{{{BASEPAGENAME}}|section}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|section-x}} || {{{{BASEPAGENAME}}|section-x}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|section-h}} || {{{{BASEPAGENAME}}|section-h}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|lst}} || {{{{BASEPAGENAME}}|lst}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|lstx}} || {{{{BASEPAGENAME}}|lstx}} |- | {{tlx|{{BASEPAGENAME}}|lsth}} || {{{{BASEPAGENAME}}|lsth}} |} == پڻ ڏسو == * {{Lts}} * {{Lts|Tl}} * [[mw:Help:Extension:ParserFunctions]] ===ٻيا فارميٽنگ سانچا=== {{#lsth:Template:Template-linking_templates|Other formatting templates}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو:اندروني لنڪ سانچا|{{PAGENAME}}]] }}</includeonly> nrxwjrnstofcotybfztm48fbl8xotrr 10 95749 374941 2026-04-30T23:05:27Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{documentation subpage}} هي سانچو ڪنهن عددي قدر کي محدود ڏهائي هنڌن تائين مٿي طرف (round up) گول ڪري ٿو۔ ==استعمال== * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|</nowiki></code>''ڏهائي هنڌ''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * ٻئي پيرامي... 374941 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} هي سانچو ڪنهن عددي قدر کي محدود ڏهائي هنڌن تائين مٿي طرف (round up) گول ڪري ٿو۔ ==استعمال== * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|</nowiki></code>''ڏهائي هنڌ''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * ٻئي پيراميٽر ڪنهن به صحيح عددي اظهار ٿي سگهن ٿا؛ البت ''ڏهائي هنڌ'' هڪ صحيح عدد هجڻ گهرجي۔ * ''ڏهائي هنڌ'' جو اڳواٽ قدر 0 آهي۔ * ''ڏهائي هنڌ'' منفي به ٿي سگهي ٿو، جنهن سان عدد ڏهن جي طاقت (power of ten) جي مضاعفن تائين مٿي گول ٿيندو۔ * تمام وڏن عددن لاءِ NAN (غير عدد نتيجو) واپس اچي سگهي ٿو۔ ==مثال== {| class="wikitable" |- ! سانچو ! نتيجو ! متوقع |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|3.14159|3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|3.14159|3}} | 3.142 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0|3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|0|3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-0.00031|3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|-0.00031|3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-3.14159|3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|-3.14159|3}} | -3.141 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0|0}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|0|0}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-0.9|0}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|-0.9|0}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|314159|-3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|314159|-3}} | 315000 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0|-3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|0|-3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-514.15|-3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|-514.15|-3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-514159|-3}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|-514159|-3}} | -514000 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|1}}</nowiki></code> | {{{{BASEPAGENAME}}|1}} | 1 |} ==نوٽ== * توهان کي <code><nowiki>{{</nowiki>#expr:ceil</code> ''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> پارسر فنڪشن استعمال ڪرڻ گهرجي، بجاءِ <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> يا <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|0}}</nowiki></code> جي۔ هي سانچو صرف انهن حالتن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جتي صفر کان سواءِ ڏهائي هنڌن تائين مٿي گول ڪرڻو هجي۔ ==پڻ ڏسو== * [[Template:Ceil]] * [[Template:Rounddown]] * [[Template:Round]] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|{{BASEPAGENAME}}]] [[nl:Sjabloon:RoundUp]] }}</includeonly> qh74xba2w7e6aoxcqqridjae08g2fyv 10 95750 374942 2026-04-30T23:08:44Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} هي سانچو ڪنهن عددي قدر کي محدود ڏهائي هنڌن تائين هيٺ طرف گول ڪري ٿو۔ ==استعمال== * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|</nowiki></code>''ڏهائي هنڌ''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * ٻئي پيرام... 374942 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} هي سانچو ڪنهن عددي قدر کي محدود ڏهائي هنڌن تائين هيٺ طرف گول ڪري ٿو۔ ==استعمال== * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|</nowiki></code>''ڏهائي هنڌ''<code><nowiki>}}</nowiki></code> * ٻئي پيراميٽر ڪنهن به صحيح عددي اظهار ٿي سگهن ٿا؛ البت ''ڏهائي هنڌ'' هڪ صحيح عدد هجڻ گهرجي۔ * ''ڏهائي هنڌ'' جو اڳواٽ قدر 0 آهي۔ * ''ڏهائي هنڌ'' منفي به ٿي سگهي ٿو، جنهن سان عدد ڏهن جي طاقت (power of ten) جي مضاعفن تائين هيٺ گول ٿيندو۔ * تمام وڏن عددن لاءِ NAN (غير عددي نتيجو) واپس اچي سگهي ٿو۔ ==مثال== {| class="wikitable" |- ! سانچو ! نتيجو ! متوقع |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|3.14159|3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|3.14159|3}} | 3.141 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0.123|3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|0.123|3}} | 0.123 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0.00032|3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|0.00032|3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-0.123|3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|-0.123|3}} | -0.123 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-3.14159|3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|-3.14159|3}} | -3.142 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0.31415|0}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|0.31415|0}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|0|0}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|0|0}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-0.31415|0}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|-0.31415|0}} | -1 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|314159|-3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|314159|-3}} | 314000 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|314.15|-3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|314.15|-3}} | 0 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|-314159|-3}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|-314159|-3}} | -315000 |- | <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|.875}}</nowiki></code> | {{ {{BASEPAGENAME}}|.875}} | 0 |} ==نوٽ== * توهان کي <code><nowiki>{{</nowiki>#expr:floor</code> ''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> پارسر فنڪشن استعمال ڪرڻ گهرجي، بجاءِ <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>}}</nowiki></code> يا <code><nowiki>{{</nowiki>{{BASEPAGENAME}}<nowiki>|</nowiki></code>''قدر''<code><nowiki>|0}}</nowiki></code> جي۔ هي سانچو صرف انهن حالتن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جتي صفر کان سواءِ ڏهائي هنڌن تائين هيٺ گول ڪرڻو هجي۔ ==پڻ ڏسو== * [[سانچو:Floor]] * [[سانچو:Roundup]] * [[سانچو:Round]] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا|{{BASEPAGENAME}}]] }}</includeonly> 8t2a2wkubu7iymn43ggiarbort5jinb 10 95751 374943 2026-04-30T23:09:56Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <span style="font-size:{{{2|1em}}}">⌊</span>{{{1}}}<span style="font-size:{{{2|1em}}}">⌋</span><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 374943 wikitext text/x-wiki <span style="font-size:{{{2|1em}}}">⌊</span>{{{1}}}<span style="font-size:{{{2|1em}}}">⌋</span><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> he3co36h4z66bmegojt76h8hdvwwt0f 10 95752 374944 2026-04-30T23:11:51Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} == استعمال == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "قدر", "description": "فلور فنڪشن جو قدر (operand)", "example": "π", "type": "line", "required": true }, "2": { "label": "فونٽ جو سائيز", "description": "سي ايس ايس فونٽ سائيز، جيڪو رڳو ڪنڊن (bars) تي لاڳو ٿيندو. عام طور \"em\" ۾ ڏنو ويندو.", "... 374944 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} == استعمال == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "قدر", "description": "فلور فنڪشن جو قدر (operand)", "example": "π", "type": "line", "required": true }, "2": { "label": "فونٽ جو سائيز", "description": "سي ايس ايس فونٽ سائيز، جيڪو رڳو ڪنڊن (bars) تي لاڳو ٿيندو. عام طور \"em\" ۾ ڏنو ويندو.", "type": "string", "default": "ڊيفالٽ \"1em\" آهي، يعني چوڌاري متن جي برابر." } }, "description": "هي سانچو ڏنل قدر کي فلور جي نشانين ۾ ڏيکاري ٿو. هي حساب لاءِ نه پر ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو.", "format": "inline" } </templatedata> == مثال == * {{#invoke:demoTemplate|floor|45.23}} * {{#invoke:demoTemplate|floor|''x''}} * {{#invoke:demoTemplate|floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}}} * {{#invoke:demoTemplate|floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}|2em}} * {{#invoke:demoTemplate|floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}|larger}} * {{#invoke:demoTemplate|floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}|large}} * {{#invoke:demoTemplate|math|{{((}}floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}{{))}}}} * {{#invoke:demoTemplate|bigmath|{{((}}floor|{{((}}sfrac|2''a''|''b''{{))}}{{))}}}} == پڻ ڏسو == {{Math templates|notation}} [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو --> [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> 7clrkfbi1yznaonxj4t7dm5bofhngwb 10 95753 374945 2026-04-30T23:15:17Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} هي سانچو متن کي ٻه قوسين ( ) جي وچ ۾ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو قوسين جي اندر ٻنهي پاسن تي ٿورو خالي جڳهه (0.1 em) به شامل ڪندو آهي۔ == استعمال == {{tlx|Pars|s{{=}}200%|قوسين اندر مواد|_show_result=yes}} # مواد جي چوڌاري <code>( )</code> لڳائي ٿو: (قوسين اندر مواد) # قوسين جو سائيز... 374945 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} هي سانچو متن کي ٻه قوسين ( ) جي وچ ۾ رکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي. اهو قوسين جي اندر ٻنهي پاسن تي ٿورو خالي جڳهه (0.1 em) به شامل ڪندو آهي۔ == استعمال == {{tlx|Pars|s{{=}}200%|قوسين اندر مواد|_show_result=yes}} # مواد جي چوڌاري <code>( )</code> لڳائي ٿو: (قوسين اندر مواد) # قوسين جو سائيز 200٪ ڪري ٿو #* توهان px، em، pt يا % يونٽ پڻ استعمال ڪري سگهو ٿا # قوسين جي فوراً پوءِ ۽ اڳيان ننڍي خالي جاءِ شامل ڪري ٿو == پيرا ميٽر == هن سانچي جا هي پيرا ميٽر آهن: * {{para|1}} (جڳهه وارو پيرا ميٽر) — اهو متن جيڪو قوسين اندر رکڻو آهي۔ * {{para|s}} يا {{para|2}} — "s" جو مطلب "سائيز" آهي۔ size=SIZE (px، em، pt يا %) جيڪڏهن {{para|s|100%}} هجي ته قوسين جو سائيز تبديل نه ٿيندو۔ جيڪڏهن {{para|s|200%}} (يا {{para|s|50%}}) هجي ته قوسين ٻه ڀيرا (يا اڌ) سائيز جا ٿيندا۔ ** توهان {{para|s}} بدران جڳهه وارو پيرا ميٽر 2 پڻ استعمال ڪري سگهو ٿا (مثال: {{tlx|Pars|متن|50%}}) ** جيڪڏهن نه {{para|s}} ۽ نه {{para|2}} ڏنو وڃي، ته قوسين جو سائيز ساڳيو رهندو ۽ {{tl|font}} سانچي کي به ڪال نه ڪيو ويندو۔ == مثال == === بغير ڪنهن دليل جي === <syntaxhighlight lang="wikitext"> هي ڪال {{math|{{pars}}}} قوسين پيدا ڪري ٿي۔ </syntaxhighlight> هي ڪال {{math|{{pars}}}} قوسين پيدا ڪري ٿي۔ === بغير سائيز تبديل ڪرڻ ۽ مواد سان === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|X}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|X}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ === قوسين جو سائيز تبديل ٿيل پر مواد ناهي === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|2=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|2=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ === مواد وڏو پر قوسين ساڳيا === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ === قوسين وڏا پر مواد ساڳيو === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|X|210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|X|210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|X|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|X|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ === مواد ۽ قوسين ٻئي وڏا === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}|s=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ === جڳهه وارن پيرا ميٽرن سان === <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}|210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}|210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ هي هيٺين ٻن لائينن جي برابر آهي: <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|1={{large|X}}|2=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> <syntaxhighlight lang="wikitext"> جيڪڏهن {{math|{{pars|{{large|X}}|2=210%}} < 0}} هجي، ته {{mvar|X}} منفي آهي۔ </syntaxhighlight> '''خبردار''': جيڪڏهن پيرا ميٽر غلط ترتيب سان ڏنا وڃن ته نتيجو غلط ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ⁠تہ جڳهه وارا پيرا ميٽر هڪ ٻئي کي مٽائي سگهن ٿا۔ == پڻ ڏسو == * {{tl|abs}} * {{tl|bra-ket}} * {{tl|math}} * {{tl|norm}} * {{tl|pipe}} * {{tl|langle}} ۽ {{tl|rangle}} {{Math templates|notation}} <includeonly>{{sandbox other|| [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> ta7jnrlngn95jpoirggxtumedxi8yd3 10 95754 374946 2026-04-30T23:18:57Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{documentation subpage}} هي کاٻي پاسي وارو ڪنڊيدار قوس ⟨ (angular bracket) آهي، جيڪو [[سراسري]] (average) يا [[برا–ڪيٽ نوٽيشن]] لکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، ۽ ٻين استعمالن سان گڏ خاص طور [[رياضي]] ۽ [[طبعيات]] ۾ ڪم ايندو آهي۔ اهو اُن وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن سڌي HTML ڏيک ڏيکارڻي هجي، نه ڪي [... 374946 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} هي کاٻي پاسي وارو ڪنڊيدار قوس ⟨ (angular bracket) آهي، جيڪو [[سراسري]] (average) يا [[برا–ڪيٽ نوٽيشن]] لکڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، ۽ ٻين استعمالن سان گڏ خاص طور [[رياضي]] ۽ [[طبعيات]] ۾ ڪم ايندو آهي۔ اهو اُن وقت استعمال ڪيو ويندو آهي جڏهن سڌي HTML ڏيک ڏيکارڻي هجي، نه ڪي [[ٽيڪس]] (TeX) رينڊرنگ۔ هي {{tl|braket}} سانچي ۾ استعمال ٿيندو آهي۔ جڏهن برا يا ڪيٽ ویکٽر يا اندروني ضرب (inner product) ٺاهڻا هجن، ته {{tl|Braket}} استعمال ڪيو وڃي ته جيئن بار بار &#124; (پائپ نشان)، {{tl|langle}} يا {{tl|rangle}} لکندڙ تڪليف کان بچي سگهجي۔ == مثال == ;برا (Bras) حالتن جي گڏجڻ (superposition) کي هن طرح لکي سگهجي ٿو {{langle}}p| + {{langle}}q| + {{langle}}χ| + {{langle}}ψ|، جيڪو متن سان گڏ لائين ۾ آهي۔ ٻيو مثال: {{langle}}P| + {{langle}}Q| + {{langle}}Φ| + {{langle}}Ψ|، ٻيهر ساڳي لائين ۾۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> حالتن جي گڏجڻ کي هن طرح لکي سگهجي ٿو {{langle}}p| + {{langle}}q| + {{langle}}χ| + {{langle}}ψ| ٻيو مثال: {{langle}}P| + {{langle}}Q| + {{langle}}Φ| + {{langle}}Ψ| </syntaxhighlight> ;ٽيبلن ۾ استعمال ڇاڪاڻ⁠تہ عمودي ليڪ | سانچن جي ڪوڊ ۾ استعمال ٿيندي آهي، تنهن ڪري ٽيبلن ۾ برا–ڪيٽ نوٽيشن لاءِ '''&#124;''' استعمال ڪرڻ لازمي آهي، نه ته ڪوڊ ٽڪرائڻ سبب ڪجهه حصا نظر نه ايندا۔ صحیح طريقو: {| class="wikitable" ! کاٻو قوس ! برا |- | {{langle}}Φ + {{langle}}Ψ | {{langle}}Φ&#124; + {{langle}}Ψ&#124; |} غلط طريقو: {| class="wikitable" ! کاٻو قوس ! برا |- | {{langle}}Φ + {{langle}}Ψ | {{langle}}Φ| + {{langle}}Ψ| |} ;{{tl|rangle}} سان گڏ استعمال اندروني ضربن جو مجموعو هن طرح هوندو: {{langle}}p|q{{rangle}} + {{langle}}χ|ψ{{rangle}}، جيڪو هڪ حقيقي عدد آهي۔ سراسري قدرن جو مجموعو: {{langle}}P|''E''|Q{{rangle}} + {{langle}}Φ|''p''|Ψ{{rangle}}، اهو پڻ حقيقي عدد آهي۔ <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{langle}}p|q{{rangle}} + {{langle}}χ|ψ{{rangle}} </syntaxhighlight> ڪنهن مقدار ''q'' جو سراسري هن طرح لکجي ٿو: {{langle}}''q''{{rangle}} روٽ مين اسڪوائر (RMS) هن طرح ٿيندو: √{{langle}}''q''²{{rangle}} يعني هر قدر جو اسڪوائر ڪيو، پوءِ سراسري ورتو، پوءِ جذر ورتو۔ == پڻ ڏسو == {{Math templates|notation}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> 8lr8ayeek5jdjdc7h8wjgi5s9usomw4 10 95755 374947 2026-04-30T23:20:43Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <span class="nowrap">{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}} |ket=&#124;{{{2|}}}{{rangle}} |bra={{langle}}{{{2|}}}&#124; |bra-ket={{langle}}{{{2|}}}&#124;{{{3|}}}{{rangle}} }}</span><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 374947 wikitext text/x-wiki <span class="nowrap">{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}} |ket=&#124;{{{2|}}}{{rangle}} |bra={{langle}}{{{2|}}}&#124; |bra-ket={{langle}}{{{2|}}}&#124;{{{3|}}}{{rangle}} }}</span><noinclude> {{documentation}} </noinclude> c7xl2xr6bxi5ljoim395klr1w893srv 10 95756 374948 2026-04-30T23:22:40Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن --> :''"سانچو:ڊيرڪ نوٽيشن" هتي رِيڊائريڪٽ ٿئي ٿو۔'' هي سانچو {{tl|bra}}، {{tl|ket}} ۽ {{tl|bra-ket}} ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ اهو [[ڪوانٽم حالت]] (quantum state) ویکٽر به [[برا–ڪيٽ نوٽيشن]] ۾ پيدا ڪري سگهي ٿو، وڪي ڪوڊ استعمال... 374948 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- زمرا ۽ انٽر وڪي لنڪس صفحي جي هيٺان شامل ڪيا وڃن --> :''"سانچو:ڊيرڪ نوٽيشن" هتي رِيڊائريڪٽ ٿئي ٿو۔'' هي سانچو {{tl|bra}}، {{tl|ket}} ۽ {{tl|bra-ket}} ٺاهڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ اهو [[ڪوانٽم حالت]] (quantum state) ویکٽر به [[برا–ڪيٽ نوٽيشن]] ۾ پيدا ڪري سگهي ٿو، وڪي ڪوڊ استعمال ڪندي، بهتر آهي {{tl|math}} سان گڏ، جيڪو [[لاٽيڪس]] (<nowiki><math></nowiki>) جي متبادل طور ڪم اچي ٿو۔ بهرحال، هن سانچي ( <nowiki>{{braket}}</nowiki> ) جو استعمال {{bra}}، {{ket}} ۽ {{bra-ket}} جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ پيچيده آهي۔ == استعمال == ٽي پيرا ميٽر آهن، ضرورت مطابق ترتيب سان استعمال ڪريو: <ol> <li>''قوسين جو قسم:'' انهن مان هڪ چونڊيو: * ''bra'' (برا ویکٽر لاءِ) * ''ket'' (ڪيٽ ویکٽر لاءِ) * ''bra-ket'' (اندروني ضرب لاءِ) </li> <li>''علامت 1:'' * جيڪڏهن bra يا ket هجي: پهرين علامت داخل ڪريو * جيڪڏهن bra-ket هجي: اندروني ضرب جي bra حصي جي علامت داخل ڪريو </li> <li>''علامت 2:'' * جيڪڏهن bra يا ket هجي: هي پيرا ميٽر گهربل ناهي * جيڪڏهن bra-ket هجي: اندروني ضرب جي ket حصي جي علامت داخل ڪريو </li> </ol> جيڪڏهن bra-ket چونڊيو وڃي، ته علامتون کاٻي کان ساڄي ترتيب سان لکجن ٿيون۔ علامتون **ٿلهيون**، ''اٽالڪ''، <u>هيٺ لڪير ٿيل</u> يا [[يونيڪوڊ]] علامتون ٿي سگهن ٿيون۔ == مثال == ;ڪيٽ هڪ ڪيٽ هن طرح لکي سگهجي ٿو: {{braket|ket|ψ}} {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|ket|ψ}}}} ;برا هڪ برا هن طرح: {{braket|bra|ψ}} = {{braket|ket|ψ}}^† {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|bra|ψ}} {{=}} {{braket|ket|ψ}}^†}} ;برا-ڪيٽ (اندروني ضرب) ڪيٽن {{braket|ket|ξ}} ۽ {{braket|ket|ψ}} جو اندروني ضرب: {{braket|bra-ket|ψ|ξ}} = {{braket|bra-ket|ξ|ψ}}^† {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|bra-ket|ψ|ξ}} {{=}} {{braket|bra-ket|ξ|ψ}}^†}} ;ٻاهريون ضرب {{braket|ket|ψ}}{{braket|bra|ξ}} = [{{braket|ket|ξ}}{{braket|bra|ψ}}]^† {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|ket|ψ}}{{braket|bra|ξ}} {{=}} [{{braket|ket|ξ}}{{braket|bra|ψ}}]^†}} ;آپريٽر سان گڏ اندروني ضرب {{braket|bra|ψ}}''Ĥ''{{braket|ket|ξ}} = {{braket|bra|ξ}}''Ĥ''^†{{braket|ket|ψ}} {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|bra|ψ}}''Ĥ''{{braket|ket|ξ}} {{=}} {{braket|bra|ξ}}''Ĥ''^†{{braket|ket|ψ}}}} ;[[شروڊنگر مساوات]] وڪي ڪوڊ ۾: {{math|''iħ''{{sfrac|''d''|''dt''}}{{braket|ket|Ψ(''t'')}} {{=}} ''Ĥ''{{braket|ket|Ψ(''t'')}} ↔ −''iħ''{{braket|bra|Ψ(''t'')}}{{sfrac|''d''|''dt''}} {{=}} {{braket|bra|Ψ(''t'')}}''Ĥ''^†}} ;ٽينسر ضرب {{braket|ket|ξ}}{{braket|ket|ψ}} ≡ {{braket|ket|ξ}} &otimes; {{braket|ket|ψ}} ≡ {{braket|ket|ξ, ψ}} {{tl|math}} سان گڏ: {{math|{{braket|ket|ξ}}{{braket|ket|ψ}} ≡ {{braket|ket|ξ}} &otimes; {{braket|ket|ψ}} ≡ {{braket|ket|ξ, ψ}}}} == پڻ ڏسو == * {{tl|Angle bracket}} * {{tl|Langle}}، {{tl|Rangle}} {{Math templates|notation}} <includeonly>{{sandbox other|| [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] [[زمرو:طبعيات جي فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> 045qft628iosc5tuphb8gvs5xecdp45 10 95757 374949 2026-04-30T23:25:18Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي شامل ڪيا وڃن --> {{high-use| سوين }} {{Template shortcut |angbr|angle|infix|grapheme|gpm|vr}} هي سانچو استعمال ڪريو ته جيئن کاٻي (کليل) ۽ ساڄي (بند) [[زاويه قوسين]] (angle brackets) جوڙو تيار ڪيو وڃي، جيڪي صحيح نموني ڏيکاريا وڃن، ڀلي... 374949 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- زمرا هن صفحي جي هيٺان شامل ڪريو؛ انٽر وڪي لنڪس وڪيڊيٽا تي شامل ڪيا وڃن --> {{high-use| سوين }} {{Template shortcut |angbr|angle|infix|grapheme|gpm|vr}} هي سانچو استعمال ڪريو ته جيئن کاٻي (کليل) ۽ ساڄي (بند) [[زاويه قوسين]] (angle brackets) جوڙو تيار ڪيو وڃي، جيڪي صحيح نموني ڏيکاريا وڃن، ڀلي ڪهڙي به آپريٽنگ سسٽم يا برائوزر ۾ اهي اکر عام طور صحيح نموني ظاهر نه ٿيندا هجن۔ هن سانچي ۾ 'nowrap' هدايت شامل آهي، جيڪا قوسين کي سندن اندر موجود متن کان الڳ ٿيڻ کان بچائي ٿي؛ نتيجي طور، ڊگهو متن (جهڙوڪ تاريخ) به ٽٽندو ناهي۔ == استعمال == زاويه قوسين ان مواد کي گهيرو ڪندا جيڪي توهان پائپ (|) کان پوءِ [[پيرا ميٽر]] طور داخل ڪندا آهيو۔ مثال: *<code><nowiki>{{angle bracket|ŋ}}</nowiki></code> ڏيکاري ٿو: {{angbr|ŋ}} *<code><nowiki>{{angle bracket|foo}}</nowiki></code> ڏيکاري ٿو: {{angbr|foo}} *<code><nowiki>{{angle bracket|ψ{{!}}Ĥ{{!}}ψ}}</nowiki></code> ڏيکاري ٿو: {{angbr|ψ{{!}}Ĥ{{!}}ψ}} توهان ڪنهن ٻئي سانچي کي پڻ پيرا ميٽر طور داخل ڪري سگهو ٿا: *<code><nowiki>{{angle bracket|{{IPA|ŋ}}}}</nowiki></code> ڏيکاري ٿو: {{angbr|{{IPA|ŋ}}}} *<code><nowiki>{{angle bracket|{{date}}}}</nowiki></code> ڏيکاري ٿو: {{angbr|{{date}}}} === IPA === {{tl|angbr IPA}} هڪ مختصر طريقو آهي IPA اکر ڏيکارڻ لاءِ، جيڪو {{tl|IPA}} سانچي جي برابر آهي: *<code><nowiki>{{angbr|ŋ}}</nowiki></code> → {{angbr|ŋ}} *<code><nowiki>{{angbr IPA|ŋ}}</nowiki></code> → {{angbr IPA|ŋ}} == فارميٽنگ (مارڪ اپ) == HTML يا وڪي مارڪ اپ يا ته سانچي کان ٻاهر لڳايو يا پائپ (|) کان پوءِ پيرا ميٽر اندر شامل ڪريو۔ مثال: *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>'''{{angle bracket|foo}}'''</syntaxhighlight> → '''{{angbr|foo}}''' *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{angle bracket|<u>foo</u>}}</syntaxhighlight> → {{angbr|<u>foo</u>}} *<syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{angle bracket|''foo''}}</syntaxhighlight> → {{angbr|''foo''}} هي سانچو برابر نشان (=) سان سڌو صحيح ڪم نٿو ڪري۔ هن مسئلي کان بچڻ لاءِ پيرا ميٽر کي <code>1=</code> سان شروع ڪريو يا [[Template:Escape template list]] ڏسو۔ == مطلب == زاويه قوسين جا ڪيترائي استعمال آهن جيئن نشانيون ۽ علامتون۔ وڌيڪ لاءِ ڏسو [[زاويه قوسين]]۔ == پڻ ڏسو == * {{tl|Graphetic unit}} * {{tl|abs}} * {{tl|Circumfix}} * {{tl|Bracket}} * {{tl|Braket}}، {{tl|Bra-ket}}، {{tl|Bra}}، {{tl|Ket}} * {{tl|Langle}}، {{tl|Rangle}} * {{tl|norm}} * {{tl|pars}} == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "متن", "description": "اهو متن جيڪو زاويه قوسين ۾ رکڻو آهي", "example": "ψ|Ĥ|ψ", "type": "line", "suggested": true } }, "description": "متن کي زاويه قوسين ۾ رکي ٿو۔ گرافيڪي نشان ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو." } </templatedata> {{math templates|notation}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:ٻولي فارميٽنگ ۽ فنڪشن سانچا]] [[زمرو:اکر سانچا]] [[زمرو:رياضي جي فارميٽنگ سانچا]] }}</includeonly> 5prth93stivyw5a0yt2cg2f38gfa0q5 10 95758 374957 2026-04-30T23:43:11Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly><span class="nowrap">&#124;<span style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em">{{{1|}}}</span>&#124;</span></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 374957 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="nowrap">&#124;<span style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em">{{{1|}}}</span>&#124;</span></includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 95ypgt4cdqqwt424pmkjhhksvbeqno3 10 95759 374958 2026-04-30T23:49:10Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{tsh|gph|grat|gret}} == استعمال == [[Orthography|املا]] جي بحثن ۾، عمودي ليڪون {{graphetic unit}} ڪڏهن ڪڏهن [[گلف]] (glyph) (جن کي ''گراف'' پڻ چيو ويندو آهي) ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿينديون آهن، جيڪي [[ڪنڊ وريون ڏنگيون|{{angle bracket| }}]] ۾ ڏيکاريل [[گرافيِم]] (grapheme) کان مختلف هونديون آهن۔ هي بلڪل... 374958 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{tsh|gph|grat|gret}} == استعمال == [[Orthography|املا]] جي بحثن ۾، عمودي ليڪون {{graphetic unit}} ڪڏهن ڪڏهن [[گلف]] (glyph) (جن کي ''گراف'' پڻ چيو ويندو آهي) ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿينديون آهن، جيڪي [[ڪنڊ وريون ڏنگيون|{{angle bracket| }}]] ۾ ڏيکاريل [[گرافيِم]] (grapheme) کان مختلف هونديون آهن۔ هي بلڪل اهڙيءَ طرح آهي جيئن لسانيات ۾ [[ڏنگيون|{{bracket| }}]] ۽ / / نشان [[فون (فونيٽڪس)|فون]] ۽ [[فونيم]] (phoneme) کي ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندا آهن۔ === مثال === {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{Graphetic unit|a}}</nowiki>}} {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{gph|a}}</nowiki>}} {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{grat|a}}</nowiki>}} {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{gret|a}}</nowiki>}} ==== ابتڙ مثال ==== {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{grapheme|a}}</nowiki>}} {{nowiki template demo|format=inline|<nowiki>{{gpm|a}}</nowiki>}} == پڻ ڏسو == * {{tl|angle bracket}} * {{tl|Orthography notation}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ --> [[زمرو:ٻولي جي فارميٽنگ ۽ فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> md1a0u1b88pls3z7hl7uvy80qjmv8jh 10 95760 374959 2026-04-30T23:54:58Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly><span class="nowrap">&#124;{{#if:{{{1|}}}|<span style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#124;</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 374959 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="nowrap">&#124;{{#if:{{{1|}}}|<span style="padding-left:0.1em; padding-right:0.1em;">{{{1}}}</span>|&nbsp;&middot;&nbsp;}}&#124;</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 15boj8n8yug0j3lh1wdsdzbmr88466o 10 95761 374960 2026-05-01T00:06:05Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Side box|class=noprint selfref | text=هي صفحو [[International Phonetic Alphabet|IPA]] نشانن کي املا يا ٻين لساني تجزين لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ هن ۾ {{nwr|<code>⟨&nbsp;⟩</code>، <code>{{!}}&nbsp;{{!}}</code>}} {{nwr|<code>/&nbsp;/</code> ۽ <code>[&nbsp;]</code>}} {{nwr|جي استعمال جي معنيٰ لاءِ}} ڏسو [[International Phonetic Alphabet#Brackets and transcription delimiters|هي صفحو]]۔ }} <no... 374960 wikitext text/x-wiki {{Side box|class=noprint selfref | text=هي صفحو [[International Phonetic Alphabet|IPA]] نشانن کي املا يا ٻين لساني تجزين لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ هن ۾ {{nwr|<code>⟨&nbsp;⟩</code>، <code>{{!}}&nbsp;{{!}}</code>}} {{nwr|<code>/&nbsp;/</code> ۽ <code>[&nbsp;]</code>}} {{nwr|جي استعمال جي معنيٰ لاءِ}} ڏسو [[International Phonetic Alphabet#Brackets and transcription delimiters|هي صفحو]]۔ }} <noinclude> {{documentation}} </noinclude> akmqv59cla5eyj5xnnndvtdpzwqst6x 10 95762 374961 2026-05-01T00:09:02Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> == استعمال == هي سانچو پڙهندڙن کي آگاهي ڏيڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي ته املا (orthography)، گرافيِم، لسانيات ۽ ٽائپوگرافي سان لاڳاپيل مضمونن ۾ خاص قسم جو مارڪ اپ استعمال ڪيو ويو آهي، ۽ اهي وڌيڪ تفصيلي وضاحتون ڪٿي حاصل... 374961 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> == استعمال == هي سانچو پڙهندڙن کي آگاهي ڏيڻ لاءِ ٺاهيو ويو آهي ته املا (orthography)، گرافيِم، لسانيات ۽ ٽائپوگرافي سان لاڳاپيل مضمونن ۾ خاص قسم جو مارڪ اپ استعمال ڪيو ويو آهي، ۽ اهي وڌيڪ تفصيلي وضاحتون ڪٿي حاصل ڪري سگهن ٿا۔ === پيرا ميٽر === هن سانچي جي پهرين صورت ۾ ڪو به دليل (argument) ناهي، تنهن ڪري "|section" اختيار موجود ناهي۔ <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هيٺ هن لڪير کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:لسانيات جا سانچا]] }}</includeonly> c82wb3wop7avus7u5cgmtv5dyj74qtl 10 95763 374962 2026-05-01T00:12:48Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{documentation subpage}} {{High-use}} {{template shortcut|sigfig}} هي سانچو ڏنل انپٽ جي بنياد تي ٻه مختلف ڪم سرانجام ڏئي ٿو: # جيڪڏهن صرف هڪ پيرا ميٽر ڏنو وڃي، ته هي سانچو ڏنل عدد ۾ [[significant figures|معنيٰ خيز عدد]]ن جو تعداد ڳڻي ٿو، جيڪي حدن 10¹² کان 10^{{{formatnum:-12}}} ۽ {{formatnum:-10}}^{{{formatnum:-12}}} کا... 374962 wikitext text/x-wiki {{documentation subpage}} {{High-use}} {{template shortcut|sigfig}} هي سانچو ڏنل انپٽ جي بنياد تي ٻه مختلف ڪم سرانجام ڏئي ٿو: # جيڪڏهن صرف هڪ پيرا ميٽر ڏنو وڃي، ته هي سانچو ڏنل عدد ۾ [[significant figures|معنيٰ خيز عدد]]ن جو تعداد ڳڻي ٿو، جيڪي حدن 10¹² کان 10^{{{formatnum:-12}}} ۽ {{formatnum:-10}}^{{{formatnum:-12}}} کان {{formatnum:-10}}¹² جي وچ ۾ هجن۔ هن حد کان ٻاهر وارا عدد نظرانداز ڪيا وڃن ٿا۔ # جيڪڏهن ٻه پيرا ميٽر ڏنا وڃن، ته هي سانچو پهرين عدد کي ٻئي پيرا ميٽر موجب معنيٰ خيز عددن تائين گول (round) ڪري ٿو۔ == مثال == === ٻه پيرا ميٽر === *{{tld|significant figures|123.456|7|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.456|6|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.456|5|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.456|4|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|123,456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|12345.6|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|1234.56|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|12.3456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|1.23456|3|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|.123456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|.0123456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|.00123456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|0.123456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|0.0123456|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|0.00123456|3|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|123.456|2|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.456|1|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.456|0|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|987654321|9|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|8|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|7|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|6|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|5|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|4|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|3|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|2|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|987654321|1|_show_result=y}} === هڪ پيرا ميٽر === *{{tld|significant figures|123400|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|12340|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|1234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|123.4|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|12.34|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|1.234|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|0.1234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|0.01234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|0.001234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|.1234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|.01234|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|.001234|_show_result=y}} ---- *{{tld|significant figures|-123.4|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|-12.34|_show_result=y}} *{{tld|significant figures|-1.234|_show_result=y}} == مددگار سانچا ۽ ماڊيول == * {{tl|Significant figures/rnd}}، جيڪو {{tl|Rnd}} استعمال ڪري ٿو، جيڪو {{module link|Math|precision_format}} استعمال ڪري ٿو * {{tl|Significant figures/sum}}، جيڪو {{tl|Precision}} استعمال ڪري ٿو، جيڪو {{module link|Math|precision}} استعمال ڪري ٿو * {{tl|Order of magnitude}} <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> 6tpk3olvsb0dvl4sbpx74mh5rw29zp1 10 95764 374963 2026-05-01T00:15:15Z Intisar Ali 8681 صفحي کي [[سانچو:Sigfig]] ڏانھن چوريو 374963 wikitext text/x-wiki #چوريو[[سانچو:Sigfig]] 8o2ixmpseqde9gj41qv3pkqnqud0rqd 10 95765 374964 2026-05-01T00:16:26Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: <includeonly>{{Round | {{#expr: {{replace|{{{1|}}}|,|}} }} | {{{2|0}}} }}</includeonly><noinclude>{{#invoke:documentation|main|_content={{ {{#invoke:documentation|contentTitle}}}}}} </noinclude> 374964 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Round | {{#expr: {{replace|{{{1|}}}|,|}} }} | {{{2|0}}} }}</includeonly><noinclude>{{#invoke:documentation|main|_content={{ {{#invoke:documentation|contentTitle}}}}}} </noinclude> 440ctgfiqb8ft4qgz0qr9nr9x8w91ax 10 95766 374965 2026-05-01T00:18:10Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|rndcalc}} <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> هي سانچو ڪنهن حساب (calculation) کي سرانجام ڏئي پوءِ نتيجي کي گول (round) ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ == استعمال == *{{tlxi|rounded calculation|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} *متبادل نالو: {{tlxi|rndcalc|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} ==... 374965 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|rndcalc}} <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> هي سانچو ڪنهن حساب (calculation) کي سرانجام ڏئي پوءِ نتيجي کي گول (round) ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ == استعمال == *{{tlxi|rounded calculation|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} *متبادل نالو: {{tlxi|rndcalc|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} == مثال == # {{tlc|rounded calculation|900/5,679|5}}: {{rounded calculation|900/5,679|5}} # {{tlc|rounded calculation|2/3 * 4^2|1}}: {{rounded calculation|2/3 * 4^2|1}} # {{tlc|rndcalc|2/3|0}}: {{rndcalc|2/3|0}} # {{tlc|rounded calculation|12345|-2}}: {{rounded calculation|12345|-2}} ==Template Data== <templatedata> { "description": "هي سانچو ڪنهن حساب کي سرانجام ڏئي پوءِ نتيجي کي گول ڪري ڏيکاري ٿو۔", "params": { "1": { "label": "حساب", "description": "هڪ حسابي اظهار", "example": "2/3 * 4^2", "required": true, "type": "string" }, "2": { "label": "اعشاري جڳهون", "description": "اعشاري جڳهن جو تعداد", "example": "3", "default": "0", "type": "number" } }, "paramOrder": [ "1", "2" ] } </templatedata> == پڻ ڏسو == *{{tl|round}} *{{tl|significant figures}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هيٺ هن لڪير کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> 8cvbizem0dg9kbp4my3ihhui7kir0am 374966 374965 2026-05-01T00:18:35Z Intisar Ali 8681 374966 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Template shortcut|rndcalc}} <!-- زمرا هيٺ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> هي سانچو ڪنهن حساب (calculation) کي سرانجام ڏئي پوءِ نتيجي کي گول (round) ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي۔ == استعمال == *{{tlxi|rounded calculation|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} *متبادل نالو: {{tlxi|rndcalc|<حساب>|<اعشاري جڳهون>}} == مثال == # {{tlc|rounded calculation|900/5,679|5}}: {{rounded calculation|900/5,679|5}} # {{tlc|rounded calculation|2/3 * 4^2|1}}: {{rounded calculation|2/3 * 4^2|1}} # {{tlc|rndcalc|2/3|0}}: {{rndcalc|2/3|0}} # {{tlc|rounded calculation|12345|-2}}: {{rounded calculation|12345|-2}} == سانچائي ڊيٽا== <templatedata> { "description": "هي سانچو ڪنهن حساب کي سرانجام ڏئي پوءِ نتيجي کي گول ڪري ڏيکاري ٿو۔", "params": { "1": { "label": "حساب", "description": "هڪ حسابي اظهار", "example": "2/3 * 4^2", "required": true, "type": "string" }, "2": { "label": "اعشاري جڳهون", "description": "اعشاري جڳهن جو تعداد", "example": "3", "default": "0", "type": "number" } }, "paramOrder": [ "1", "2" ] } </templatedata> == پڻ ڏسو == *{{tl|round}} *{{tl|significant figures}} <includeonly>{{sandbox other|| <!-- زمرا هيٺ هن لڪير کان پوءِ شامل ڪريو؛ انٽر وڪيز وڪيڊيٽا تي --> [[زمرو:رياضي جا فنڪشن سانچا]] }}</includeonly> 8w0ehv57r7is4ntehz67647tt8y7mue 10 95767 374967 2026-05-01T00:20:40Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Navbox | name = Fractions and ratios | title = [[Fraction|ڀاڱا]] ۽ [[ratio|نسبت]] | state = {{{state|{{{1|autocollapse}}}}}} | listclass = hlist | groupstyle = text-align: center; | image = [[File:Aspect-ratio-4x3.svg|x50px|link=|alt=ويڪر ۽ اوچائي جو نسبت (معياري ٽيليويزن).]] | imageleft = [[File:Unicode 0x0025.svg|x50px]] | imageleftstyle = min-width: 60px | group1 = ورهاست ۽ نسبت | list1 = *Division (mathematics)|... 374967 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Fractions and ratios | title = [[Fraction|ڀاڱا]] ۽ [[ratio|نسبت]] | state = {{{state|{{{1|autocollapse}}}}}} | listclass = hlist | groupstyle = text-align: center; | image = [[File:Aspect-ratio-4x3.svg|x50px|link=|alt=ويڪر ۽ اوچائي جو نسبت (معياري ٽيليويزن).]] | imageleft = [[File:Unicode 0x0025.svg|x50px]] | imageleftstyle = min-width: 60px | group1 = ورهاست ۽ نسبت | list1 = *[[Division (mathematics)|Dividend]] ÷ [[Divisor]] = [[Quotient]] | group2 = ڀاڱو | list2 = *{{large|{{sfrac|Numerator|Denominator}}}} = Quotient | group3 = <!--ٻيا--> | list3 = *[[Algebraic fraction|الجبرائي]] *[[Aspect ratio|نسبت]] *[[Binary number|ٻٽي عدد]] *[[Continued fraction|مسلسل]] *[[Decimal#Decimal fractions|اعشاري]] *[[Dyadic rational|ٻٽي تناسبي]] *[[Egyptian fraction|مصري]] *[[Golden ratio|سونهري]] **[[Silver ratio|چانديءَ وارو]] *[[Integer|صحیح عدد]] *[[Irreducible fraction|غير قابلِ اختزال]] **[[Reduction (mathematics)|اختزال]] *[[Just intonation|صحيح سُر بندي]] *[[Lowest common denominator|گھٽ ۾ گھٽ گڏيل مخرج]] *[[Interval (music)|موسيقي وقفو]] *[[Paper size|ڪاغذ جو ماپ]] *[[Percentage|سيڪڙو]] *[[Unit fraction|واحد ڀاڱو]] }} <noinclude> {{documentation|content= {{collapsible option |statename=optional}} == پڻ ڏسو == *{{tl|Frac}} *{{tl|Ratio}} *{{tl|Round}} *{{tl|Percentage}} *{{tl|Metallic ratios}} *{{tl|Orders of magnitude}} [[زمرو:حسابيات جا نيويگيشنل باڪس]] }} </noinclude> sl8skq94obb1ng4g1ulwn9w1f6fmuzv 374968 374967 2026-05-01T00:25:21Z Intisar Ali 8681 /* */ 374968 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Fractions and ratios | title = [[Fraction|ڀاڱا]] ۽ [[ratio|نسبت]] | state = {{{state|{{{1|autocollapse}}}}}} | listclass = hlist | groupstyle = text-align: center; | image = [[File:Aspect-ratio-4x3.svg|x50px|link=|alt=ويڪر ۽ اوچائي جو نسبت (معياري ٽيليويزن).]] | imageleft = [[File:Unicode 0x0025.svg|x50px]] | imageleftstyle = min-width: 60px | group1 = ورهاست ۽ نسبت | list1 = *[[ونڊ (رياضي)|ونڊ]] ÷ [[Divisor]] = [[Quotient]] | group2 = ڀاڱو | list2 = *{{large|{{sfrac|Numerator|Denominator}}}} = Quotient | group3 = <!--ٻيا--> | list3 = *[[Algebraic fraction|الجبرائي]] *[[Aspect ratio|نسبت]] *[[Binary number|ٻٽي عدد]] *[[Continued fraction|مسلسل]] *[[Decimal#Decimal fractions|اعشاري]] *[[Dyadic rational|ٻٽي تناسبي]] *[[Egyptian fraction|مصري]] *[[Golden ratio|سونهري]] **[[Silver ratio|چانديءَ وارو]] *[[Integer|صحیح عدد]] *[[Irreducible fraction|غير قابلِ اختزال]] **[[Reduction (mathematics)|اختزال]] *[[Just intonation|صحيح سُر بندي]] *[[Lowest common denominator|گھٽ ۾ گھٽ گڏيل مخرج]] *[[Interval (music)|موسيقي وقفو]] *[[Paper size|ڪاغذ جو ماپ]] *[[Percentage|سيڪڙو]] *[[Unit fraction|واحد ڀاڱو]] }} <noinclude> {{documentation|content= {{collapsible option |statename=optional}} == پڻ ڏسو == *{{tl|Frac}} *{{tl|Ratio}} *{{tl|Round}} *{{tl|Percentage}} *{{tl|Metallic ratios}} *{{tl|Orders of magnitude}} [[زمرو:حسابيات جا نيويگيشنل باڪس]] }} </noinclude> gsfel0b84jyputuolstt6xh5ujpnzyo 0 95768 374969 2026-05-01T00:26:24Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''و... 374969 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ونڊ ==== ڇاڪاڻ ته [[ميٽرڪس ضرب]] [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، تنهنڪري [[کاٻي ونڊ]] پڻ بيان ڪري سگهجي ٿي۔ fd23hchihrsp98j33f82dqqouwt4n2k 374970 374969 2026-05-01T00:29:39Z Intisar Ali 8681 374970 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == صفر سان ورهاست == {{main|صفر سان ورهاست}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[صفر]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ صفر کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه صفر ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[صفر رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ورهاست]] * [[گيلي ورهاست]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ورهاست جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == نوٽس == {{Notelist}} == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] 680aylo815yj2q3gq9u9eyolcj0whbi 374971 374970 2026-05-01T00:30:59Z Intisar Ali 8681 374971 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ورهاست == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ورهاست]] * [[گيلي ورهاست]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ورهاست جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == نوٽس == {{Notelist}} == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] jhuk8e2lffjm8y27gyv1a9abbivrjcc 374972 374971 2026-05-01T00:31:21Z Intisar Ali 8681 374972 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ورهاست]] * [[گيلي ورهاست]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ورهاست جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == نوٽس == {{Notelist}} == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] 9z84h8lp98eag25rfqc9gi3x5obqj2d 374973 374972 2026-05-01T00:32:04Z Intisar Ali 8681 /* پڻ ڏسو */ 374973 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ونڊ]] * [[گيلي ونڊ]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ونڊ جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == نوٽس == {{Notelist}} == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] bvjquqhpt0s5v02o3lr2oek18s1yjd0 374974 374973 2026-05-01T00:32:32Z Intisar Ali 8681 374974 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ونڊ]] * [[گيلي ونڊ]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ونڊ جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == حوالا == {{Reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] dbnu6fgrg61bshohp4i8cfvmn887vct 374975 374974 2026-05-01T00:33:25Z Intisar Ali 8681 374975 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[quotition and partition]] جي صورت ۾ آهي: quotition جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ partition جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ونڊ]] * [[گيلي ونڊ]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ونڊ جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == حوالا == {{Reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] ku4mgrk1c5kdl9udqcva1r8rextlfbo 374976 374975 2026-05-01T00:35:24Z Intisar Ali 8681 374976 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[ڪوٽيشن ۽ ورھاست]] جي صورت ۾ آهي: ڪوٽيشن جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ ورھاست جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ونڊ]] * [[گيلي ونڊ]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ونڊ جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == حوالا == {{Reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] c1jag0izt91xxx19u612f9yxo42lxgn 375007 374976 2026-05-01T04:42:20Z Ibne maryam 17680 added [[Category:رياضي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375007 wikitext text/x-wiki {{مختصر وضاحت|حسابي عمل}} {{redirect|ورهايل}} {{More citations needed|date=October 2014}} [[File:Divide20by4.svg|thumb|alt=20 صوفن واري هڪ ٿالهي کي چئن حصن ۾ ورهايو ويو آهي، هر حصي ۾ 5 صوف آهن.|20 / 4 = 5، هتي صوفن سان ڏيکاريل آهي۔ زباني طور چيو ويندو آهي: "ويهه کي چار سان ورهائجي ته پنج ٿين ٿا۔"]] {{Arithmetic operations}} '''ونڊ''' [[حساب]] جي چئن بنيادي عملن مان هڪ آهي۔ ٻيا عمل [[واڌ]]، [[ڪٽوتي]] ۽ [[ضرب]] آهن۔ جنهن شيءِ کي ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم''''' چئبو آهي، جنهن سان ورهايو وڃي ان کي '''''مقسوم عليہ''''' چئبو آهي، ۽ نتيجي کي ''[[خارج قسمت]]'' چئبو آهي۔ ابتدائي سطح تي ٻن [[قدرتي عدد]]ن جي ونڊ، ٻين [[quotition and partition|ممڪن تشريحن]] سان گڏ، اهو عمل آهي جنهن سان معلوم ڪجي ته هڪ عدد ٻئي عدد ۾ ڪيترا ڀيرا شامل آهي۔<ref>{{cite book|last1=Blake|first1=A. G.|title=Arithmetic|date=1887|publisher=[[اليگزينڊر ٿام (المانڪ ايڊيٽر)|Alexander Thom & Company]]|location=[[ڊبلن|ڊبلن، آئرلينڊ]]}}</ref>{{rp|7}} مثال طور، جيڪڏهن 20 صوف 4 ماڻهن ۾ برابر ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي 5 صوف ملندا (تصوير ڏسو). بهرحال، اهو ڀيرا اچڻ وارو عدد يا شامل ٿيندڙ عدد (مقسوم عليہ) لازمي طور [[صحیح عدد]] نه هوندو۔ ٻن [[قدرتي عددن]] جي [[باقي سان ونڊ]] يا [[يوڪلدي ونڊ]] هڪ صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ڏئي ٿي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته ٻيو عدد پهرئين عدد ۾ مڪمل طور ڪيترا ڀيرا اچي ٿو، ۽ هڪ ''باقي'' ڏئي ٿي، جيڪو پهرئين عدد جو اهو حصو آهي جيڪو خارج قسمت ڳڻڻ وقت بچي وڃي ٿو، جڏهن ٻئي عدد جي سائيز جو وڌيڪ مڪمل حصو مختص نٿو ڪري سگهجي۔ مثال طور، جيڪڏهن 21 صوف 4 ماڻهن ۾ ورهايا وڃن، ته هر ماڻهو کي ٻيهر 5 صوف ملندا، ۽ 1 صوف بچندو۔ ونڊ هميشه هڪ ئي عدد ڏئي، نه ڪي صحيح خارج قسمت ۽ باقي، ان لاءِ قدرتي عددن کي [[تناسبي عدد]]ن يا [[حقيقي عدد]]ن تائين وڌائڻو پوندو۔ انهن وڌايل [[عددي نظام]]ن ۾، ونڊ ضرب جو اُلٽو عمل آهي، يعني {{math|''a'' {{=}} ''c'' / ''b''}} جو مطلب آهي {{math|''a'' × ''b'' {{=}} ''c''}}، بشرطيڪ {{math|''b''}} صفر نه هجي۔ جيڪڏهن {{math|1=''b'' = 0}} هجي، ته اها [[صفر سان ونڊ]] آهي، جيڪا غير متعين آهي۔{{efn|صفر سان ونڊ ڪن حالتن ۾ متعين ڪري سگهجي ٿي، يا ته حقيقي عددن کي [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ]] يا [[منصوبي طور وڌايل حقيقي ليڪ]] تائين وڌائي، يا جڏهن اها انهن عددن سان ونڊ جي حد طور اچي جيڪي 0 ڏانهن وڃن ٿا۔ مثال: {{math|lim_''x''→0 {{sfrac|sin ''x''|''x''}} {{=}} 1.}}<ref name="mwdiv" /><ref name="db0">{{MathWorld|id=DivisionbyZero|title=Division by Zero}}</ref>}}<ref>{{cite book|last1=Derbyshire|first1=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|date=2004|publisher=[[پينگوئن بڪس]]|location=[[نيو يارڪ شهر]]|isbn=978-0-452-28525-5}}</ref>{{rp|246}} 21 صوفن واري مثال ۾، هر ماڻهو کي 5 صوف ۽ هڪ صوف جو چوٿون حصو ملندو، اهڙيءَ طرح ڪا باقي شيءِ نه بچندي۔ ونڊ جا ٻئي روپ مختلف [[الجبرائي ساخت]]ن ۾ ظاهر ٿين ٿا، جيڪي رياضياتي ساخت بيان ڪرڻ جا مختلف طريقا آهن۔ جن ساختن ۾ يوڪلدي ونڊ (باقي سان) متعين هجي، انهن کي [[يوڪلدي ميدان]] چئبو آهي، ۽ انهن ۾ هڪ [[غير متعين (متغير)|غير متعين]] ۾ [[ڪثير رقمي رنگ]] شامل آهن (جيڪي هڪ متغير واري فارمولن تي ضرب ۽ واڌ بيان ڪن ٿا). جن ساختن ۾ سڀني غير صفر عنصرن سان ونڊ (هڪ نتيجي سان) متعين هجي، انهن کي [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] ۽ [[ونڊ رنگ]] چئبو آهي۔ هڪ [[رنگ (رياضيات)|رنگ]] ۾ اهي عنصر جن سان ونڊ هميشه ممڪن هجي، [[واحد (رنگ نظريو)|واحد]] سڏبا آهن (مثال طور صحيح عددن جي رنگ ۾ 1 ۽ −1). الجبرائي ساختن ۾ ونڊ جي هڪ ٻي تعميم [[خارج قسمت گروپ]] آهي، جنهن ۾ "ونڊ" جو نتيجو عدد بدران هڪ گروپ هوندو آهي۔ == تعارف == ونڊ کي ڏسڻ جو سڀ کان سادو طريقو [[ڪوٽيشن ۽ ورھاست]] جي صورت ۾ آهي: ڪوٽيشن جي نظرئي موجب، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي 5 جا ايترا عدد جيڪي گڏ ڪيا وڃن ته 20 ملي۔ ورھاست جي لحاظ کان، {{math|20 / 5}} جو مطلب آهي انهن 5 حصن مان هر حصي جي سائيز، جن ۾ 20 جي سائيز واري مجموعي کي ورهايو ويو آهي۔ مثال طور، 20 صوف پنج گروپن ۾ ورهائجن ته هر گروپ ۾ چار صوف ٿيندا، يعني "ويهه کي پنج سان ورهائڻ برابر آهي چار". ان کي {{math|1=20 / 5 = 4}} يا {{math|1={{sfrac|20|5}} = 4}} سان ڏيکاريو ويندو آهي۔<ref name="mwdiv">{{MathWorld|id=Division|title=Division}}</ref> مثال ۾، 20 مقسوم، 5 مقسوم عليہ، ۽ 4 خارج قسمت آهي۔ ٻين بنيادي عملن جي ابتڙ، قدرتي عددن جي ونڊ ۾ ڪڏهن ڪڏهن [[باقي]] بچندي آهي جيڪا مقسوم ۾ برابر طرح نٿي وڃي؛ مثال طور، {{math|10 / 3}} ۾ باقي 1 بچي ٿي، ڇاڪاڻ ته 10، 3 جو مضاعف ناهي۔ ڪڏهن ڪڏهن هن باقي کي خارج قسمت ۾ [[ڪسري حصو]] طور شامل ڪيو ويندو آهي، تنهنڪري {{math|10 / 3}} برابر آهي {{math|{{sfrac|3|1|3}}}} يا {{math|3.33...}}، پر [[صحیح عدد]]ي ونڊ جي تناظر ۾، جتي عددن ۾ ڪسري حصو نه هوندو آهي، باقي کي الڳ رکيو ويندو آهي (يا غير معمولي طور تي، ڇڏي ڏنو يا [[گولائي|گول]] ڪيو ويندو آهي).<ref name="mwintdiv">{{MathWorld|id=IntegerDivision|title=Integer Division}}</ref> جڏهن باقي کي ڪسر طور رکيو وڃي، ته اهو [[تناسبي عدد]] ڏئي ٿو۔ سڀني تناسبي عددن جو مجموعو صحيح عددن کي صحيح عددن جي ونڊ جي سڀني ممڪن نتيجن سان وڌائڻ سان ٺهي ٿو۔ ضرب ۽ واڌ جي ابتڙ، ونڊ [[مٽاسٽا واري]] نه آهي، يعني {{math|''a'' / ''b''}} هميشه {{math|''b'' / ''a''}} جي برابر نه هوندو۔<ref>http://www.mathwords.com/c/commutative.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028172101/http://www.mathwords.com/c/commutative.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> ونڊ عام طور [[اتحادي]] به نه آهي، يعني بار بار ونڊ ڪرڻ وقت ونڊ جو ترتيب نتيجو بدلائي سگهي ٿو۔<ref>http://www.mathwords.com/a/associative_operation.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181028042107/http://mathwords.com/a/associative_operation.htm |date=2018-10-28 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> مثال طور، {{math|(24 / 6) / 2 {{=}} 2}}، پر {{math|24 / (6 / 2) {{=}} 8}} (جتي قوسين جو استعمال ظاهر ڪري ٿو ته قوسين اندر عمل ٻاهرين عملن کان اڳ ڪيا ويندا آهن). ونڊ روايتي طور [[کاٻي اتحادي عمل ڪندڙ|کاٻي اتحادي]] سمجهي ويندي آهي۔ يعني، جيڪڏهن هڪ قطار ۾ ڪيتريون ونڊون هجن، ته حساب جو ترتيب کاٻي کان ساڄي طرف ٿيندو آهي:<ref name="Order of arithmetic operations">جارج مارڪ برگمين: [https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html حسابي عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305004813/https://math.berkeley.edu/~gbergman/misc/numbers/ord_ops.html |date=2017-03-05 }}</ref><ref name="The Order of Operations">ايجوڪيشن پليس: [http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html عملن جو ترتيب] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170608144614/http://eduplace.com/math/mathsteps/4/a/index.html |date=2017-06-08 }}</ref> : <math>a / b / c = (a / b) / c = a / (b \times c) \;\ne\; a/(b/c)= (a\times c)/b.</math> ونڊ واڌ ۽ ڪٽوتي تي ساڄي ورهائيندڙ آهي، هن معنيٰ ۾ ته: : <math>\frac{a \pm b}{c} = (a \pm b) / c = (a/c)\pm (b/c) =\frac{a}{c} \pm \frac{b}{c}.</math> ضرب ۾ به ائين ئي آهي، جيئن <math>(a + b) \times c = a \times c + b \times c</math>. بهرحال، ونڊ ''کاٻي ورهائيندڙ'' نه آهي، ڇاڪاڻ ته: : <math>\frac{a}{b + c} = a / (b + c) \;\ne\; (a/b) + (a/c) = \frac{ac+ab}{bc}.</math> &nbsp; مثال طور <math>\frac{12}{2+4} = \frac{12}{6} = 2 ,</math> پر <math>\frac{12}{2} + \frac{12}{4} = 6+3 = 9 .</math> هي ضرب جي حالت کان مختلف آهي، جيڪا کاٻي ۽ ساڄي ٻنهي طرفن کان ورهائيندڙ آهي، ۽ تنهنڪري [[ورهائيندڙ قانون|ورهائيندڙ]] آهي۔ == نشان نويسي == {{further|ونڊ جو نشان}} [[File:Skjermbilete 2012-11-03 kl. 02.48.36.png|thumb|پلس ۽ مائنس۔ هڪ [[اوبيلس]] جيڪو 2010ع جي ٽيڪس سال لاءِ سرڪاري نارويجي واپاري بيان فارم «Næringsoppgave 1» جي اقتباس ۾ مائنس نشان جي هڪ صورت طور استعمال ٿيو آهي۔]] الجبراء ۽ سائنس ۾ ونڊ اڪثر ''مقسوم'' کي ''مقسوم عليہ'' جي مٿان رکي، وچ ۾ افقي ليڪ، جنهن کي [[ڪسري ليڪ]] پڻ چئبو آهي، سان ڏيکاري ويندي آهي۔ مثال طور، "''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ" هن طرح لکجي ٿو: :<math>\frac ab</math> جنهن کي بلند آواز ۾ "''a'' کي ''b'' سان ورهايو" يا "''a'' مٿان ''b''" طور به پڙهي سگهجي ٿو۔ ونڊ کي هڪ ئي لائين ۾ ظاهر ڪرڻ جو طريقو اهو آهي ته ''مقسوم'' (يا شمار ڪندڙ) لکي، پوءِ [[سليش (اوقاف)|سليش]]، پوءِ ''مقسوم عليہ'' (يا مخرج) لکي، هن طرح: :<math>a/b</math> اڪثر ڪمپيوٽر [[پروگرامنگ ٻولي]]ن ۾ ونڊ بيان ڪرڻ جو هي عام طريقو آهي، ڇاڪاڻ ته اهو [[ASCII]] اکرن جي سادي قطار طور آساني سان لکجي سگهي ٿو۔ (اهو [[خارج قسمت شئي]]ن لاءِ [[مجرد الجبراء]] ۾ به واحد استعمال ٿيندڙ نشان نويسي آهي.) ڪجهه [[رياضياتي سافٽ ويئر]]، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ [[گنو آڪٽيو]]، operand کي ابتڙ ترتيب ۾ لکڻ جي اجازت ڏين ٿا، [[بيڪ سليش]] کي ونڊ عمل ڪندڙ طور استعمال ڪندي: :<math>b\backslash a</math> انهن ٻن صورتن جي وچ واري هڪ طباعتي تبديلي [[solidus (punctuation)|سولڊس]] (ڪسري سليش) استعمال ڪري ٿي، پر مقسوم کي مٿي ۽ مقسوم عليہ کي هيٺ ڪري ٿي: :<math>{}^{a}\!/{}_{b}</math> انهن مان ڪا به صورت [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿي سگهي ٿي۔ ڪسر هڪ ونڊ وارو اظهار آهي جنهن ۾ مقسوم ۽ مقسوم عليہ ٻئي [[صحیح عدد]] هوندا آهن (عام طور ''شمار ڪندڙ'' ۽ ''مخرج'' سڏبا آهن)، ۽ ان مان اهو لازمي مطلب نه نڪري ٿو ته ونڊ کي وڌيڪ حل ڪرڻو آهي۔ ونڊ ڏيکارڻ جو ٻيو طريقو [[ونڊ جو نشان]] (÷، جنهن کي [[اوبيلس]] پڻ چئبو آهي، جيتوڻيڪ هن اصطلاح جون ٻيون معنائون به آهن) استعمال ڪرڻ آهي، جيڪو حساب ۾ عام آهي: :<math>a \div b</math> هي صورت ابتدائي حساب کان سواءِ گهٽ استعمال ٿئي ٿي۔ [[آئي ايس او 80000-2]]-10.6 چوي ٿو ته اهو استعمال نه ٿيڻ گهرجي۔ هي ونڊ جو نشان اڪيلو به ونڊ عمل ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، جيئن [[ڳڻپيوڪر]] جي هڪ ڪنجي تي نشان طور۔ اوبيلس سوئس رياضي دان [[يوهان راهن]] 1659ع ۾ ''Teutsche Algebra'' ۾ متعارف ڪرايو۔<ref name="Cajori">{{cite book|author=Cajori, Florian|title=A History of Mathematical Notations|url=https://archive.org/details/b29980343_0002|publisher=Open Court Pub. Co.|year=1929}}</ref>{{rp|211}} ÷ نشان ڪجهه يورپي ملڪن ۾ ڪٽوتي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو، تنهنڪري ان جو استعمال غلط سمجهي سگهجي ٿو۔<ref>{{cite book |chapter-url=https://www.unicode.org/versions/Unicode10.0.0/ch06.pdf#G7935 | page=280, Obelus | chapter = 6. Writing Systems and Punctuation | publisher= Unicode Consortium | title = The Unicode® Standard: Version 10.0 – Core Specification | date= June 2017}}</ref> ڪجهه غير [[انگريزي ٻولي|انگريزي]] ڳالهائيندڙ ملڪن ۾، ونڊ ڏيکارڻ لاءِ ڪولن استعمال ڪيو ويندو آهي:<ref>{{cite book|title=Mathematics for Teachers: An Interactive Approach for Grades K–8|page=126|author=Thomas Sonnabend|publisher=Brooks/Cole, Cengage Learning (Charles Van Wagner)|year=2010|isbn=978-0-495-56166-8}}</ref> :<math>a : b</math> هي نشان نويسي [[گوٽفرائيڊ ويلهلم لائبنز]] پنهنجي 1684ع واري ''Acta eruditorum'' ۾ متعارف ڪرائي۔<ref name="Cajori" />{{rp|295}} لائبنز کي نسبت ۽ ونڊ لاءِ الڳ الڳ نشان پسند نه هئا۔ بهرحال، انگريزي استعمال ۾ [[ڪولن (اوقاف)|ڪولن]] کي لاڳاپيل تصور [[نسبت]] ظاهر ڪرڻ تائين محدود رکيو ويندو آهي۔ 19هين صدي کان آمريڪي نصابي ڪتابن ۾ <math>b)a</math> يا <math>b \overline{)a}</math> استعمال ٿيو آهي، جنهن جو مطلب آهي ''a'' کي ''b'' سان ورهائڻ، خاص طور [[ڊگهي ونڊ]] جي بحث ۾۔ هن نشان نويسي جي تاريخ مڪمل طور واضح ناهي، ڇاڪاڻ ته اها وقت سان گڏ ارتقا پذير ٿي۔<ref name="Smith">{{cite book|title=History Of Mathematics Vol II|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.201939|author=Smith, David Eugene|publisher=Ginn And Company|year=1925}}</ref> == حساب ڪرڻ == {{main|ڊگهي ونڊ|ونڊ الگورٿم}} === هٿ سان طريقا === ونڊ اڪثر "شيئر ڪرڻ" جي خيال سان متعارف ڪرائي ويندي آهي، مثال طور شين جو هڪ مجموعو، جهڙوڪ مٺائين جو ڍير، برابر حصن ۾ ورهائڻ۔ هر ورهاست واري دور ۾ هر حصي کي ڪيتريون شيون ڏيڻ سان '[[Chunking (division)|چنڪنگ]]' جو خيال پيدا ٿئي ٿو{{snd}} ونڊ جي هڪ صورت جنهن ۾ مقسوم مان مقسوم عليہ جا مضاعف بار بار ڪٽيا وڃن ٿا۔ ڪنهن مرحلي تي جزوي باقي جي اجازت کان وڌيڪ مضاعف ڪٽڻ جي اجازت سان، وڌيڪ لچڪدار طريقا، جيئن چنڪنگ جو ٻه طرفو قسم، به تيار ڪري سگهجن ٿا۔ وڌيڪ منظم ۽ وڌيڪ مؤثر طريقي سان، ٻن صحيح عددن کي قلم ۽ ڪاغذ سان [[مختصر ونڊ]] ذريعي ورهائي سگهجي ٿو، جيڪڏهن مقسوم عليہ ننڍو هجي، يا [[ڊگهي ونڊ]] ذريعي، جيڪڏهن مقسوم عليہ وڏو هجي۔ جيڪڏهن مقسوم ۾ [[ڪسر (رياضيات)|ڪسري]] حصو هجي (جيڪو [[اعشاري ڪسر]] طور ڏيکاريل هجي)، ته عمل کي يونٽن واري جڳهه کان اڳتي جيترو چاهجي جاري رکي سگهجي ٿو۔ جيڪڏهن مقسوم عليہ ۾ ڪسري حصو هجي، ته مسئلي کي ٻنهي عددن ۾ اعشاري کي ساڄي طرف منتقل ڪري ٻيهر لکجي ٿو، جيستائين مقسوم عليہ ۾ ڪسر نه رهي، جنهن سان مسئلو حل ڪرڻ آسان ٿي سگهي ٿو (مثال، 10/2.5 = 100/25 = 4). ونڊ [[ابيڪس]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي۔<ref>{{Cite book|last=Kojima|first=Takashi|url=https://books.google.com/books?id=tidyAgAAQBAJ&pg=PA11|title=Advanced Abacus: Theory and Practice|date=2012-07-09|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-0365-8|language=en}}</ref> ٻن عددن کي ورهائڻ لاءِ [[لاگاريٿم جدول]] استعمال ڪري سگهجن ٿا، ٻنهي عددن جا لاگاريٿم ڪٽي، پوءِ نتيجي جو [[اينٽي لاگاريٿم]] ڏسي۔ ونڊ [[سلائيڊ رول]] سان به ڳڻي سگهجي ٿي، مقسوم عليہ کي C اسڪيل تي مقسوم سان D اسڪيل تي ملائي۔ خارج قسمت D اسڪيل تي ملي ٿو جتي اهو C اسڪيل جي کاٻي index سان ملي ٿو۔ بهرحال، صارف کي اعشاري نقطي جو ذهني حساب پاڻ رکڻو پوندو۔ === ڪمپيوٽر ذريعي === جديد [[ڳڻپيوڪر]] ۽ [[ڪمپيوٽر]] ونڊ يا ته ڊگهي ونڊ جهڙن طريقن سان، يا وڌيڪ تيز طريقن سان ڳڻين ٿا؛ ڏسو [[ونڊ الگورٿم]]۔ [[ماڊولر حساب]] ۾ (prime عدد جي modulo سان) ۽ [[حقيقي عدد]]ن لاءِ، غير صفر عددن وٽ [[ماڊولر ضرب واري اُلٽي|ضربي اُلٽي]] هوندي آهي۔ اهڙين حالتن ۾، {{mvar|x}} سان ونڊ کي {{mvar|x}} جي ضربي اُلٽي سان ضرب طور ڳڻي سگهجي ٿو۔ هي طريقو اڪثر ڪمپيوٽر حساب جي تيز طريقن سان لاڳاپيل آهي۔ == مختلف تناظرن ۾ ونڊ == === يوڪلدي ونڊ === {{main|يوڪلدي ونڊ}} يوڪلدي ونڊ صحيح عددن جي عام ونڊ جي نتيجي جي رياضياتي صورت بندي آهي۔ اها چوي ٿي ته، ٻن صحيح عددن ''a''، مقسوم، ۽ ''b''، مقسوم عليہ، لاءِ، جتي ''b'' ≠ 0، [[منفرديت quantification|منفرد]] صحيح عدد ''q''، خارج قسمت، ۽ ''r''، باقي، موجود آهن، اهڙي طرح جو ''a'' = ''bq'' + ''r'' ۽ 0 ≤ ''r'' < {{abs|''b''}}، جتي {{abs|''b''}}، ''b'' جي [[مطلق قدر]] ڏيکاري ٿو۔ === صحیح عددن جي ونڊ === صحیح عدد ونڊ هيٺ [[بندش (رياضيات)|بند]] نه آهن۔ صفر سان ونڊ غير متعين هئڻ کان سواءِ، خارج قسمت صحيح عدد نه هوندو جيستائين مقسوم، مقسوم عليہ جو صحيح مضاعف نه هجي۔ مثال طور، 26 کي 11 سان ورهائي صحيح عدد نٿو ملي۔ اهڙي حالت ۾ پنج طريقن مان هڪ استعمال ٿئي ٿو: # چيو وڃي ته 26 کي 11 سان ورهائي نٿو سگهجي؛ ونڊ هڪ [[جزوي فنڪشن]] بڻجي وڃي ٿي۔ # هڪ تقريبي جواب [[floating-point number|فلوٽنگ پوائنٽ عدد]] طور ڏنو وڃي۔ هي طريقو عام طور [[عددي حساب]] ۾ استعمال ٿئي ٿو۔ # جواب [[ڪسر (رياضيات)|ڪسر]] طور ڏنو وڃي جيڪا [[تناسبي عدد]] ڏيکاري، تنهنڪري 26 کي 11 سان ورهائڻ جو نتيجو <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي (يا [[مخلوط عدد]] طور، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \tfrac 4{11}.</math>) عام طور نتيجي واري ڪسر کي سادو ڪرڻ گهرجي: 52 کي 22 سان ورهائڻ جو نتيجو پڻ <math>\tfrac{26}{11}</math> آهي۔ هي سادگي [[وڏو گڏيل مقسوم عليہ]] ڪڍي ڪري ٿي سگهي ٿي۔ # جواب صحيح عدد ''[[خارج قسمت]]'' ۽ ''[[باقي]]'' طور ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2 \mbox{ remainder } 4.</math> اڳئين حالت کان فرق ڪرڻ لاءِ، ٻن صحيح عددن واري نتيجي سان هي ونڊ ڪڏهن ڪڏهن ''[[يوڪلدي ونڊ]]'' سڏبي آهي، ڇاڪاڻ ته اها [[يوڪلدي الگورٿم]] جو بنياد آهي۔ # جواب طور صرف صحيح خارج قسمت ڏنو وڃي، تنهنڪري <math>\tfrac{26}{11} = 2.</math> هي حالت 2 يا 3 تي لاڳو ٿيل ''[[فلور فنڪشن]]'' آهي۔ ان کي ڪڏهن ڪڏهن '''صحیح عددي ونڊ''' چئبو آهي، ۽ "//" سان ڏيکاربو آهي۔ [[ڪمپيوٽر پروگرام]] ۾ صحيح عددن کي ورهائڻ خاص احتياط گهري ٿو۔ ڪجهه [[پروگرامنگ ٻولي]]ون صحيح عددي ونڊ کي مٿي حالت 5 وانگر سمجهن ٿيون، تنهنڪري جواب صحيح عدد هوندو آهي۔ ٻيون ٻوليون، جهڙوڪ [[ميٽليب]] ۽ هر [[ڪمپيوٽر الجبراء نظام]]، جواب طور تناسبي عدد ڏين ٿيون، جيئن حالت 3 ۾۔ اهي ٻوليون ٻين حالتن جا نتيجا حاصل ڪرڻ لاءِ فنڪشن به ڏين ٿيون، يا سڌو يا حالت 3 جي نتيجي مان۔ صحیح عددي ونڊ لاءِ استعمال ٿيندڙ نالا ۽ نشان {{mono|div}}، {{mono|/}}، {{mono|\}}، ۽ {{mono|%}} شامل آهن۔{{cn|reason=Give a reference for each of the (claimed) names. I myself never sav '\' or '%' denoting division.|date=February 2025}} جڏهن مقسوم يا مقسوم عليہ منفي هجن ته صحيح عددي ونڊ بابت تعريفون مختلف ٿين ٿيون: [[گولائي]] صفر ڏانهن ٿي سگهي ٿي (T-division) يا [[وڌايل حقيقي عدد ليڪ|−∞]] ڏانهن (F-division)؛ وڌيڪ ناياب انداز به ٿي سگهن ٿا – تفصيل لاءِ [[modulo operation|ماڊولو عمل]] ڏسو۔ [[ورهائجڻ جا قاعدا]] ڪڏهن ڪڏهن جلد معلوم ڪرڻ لاءِ استعمال ٿي سگهن ٿا ته هڪ صحيح عدد ٻئي ۾ مڪمل طور ورهائجي ٿو يا نه۔ === تناسبي عددن جي ونڊ === ٻن [[تناسبي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر هڪ تناسبي عدد هوندو آهي، جڏهن مقسوم عليہ 0 نه هجي۔ ٻن تناسبي عددن ''p''/''q'' ۽ ''r''/''s'' جي ونڊ هن طرح ڳڻي سگهجي ٿي: <math display="block">{p/q \over r/s} = {p \over q} \times {s \over r} = {ps \over qr}.</math> چارئي مقدارون صحيح عدد آهن، ۽ فقط ''p''، 0 ٿي سگهي ٿو۔ هي تعريف يقيني بڻائي ٿي ته ونڊ [[ضرب]] جو اُلٽو عمل آهي۔ === حقيقي عددن جي ونڊ === ٻن [[حقيقي عدد]]ن جي ونڊ جو نتيجو ٻيهر حقيقي عدد هوندو آهي (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي). اها هن طرح بيان ٿئي ٿي ته ''a''/''b'' = ''c'' جيڪڏهن ۽ صرف جيڪڏهن ''a'' = ''cb'' ۽ ''b'' ≠ 0. === مختلط عددن جي ونڊ === ٻن [[مختلط عدد]]ن جي ونڊ (جڏهن مقسوم عليہ غير صفر هجي) جو نتيجو ٻيهر مختلط عدد هوندو آهي، جيڪو مخرج جي conjugate استعمال ڪري ملي ٿو: <math display="block">{p+iq \over r+is} = {(p+iq)(r-is) \over (r+is)(r-is)} = {pr+qs + i(qr-ps) \over r^2+s^2} = {pr+qs \over r^2+s^2} + i{qr-ps \over r^2+s^2}.</math> <math>r-is</math> سان ضرب ۽ ونڊ ڪرڻ جي هن عمل کي 'حقيقي بڻائڻ' يا (تشبيهي طور) [[Rationalisation (mathematics)|تناسبي بڻائڻ]] چئبو آهي۔ چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r'' ۽ ''s'' ٻئي گڏ 0 نٿا ٿي سگهن۔ قطبي صورت ۾ لکيل مختلط عددن جي ونڊ مٿي ڏنل تعريف کان وڌيڪ سادي آهي: <math display="block">{p e^{iq} \over r e^{is}} = {p e^{iq} e^{-is} \over r e^{is} e^{-is}} = {p \over r}e^{i(q - s)}. </math> ٻيهر چارئي مقدارون ''p''، ''q''، ''r''، ''s'' حقيقي عدد آهن، ۽ ''r''، 0 نه ٿي سگهي ٿو۔ === ڪثير رقمن جي ونڊ === هڪ متغير وارن [[ڪثير رقمي]]ن لاءِ [[ميدان (رياضيات)|ميدان]] مٿان ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ پوءِ، صحيح عددن جي حالت وانگر، باقي ملي ٿي۔ ڏسو [[ڪثير رقمن جي يوڪلدي ونڊ]]، ۽ هٿ سان حساب لاءِ [[ڪثير رقمي ڊگهي ونڊ]] يا [[مصنوعي ونڊ]]۔ === ميٽرڪس جي ونڊ === ميٽرڪس لاءِ ونڊ جو عمل بيان ڪري سگهجي ٿو۔ عام طريقو اهو آهي ته {{nowrap|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} بيان ڪيو وڃي، جتي {{nowrap|''B''⁻¹}}، ''B'' جو [[اُلٽو ميٽرڪس|اُلٽو]] ڏيکاري ٿو، پر الجھن کان بچڻ لاءِ {{nowrap|''AB''⁻¹}} صاف صاف لکڻ گهڻو عام آهي۔ [[عنصر وار ونڊ]] به [[هادامارڊ ضرب (ميٽرڪس)|هادامارڊ ضرب]] جي لحاظ کان بيان ڪري سگهجي ٿي۔ ==== کاٻي ۽ ساڄي ورهاست ==== ڇاڪاڻ⁠تہ [[ميٽرڪس ضرب]] [[ڪميُوٽيٽو خاصيت]] نٿي رکي، تنهنڪري هڪ [[کاٻي ورهاست]] يا نام نهاد ''بيڪ سليش ورهاست'' کي هن ريت بيان ڪري سگهجي ٿو: {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁻¹''B''}}. هن جي صحيح هجڻ لاءِ {{math|''B''⁻¹}} جو وجود ضروري ناهي، پر {{math|''A''⁻¹}} جو وجود لازمي آهي. غلط فهمي کان بچڻ لاءِ، {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁻¹}} واري ورهاست کي ڪڏهن ڪڏهن ''ساڄي ورهاست'' يا ''سليش ورهاست'' چيو ويندو آهي۔ هن تعريف موجب، {{math|''A'' / (''BC'')}} عام طور تي {{math|(''A'' / ''B'') / ''C''}} جي برابر ناهي، ۽ نه ئي {{math|(''AB'') \ ''C''}} برابر آهي {{math|''A'' \ (''B'' \ ''C'')}} جي۔ بهرحال، هي تعلق صحيح آهي: {{math|1=''A'' / (''BC'') = (''A'' / ''C'') / ''B''}} ۽ {{math|1=(''AB'') \ ''C'' = ''B'' \ (''A'' \ ''C'')}}۔ ==== جعلي اُلٽو (پسيڊو اِنورس) ==== جڏهن {{math|''A''⁻¹}} يا {{math|''B''⁻¹}} موجود نه هجن، تڏهن ورهاست کي [[عام اُلٽو]] (پسيڊو اِنورس) جي ذريعي به بيان ڪري سگهجي ٿو۔ يعني {{math|1=''A'' / ''B'' = ''AB''⁺}} ۽ {{math|1=''A'' \ ''B'' = ''A''⁺''B''}}، جتي {{math|''A''⁺}} ۽ {{math|''B''⁺}}، {{mvar|A}} ۽ {{mvar|B}} جا پسيڊو اِنورس آهن۔ === تجريدي الجبرا === [[تجريدي الجبرا]] ۾، جيڪڏهن ڪنهن [[مئگما (الجبرائي ڍانچو)]] وٽ ٻٽي عمل ∗ هجي (جنهن کي عموماً ضرب چيو وڃي ٿو)، ته ''b'' کي ''a'' سان کاٻي پاسي ورهائڻ ({{math|''a'' \ ''b''}}) ان حل ''x'' کي چيو ويندو آهي جيڪو مساوات {{math|1=''a'' ∗ ''x'' = ''b''}} کي پورو ڪري، جيڪڏهن اهڙو حل موجود هجي ۽ يڪتا هجي۔ اهڙي طرح، ساڄي ورهاست ({{math|''b'' / ''a''}}) اهو حل ''y'' آهي جيڪو {{math|1=''y'' ∗ ''a'' = ''b''}} کي پورو ڪري۔ هن مفهوم ۾ ورهاست لاءِ ضروري ناهي ته ∗ وٽ ڪا خاص خاصيت هجي (جهڙوڪ ڪميُوٽيٽو هجڻ، ايسوسيئيٽو هجڻ، يا شناختي عنصر هجڻ)۔ اهو مئگما جنهن ۾ {{math|''a'' \ ''b''}} ۽ {{math|''b'' / ''a''}} هر ''a'' ۽ ''b'' لاءِ موجود ۽ يڪتا هجن (جنهن کي [[ليٽن اسڪوائر خاصيت]] چيو وڃي ٿو)، اهو [[ڪوئزي گروپ]] سڏجي ٿو۔ ڪوئزي گروپ ۾ ورهاست هميشه ممڪن هوندي آهي، ڀلي سڃاڻپ وارو عنصر يا اُلٽو عنصر موجود نه هجي۔ "ورهاست" کي "رد ڪرڻ" (ڪينسليشن) جي معنيٰ ۾ به ڪنهن مئگما ۾ اُن عنصر لاءِ لاڳو ڪري سگهجي ٿو جنهن وٽ [[رد ڪرڻ واري خاصيت]] هجي۔ مثال طور [[ميٽرڪس (رياضيات)|ميٽرڪس الجبرا]]، [[ڪوآٽرنين الجبرا]]، ۽ ڪوئزي گروپ شامل آهن۔ [[مڪمل دائرو (انٽيگرل ڊومين)]] ۾، جتي هر عنصر جو اُلٽو هجڻ ضروري ناهي، اتي به ورهاست اُن عنصر ''a'' لاءِ ممڪن آهي جيڪو رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، خاص ڪري انهن عنصرن لاءِ جيڪي ''ab'' يا ''ca'' جي صورت ۾ هجن۔ جيڪڏهن ڪنهن [[رنگ (رياضيات)]] ۾ عنصرن جو تعداد محدود هجي ۽ هر غير صفري عنصر رد ٿيڻ جي خاصيت رکي، ته [[ڪبوتر خانا اصول]] جي بنياد تي هر غير صفري عنصر اُلٽو هوندو، ۽ اهڙيءَ طرح هر غير صفري عنصر سان ورهاست ممڪن هوندي۔ ''الجبرا'' ۾ ورهاست جي موجودگي بابت وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[ورهاست الجبرا]] ڏسو۔ خاص طور تي [[بوٽ دوريت]] جي مدد سان ڏيکاريو وڃي ٿو ته هر حقيقي نورمڊ ورهاست الجبرا لازمي طور تي [[حقيقي عدد]] '''R'''، [[مرڪب عدد]] '''C'''، [[ڪوآٽرنين]] '''H''' يا [[اوڪٽونين]] '''O''' سان هم شڪل (آئسو مورفڪ) هوندي۔ === ڪيلڪولس === ٻن فنڪشنن جي خارج (ڪوٽيئنٽ) جو نڪتل (ڊيري ويٽو) [[خارج قاعدو]] مطابق هوندو آهي: <math display="block">{\left(\frac fg\right)}' = \frac{f'g - fg'}{g^2}.</math> == ٻڙي سان ونڊ == {{main|ٻڙي سان ونڊ}} گهڻن رياضيائي نظامن ۾ ڪنهن به عدد کي [[ٻڙي]] سان ورهائڻ غير متعين هوندو آهي، ڇاڪاڻ⁠تہ ٻڙي کي ڪنهن به محدود عدد سان ضرب ڏيڻ جو نتيجو هميشه ٻڙي ٿيندو آهي۔<ref>http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20181023234325/http://mathworld.wolfram.com/DivisionbyZero.html |date=2018-10-23 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> اڪثر [[حسابي اوزار]] (ڪيلڪيوليٽر) اهڙي اظهار کي داخل ڪرڻ تي غلطي جو پيغام ڏين ٿا۔ بهرحال، ڪجهه خاص رياضيائي ڍانچن ۾ صفر سان ورهاست ممڪن هوندي آهي، جهڙوڪ [[ٻڙي رنگ]] ۽ اهڙا الجبرائي ڍانچا جهڙوڪ [[ويل نظريو]]۔<ref>Jesper Carlström. [https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf "On Division by Zero"] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20190817102241/https://www2.math.su.se/reports/2001/11/2001-11.pdf |date=2019-08-17 }} حاصل ڪيل 23 آڪٽوبر 2018</ref> انهن ڍانچن ۾ ورهاست جو مطلب روايتي تعريف کان مختلف هوندو آهي۔ == پڻ ڏسو == {{NIE poster|رياضيات ۾ ورهاست}} * [[روڊ ڪيلڪولس#ورهاست|400ع سنزي ورهاست الگورٿم]] * [[ٻن سان ونڊ]] * [[گيلي ونڊ]] * [[اُلٽو عنصر]] * [[عملن جي ترتيب]] * [[دهرائيندڙ ڏهائي]] * [[ونڊ جو قاعدو (ترڪيب شماريات)]] == حوالا == {{Reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [https://planetmath.org/division Planetmath ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20090416010325/http://webhome.idirect.com/~totton/abacus/pages.htm#Division1 جاپاني اباڪس تي ورهاست] * [https://web.archive.org/web/20150503005432/http://webhome.idirect.com/%7Etotton/suanpan/sh_div/ چيني مختصر ورهاست جا طريقا] {{ابتدائي حساب}} {{ڀاڱا ۽ نسبت}} {{هايپرآپريشن}} {{Authority control}} [[زمرو:ورهاست (رياضيات)]] [[زمرو:ابتدائي حساب]] [[زمرو:رياضي]] qx04795wfxzbh5uer1qws2gl19y7djl 10 95769 374977 2026-05-01T00:53:25Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{#invoke:sidebar|sidebar | abovestyle = background:var(--background-color-neutral, #efefef); color: inherit; | above = {{resize|130%|[[حسابي عمل]]}}{{navbar|حسابي عمل|mini=1|style=float:right}} | contentstyle = font-size:130%; | content1 = {{#invoke:infobox3cols|infoboxTemplate|child=yes | labelstyle = display:none; | datastylea = text-align:right; vertical-align:middle; | datastyleb = text-align:left; vertical-align:middle; | header1 = [[جوڙ]] (+) |... 374977 wikitext text/x-wiki {{#invoke:sidebar|sidebar | abovestyle = background:var(--background-color-neutral, #efefef); color: inherit; | above = {{resize|130%|[[حسابي عمل]]}}{{navbar|حسابي عمل|mini=1|style=float:right}} | contentstyle = font-size:130%; | content1 = {{#invoke:infobox3cols|infoboxTemplate|child=yes | labelstyle = display:none; | datastylea = text-align:right; vertical-align:middle; | datastyleb = text-align:left; vertical-align:middle; | header1 = [[جوڙ]] (+) | label2 = <nowiki /> | data2a = <math>\scriptstyle\left.\begin{matrix}\scriptstyle\text{عدد}\,+\,\text{عدد}\\\scriptstyle\text{جوڙ ٿيندڙ}\,+\,\text{جمع ٿيندڙ}\\\scriptstyle\text{جوڙ حصو}\,+\,\text{جوڙ حصو}\\\scriptstyle\text{وڌايل}\,+\,\text{جمعي حصو}\end{matrix}\right\}\,=\,</math> | data2b = <math>\scriptstyle\text{جوڙ}</math> | header3 = [[ڪٽ]] (−) | label4 = <nowiki /> | data4a = <math>\scriptstyle\left.\begin{matrix}\scriptstyle\text{عدد}\,-\,\text{عدد}\\\scriptstyle\text{منها}\,-\,\text{ميٽرڪس}\end{matrix}\right\}\,=\,</math> | data4b = <math>\scriptstyle\text{ڪٽ}</math> | header5 = [[ضرب]] (×) | label6 = <nowiki /> | data6a = <math>\scriptstyle\left.\begin{matrix}\scriptstyle\text{عامل}\,\times\,\text{عامل}\\\scriptstyle\text{ضرب ڪندڙ}\,\times\,\text{ضرب ٿيندڙ}\end{matrix}\right\}\,=\,</math> | data6b = [[حاصل ضرب|<math>\scriptstyle\text{حاصل ضرب}</math>]] | header7 = [[ونڊ (رياضي)|ونڊ]] (÷) | label8 = <nowiki /> | data8a = <math>\scriptstyle\left.\begin{matrix}\scriptstyle\frac{\scriptstyle\text{ورهائجندڙ}}{\scriptstyle\text{ورهائيندڙ}}\\[1ex]\scriptstyle\frac{\scriptstyle\text{مٿيون عدد}}{\scriptstyle\text{هيٺيون عدد}}\end{matrix}\right\}\,=\,</math> | data8b = [[ڪوشنٽ|<math>\scriptstyle\left\{\begin{matrix}\scriptstyle\text{ڀاڱو}\\\scriptstyle\text{ڪوشنٽ}\\\scriptstyle\text{تناسب}\end{matrix}\right.</math>]] | header9 = [[ايڪسپوننٽ]] | label10 = <nowiki /> | data10a = <math>\scriptstyle\left.\begin{matrix}\scriptstyle\text{بنياد}^\text{طاقت}\\\scriptstyle\text{بنياد}^\text{درجو}\end{matrix}\right\}\,=\,</math> | data10b = <math>\scriptstyle\text{طاقت}</math> | header11 = [[مول]] (√) | label12 = <nowiki /> | data12a = <math>\scriptstyle\sqrt[\text{ڊگري}]{\scriptstyle\text{جذر هيٺ عدد}}\,=\,</math> | data12b = <math>\scriptstyle\text{جذر}</math> | header13 = [[لاگرٿم]] (log) | label14 = <nowiki /> | data14a = <math>\scriptstyle\log_\text{بنياد}(\text{اينٽي لاگ})\,=\,</math> | data14b = <math>\scriptstyle\text{لاگرٿم}</math> }}}}<noinclude> {{documentation|content= هي سانچو مختلف حسابي عملن ۽ انهن جي نتيجن جا نالا ڏيکاري ٿو۔ ==پڻ ڏسو== *[[Commons: سانچو:حسابي نتيجا]] {{Math templates|boxes}} [[زمرو:رياضيات سائڊبار سانچا]] }} <templatedata> { "params": {}, "description": "هي سانچو مختلف حسابي عملن ۽ انهن جي نتيجن جا نالا ڏيکاري ٿو۔ ان ۾ ڪو به پيرا ميٽر ناهي." } </templatedata></noinclude> 8lpdfx7t7b4bh298f25u349wizd1lof 10 95770 374978 2026-05-01T01:01:47Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{tsh|redirect=yes|Units}} {{Lua|Module:Val|Module:Val/units}} هي سانچو [[سائنسي نشاني]] ۾ قدر آسانيءَ سان پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ غير يقينيت ۽/يا ايڪائيون به شامل ٿي سگهن ٿيون، جيئن وڪيپيڊيا جي [[WP:MOS|دستورالعمل انداز]] ۾ [[MOS:NUM]] هيٺ مقرر ٿيل آهي۔ ==... 374978 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{tsh|redirect=yes|Units}} {{Lua|Module:Val|Module:Val/units}} هي سانچو [[سائنسي نشاني]] ۾ قدر آسانيءَ سان پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ غير يقينيت ۽/يا ايڪائيون به شامل ٿي سگهن ٿيون، جيئن وڪيپيڊيا جي [[WP:MOS|دستورالعمل انداز]] ۾ [[MOS:NUM]] هيٺ مقرر ٿيل آهي۔ == تعارف == Val عددي ''قدرن'' لاءِ خاص آهي، خاص ڪري انهن قدرن لاءِ جن ۾ [[سائنسي نشاني]]ون، [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت جون نشانيون]]، ۽ جسماني ايڪائين سان ماپ جا ''قدر'' شامل هجن۔ ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اظهار دستورالعمل انداز جي دائري ۾ اچن ٿا، Val اوهان لاءِ انداز موجب ٺاهيل نتيجو ڏئي ٿو، ۽ انهن کي سٽن جي وچ ۾ ٽٽڻ کان بچائي ٿو۔ عدد ظاهر ڪريو: * <code>&#123;{val|123456.78901}}</code> &rarr; ''قدر''، خالن سان فارميٽ ٿيل: {{val|123456.78901}}، يا {{para|fmt|commas}} سان &rarr; {{val|fmt=commas|123456.78901}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' ± ''غير يقينيت''، جيئن {{val|fmt=commas|123478|56}} * <code>&#123;{val|''number''|{{hilite|(}}''number''{{hilite|)}}}}</code> &rarr; ''قدر''(''غير يقينيت'')، جيئن {{val|fmt=commas|12345|(56)}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' {{su|p=+uncertainty|b=−uncertainty}} جيئن {{val|fmt=commas4|1234|+56|-78}} ماپ جو قدر ظاهر ڪريو: {{#invoke:DemoTemplate|val|4|ul=m2}}. هتي <kbd>m2</kbd> هڪ "ايڪائي ڪوڊ" آهي، جنهن کي Val ايڪائي جي مضمون ڏانهن ڳنڍڻ ۽ ايڪائي جي علامت جي فارميٽنگ لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ Val ايڪائين کي انهن صفحن سان ڳنڍي ٿو جيڪي ان وٽ محفوظ آهن۔ ڏسو {{tl|Val/list}}. اهڙن ايڪائي ڪوڊن جو وڏو تعداد آهي جن کي Val سڃاڻي ٿو ۽ "ضابطي مطابق" رکي ٿو۔ ايڪائي ڪوڊ اصل ۾ مختصر ايڪائي نالو هوندو آهي، پر مرڪب يا گڏيل ايڪائي لاءِ اهي ڪافي پيچيدا ٿي سگهن ٿا، جن ۾ "ضارب" يا "قاسم" شامل هوندا آهن۔ ڏسو [[Module:Val/units]]. ايڪائي-ڪوڊ نظام سان ڪم ڪرڻ لاءِ چار پيرا ميٽرن ذريعي ڪجهه لچڪ ڏني وئي آهي: ايڪائي کي ڳنڍڻو آهي يا نه، (ڏسو ''[[WP:Overlinking|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]]'')، ۽ ايڪائي نسبت جي مٿئين يا هيٺئين حصي کي الڳ الڳ ڳنڍڻو آهي يا نه۔ * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number {{font color|blue|symbol}}''، جيئن {{val|9.8|ul=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number&nbsp;symbol''، جيئن {{val|9.8|u=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}l='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;symbol{{large|{{hilite|/}}}}{{font color|blue|symbol}}، جيئن {{val|9.8|u=gal|upl=min}} * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;{{font color|blue|symbol}}{{large|{{hilite|/}}}}''symbol''، جيئن {{val|9.8|ul=parsec|up=year}} ايڪائي ڪوڊ نظام کان پاسو ڪرڻ لاءِ، جيڪڏهن {{para|u}} اوهان جو ايڪائي ڪوڊ نٿو سڃاڻي، ته اهو ڪو به وڪي ٽيڪسٽ قبول ڪندو ۽ ان کي معمول مطابق ڏيکاريندو۔ * {{#invoke:DemoTemplate|val|5.4|u=[[kg]]&sdot;[[meter|m]]/s²}} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7.6|u=[[metre per second squared|m/s²]]}} ايڪائي ڪوڊ نظام ۾ ايڪائيون شامل ڪرڻ جي طريقي لاءِ ڏسو [[Module:Val/units]]. ڪڏهن ڪڏهن عدد ۽ ايڪائي ڪوڊ ڪافي نه هوندا آهن۔ اڳياڙي ۽ پڇاڙي به موجود آهن، يعني {{para|p}} ۽ {{para|s}}. * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u= C&sdot;Ga |p= > | s= < }} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u=C|p=<span style="color:green">^|s=</span>}} Val پيرا ميٽرن کي مثالن ذريعي سکڻ لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ اهو جامع آهي، ۽ ان ۾ 100 کان وڌيڪ مثال آهن۔ == دليل == {{details|Help:Template#Parameters}} Val ٽي بنا نالي پيرا ميٽر وٺي ٿو۔ پهريون هميشه عددي قدر هوندو آهي۔ جڏهن ٻيو ۽ ٽيون پيرا ميٽر عدد هجن، ته اهي غير يقينيت جي مختلف نشانين ۾ تبديل ٿين ٿا، پر ٻيو بنا نالي پيرا ميٽر پهرين ۽ ٽئين عدد کي ''گرامر موجب ملائڻ'' لاءِ به ڪم اچي سگهي ٿو۔ Val پنهنجي بنا نالي پيرا ميٽرن جي چوڌاري موجود خال ختم ڪري ٿو۔ {|cellspacing="15" cellpadding="0" | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''پهريون''' يا {{para|1}} || هڪ عدد۔ اهو [[ريڊڪس پوائنٽ|ڏهائي نقطي]] واري نشاني يا [[اي نشاني]] ۾ ٿي سگهي ٿو۔ هي عدد Val فارميٽنگ جو بنياد آهي۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|.1234}} {{spaces|19}}(صفر شامل ڪري ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|+1234}} {{spaces|20}}(جمع جو نشان ڏيکاري ٿو) <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234}} {{spaces|20}}([[هائفن-مائنس]] کي [[منفي نشان]] سان بدلائي ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12e34}} {{spaces|15}}([[سائنسي نشاني#E notation|E نشاني]])<br /> |- |style="vertical-align:top;text-align: center;"| {{para|fmt}} | بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔<br /> بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|gaps}} استعمال ڪريو۔<br /> عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|commas}} استعمال ڪريو۔<br /> ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ {{para|fmt|none}} استعمال ڪريو (نه خال، نه ڪاما).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567|fmt=commas}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234|fmt=gaps}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5|fmt=none}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|end}} || مکيه عدد جي پڇاڙيءَ ۾ ڪجهه رکو (ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي). <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1111|(22)|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m/s|end=[END]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٻيو''' يا {{para|2}} || [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت]] ٻنهي فارميٽن مان ڪنهن ۾۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|(22)}}<br /> ٻن عددن کي ملائڻ لاءِ حرفِ عطف۔ حدن، گرامر موجب نتيجي وغيره لاءِ ڪارائتو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|-|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|–|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|,|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|by|33|e=9}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|and|33|end=[[$]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|or|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|to|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|x|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|×|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|/|33|ul=m/s}}<br /> نوٽ ڪريو ته ڊيش يا x جي مختلف قسمن لاءِ سڀ صحيح انداز وارو نتيجو ڏين ٿا۔ |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٽيون''' يا {{para|3}} | غير متقارن غير يقينيت۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33}} |- |style="vertical-align:top;text-align: left;"|{{para|errend}} يا {{para|+errend}} ۽ {{para|-errend}}|| غير يقينيت کان پوءِ ڪجهه شامل ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|errend=[Errend]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|-errend=<−Errend>|+errend=[+Errend]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|u}} يا {{para|ul}} || [[Module:Val/units|ايڪائي ڪوڊ]]۔ Val هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو۔<br /> {{para|ul}} ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|u}} ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔ ايڪائي ڪوڊ جي جاءِ تي [[help:wiki markup|وڪي مارڪ اپ]] به قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|up}} يا {{para|upl}} || ايڪائي ڪوڊ، پر خال بدران Val سليش ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو، يعني "في" ايڪائي (هيٺيون حصو)، ته جيئن نسبت ٺهي۔<br /> {{para|upl}} في ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|up}} في ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔<br /> نسبت ٻن ايڪائي ڪوڊن، يا اڳياڙي ۽ ايڪائي ڪوڊ مان ٿي سگهي ٿي۔ جيڪڏهن ايڪائي ڪوڊ ۾ نقطو يا سليش هجي، ته Val وضاحت لاءِ قوسين شامل ڪندو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=J/C|upl=F/m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|p=$|upl=acre}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=km/s|upl=Mpc}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=kg.m|upl=s-2}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|p}} || سڄي Val اظهار جي اڳياڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]&nbsp;}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|s}} || سڄي Val اظهار جي پڇاڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=[Suffix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=&nbsp;[Suffix]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|e}} | قوت۔ Val پهرين پيرا ميٽر ۾ e نشاني به قبول ڪري ٿو؛ اهي ٻئي هڪ ٻئي سان گڏ استعمال نٿا ٿي سگهن (مٿي "پهريون" دليل ڏسو).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33|e=11}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11e11|22|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|e=33}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|long scale}} || عام طور تي ايڪائي مختصر [[ٽن]] هوندي آهي ۽ [[بلين]] جو مطلب {{val|1|e=9}} هوندو آهي۔ پر انهن ايڪائين ۽ ٻين جون ڊگهيون صورتون به آهن۔ پنهنجي ايڪائي کي ڊگهي پيماني سان منسوب ڪرڻ لاءِ {{para|long scale|on}} استعمال ڪريو۔ ايڪائي ڪوڊ جو ڳنڍڻو بدلجي ويندو ۽ اهو جدولن ۾ مختلف نموني ترتيب ٿيندو۔ "ڏسو [[ڊگها ۽ مختصر پيمانا]]". |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|nocategory}} || جيڪڏهن ڪا به قيمت ڏني وڃي، ته هن سانچي جي استعمال ۾ غلطيون صفحي کي [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|غلط فارميٽنگ سانچا استعمال ڪندڙ صفحا]] زمري ۾ شامل نه ڪنديون۔ هي دستاويزي ۽ جاچ صفحن لاءِ ڪارائتو آهي جن کي درست ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي۔ |- |} == غلطيون == دليلن جي صحيح هجڻ تي سخت جانچ ڪئي ويندي آهي؛ ڪا به غلط استعمال غلطي ڏيکاريندو۔ اهي صفحا جن ۾ هن سانچي جو غلط استعمال هوندو، [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use]] تي ظاهر ٿيندا۔ Val غير سهائتا يافته پيرا ميٽرن جي جانچ ڪري ٿو ۽ جيڪڏهن ملي وڃن ته نسبتاً هلڪي چتاءُ ڏي ٿو۔ وڪي تي موجود اهڙن غلط استعمالن کي ڳولڻ لاءِ [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|ٽريڪنگ زمرو]] ڏسو۔ تفصيل ڏسڻ لاءِ "warning" تي مائوس رکو۔ چتاءُ هن طرح نظر اچن ٿا: * <code><nowiki>{{val|1.23|exp=6|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|exp=6|u=m/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|us=kbit/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|us=kbit/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s|nocategory=true}} == عددن جي فارميٽ == {{tl|Val}} وڪيپيڊيا جي [[WP:MOSNUM|دستورالعمل انداز]] سان موافق فارميٽنگ پيدا ڪري ٿو۔ [[Wikipedia:MOSNUM#Delimiting (grouping of digits)|MOS]] سفارش ڪري ٿو ته عددن کي يا ته ڏهائي جي ٻنهي پاسن تي سنهن خالن سان جدا ڪيو وڃي، يا ڏهائي کان کاٻي طرف ڪاما استعمال ڪيا وڃن ۽ ساڄي طرف جدا ڪندڙ نه هجن۔ مضمونن ۾ جدا ڪرڻ جي انداز بابت هڪجهڙائي هجڻ گهرجي۔ سانچي جو بنيادي انداز پهريون آهي؛ ان کي <code>|fmt=</code> سان بدلائي سگهجي ٿو (مٿي [[#دليل|دليل]] ڏسو). == ترتيب ڏيڻ == {{details|Help:Sortable tables}} هر ترتيب لائق ايڪائي لاءِ ترتيب ڪنجي [[Template:Val/list]] تي نظر اچي ٿي۔ هي هڪ زنده مثال آهي، جيڪو ترتيب لائق جدول لاءِ گھٽ ۾ گھٽ مارڪ اپ ڏيکاري ٿو: {| |style="vertical-align:top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} </syntaxhighlight> | style="vertical-align:top;" |<!-- --> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} ترتيب قدر جو Val اظهار سان تعلق هن ريت آهي۔ # عددي قدر شروعاتي نقطو آهي۔ # جيڪڏهن ايڪائي وٽ SI اڳياڙي هجي، ته ان جو درجي وارو مقدار لاڳو ٿئي ٿو۔ # ايڪائي جي پنهنجي [[ايڪائين جو نظام|ايڪائي نظام]] مان قيمت لاڳو ٿئي ٿي۔ # جيڪڏهن ايڪائي مرڪب هجي، ته هر ذيلي ايڪائي کي ان جي [[ابعادي تجزيو#تعريف|بُعد]] مطابق ضرب يا تقسيم ڪيو وڃي ٿو۔ # نتيجو {{tl|ntsh}} ڏانهن موڪليو وڃي ٿو، جيڪو نارملائيزيشن فارمولو لاڳو ڪري ٿو۔ # {{tlf|ntsh}} جو نتيجو معمول مطابق جدول ۾ data-sort-value خاصيت ذريعي شامل ڪيو وڃي ٿو (صرف رويي طور، يعني "لڪل" صورت ۾). == وڌيڪ مثالي اظهار == === عدد === {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> <code>⟨{<nowiki/>{val|{{spaces|2}}1234567.1234567{{spaces|3}}}}⟩</code> &rarr; ⟨{{val| 1234567.1234567 }}⟩<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|+1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234567}}<br /> === غير يقينيت === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|e=3}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)}}<br /> === ايڪائيون === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m2}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|123.4|ul=USgal}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|ul=mpgimp}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=deg}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|u='}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006|u="}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|end=&nbsp;[[m/s]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=degC}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=K}}<br /> === قوتون === {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e5|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456e-9|+0.00007|-0.00008|ul=m/s}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456|+0.00007|-0.00008|e=-9|ul=m/s}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056|ul=psi}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7|ul=psi}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e-2|(5)}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)|e=-2}} === اڳياڙي/پڇاڙي === {{#invoke:DemoTemplate|val|p=Δ&nbsp;|12.34}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|p=≅|12.34|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|0.25|s=%}}<br /> === مٿيون حصو/هيٺيون حصو === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=7|ul=W|up=m2}}<br /> === دهرائيندڙ انگ === <code><nowiki>{{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}}</nowiki></code> → {{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}} === اڃا وڌيڪ مثال === جاچ مثالن لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ == عام سوال ۽ تبصرا == ; سوال: مون کي Val ڇو استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val عددن کي فارميٽ ڪري ٿو: :* انگن جي گروهن جي وچ ۾ خال داخل ڪري ٿو، [[MOS:NUM|دستورالعمل انداز جي معيارن]] مطابق، :* ماپن ۾ معياري [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيتون]] فارميٽ ڪري ٿو، ± نشان، صحيح خال، ۽ صحيح ترتيب فراهم ڪري ٿو، :* [[طاقت ڏيڻ|10 جون قوتون]] ۽ [[سائنسي نشاني]] فارميٽ ڪري ٿو، :* "-" (هائفن) کي "&minus;" (منفي نشان) سان بدلائي ٿو۔ : جواب 2. Val خالن کي محفوظ رکي ٿو: :* اهو يقيني بڻائي ٿو ته قدر سٽ جي آخر ۾ [[لفظ ٽٽڻ|نه ٽٽي]]، ته جيئن متن ۾ اهو هميشه هڪ ئي سٽ تي هڪ مڪمل قدر طور پڙهي سگهجي۔ :* اهو قدر جي مختلف حصن کي صحيح جڳهه تي خال ڏئي ٿو۔ : جواب 3. Val کي ترتيب ڏيڻ اوهان کي پوري انسائيڪلوپيڊيا ۾ ڪنهن به ايڪائي لاءِ مارڪ اپ خودڪار ڪرڻ ۽ ان ڏانهن ڳنڍڻي لاءِ پنهنجو ڪوڊ ڏئي ٿو۔ : جواب 4. Val وڪيپيڊيا کي وڌيڪ هڪجهڙو بڻائڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔ اهو [[Wikipedia:MOSNUM|عددن لاءِ وڪيپيڊيا جي دستورالعمل انداز]] جي پابندي ڪري ٿو۔ MoS ۾ ٿيندڙ تبديليون هن سانچي تي لاڳو ڪري سگهجن ٿيون، جنهن سان ان کي استعمال ڪندڙ قدر پاڻمرادو تبديل ٿي وڃن ٿا۔ هن سان سڀني صفحن تي سڀ قدر هڪجهڙي [[ڏسڻ ۽ محسوس]] سان ظاهر ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ سڀ ساڳيا [[اکرن جي وچ واري وٿي|خال]]، [[فونٽ|فونٽ سائيز]]، جڳهه وغيره استعمال ڪندا، ۽ بوٽن لاءِ تازه ڪاري ۽ جانچ آسان ٿي ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي قدر کي صحيح سڃاڻي سگهندا۔ ; سوال: <nowiki><math></nowiki> ڇو استعمال نه ڪجي؟ : جواب: ساڳين سببن ڪري جن سببن لاءِ [[Help:Math#Pros of HTML|HTML کي TeX تي ترجيح ڏئي سگهجي ٿي]]: :* ڇاڪاڻ⁠تہ math ٽيگن ۾ [[فونٽ]] نثري متن کان شڪل ۽ سائيز ٻنهي ۾ مختلف هوندو آهي، جيڪو نثري متن سان گڏ سٽ ۾ استعمال ٿيڻ وقت صفحي جي ترتيب کي متاثر ڪري سگهي ٿو۔ :* اوهان LaTeX سان رينڊر ٿيل بٽ ميپ تصوير کي [[ڪٽ، ڪاپي ۽ پيسٽ|ڪٽ ۽ پيسٽ]] نٿا ڪري سگهو۔ :* تصويرون لوڊ ٿيڻ ۾ سست هونديون آهن ۽ وڌيڪ بينڊوڊٿ استعمال ڪنديون آهن، جيڪو وڪيپيڊيا جي موبائل نسخي لاءِ خاص طور خراب آهي۔ :* <nowiki><math></nowiki> پاڻمرادو آسانيءَ سان عددن لاءِ دستورالعمل انداز سان هم آهنگ نٿو ٿئي۔ ; سوال: ڇا Val سان ڪي ڄاتل مسئلا آهن؟ : جواب 1: هي سانچو 6 آگسٽ 2015 کان نئين Lua ماڊيول طور آهي۔ فني طور، Val کي آزمائڻ کان پاسو ڪرڻ جو ڪو سٺو سبب ناهي۔ : جواب 2. مسئلا جوابده سانچا ڪوڊرن جي فعال ٽولي طرفان جلدي حل ڪيا ويندا آهن۔ بحث صفحو ڏسو۔ ; سوال: مون کي Val ڪيئن استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val وٽ غالباً اوهان جي ايڪائي اڳ ۾ ئي [[Module:Val/units|پنهنجي موجوده فهرست]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن نه، ته پنهنجي ايڪائي اتي شامل ڪريو۔ : جواب 2. [[WP:OVERLINKING|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]] کان بچڻ لاءِ، {{para|ul}} مان {{para|u}} ڏانهن ۽ {{para|upl}} مان {{para|up}} ڏانهن مٽايو۔ : جواب 3. جڏهن به اوهان وٽ ڳنڍڻ لاءِ ايڪائي يا ترتيب ڏيڻ لاءِ جدول هجي، Val اڳ ۾ ئي ان ايڪائي جي ڳنڍڻي ۽ ترتيب قدر سان تيار آهي۔ : جواب 3. Val کي {{tl|Convert}} سان گڏ استعمال ڪريو۔ ڏسو [[Module:Convert/data|Convert ۾ ايڪائيون ڪيئن شامل ڪجن]]۔ : جواب 4. جتي ڊگهن فهرستي مضمونن ۾، جن ۾ ڪيترائي سئو يا هزارين عدد يا ايڪائيون هجن، هڪجهڙي انداز جي ضرورت هجي۔ == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Number", "description": "ڏهائي نقطي واري نشاني يا e نشاني ۾ عدد۔ Val اظهار جو مکيه بنياد.", "example": "-12.12345e9", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Uncertainty", "type": "string" }, "3": { "label": "Asymmetric uncertainty -", "type": "string" }, "4": {}, "5": {}, "fmt": { "label": "Format", "description": "بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔ بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ \"gaps\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ \"commas\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ \"none\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو، يعني نه خال، نه ڪاما.", "example": "commas", "type": "string", "suggestedvalues": [ "gaps", "commas", "none" ] }, "end": { "label": "End", "description": "مکيه عدد جي آخر ۾ ڪجهه رکو، ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي.", "type": "string" }, "u": { "label": "Unit", "description": "ايڪائي ڪوڊ۔ عدد کان پوءِ هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪئي ويندي.", "example": "m", "type": "string" }, et7d5m031pte9g4ehqzt648xd9cq04i 374979 374978 2026-05-01T01:02:09Z Intisar Ali 8681 374979 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{tsh|redirect=yes|Units}} {{Lua|Module:Val|Module:Val/units}} هي سانچو [[سائنسي نشاني]] ۾ قدر آسانيءَ سان پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ غير يقينيت ۽/يا ايڪائيون به شامل ٿي سگهن ٿيون، جيئن وڪيپيڊيا جي [[WP:MOS|دستورالعمل انداز]] ۾ [[MOS:NUM]] هيٺ مقرر ٿيل آهي۔ == تعارف == Val عددي ''قدرن'' لاءِ خاص آهي، خاص ڪري انهن قدرن لاءِ جن ۾ [[سائنسي نشاني]]ون، [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت جون نشانيون]]، ۽ جسماني ايڪائين سان ماپ جا ''قدر'' شامل هجن۔ ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اظهار دستورالعمل انداز جي دائري ۾ اچن ٿا، Val اوهان لاءِ انداز موجب ٺاهيل نتيجو ڏئي ٿو، ۽ انهن کي سٽن جي وچ ۾ ٽٽڻ کان بچائي ٿو۔ عدد ظاهر ڪريو: * <code>&#123;{val|123456.78901}}</code> &rarr; ''قدر''، خالن سان فارميٽ ٿيل: {{val|123456.78901}}، يا {{para|fmt|commas}} سان &rarr; {{val|fmt=commas|123456.78901}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' ± ''غير يقينيت''، جيئن {{val|fmt=commas|123478|56}} * <code>&#123;{val|''number''|{{hilite|(}}''number''{{hilite|)}}}}</code> &rarr; ''قدر''(''غير يقينيت'')، جيئن {{val|fmt=commas|12345|(56)}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' {{su|p=+uncertainty|b=−uncertainty}} جيئن {{val|fmt=commas4|1234|+56|-78}} ماپ جو قدر ظاهر ڪريو: {{#invoke:DemoTemplate|val|4|ul=m2}}. هتي <kbd>m2</kbd> هڪ "ايڪائي ڪوڊ" آهي، جنهن کي Val ايڪائي جي مضمون ڏانهن ڳنڍڻ ۽ ايڪائي جي علامت جي فارميٽنگ لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ Val ايڪائين کي انهن صفحن سان ڳنڍي ٿو جيڪي ان وٽ محفوظ آهن۔ ڏسو {{tl|Val/list}}. اهڙن ايڪائي ڪوڊن جو وڏو تعداد آهي جن کي Val سڃاڻي ٿو ۽ "ضابطي مطابق" رکي ٿو۔ ايڪائي ڪوڊ اصل ۾ مختصر ايڪائي نالو هوندو آهي، پر مرڪب يا گڏيل ايڪائي لاءِ اهي ڪافي پيچيدا ٿي سگهن ٿا، جن ۾ "ضارب" يا "قاسم" شامل هوندا آهن۔ ڏسو [[Module:Val/units]]. ايڪائي-ڪوڊ نظام سان ڪم ڪرڻ لاءِ چار پيرا ميٽرن ذريعي ڪجهه لچڪ ڏني وئي آهي: ايڪائي کي ڳنڍڻو آهي يا نه، (ڏسو ''[[WP:Overlinking|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]]'')، ۽ ايڪائي نسبت جي مٿئين يا هيٺئين حصي کي الڳ الڳ ڳنڍڻو آهي يا نه۔ * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number {{font color|blue|symbol}}''، جيئن {{val|9.8|ul=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number&nbsp;symbol''، جيئن {{val|9.8|u=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}l='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;symbol{{large|{{hilite|/}}}}{{font color|blue|symbol}}، جيئن {{val|9.8|u=gal|upl=min}} * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;{{font color|blue|symbol}}{{large|{{hilite|/}}}}''symbol''، جيئن {{val|9.8|ul=parsec|up=year}} ايڪائي ڪوڊ نظام کان پاسو ڪرڻ لاءِ، جيڪڏهن {{para|u}} اوهان جو ايڪائي ڪوڊ نٿو سڃاڻي، ته اهو ڪو به وڪي ٽيڪسٽ قبول ڪندو ۽ ان کي معمول مطابق ڏيکاريندو۔ * {{#invoke:DemoTemplate|val|5.4|u=[[kg]]&sdot;[[meter|m]]/s²}} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7.6|u=[[metre per second squared|m/s²]]}} ايڪائي ڪوڊ نظام ۾ ايڪائيون شامل ڪرڻ جي طريقي لاءِ ڏسو [[Module:Val/units]]. ڪڏهن ڪڏهن عدد ۽ ايڪائي ڪوڊ ڪافي نه هوندا آهن۔ اڳياڙي ۽ پڇاڙي به موجود آهن، يعني {{para|p}} ۽ {{para|s}}. * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u= C&sdot;Ga |p= > | s= < }} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u=C|p=<span style="color:green">^|s=</span>}} Val پيرا ميٽرن کي مثالن ذريعي سکڻ لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ اهو جامع آهي، ۽ ان ۾ 100 کان وڌيڪ مثال آهن۔ == دليل == {{details|Help:Template#Parameters}} Val ٽي بنا نالي پيرا ميٽر وٺي ٿو۔ پهريون هميشه عددي قدر هوندو آهي۔ جڏهن ٻيو ۽ ٽيون پيرا ميٽر عدد هجن، ته اهي غير يقينيت جي مختلف نشانين ۾ تبديل ٿين ٿا، پر ٻيو بنا نالي پيرا ميٽر پهرين ۽ ٽئين عدد کي ''گرامر موجب ملائڻ'' لاءِ به ڪم اچي سگهي ٿو۔ Val پنهنجي بنا نالي پيرا ميٽرن جي چوڌاري موجود خال ختم ڪري ٿو۔ {|cellspacing="15" cellpadding="0" | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''پهريون''' يا {{para|1}} || هڪ عدد۔ اهو [[ريڊڪس پوائنٽ|ڏهائي نقطي]] واري نشاني يا [[اي نشاني]] ۾ ٿي سگهي ٿو۔ هي عدد Val فارميٽنگ جو بنياد آهي۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|.1234}} {{spaces|19}}(صفر شامل ڪري ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|+1234}} {{spaces|20}}(جمع جو نشان ڏيکاري ٿو) <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234}} {{spaces|20}}([[هائفن-مائنس]] کي [[منفي نشان]] سان بدلائي ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12e34}} {{spaces|15}}([[سائنسي نشاني#E notation|E نشاني]])<br /> |- |style="vertical-align:top;text-align: center;"| {{para|fmt}} | بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔<br /> بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|gaps}} استعمال ڪريو۔<br /> عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|commas}} استعمال ڪريو۔<br /> ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ {{para|fmt|none}} استعمال ڪريو (نه خال، نه ڪاما).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567|fmt=commas}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234|fmt=gaps}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5|fmt=none}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|end}} || مکيه عدد جي پڇاڙيءَ ۾ ڪجهه رکو (ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي). <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1111|(22)|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m/s|end=[END]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٻيو''' يا {{para|2}} || [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت]] ٻنهي فارميٽن مان ڪنهن ۾۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|(22)}}<br /> ٻن عددن کي ملائڻ لاءِ حرفِ عطف۔ حدن، گرامر موجب نتيجي وغيره لاءِ ڪارائتو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|-|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|–|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|,|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|by|33|e=9}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|and|33|end=[[$]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|or|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|to|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|x|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|×|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|/|33|ul=m/s}}<br /> نوٽ ڪريو ته ڊيش يا x جي مختلف قسمن لاءِ سڀ صحيح انداز وارو نتيجو ڏين ٿا۔ |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٽيون''' يا {{para|3}} | غير متقارن غير يقينيت۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33}} |- |style="vertical-align:top;text-align: left;"|{{para|errend}} يا {{para|+errend}} ۽ {{para|-errend}}|| غير يقينيت کان پوءِ ڪجهه شامل ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|errend=[Errend]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|-errend=<−Errend>|+errend=[+Errend]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|u}} يا {{para|ul}} || [[Module:Val/units|ايڪائي ڪوڊ]]۔ Val هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو۔<br /> {{para|ul}} ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|u}} ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔ ايڪائي ڪوڊ جي جاءِ تي [[help:wiki markup|وڪي مارڪ اپ]] به قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|up}} يا {{para|upl}} || ايڪائي ڪوڊ، پر خال بدران Val سليش ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو، يعني "في" ايڪائي (هيٺيون حصو)، ته جيئن نسبت ٺهي۔<br /> {{para|upl}} في ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|up}} في ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔<br /> نسبت ٻن ايڪائي ڪوڊن، يا اڳياڙي ۽ ايڪائي ڪوڊ مان ٿي سگهي ٿي۔ جيڪڏهن ايڪائي ڪوڊ ۾ نقطو يا سليش هجي، ته Val وضاحت لاءِ قوسين شامل ڪندو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=J/C|upl=F/m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|p=$|upl=acre}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=km/s|upl=Mpc}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=kg.m|upl=s-2}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|p}} || سڄي Val اظهار جي اڳياڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]&nbsp;}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|s}} || سڄي Val اظهار جي پڇاڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=[Suffix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=&nbsp;[Suffix]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|e}} | قوت۔ Val پهرين پيرا ميٽر ۾ e نشاني به قبول ڪري ٿو؛ اهي ٻئي هڪ ٻئي سان گڏ استعمال نٿا ٿي سگهن (مٿي "پهريون" دليل ڏسو).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33|e=11}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11e11|22|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|e=33}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|long scale}} || عام طور تي ايڪائي مختصر [[ٽن]] هوندي آهي ۽ [[بلين]] جو مطلب {{val|1|e=9}} هوندو آهي۔ پر انهن ايڪائين ۽ ٻين جون ڊگهيون صورتون به آهن۔ پنهنجي ايڪائي کي ڊگهي پيماني سان منسوب ڪرڻ لاءِ {{para|long scale|on}} استعمال ڪريو۔ ايڪائي ڪوڊ جو ڳنڍڻو بدلجي ويندو ۽ اهو جدولن ۾ مختلف نموني ترتيب ٿيندو۔ "ڏسو [[ڊگها ۽ مختصر پيمانا]]". |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|nocategory}} || جيڪڏهن ڪا به قيمت ڏني وڃي، ته هن سانچي جي استعمال ۾ غلطيون صفحي کي [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|غلط فارميٽنگ سانچا استعمال ڪندڙ صفحا]] زمري ۾ شامل نه ڪنديون۔ هي دستاويزي ۽ جاچ صفحن لاءِ ڪارائتو آهي جن کي درست ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي۔ |- |} == غلطيون == دليلن جي صحيح هجڻ تي سخت جانچ ڪئي ويندي آهي؛ ڪا به غلط استعمال غلطي ڏيکاريندو۔ اهي صفحا جن ۾ هن سانچي جو غلط استعمال هوندو، [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use]] تي ظاهر ٿيندا۔ Val غير سهائتا يافته پيرا ميٽرن جي جانچ ڪري ٿو ۽ جيڪڏهن ملي وڃن ته نسبتاً هلڪي چتاءُ ڏي ٿو۔ وڪي تي موجود اهڙن غلط استعمالن کي ڳولڻ لاءِ [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|ٽريڪنگ زمرو]] ڏسو۔ تفصيل ڏسڻ لاءِ "warning" تي مائوس رکو۔ چتاءُ هن طرح نظر اچن ٿا: * <code><nowiki>{{val|1.23|exp=6|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|exp=6|u=m/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|us=kbit/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|us=kbit/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s|nocategory=true}} == عددن جي فارميٽ == {{tl|Val}} وڪيپيڊيا جي [[WP:MOSNUM|دستورالعمل انداز]] سان موافق فارميٽنگ پيدا ڪري ٿو۔ [[Wikipedia:MOSNUM#Delimiting (grouping of digits)|MOS]] سفارش ڪري ٿو ته عددن کي يا ته ڏهائي جي ٻنهي پاسن تي سنهن خالن سان جدا ڪيو وڃي، يا ڏهائي کان کاٻي طرف ڪاما استعمال ڪيا وڃن ۽ ساڄي طرف جدا ڪندڙ نه هجن۔ مضمونن ۾ جدا ڪرڻ جي انداز بابت هڪجهڙائي هجڻ گهرجي۔ سانچي جو بنيادي انداز پهريون آهي؛ ان کي <code>|fmt=</code> سان بدلائي سگهجي ٿو (مٿي [[#دليل|دليل]] ڏسو). == ترتيب ڏيڻ == {{details|Help:Sortable tables}} هر ترتيب لائق ايڪائي لاءِ ترتيب ڪنجي [[Template:Val/list]] تي نظر اچي ٿي۔ هي هڪ زنده مثال آهي، جيڪو ترتيب لائق جدول لاءِ گھٽ ۾ گھٽ مارڪ اپ ڏيکاري ٿو: {| |style="vertical-align:top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} </syntaxhighlight> | style="vertical-align:top;" |<!-- --> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} ترتيب قدر جو Val اظهار سان تعلق هن ريت آهي۔ # عددي قدر شروعاتي نقطو آهي۔ # جيڪڏهن ايڪائي وٽ SI اڳياڙي هجي، ته ان جو درجي وارو مقدار لاڳو ٿئي ٿو۔ # ايڪائي جي پنهنجي [[ايڪائين جو نظام|ايڪائي نظام]] مان قيمت لاڳو ٿئي ٿي۔ # جيڪڏهن ايڪائي مرڪب هجي، ته هر ذيلي ايڪائي کي ان جي [[ابعادي تجزيو#تعريف|بُعد]] مطابق ضرب يا تقسيم ڪيو وڃي ٿو۔ # نتيجو {{tl|ntsh}} ڏانهن موڪليو وڃي ٿو، جيڪو نارملائيزيشن فارمولو لاڳو ڪري ٿو۔ # {{tlf|ntsh}} جو نتيجو معمول مطابق جدول ۾ data-sort-value خاصيت ذريعي شامل ڪيو وڃي ٿو (صرف رويي طور، يعني "لڪل" صورت ۾). == وڌيڪ مثالي اظهار == === عدد === {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> <code>⟨{<nowiki/>{val|{{spaces|2}}1234567.1234567{{spaces|3}}}}⟩</code> &rarr; ⟨{{val| 1234567.1234567 }}⟩<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|+1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234567}}<br /> === غير يقينيت === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|e=3}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)}}<br /> === ايڪائيون === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m2}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|123.4|ul=USgal}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|ul=mpgimp}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=deg}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|u='}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006|u="}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|end=&nbsp;[[m/s]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=degC}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=K}}<br /> === قوتون === {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e5|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456e-9|+0.00007|-0.00008|ul=m/s}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456|+0.00007|-0.00008|e=-9|ul=m/s}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056|ul=psi}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7|ul=psi}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e-2|(5)}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)|e=-2}} === اڳياڙي/پڇاڙي === {{#invoke:DemoTemplate|val|p=Δ&nbsp;|12.34}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|p=≅|12.34|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|0.25|s=%}}<br /> === مٿيون حصو/هيٺيون حصو === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=7|ul=W|up=m2}}<br /> === دهرائيندڙ انگ === <code><nowiki>{{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}}</nowiki></code> → {{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}} === اڃا وڌيڪ مثال === جاچ مثالن لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ == عام سوال ۽ تبصرا == ; سوال: مون کي Val ڇو استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val عددن کي فارميٽ ڪري ٿو: :* انگن جي گروهن جي وچ ۾ خال داخل ڪري ٿو، [[MOS:NUM|دستورالعمل انداز جي معيارن]] مطابق، :* ماپن ۾ معياري [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيتون]] فارميٽ ڪري ٿو، ± نشان، صحيح خال، ۽ صحيح ترتيب فراهم ڪري ٿو، :* [[طاقت ڏيڻ|10 جون قوتون]] ۽ [[سائنسي نشاني]] فارميٽ ڪري ٿو، :* "-" (هائفن) کي "&minus;" (منفي نشان) سان بدلائي ٿو۔ : جواب 2. Val خالن کي محفوظ رکي ٿو: :* اهو يقيني بڻائي ٿو ته قدر سٽ جي آخر ۾ [[لفظ ٽٽڻ|نه ٽٽي]]، ته جيئن متن ۾ اهو هميشه هڪ ئي سٽ تي هڪ مڪمل قدر طور پڙهي سگهجي۔ :* اهو قدر جي مختلف حصن کي صحيح جڳهه تي خال ڏئي ٿو۔ : جواب 3. Val کي ترتيب ڏيڻ اوهان کي پوري انسائيڪلوپيڊيا ۾ ڪنهن به ايڪائي لاءِ مارڪ اپ خودڪار ڪرڻ ۽ ان ڏانهن ڳنڍڻي لاءِ پنهنجو ڪوڊ ڏئي ٿو۔ : جواب 4. Val وڪيپيڊيا کي وڌيڪ هڪجهڙو بڻائڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔ اهو [[Wikipedia:MOSNUM|عددن لاءِ وڪيپيڊيا جي دستورالعمل انداز]] جي پابندي ڪري ٿو۔ MoS ۾ ٿيندڙ تبديليون هن سانچي تي لاڳو ڪري سگهجن ٿيون، جنهن سان ان کي استعمال ڪندڙ قدر پاڻمرادو تبديل ٿي وڃن ٿا۔ هن سان سڀني صفحن تي سڀ قدر هڪجهڙي [[ڏسڻ ۽ محسوس]] سان ظاهر ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ سڀ ساڳيا [[اکرن جي وچ واري وٿي|خال]]، [[فونٽ|فونٽ سائيز]]، جڳهه وغيره استعمال ڪندا، ۽ بوٽن لاءِ تازه ڪاري ۽ جانچ آسان ٿي ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي قدر کي صحيح سڃاڻي سگهندا۔ ; سوال: <nowiki><math></nowiki> ڇو استعمال نه ڪجي؟ : جواب: ساڳين سببن ڪري جن سببن لاءِ [[Help:Math#Pros of HTML|HTML کي TeX تي ترجيح ڏئي سگهجي ٿي]]: :* ڇاڪاڻ⁠تہ math ٽيگن ۾ [[فونٽ]] نثري متن کان شڪل ۽ سائيز ٻنهي ۾ مختلف هوندو آهي، جيڪو نثري متن سان گڏ سٽ ۾ استعمال ٿيڻ وقت صفحي جي ترتيب کي متاثر ڪري سگهي ٿو۔ :* اوهان LaTeX سان رينڊر ٿيل بٽ ميپ تصوير کي [[ڪٽ، ڪاپي ۽ پيسٽ|ڪٽ ۽ پيسٽ]] نٿا ڪري سگهو۔ :* تصويرون لوڊ ٿيڻ ۾ سست هونديون آهن ۽ وڌيڪ بينڊوڊٿ استعمال ڪنديون آهن، جيڪو وڪيپيڊيا جي موبائل نسخي لاءِ خاص طور خراب آهي۔ :* <nowiki><math></nowiki> پاڻمرادو آسانيءَ سان عددن لاءِ دستورالعمل انداز سان هم آهنگ نٿو ٿئي۔ ; سوال: ڇا Val سان ڪي ڄاتل مسئلا آهن؟ : جواب 1: هي سانچو 6 آگسٽ 2015 کان نئين Lua ماڊيول طور آهي۔ فني طور، Val کي آزمائڻ کان پاسو ڪرڻ جو ڪو سٺو سبب ناهي۔ : جواب 2. مسئلا جوابده سانچا ڪوڊرن جي فعال ٽولي طرفان جلدي حل ڪيا ويندا آهن۔ بحث صفحو ڏسو۔ ; سوال: مون کي Val ڪيئن استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val وٽ غالباً اوهان جي ايڪائي اڳ ۾ ئي [[Module:Val/units|پنهنجي موجوده فهرست]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن نه، ته پنهنجي ايڪائي اتي شامل ڪريو۔ : جواب 2. [[WP:OVERLINKING|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]] کان بچڻ لاءِ، {{para|ul}} مان {{para|u}} ڏانهن ۽ {{para|upl}} مان {{para|up}} ڏانهن مٽايو۔ : جواب 3. جڏهن به اوهان وٽ ڳنڍڻ لاءِ ايڪائي يا ترتيب ڏيڻ لاءِ جدول هجي، Val اڳ ۾ ئي ان ايڪائي جي ڳنڍڻي ۽ ترتيب قدر سان تيار آهي۔ : جواب 3. Val کي {{tl|Convert}} سان گڏ استعمال ڪريو۔ ڏسو [[Module:Convert/data|Convert ۾ ايڪائيون ڪيئن شامل ڪجن]]۔ : جواب 4. جتي ڊگهن فهرستي مضمونن ۾، جن ۾ ڪيترائي سئو يا هزارين عدد يا ايڪائيون هجن، هڪجهڙي انداز جي ضرورت هجي۔ == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Number", "description": "ڏهائي نقطي واري نشاني يا e نشاني ۾ عدد۔ Val اظهار جو مکيه بنياد.", "example": "-12.12345e9", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Uncertainty", "type": "string" }, "3": { "label": "Asymmetric uncertainty -", "type": "string" }, "4": {}, "5": {}, "fmt": { "label": "Format", "description": "بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔ بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ \"gaps\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ \"commas\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ \"none\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو، يعني نه خال، نه ڪاما.", "example": "commas", "type": "string", "suggestedvalues": [ "gaps", "commas", "none" ] }, "end": { "label": "End", "description": "مکيه عدد جي آخر ۾ ڪجهه رکو، ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي.", "type": "string" }, "u": { "label": "Unit", "description": "ايڪائي ڪوڊ۔ عدد کان پوءِ هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪئي ويندي.", "example": "m", "type": "string" }, jpfq4189o0dt7sn9wn7phekyyyg0v93 374980 374979 2026-05-01T01:04:30Z Intisar Ali 8681 374980 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{tsh|redirect=yes|Units}} {{Lua|Module:Val|Module:Val/units}} هي سانچو [[سائنسي نشاني]] ۾ قدر آسانيءَ سان پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ غير يقينيت ۽/يا ايڪائيون به شامل ٿي سگهن ٿيون، جيئن وڪيپيڊيا جي [[WP:MOS|دستورالعمل انداز]] ۾ [[MOS:NUM]] هيٺ مقرر ٿيل آهي۔ == تعارف == Val عددي ''قدرن'' لاءِ خاص آهي، خاص ڪري انهن قدرن لاءِ جن ۾ [[سائنسي نشاني]]ون، [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت جون نشانيون]]، ۽ جسماني ايڪائين سان ماپ جا ''قدر'' شامل هجن۔ ڇاڪاڻ⁠تہ اهي اظهار دستورالعمل انداز جي دائري ۾ اچن ٿا، Val اوهان لاءِ انداز موجب ٺاهيل نتيجو ڏئي ٿو، ۽ انهن کي سٽن جي وچ ۾ ٽٽڻ کان بچائي ٿو۔ عدد ظاهر ڪريو: * <code>&#123;{val|123456.78901}}</code> &rarr; ''قدر''، خالن سان فارميٽ ٿيل: {{val|123456.78901}}، يا {{para|fmt|commas}} سان &rarr; {{val|fmt=commas|123456.78901}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' ± ''غير يقينيت''، جيئن {{val|fmt=commas|123478|56}} * <code>&#123;{val|''number''|{{hilite|(}}''number''{{hilite|)}}}}</code> &rarr; ''قدر''(''غير يقينيت'')، جيئن {{val|fmt=commas|12345|(56)}} * <code>&#123;{val|''number''|''number''|''number''}}</code> &rarr; ''قدر'' {{su|p=+uncertainty|b=−uncertainty}} جيئن {{val|fmt=commas4|1234|+56|-78}} ماپ جو قدر ظاهر ڪريو: {{#invoke:DemoTemplate|val|4|ul=m2}}. هتي <kbd>m2</kbd> هڪ "ايڪائي ڪوڊ" آهي، جنهن کي Val ايڪائي جي مضمون ڏانهن ڳنڍڻ ۽ ايڪائي جي علامت جي فارميٽنگ لاءِ استعمال ڪري ٿو۔ Val ايڪائين کي انهن صفحن سان ڳنڍي ٿو جيڪي ان وٽ محفوظ آهن۔ ڏسو {{tl|Val/list}}. اهڙن ايڪائي ڪوڊن جو وڏو تعداد آهي جن کي Val سڃاڻي ٿو ۽ "ضابطي مطابق" رکي ٿو۔ ايڪائي ڪوڊ اصل ۾ مختصر ايڪائي نالو هوندو آهي، پر مرڪب يا گڏيل ايڪائي لاءِ اهي ڪافي پيچيدا ٿي سگهن ٿا، جن ۾ "ضارب" يا "قاسم" شامل هوندا آهن۔ ڏسو [[Module:Val/units]]. ايڪائي-ڪوڊ نظام سان ڪم ڪرڻ لاءِ چار پيرا ميٽرن ذريعي ڪجهه لچڪ ڏني وئي آهي: ايڪائي کي ڳنڍڻو آهي يا نه، (ڏسو ''[[WP:Overlinking|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]]'')، ۽ ايڪائي نسبت جي مٿئين يا هيٺئين حصي کي الڳ الڳ ڳنڍڻو آهي يا نه۔ * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number {{font color|blue|symbol}}''، جيئن {{val|9.8|ul=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number&nbsp;symbol''، جيئن {{val|9.8|u=km2}} * <code>&#123;{val|''number''|'''u='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}l='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;symbol{{large|{{hilite|/}}}}{{font color|blue|symbol}}، جيئن {{val|9.8|u=gal|upl=min}} * <code>&#123;{val|''number''|'''ul='''''unit code''|'''u{{hilite|p}}='''''unit code''}}</code> &rarr; ''number''&nbsp;{{font color|blue|symbol}}{{large|{{hilite|/}}}}''symbol''، جيئن {{val|9.8|ul=parsec|up=year}} ايڪائي ڪوڊ نظام کان پاسو ڪرڻ لاءِ، جيڪڏهن {{para|u}} اوهان جو ايڪائي ڪوڊ نٿو سڃاڻي، ته اهو ڪو به وڪي ٽيڪسٽ قبول ڪندو ۽ ان کي معمول مطابق ڏيکاريندو۔ * {{#invoke:DemoTemplate|val|5.4|u=[[kg]]&sdot;[[meter|m]]/s²}} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7.6|u=[[metre per second squared|m/s²]]}} ايڪائي ڪوڊ نظام ۾ ايڪائيون شامل ڪرڻ جي طريقي لاءِ ڏسو [[Module:Val/units]]. ڪڏهن ڪڏهن عدد ۽ ايڪائي ڪوڊ ڪافي نه هوندا آهن۔ اڳياڙي ۽ پڇاڙي به موجود آهن، يعني {{para|p}} ۽ {{para|s}}. * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u= C&sdot;Ga |p= > | s= < }} * {{#invoke:DemoTemplate|val|7600|u=C|p=<span style="color:green">^|s=</span>}} Val پيرا ميٽرن کي مثالن ذريعي سکڻ لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ اهو جامع آهي، ۽ ان ۾ 100 کان وڌيڪ مثال آهن۔ == دليل == {{details|Help:Template#Parameters}} Val ٽي بنا نالي پيرا ميٽر وٺي ٿو۔ پهريون هميشه عددي قدر هوندو آهي۔ جڏهن ٻيو ۽ ٽيون پيرا ميٽر عدد هجن، ته اهي غير يقينيت جي مختلف نشانين ۾ تبديل ٿين ٿا، پر ٻيو بنا نالي پيرا ميٽر پهرين ۽ ٽئين عدد کي ''گرامر موجب ملائڻ'' لاءِ به ڪم اچي سگهي ٿو۔ Val پنهنجي بنا نالي پيرا ميٽرن جي چوڌاري موجود خال ختم ڪري ٿو۔ {|cellspacing="15" cellpadding="0" | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''پهريون''' يا {{para|1}} || هڪ عدد۔ اهو [[ريڊڪس پوائنٽ|ڏهائي نقطي]] واري نشاني يا [[اي نشاني]] ۾ ٿي سگهي ٿو۔ هي عدد Val فارميٽنگ جو بنياد آهي۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|.1234}} {{spaces|19}}(صفر شامل ڪري ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|+1234}} {{spaces|20}}(جمع جو نشان ڏيکاري ٿو) <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234}} {{spaces|20}}([[هائفن-مائنس]] کي [[منفي نشان]] سان بدلائي ٿو)<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12e34}} {{spaces|15}}([[سائنسي نشاني#E notation|E نشاني]])<br /> |- |style="vertical-align:top;text-align: center;"| {{para|fmt}} | بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔<br /> بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|gaps}} استعمال ڪريو۔<br /> عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ {{para|fmt|commas}} استعمال ڪريو۔<br /> ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ {{para|fmt|none}} استعمال ڪريو (نه خال، نه ڪاما).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567|fmt=commas}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234|fmt=gaps}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1234.5|fmt=none}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|end}} || مکيه عدد جي پڇاڙيءَ ۾ ڪجهه رکو (ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي). <br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1111|(22)|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|end=[END]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m/s|end=[END]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٻيو''' يا {{para|2}} || [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيت]] ٻنهي فارميٽن مان ڪنهن ۾۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|(22)}}<br /> ٻن عددن کي ملائڻ لاءِ حرفِ عطف۔ حدن، گرامر موجب نتيجي وغيره لاءِ ڪارائتو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|-|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|–|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|,|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|by|33|e=9}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|and|33|end=[[$]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|or|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|to|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|x|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|×|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|/|33|ul=m/s}}<br /> نوٽ ڪريو ته ڊيش يا x جي مختلف قسمن لاءِ سڀ صحيح انداز وارو نتيجو ڏين ٿا۔ |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | '''ٽيون''' يا {{para|3}} | غير متقارن غير يقينيت۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33}} |- |style="vertical-align:top;text-align: left;"|{{para|errend}} يا {{para|+errend}} ۽ {{para|-errend}}|| غير يقينيت کان پوءِ ڪجهه شامل ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|errend=[Errend]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|22|33|-errend=<−Errend>|+errend=[+Errend]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|u}} يا {{para|ul}} || [[Module:Val/units|ايڪائي ڪوڊ]]۔ Val هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو۔<br /> {{para|ul}} ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|u}} ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔ ايڪائي ڪوڊ جي جاءِ تي [[help:wiki markup|وڪي مارڪ اپ]] به قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|11|ul=m}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|up}} يا {{para|upl}} || ايڪائي ڪوڊ، پر خال بدران Val سليش ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو، يعني "في" ايڪائي (هيٺيون حصو)، ته جيئن نسبت ٺهي۔<br /> {{para|upl}} في ايڪائي کي ڳنڍي ٿو۔<br /> {{para|up}} في ايڪائي کي نٿو ڳنڍي۔<br /> نسبت ٻن ايڪائي ڪوڊن، يا اڳياڙي ۽ ايڪائي ڪوڊ مان ٿي سگهي ٿي۔ جيڪڏهن ايڪائي ڪوڊ ۾ نقطو يا سليش هجي، ته Val وضاحت لاءِ قوسين شامل ڪندو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=J/C|upl=F/m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|p=$|upl=acre}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=km/s|upl=Mpc}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|ul=kg.m|upl=s-2}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|p}} || سڄي Val اظهار جي اڳياڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|p=[Prefix]&nbsp;}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|s}} || سڄي Val اظهار جي پڇاڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو۔<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=[Suffix]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|ul=m/s|s=&nbsp;[Suffix]}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|e}} | قوت۔ Val پهرين پيرا ميٽر ۾ e نشاني به قبول ڪري ٿو؛ اهي ٻئي هڪ ٻئي سان گڏ استعمال نٿا ٿي سگهن (مٿي "پهريون" دليل ڏسو).<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11|22|33|e=11}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|11e11|22|33}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|Val|e=33}} |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|long scale}} || عام طور تي ايڪائي مختصر [[ٽن]] هوندي آهي ۽ [[بلين]] جو مطلب {{val|1|e=9}} هوندو آهي۔ پر انهن ايڪائين ۽ ٻين جون ڊگهيون صورتون به آهن۔ پنهنجي ايڪائي کي ڊگهي پيماني سان منسوب ڪرڻ لاءِ {{para|long scale|on}} استعمال ڪريو۔ ايڪائي ڪوڊ جو ڳنڍڻو بدلجي ويندو ۽ اهو جدولن ۾ مختلف نموني ترتيب ٿيندو۔ "ڏسو [[ڊگها ۽ مختصر پيمانا]]". |- | style="vertical-align:top;text-align: center;" | {{para|nocategory}} || جيڪڏهن ڪا به قيمت ڏني وڃي، ته هن سانچي جي استعمال ۾ غلطيون صفحي کي [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|غلط فارميٽنگ سانچا استعمال ڪندڙ صفحا]] زمري ۾ شامل نه ڪنديون۔ هي دستاويزي ۽ جاچ صفحن لاءِ ڪارائتو آهي جن کي درست ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي۔ |- |} == غلطيون == دليلن جي صحيح هجڻ تي سخت جانچ ڪئي ويندي آهي؛ ڪا به غلط استعمال غلطي ڏيکاريندو۔ اهي صفحا جن ۾ هن سانچي جو غلط استعمال هوندو، [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use]] تي ظاهر ٿيندا۔ Val غير سهائتا يافته پيرا ميٽرن جي جانچ ڪري ٿو ۽ جيڪڏهن ملي وڃن ته نسبتاً هلڪي چتاءُ ڏي ٿو۔ وڪي تي موجود اهڙن غلط استعمالن کي ڳولڻ لاءِ [[:Category:Pages with incorrect formatting templates use|ٽريڪنگ زمرو]] ڏسو۔ تفصيل ڏسڻ لاءِ "warning" تي مائوس رکو۔ چتاءُ هن طرح نظر اچن ٿا: * <code><nowiki>{{val|1.23|exp=6|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|exp=6|u=m/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|us=kbit/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|us=kbit/s|nocategory=true}} * <code><nowiki>{{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s}}</nowiki></code> → {{val|1.23|.05|.04|.03|u=m/s|nocategory=true}} == عددن جي فارميٽ == {{tl|Val}} وڪيپيڊيا جي [[WP:MOSNUM|دستورالعمل انداز]] سان موافق فارميٽنگ پيدا ڪري ٿو۔ [[Wikipedia:MOSNUM#Delimiting (grouping of digits)|MOS]] سفارش ڪري ٿو ته عددن کي يا ته ڏهائي جي ٻنهي پاسن تي سنهن خالن سان جدا ڪيو وڃي، يا ڏهائي کان کاٻي طرف ڪاما استعمال ڪيا وڃن ۽ ساڄي طرف جدا ڪندڙ نه هجن۔ مضمونن ۾ جدا ڪرڻ جي انداز بابت هڪجهڙائي هجڻ گهرجي۔ سانچي جو بنيادي انداز پهريون آهي؛ ان کي <code>|fmt=</code> سان بدلائي سگهجي ٿو (مٿي [[#دليل|دليل]] ڏسو). == ترتيب ڏيڻ == {{details|Help:Sortable tables}} هر ترتيب لائق ايڪائي لاءِ ترتيب ڪنجي [[Template:Val/list]] تي نظر اچي ٿي۔ هي هڪ زنده مثال آهي، جيڪو ترتيب لائق جدول لاءِ گھٽ ۾ گھٽ مارڪ اپ ڏيکاري ٿو: {| |style="vertical-align:top;" | <syntaxhighlight lang="wikitext"> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} </syntaxhighlight> | style="vertical-align:top;" |<!-- --> {| class="wikitable sortable floatright" summary="Val sorting test" |+ ترتيب لاءِ ڪلڪ ڪريو &darr; |- ! Val ترتيب جاچ ! بنيادي ايڪائي ۾ ! {{nobold|1=(ترتيب نه)}} |- | {{val|3|ul= Mm }} | style="text-align:right" | {{val|3000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|1|67}} |- | {{val|4e6|ul= m }} | style="text-align:right" | {{val|4000000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|3|67}} |- | {{val|1|ul= km }} | style="text-align:right" | {{val|1000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|5|67}} |- | {{val|5e3|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|5000|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|7|67}} |- | {{val|2|u= m }} | style="text-align:right" | {{val|2|u=m}} | style="text-align:right; font-size:small;" | {{random number|100|11|67}} |} |} ترتيب قدر جو Val اظهار سان تعلق هن ريت آهي۔ # عددي قدر شروعاتي نقطو آهي۔ # جيڪڏهن ايڪائي وٽ SI اڳياڙي هجي، ته ان جو درجي وارو مقدار لاڳو ٿئي ٿو۔ # ايڪائي جي پنهنجي [[ايڪائين جو نظام|ايڪائي نظام]] مان قيمت لاڳو ٿئي ٿي۔ # جيڪڏهن ايڪائي مرڪب هجي، ته هر ذيلي ايڪائي کي ان جي [[ابعادي تجزيو#تعريف|بُعد]] مطابق ضرب يا تقسيم ڪيو وڃي ٿو۔ # نتيجو {{tl|ntsh}} ڏانهن موڪليو وڃي ٿو، جيڪو نارملائيزيشن فارمولو لاڳو ڪري ٿو۔ # {{tlf|ntsh}} جو نتيجو معمول مطابق جدول ۾ data-sort-value خاصيت ذريعي شامل ڪيو وڃي ٿو (صرف رويي طور، يعني "لڪل" صورت ۾). == وڌيڪ مثالي اظهار == === عدد === {{#invoke:DemoTemplate|val|1234567.1234567}}<br /> <code>⟨{<nowiki/>{val|{{spaces|2}}1234567.1234567{{spaces|3}}}}⟩</code> &rarr; ⟨{{val| 1234567.1234567 }}⟩<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|.1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|fmt=commas|+1234567}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|-1234567}}<br /> === غير يقينيت === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|e=3}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)}}<br /> === ايڪائيون === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=m2}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|123.4|ul=USgal}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|ul=mpgimp}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=deg}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.005|u='}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|+0.005|-0.006|u="}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|end=&nbsp;[[m/s]]}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=degC}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|u=K}}<br /> === قوتون === {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e5|ul=m}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=5|ul=m}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456e-9|+0.00007|-0.00008|ul=m/s}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.23456|+0.00007|-0.00008|e=-9|ul=m/s}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e7|0.056|ul=psi}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|0.056|e=7|ul=psi}} {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234e-2|(5)}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|(5)|e=-2}} === اڳياڙي/پڇاڙي === {{#invoke:DemoTemplate|val|p=Δ&nbsp;|12.34}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|p=≅|12.34|u=%}}<br /> {{#invoke:DemoTemplate|val|12.34|0.25|s=%}}<br /> === مٿيون حصو/هيٺيون حصو === {{#invoke:DemoTemplate|val|1.234|e=7|ul=W|up=m2}}<br /> === دهرائيندڙ انگ === <code><nowiki>{{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}}</nowiki></code> → {{val|1.2|end={{overline|34}}|e=7|ul=W|up=m2}} === اڃا وڌيڪ مثال === جاچ مثالن لاءِ {{tl|val/testcases}} ڏسو۔ == عام سوال ۽ تبصرا == ; سوال: مون کي Val ڇو استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val عددن کي فارميٽ ڪري ٿو: :* انگن جي گروهن جي وچ ۾ خال داخل ڪري ٿو، [[MOS:NUM|دستورالعمل انداز جي معيارن]] مطابق، :* ماپن ۾ معياري [[غير يقينيت#ماپون|غير يقينيتون]] فارميٽ ڪري ٿو، ± نشان، صحيح خال، ۽ صحيح ترتيب فراهم ڪري ٿو، :* [[طاقت ڏيڻ|10 جون قوتون]] ۽ [[سائنسي نشاني]] فارميٽ ڪري ٿو، :* "-" (هائفن) کي "&minus;" (منفي نشان) سان بدلائي ٿو۔ : جواب 2. Val خالن کي محفوظ رکي ٿو: :* اهو يقيني بڻائي ٿو ته قدر سٽ جي آخر ۾ [[لفظ ٽٽڻ|نه ٽٽي]]، ته جيئن متن ۾ اهو هميشه هڪ ئي سٽ تي هڪ مڪمل قدر طور پڙهي سگهجي۔ :* اهو قدر جي مختلف حصن کي صحيح جڳهه تي خال ڏئي ٿو۔ : جواب 3. Val کي ترتيب ڏيڻ اوهان کي پوري انسائيڪلوپيڊيا ۾ ڪنهن به ايڪائي لاءِ مارڪ اپ خودڪار ڪرڻ ۽ ان ڏانهن ڳنڍڻي لاءِ پنهنجو ڪوڊ ڏئي ٿو۔ : جواب 4. Val وڪيپيڊيا کي وڌيڪ هڪجهڙو بڻائڻ ۾ مدد ڪري ٿو۔ اهو [[Wikipedia:MOSNUM|عددن لاءِ وڪيپيڊيا جي دستورالعمل انداز]] جي پابندي ڪري ٿو۔ MoS ۾ ٿيندڙ تبديليون هن سانچي تي لاڳو ڪري سگهجن ٿيون، جنهن سان ان کي استعمال ڪندڙ قدر پاڻمرادو تبديل ٿي وڃن ٿا۔ هن سان سڀني صفحن تي سڀ قدر هڪجهڙي [[ڏسڻ ۽ محسوس]] سان ظاهر ٿين ٿا، ڇاڪاڻ⁠تہ سڀ ساڳيا [[اکرن جي وچ واري وٿي|خال]]، [[فونٽ|فونٽ سائيز]]، جڳهه وغيره استعمال ڪندا، ۽ بوٽن لاءِ تازه ڪاري ۽ جانچ آسان ٿي ويندي، ڇاڪاڻ⁠تہ اهي قدر کي صحيح سڃاڻي سگهندا۔ ; سوال: <nowiki><math></nowiki> ڇو استعمال نه ڪجي؟ : جواب: ساڳين سببن ڪري جن سببن لاءِ [[Help:Math#Pros of HTML|HTML کي TeX تي ترجيح ڏئي سگهجي ٿي]]: :* ڇاڪاڻ⁠تہ math ٽيگن ۾ [[فونٽ]] نثري متن کان شڪل ۽ سائيز ٻنهي ۾ مختلف هوندو آهي، جيڪو نثري متن سان گڏ سٽ ۾ استعمال ٿيڻ وقت صفحي جي ترتيب کي متاثر ڪري سگهي ٿو۔ :* اوهان LaTeX سان رينڊر ٿيل بٽ ميپ تصوير کي [[ڪٽ، ڪاپي ۽ پيسٽ|ڪٽ ۽ پيسٽ]] نٿا ڪري سگهو۔ :* تصويرون لوڊ ٿيڻ ۾ سست هونديون آهن ۽ وڌيڪ بينڊوڊٿ استعمال ڪنديون آهن، جيڪو وڪيپيڊيا جي موبائل نسخي لاءِ خاص طور خراب آهي۔ :* <nowiki><math></nowiki> پاڻمرادو آسانيءَ سان عددن لاءِ دستورالعمل انداز سان هم آهنگ نٿو ٿئي۔ ; سوال: ڇا Val سان ڪي ڄاتل مسئلا آهن؟ : جواب 1: هي سانچو 6 آگسٽ 2015 کان نئين Lua ماڊيول طور آهي۔ فني طور، Val کي آزمائڻ کان پاسو ڪرڻ جو ڪو سٺو سبب ناهي۔ : جواب 2. مسئلا جوابده سانچا ڪوڊرن جي فعال ٽولي طرفان جلدي حل ڪيا ويندا آهن۔ بحث صفحو ڏسو۔ ; سوال: مون کي Val ڪيئن استعمال ڪرڻ گهرجي؟ : جواب 1. Val وٽ غالباً اوهان جي ايڪائي اڳ ۾ ئي [[Module:Val/units|پنهنجي موجوده فهرست]] ۾ آهي۔ جيڪڏهن نه، ته پنهنجي ايڪائي اتي شامل ڪريو۔ : جواب 2. [[WP:OVERLINKING|حد کان وڌيڪ ڳنڍڻ]] کان بچڻ لاءِ، {{para|ul}} مان {{para|u}} ڏانهن ۽ {{para|upl}} مان {{para|up}} ڏانهن مٽايو۔ : جواب 3. جڏهن به اوهان وٽ ڳنڍڻ لاءِ ايڪائي يا ترتيب ڏيڻ لاءِ جدول هجي، Val اڳ ۾ ئي ان ايڪائي جي ڳنڍڻي ۽ ترتيب قدر سان تيار آهي۔ : جواب 3. Val کي {{tl|Convert}} سان گڏ استعمال ڪريو۔ ڏسو [[Module:Convert/data|Convert ۾ ايڪائيون ڪيئن شامل ڪجن]]۔ : جواب 4. جتي ڊگهن فهرستي مضمونن ۾، جن ۾ ڪيترائي سئو يا هزارين عدد يا ايڪائيون هجن، هڪجهڙي انداز جي ضرورت هجي۔ == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "Number", "description": "ڏهائي نقطي واري نشاني يا e نشاني ۾ عدد۔ Val اظهار جو مکيه بنياد.", "example": "-12.12345e9", "type": "string", "required": true }, "2": { "label": "Uncertainty", "type": "string" }, "3": { "label": "Asymmetric uncertainty -", "type": "string" }, "4": {}, "5": {}, "fmt": { "label": "Format", "description": "بنيادي طور، عددن کي صحيح ۽ ڪسري ٻنهي حصن ۾ ٽن ٽن انگن جي گروهن کي خالن سان الڳ ڪري فارميٽ ڪيو ويندو آهي۔ بهرحال، بنيادي طور چار انگن وارن صحيح عددن کي فارميٽ نه ڪيو ويندو آهي؛ خالن کي لازمي ڪرڻ لاءِ \"gaps\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ عدد جي صحيح حصي کي ڪامن سان جدا ڪرڻ لاءِ \"commas\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو۔ ڪا فارميٽنگ نه رکڻ لاءِ \"none\" (اقتباسن کانسواءِ) استعمال ڪريو، يعني نه خال، نه ڪاما.", "example": "commas", "type": "string", "suggestedvalues": [ "gaps", "commas", "none" ] }, "end": { "label": "End", "description": "مکيه عدد جي آخر ۾ ڪجهه رکو، ان کان اڳ جو ٻيو ڪجهه اچي.", "type": "string" }, "u": { "label": "Unit", "description": "ايڪائي ڪوڊ۔ عدد کان پوءِ هڪ خال ۽ ايڪائي شامل ڪئي ويندي.", "example": "m", "type": "string" }, "ul": { "label": "Unit – wikilinked", "description": "اهو ايڪائي ڪوڊ جيڪو ايڪائي بابت معلومات واري صفحي سان وڪي ڳنڍيل هوندو۔ عدد کان پوءِ هڪ خال ۽ هي ايڪائي شامل ڪئي ويندي.", "example": "m", "type": "string" }, "up": { "label": "Unit to be prefixed with a slash (/)", "description": "هڪ ايڪائي ڪوڊ، پر خال بدران سانچو سليش ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو، يعني \"في\" ايڪائي (هيٺيون حصو)، ته جيئن نسبت ٺهي.", "example": "s", "type": "string" }, "upl": { "label": "Unit to be prefixed with a slash (/) – wikilinked", "description": "وڪي ڳنڍيل ايڪائي ڪوڊ، پر خال بدران سانچو سليش ۽ ايڪائي شامل ڪري ٿو، يعني \"في\" ايڪائي (هيٺيون حصو)، ته جيئن نسبت ٺهي.", "example": "s", "type": "string" }, "p": { "label": "Prefix", "description": "سڄي Val اظهار لاءِ اڳياڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو.", "type": "content" }, "s": { "label": "Suffix", "description": "سڄي Val اظهار لاءِ پڇاڙي۔ خال کانسواءِ، پر مارڪ اپ قبول ڪري ٿو.", "type": "content" }, "e": { "label": "Exponent", "description": "Val متبادل طور پهرين پيرا ميٽر ۾ e نشاني به قبول ڪري ٿو؛ اهي ٻئي هڪ ٻئي سان گڏ استعمال نٿا ٿي سگهن (Number پيرا ميٽر ڏسو).", "example": "9", "type": "number" }, "errend": {} }, "paramOrder": [ "1", "2", "3", "fmt", "end", "u", "ul", "up", "upl", "p", "s", "e", "errend", "4", "5" ], "format": "inline", "description": "هي سانچو سائنسي نشاني ۾ قدر آسانيءَ سان پيش ڪرڻ لاءِ استعمال ٿيندو آهي، جنهن ۾ غير يقينيت ۽/يا ايڪائيون به شامل ٿي سگهن ٿيون، جيئن وڪيپيڊيا جي دستورالعمل انداز ۾ مقرر ٿيل آهي." } </templatedata> == رجوع مڪرر == * [[سانچو:Units]] == پڻ ڏسو == * [[ماڊيول:Val]] * [[ماڊيول:Val/units]] * [[ماڊيول:Convert/data]] * [[سانچو:Convert]] * [[سانچو:Gaps]] * [[سانچو:Round]] * [[سانچو:Scinote]] سائنسي نشاني ۾ قدر ڏيکارڻ لاءِ * [[سانچو:10^]] ڏهن جي طاقت ڏيکارڻ لاءِ <includeonly>{{basepage subpage| <!-- زمرا هن لڪير کان هيٺ رکو، مهرباني: --> [[زمرو:رياضياتي فارميٽنگ سانچا]] [[زمرو:مٿاھين ۽ هيٺاهين لکائي جا سانچا]] [[زمرو:Convert جهڙا سانچا|{{SUBPAGENAME}}]] [[زمرو:ترتيب ڏيڻ وارا سانچا]] [[زمرو:مخفف سانچا]] }}</includeonly> 9a1ckor7olghoj57t7dq327yv8sh4lk 10 95771 374981 2026-05-01T01:08:10Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين الوڪيز هن صفحي جي تري ۾ شامل ڪريو۔ --> {{High-use}} {{Lua|Module:Roman}} {{Lua sidebar}} هي سانچو [[عربي عدد]]ن (يعني 1، 2، 3 وغيره) کي [[رومي عدد]]ن (I، II، III وغيره) ۾ تبديل ڪري ٿو۔ هي في الحال 1 کان 4999999 تائين ڪنهن به مڪمل عدد لاءِ ڪم ڪري ٿو۔ == استعمال == <syntax... 374981 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- مهرباني ڪري زمرا ۽ بين الوڪيز هن صفحي جي تري ۾ شامل ڪريو۔ --> {{High-use}} {{Lua|Module:Roman}} {{Lua sidebar}} هي سانچو [[عربي عدد]]ن (يعني 1، 2، 3 وغيره) کي [[رومي عدد]]ن (I، II، III وغيره) ۾ تبديل ڪري ٿو۔ هي في الحال 1 کان 4999999 تائين ڪنهن به مڪمل عدد لاءِ ڪم ڪري ٿو۔ == استعمال == <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Roman|number|message}}</syntaxhighlight> <code>''number''</code> کي انهيءَ عدد سان تبديل ڪريو جنهن کي اوهان رومي عددن ۾ تبديل ڪرڻ چاهيو ٿا۔ 4999999 کان وڏن عددن لاءِ سانچو "N/A" ڏيکاري ٿو۔ اهو <code>''message''</code> کي پنهنجي پسند جي متن سان تبديل ڪري بدلائي سگهجي ٿو۔ مٿئين ليڪ، جيڪا 1000 سان ضرب کي ظاهر ڪري ٿي، فنڪشن جي مٿئين حد کي وڌائڻ لاءِ استعمال ڪئي ويندي آهي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[رومي عدد]] ڏسو۔ === ڪسري مدد === سانچو ڏهائي عددن، ڪسرن، ۽ حسابي اظهار کي پارس ڪرڻ قبول ڪري سگهي ٿو۔ هي بنيادي طور فعال نه آهي۔ هن کي فعال ڪرڻ لاءِ {{Para|fraction|yes}} ڏيو، يعني <code><nowiki>{{Roman|105.5|fraction=yes}}</nowiki></code> يا <code><nowiki>{{Roman|105.5|too big|fraction=yes}}</nowiki></code>. ڪسري قدرن لاءِ رومي عددن جو نتيجو هي علامتون استعمال ڪري ٿو: *S = {{1/2}} *''':''' = {{Frac|1|6}} *• = {{Frac|1|12}} *Є = {{Frac|1|24}} *ƧƧ = {{Frac|1|36}} *Ɔ = {{Frac|1|48}} *Ƨ = {{Frac|1|72}} *<s>Ƨ</s> = {{Frac|1|144}} *℈ = {{Frac|1|288}} *» = {{Frac|1|1728}} *N = 0 == مثال == {|class="wikitable" style="text-align:right" ! عربي عدد !! سانچي جي سڏ !! رومي عدد |- |0 || {{Tlx|Roman|0}} || {{Roman|0}} |- |1 || {{Tlx|Roman|1}} || {{Roman|1}} |- |2 || {{Tlx|Roman|2}} || {{Roman|2}} |- |49 || {{Tlx|Roman|49}} || {{Roman|49}} |- |50 || {{Tlx|Roman|50}} || {{Roman|50}} |- |51 || {{Tlx|Roman|51}} || {{Roman|51}} |- |1024 || {{Tlx|Roman|1024}} || {{Roman|1024}} |- |4999 || {{Tlx|Roman|4999}} || {{Roman|4999}} |- |5000 || {{Tlx|Roman|5000}} || {{Roman|5000}} |- |5001 || {{Tlx|Roman|5001}} || {{Roman|5001}} |- |69105 || {{Tlx|Roman|69105}} || {{Roman|69105}} |- |1048576 || {{Tlx|Roman|1048576}} || {{Roman|1048576}} |- |4999999 || {{Tlx|Roman|4999999}} || {{Roman|4999999}} |- |7654321 || {{Tlx|Roman|7654321}} || {{Roman|7654321}} |- |7654321 || {{Tlx|Roman|7654321|too high}} || {{Roman|7654321|too high}} |} جيڪڏهن ڏنل عدد منفي هجي، ته سانچو غلطي جو پيغام ڏيکاريندو۔ جيڪڏهن پهريون ڏنل پيرا ميٽر عدد طور سمجهي نه سگهجي، ته سانچو پڻ غلطي جو پيغام ڏيکاريندو۔ جيڪڏهن ڪو به دليل نه ڏنو وڃي، ته سانچو ڪو نتيجو پيدا نه ڪندو۔ === ڏهائي، ڪسري، ۽ حسابي مثال === {|class="wikitable" style="text-align:right" ! قدر !! سانچي جي سڏ !! رومي عدد |- |0.0005 || {{Tlx|Roman|0.0005|fraction=yes}} || {{Roman|0.0005|fraction=yes}} |- |20.002 || {{Tlx|Roman|20.002|fraction=yes}} || {{Roman|20.002|fraction=yes}} |- |110.003472 || {{Tlx|Roman|110.003472|fraction=yes}} || {{Roman|110.003472|fraction=yes}} |- |3+4.007 || {{Tlx|Roman|3+4.007|fraction=yes}} || {{Roman|3+4.007|fraction=yes}} |- |1-0.9861 || {{Tlx|Roman|1-0.9861|fraction=yes}} || {{Roman|1-0.9861|fraction=yes}} |- |4.6*2.5 || {{Tlx|Roman|4.6*2.5|fraction=yes}} || {{Roman|4.6*2.5|fraction=yes}} |- |1/3 || {{Tlx|Roman|1/3|fraction=yes}} || {{Roman|1/3|fraction=yes}} |- |9999/10000 || {{Tlx|Roman|9999/10000|fraction=yes}} || {{Roman|9999/10000|fraction=yes}} |- |100+5.5 || {{Tlx|Roman|100+5.5|fraction=yes}} || {{Roman|100+5.5|fraction=yes}} |} ==سانچائي ڊيٽا== {{TemplateDataHeader}} <templatedata> { "params": { "1": { "type": "number", "label": "Number", "example": "69105", "description": "اهو عدد جيڪو رومي عددن ۾ تبديل ڪيو ويندو۔ جيڪڏهن ڏنل پيرا ميٽر کي عددي قدر طور سمجهي نه سگهجي، ته ڪو نتيجو پيدا نه ٿيندو." }, "2": { "default": "N/A", "label": "Message", "example": "Too big", "description": "اهڙن عددن لاءِ ڏيکارڻ وارو پيغام جيڪي رومي عددن ۾ ڏيکارڻ لاءِ تمام وڏا هجن۔ (سڀ کان وڏو سهائتا ٿيل عدد 4999999 آهي.)", "type": "string" } }, "description": "عددن کي رومي عددن ۾ تبديل ڪريو." } </templatedata> == پڻ ڏسو == *{{Tl|Rn}} *{{Tl|Serif}} {{Math templates|numeral systems}} <includeonly>{{Sandbox other||{{#ifeq:{{PAGENAME}}|{{BASEPAGENAME}}| <!-- زمرا ۽ بين الوڪيز هتي، مهرباني۔ --> [[زمرو:عددي تبديلين جا سانچا]] }}}}</includeonly> <noinclude> [[pt:Predefinição:Roman/doc]] </noinclude> orjy7vumtxhf00i8ftnowkevvaw2kb4 14 95772 374992 2026-05-01T04:20:56Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سينٽ لارنس ندي]] [[زمرو:اونٽاريو ۾ قومي پارڪ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:نيو يارڪ ۾ سياحتي ڪشش]] 374992 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سينٽ لارنس ندي]] [[زمرو:اونٽاريو ۾ قومي پارڪ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:نيو يارڪ ۾ سياحتي ڪشش]] su0aat3fp8wlsnbfm8lg7250cm7x8ce 14 95773 374993 2026-05-01T04:22:06Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] 374993 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:ڪينيڊا جا ٻيٽ]] h5buuph6ymxn0u34dll1we8ez58kq8r 14 95774 374994 2026-05-01T04:22:50Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] 374994 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ٻيٽن جا ميڙ]] [[زمرو:آمريڪا جا ٻيٽ]] 05arge3qisjh3dg25unsoxy73hfm8p2 14 95775 374995 2026-05-01T04:25:54Z Ibne maryam 17680 added [[Category:اتر آمريڪا جون ڍنڍون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 374995 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اتر آمريڪا جون ڍنڍون]] t4lv2dg4cfo1bimzd2bhmwa5q7okiy6 14 95776 374996 2026-05-01T04:27:07Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:اونٽاريو]] [[زمرو:ڪينيڊا ۾ قومي پارڪ]] 374996 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اونٽاريو]] [[زمرو:ڪينيڊا ۾ قومي پارڪ]] m85lk8wrgpkszu2teuxd9eacrf9r1xo 14 95777 374997 2026-05-01T04:28:03Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:ڪينيڊا]] [[زمرو:اتر آمريڪا ۾ قومي پارڪ]] 374997 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪينيڊا]] [[زمرو:اتر آمريڪا ۾ قومي پارڪ]] 5ts61kmw6fg8f1slrlr5kuw8zkxerx2 14 95778 374998 2026-05-01T04:30:17Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:نيو يارڪ رياست]] [[زمرو:آمريڪا ۾ سياحتي ڪشش]] 374998 wikitext text/x-wiki [[زمرو:نيو يارڪ رياست]] [[زمرو:آمريڪا ۾ سياحتي ڪشش]] m7qpkyyd85gh6mwssawf1927439xfnv 14 95779 374999 2026-05-01T04:30:49Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]] [[زمرو:اتر آمريڪا ۾ سياحتي ڪشش]] 374999 wikitext text/x-wiki [[زمرو:آمريڪا جون گڏيل رياستون]] [[زمرو:اتر آمريڪا ۾ سياحتي ڪشش]] og7x5hfri0dnd3ettqg7k5zsd3otoo4 14 95780 375001 2026-05-01T04:31:54Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:سياحتي ڪشش]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ماحوليات]] 375001 wikitext text/x-wiki [[زمرو:سياحتي ڪشش]] [[زمرو:اتر آمريڪا جي ماحوليات]] asb6e4dnhhdr4cjo7g4wux4a6xd61du 4 95781 375008 2026-05-01T04:43:51Z JogiAsad 4693 نئون صفحو: === Sindhi Wikipedia === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | Rank ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | Username ! colspan=2 style="background:#ccf;" | Accepted article |- ! style="background:#ccf;" | Articles ! style="background:#ccf;" | Points |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || w:sd:special... 375008 wikitext text/x-wiki === Sindhi Wikipedia === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | Rank ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | Username ! colspan=2 style="background:#ccf;" | Accepted article |- ! style="background:#ccf;" | Articles ! style="background:#ccf;" | Points |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | Total accepted articles !! 79 |- ! colspan=3 | Total submitted articles !! 79 |- ! colspan=5 | [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 Campwiz] & {{Fountain|fnf2026-sd}} |} ecqszvmwmmi13woz6sjgr8r3g6u1gel 375009 375008 2026-05-01T04:46:49Z JogiAsad 4693 /* Sindhi Wikipedia */ معمولي ڪاپي ايڊٽ 375009 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 Campwiz] & {{Fountain|fnf2026-sd}} |} 74ann3hpjxuu7ab5w2p1qcv9ni9rtg3 375013 375009 2026-05-01T04:51:17Z JogiAsad 4693 /* سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا */ معمولي ڪاپي ايڊٽ 375013 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} hfw7mpo246heq96f5nqnqqg1161dr4m 375014 375013 2026-05-01T05:01:25Z JogiAsad 4693 مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار 375014 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} ad9ak42y39ctfx4abniictkjwb8abns 375015 375014 2026-05-01T05:02:15Z JogiAsad 4693 added [[Category:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375015 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] rgxqyk6241y14qmqcmub09cxd14ndvv 375016 375015 2026-05-01T05:03:23Z JogiAsad 4693 added [[Category:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375016 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] j5qlx8llt473gjkwgomgdvkq45o6bry 375017 375016 2026-05-01T05:04:10Z JogiAsad 4693 added [[Category:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375017 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] hl1u3nq1wm4ppiap8zpi3h1fy1allj4 375018 375017 2026-05-01T05:05:01Z JogiAsad 4693 added [[Category:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375018 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] 5ddikro5j6it4sfai27zwro1qutteq5 375019 375018 2026-05-01T05:05:51Z JogiAsad 4693 added [[Category:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375019 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] gv8cd9680dc93k21uf12rb2hqo2wggj 375020 375019 2026-05-01T05:06:21Z JogiAsad 4693 added [[Category:جوڳي اسد راڄپر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375020 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] jfxv7pp8oi50h8igs3v3cncr8jh9o17 375021 375020 2026-05-01T05:08:22Z JogiAsad 4693 added [[Category:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375021 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رينڪ ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] hj22errh8gdunilt6uplz9zvfwfnmev 375066 375021 2026-05-01T08:38:54Z JogiAsad 4693 /* سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا */ 375066 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رُتُبو ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | قبول ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] smm9rky7d4nmwzddoog1zii66wua2mb 375067 375066 2026-05-01T08:42:32Z JogiAsad 4693 /* سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا */ 375067 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رُتُبو ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | مڃيل ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل مڃيل/قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] 1g7pojqavcrtlurk6hlk61hicghf3gw 375068 375067 2026-05-01T08:51:22Z JogiAsad 4693 375068 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رُتُبو ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | ڀاڱيدار جو واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | مڃيل ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل مڃيل/قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] n4htpzc0kwj9fmyp29tu29llkv48d8i 375069 375068 2026-05-01T08:52:31Z JogiAsad 4693 Protected "[[وڪيپيڊيا:ناري واد ۽ لوڪ وارتا/2026/نتيجا]]" ([سنواريو=رڳو پاڻمرادو طور پڪ ڪيل واپرائيندڙن کي اجازت ڏيو] (لامحدود) [چوريو=رڳو پاڻمرادو طور پڪ ڪيل واپرائيندڙن کي اجازت ڏيو] (لامحدود)) 375068 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رُتُبو ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | ڀاڱيدار جو واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | مڃيل ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل مڃيل/قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] n4htpzc0kwj9fmyp29tu29llkv48d8i 375072 375069 2026-05-01T08:56:25Z JogiAsad 4693 375072 wikitext text/x-wiki === سنڌي وڪيپيڊيا تي ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۲۰۲۶ جا نتيجا === {| class="wikitable" width="100%" ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | رُتُبو ! rowspan=2 style="background:#ccf;" | ڀاڱيدار جو واپرائيندڙ نالو ! colspan=2 style="background:#ccf;" | مڃيل ليک |- ! style="background:#ccf;" | مضمون ! style="background:#ccf;" | پوائنٽون |- | 1 || [[w:sd:special:contribs/مومن خان ڏاهري|مومن خان ڏاهري]] || 37 || 37 |- | 2 || [[w:sd:special:contribs/JogiAsad|JogiAsad]] || 20 || 20 |- | 3 || [[w:sd:special:contribs/مھتاب احمد سنڌي|مھتاب احمد سنڌي]] || 17 || 17 |- | 4 || [[w:sd:special:contribs/Siddhu Talreja|Siddhu Talreja]] || 5 || 5 |- ! colspan=3 | ڪل مڃيل/قبول مضمون !! 79 |- ! colspan=3 | ڪل جمع ڪرايل مضمون !! 79 |- ! colspan=5 | مضمونن جا انگ اکر ۽ اوزار جن ھيٺ ليک جمع ڪرايا ويا ''' [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/campaign/213 ڪيمپ ويز] ''' ۽ {{Fountain|fnf2026-sd}} |} == ميٽا-وڪي == *[[:m: Feminism_and_Folklore_2026/Results|ميٽا-وڪي تي فيمينزم ۽ لوڪ ساهت 2026 جو نتيجا پَنو]] [[زمرو:ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا 2026 ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا پاڇي]] [[زمرو:وڪيپيڊيا ناري واد ۽ لوڪ وارتا ۾ لکيل مضمون]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر جي انتظامي سارسنڀال ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي ڪم ۽ رٿائون]] funkg7qhc12nonut12excwq6t49wtnt 10 95782 375010 2026-05-01T04:48:33Z JogiAsad 4693 نئون صفحو: {{Clickable button 2 |url=https://fountain.toolforge.org/editathons/{{{1|}}} |1=Fountain{{#if:{{{text|}}}|&nbsp;({{{text|}}})|}}|class=mw-ui-progressive}} 375010 wikitext text/x-wiki {{Clickable button 2 |url=https://fountain.toolforge.org/editathons/{{{1|}}} |1=Fountain{{#if:{{{text|}}}|&nbsp;({{{text|}}})|}}|class=mw-ui-progressive}} 6g450oizb5ldcqnjl3xdnk13azwldnx 375011 375010 2026-05-01T04:49:21Z JogiAsad 4693 375011 wikitext text/x-wiki {{Clickable button 2 |url=https://fountain.toolforge.org/editathons/{{{1|}}} |1=فائونٽين{{#if:{{{text|}}}|&nbsp;({{{text|}}})|}}|class=mw-ui-progressive}} 0dagx84v0d3yiyn0kf0zcjkh6op4ok1 375012 375011 2026-05-01T04:49:55Z JogiAsad 4693 Protected "[[سانچو:Fountain]]" ([سنواريو=رڳو پاڻمرادو طور پڪ ڪيل واپرائيندڙن کي اجازت ڏيو] (لامحدود) [چوريو=رڳو پاڻمرادو طور پڪ ڪيل واپرائيندڙن کي اجازت ڏيو] (لامحدود)) 375011 wikitext text/x-wiki {{Clickable button 2 |url=https://fountain.toolforge.org/editathons/{{{1|}}} |1=فائونٽين{{#if:{{{text|}}}|&nbsp;({{{text|}}})|}}|class=mw-ui-progressive}} 0dagx84v0d3yiyn0kf0zcjkh6op4ok1 14 95783 375022 2026-05-01T05:08:56Z JogiAsad 4693 خالي صفحو سرجيو ويو 375022 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 375023 375022 2026-05-01T05:09:11Z JogiAsad 4693 added [[Category:جوڳي اسد راڄپر]] [[وڪيپيڊيا:ھاٽ ڪيٽ|ھاٽ ڪيت]] جي مدد سان 375023 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جوڳي اسد راڄپر]] ozsgfci3dh6jn6pxo4f6vhgxay0itj1 14 95784 375028 2026-05-01T05:14:49Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375028 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95785 375030 2026-05-01T05:17:11Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375030 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95786 375031 2026-05-01T05:17:44Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375031 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95787 375032 2026-05-01T05:18:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375032 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95788 375033 2026-05-01T05:18:46Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375033 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95789 375034 2026-05-01T05:19:20Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375034 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95790 375035 2026-05-01T05:20:07Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375035 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95791 375036 2026-05-01T05:20:32Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375036 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 375054 375036 2026-05-01T05:42:29Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] کي [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهو]] ڏانھن چوريو 375036 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95792 375037 2026-05-01T05:21:01Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375037 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95793 375039 2026-05-01T05:24:21Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375039 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95794 375040 2026-05-01T05:25:03Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375040 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 375051 375040 2026-05-01T05:39:53Z Ibne maryam 17680 /* */ 375051 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:انگن جا نظام]] 0k41m84mk6ba342y0wj6tal4dx6f5w0 375052 375051 2026-05-01T05:40:22Z Ibne maryam 17680 /* */ 375052 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ڪمپيوٽنگ]] [[زمرو:انگن جا نظام]] 2izrn5ev7ft9q5nzuw0exhorx6daqle 14 95795 375041 2026-05-01T05:25:48Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375041 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95796 375042 2026-05-01T05:26:14Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375042 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95797 375044 2026-05-01T05:27:31Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] 375044 wikitext text/x-wiki [[زمرو:رياضي]] [[زمرو:حساب]] s81vihujy289bgs0cdfpk33610c7fxr 14 95798 375047 2026-05-01T05:32:15Z Ibne maryam 17680 نئون صفحو: [[زمرو:جاميٽري]] [[زمرو:رياضيات]] 375047 wikitext text/x-wiki [[زمرو:جاميٽري]] [[زمرو:رياضيات]] gbyeloy78ukhzg0yjluaetkkvho64dw 14 95799 375055 2026-05-01T05:42:29Z Ibne maryam 17680 Ibne maryam صفحي [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهن]] کي [[زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهو]] ڏانھن چوريو 375055 wikitext text/x-wiki {{واپس منتقل زمرو|زمرو:رياضي سان لاڳاپيل ماڻهو}} 9lz1e5a4yosb1fdqo3rjh4v78ftac61 4 95800 375057 2026-05-01T08:18:04Z JogiAsad 4693 خالي صفحو سرجيو ويو 375057 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 375058 375057 2026-05-01T08:19:06Z JogiAsad 4693 375058 wikitext text/x-wiki [[فائل:Ribari,_a_caste_of_camel-men_-_Tashrih_al-aqvam_(1825),_f.345v_-_BL_Add._27255.jpg|thumb|150px|کاٻو|ريٻاري، اُٺ چاهيندڙن جي هڪ ذات- ''تشريح الاقوام'' (1825)]] ريٻاڙي ماڻهو (جن کي ريٻاري، رائڪا، ديسائي ۽ ديواسي ماڻهو پڻ سڏيو ويندو آهي، جيڪي راجستان ، گجرات جي ڪڇ علائقي، مهاراشٽر ، هريانا ، هندستان جي پنجاب ۽ پاڪستان جي سنڌ صوبي مان هڪ ذات ٽولو آهن. اهي روايتي طور تي اُٺ چاريندڙ هئا پر هاڻي انھن رڍون ۽ ڍور پالڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن. ريٻاڙي اُٺن تي چڙھي تير، تلوار، بڙڇيون ۽ ڀالا ھلائي جنگ ڪرڻ ۾ ماھر ھُئا. <div align="right" class="noprint">[[ريٻاڙي|سَمورو مضمون هِتي پڙهو...]] </div> <div style="text-align: left; padding-left:10%"><small>[[image:Symbol star gold.svg|15px|alt=|link=]]&nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون|وڌيڪ چونڊ مضمون]]'''</small></div> <noinclude>[[زمرو:مک صفحو سانچا]]</noinclude> mtumbh0vaa77wyxwg9k8fivzej2wyb7 375059 375058 2026-05-01T08:20:11Z JogiAsad 4693 JogiAsad صفحي [[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو مَئي]] کي [[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو مئي]] ڏانھن چوريو: زير زبر پيش سان پيج ظاھر نٿا ٿين، انھن جي بنا پيج رکيا وڃن 375058 wikitext text/x-wiki [[فائل:Ribari,_a_caste_of_camel-men_-_Tashrih_al-aqvam_(1825),_f.345v_-_BL_Add._27255.jpg|thumb|150px|کاٻو|ريٻاري، اُٺ چاهيندڙن جي هڪ ذات- ''تشريح الاقوام'' (1825)]] ريٻاڙي ماڻهو (جن کي ريٻاري، رائڪا، ديسائي ۽ ديواسي ماڻهو پڻ سڏيو ويندو آهي، جيڪي راجستان ، گجرات جي ڪڇ علائقي، مهاراشٽر ، هريانا ، هندستان جي پنجاب ۽ پاڪستان جي سنڌ صوبي مان هڪ ذات ٽولو آهن. اهي روايتي طور تي اُٺ چاريندڙ هئا پر هاڻي انھن رڍون ۽ ڍور پالڻ شروع ڪري ڇڏيا آهن. ريٻاڙي اُٺن تي چڙھي تير، تلوار، بڙڇيون ۽ ڀالا ھلائي جنگ ڪرڻ ۾ ماھر ھُئا. <div align="right" class="noprint">[[ريٻاڙي|سَمورو مضمون هِتي پڙهو...]] </div> <div style="text-align: left; padding-left:10%"><small>[[image:Symbol star gold.svg|15px|alt=|link=]]&nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون|وڌيڪ چونڊ مضمون]]'''</small></div> <noinclude>[[زمرو:مک صفحو سانچا]]</noinclude> mtumbh0vaa77wyxwg9k8fivzej2wyb7 4 95801 375060 2026-05-01T08:20:11Z JogiAsad 4693 JogiAsad صفحي [[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو مَئي]] کي [[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو مئي]] ڏانھن چوريو: زير زبر پيش سان پيج ظاھر نٿا ٿين، انھن جي بنا پيج رکيا وڃن 375060 wikitext text/x-wiki #چوريو [[وڪيپيڊيا:چونڊ مضمون/2026/مهينو مئي]] guox2v08912088wb6st86ob3fotrs9h 4 95802 375061 2026-05-01T08:23:03Z JogiAsad 4693 خالي صفحو سرجيو ويو 375061 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 375062 375061 2026-05-01T08:24:35Z JogiAsad 4693 375062 wikitext text/x-wiki [[فائل:Wheeler_Peak_01.jpg|thumb|نيو ميڪسيڪو جي سڀ کان اوچي پھاڙي چوٽي ”ويلر پيڪ“|200px|کاٻو]] {{Wide image|New Mexico State University Center for the Arts.jpg|300px|نيو ميڪسيڪو اسٽيٽ يونيورسٽي سينٽر فار آرٽس|alt}} '''نيو ميڪسيڪو'''، [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا جي گڏيل رياستن]] مان ھڪ رياست آھي. جاگرافيائي طور تي چوڪنڊي شڪل جي ھيءَ رياست آمريڪا جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع آھي. ھن رياست جون سرحدون اوڀر ۾ [[ٽيڪساس]]، اولھ ۾ [[ايريزونا]]، اتر اوڀر ۾ اوڪلاھوما ۽ ڏکڻ ۾ [[ميڪسيڪو]] سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گاديءَ جو ھنڌ سانتا في (Santa Fe) آھي جيڪو آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ پراڻي ۾ پراڻو گاديءَ جو ھنڌ آھي. البڪرڪي ھن رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان وڏي ۾ وڏو شھر آھي. نيو ميڪسيڪو پکيڙ جي لحاظ کان آمريڪا جي پنجين وڏي رياست آھي جڏھن تہ آباديءَ جي لحاظ کان 36ھين وڏي رياست آھي. ھن رياست جي آبادي 21 لکن کان ٿوري وڌيڪ آھي. جاگرافيائي طور تي ھن رياست جي آبھوا مختلف علائقن ۾ مختلف آھي. ھن رياست جي اتر ۽ اوڀر جي موسم ڪافي ٿڌي آھي جڏھن تہ ڏکڻ ۾ گرم ۽ ريگستاني آھي. ريو گرانڊي ندي ھن رياست جي مرڪزي علائقن مان اتر کان ڏکڻ طرف وھي ٿي. ھن نديءَ جي ٻنھي ڪپن وارا علائقا زرخيز آھن ۽ انھن علائقن جي موسم خوشگوار آھي. ھن رياست جي ٽيون حصو زمين مرڪزي سرڪار جي ملڪيت آھي جنھن ۾ ڪيترائي يادگار ۽ قومي پارڪ قائم ڪيا ويا آھن. ھن رياست جا ٽي ماڳ [[يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو|يونيسڪو جي ثقافتي ورثي وارن ماڳن]] جي فھرست ۾ شامل آھن. <div align="right" class="noprint">[[نيو ميڪسيڪو|سَمورو مضمون هِتي وڃي پڙهو...]]</div > <div id="mf-سsd" style="text-align: left; padding-left:10%"><small>[[image: HSUtvaldgrey.png|20px|alt=|link=]]&nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون|وڌيڪ مضمون]]'''</small></div> <noinclude>[[زمرو:مک صفحو سانچا]] [[زمرو:بهترين مضمون]]</noinclude> hnkr8uu81cuexqjhiuqw2ub6ooqr7q6 375063 375062 2026-05-01T08:25:18Z JogiAsad 4693 JogiAsad صفحي [[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو مَئي]] کي [[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو مئي]] ڏانھن چوريو 375062 wikitext text/x-wiki [[فائل:Wheeler_Peak_01.jpg|thumb|نيو ميڪسيڪو جي سڀ کان اوچي پھاڙي چوٽي ”ويلر پيڪ“|200px|کاٻو]] {{Wide image|New Mexico State University Center for the Arts.jpg|300px|نيو ميڪسيڪو اسٽيٽ يونيورسٽي سينٽر فار آرٽس|alt}} '''نيو ميڪسيڪو'''، [[آمريڪا جون گڏيل رياستون|آمريڪا جي گڏيل رياستن]] مان ھڪ رياست آھي. جاگرافيائي طور تي چوڪنڊي شڪل جي ھيءَ رياست آمريڪا جي ڏکڻ اولھ ۾ واقع آھي. ھن رياست جون سرحدون اوڀر ۾ [[ٽيڪساس]]، اولھ ۾ [[ايريزونا]]، اتر اوڀر ۾ اوڪلاھوما ۽ ڏکڻ ۾ [[ميڪسيڪو]] سان ملن ٿيون. ھن رياست جي گاديءَ جو ھنڌ سانتا في (Santa Fe) آھي جيڪو آمريڪا جي گڏيل رياستن ۾ پراڻي ۾ پراڻو گاديءَ جو ھنڌ آھي. البڪرڪي ھن رياست جو آباديءَ جي لحاظ کان وڏي ۾ وڏو شھر آھي. نيو ميڪسيڪو پکيڙ جي لحاظ کان آمريڪا جي پنجين وڏي رياست آھي جڏھن تہ آباديءَ جي لحاظ کان 36ھين وڏي رياست آھي. ھن رياست جي آبادي 21 لکن کان ٿوري وڌيڪ آھي. جاگرافيائي طور تي ھن رياست جي آبھوا مختلف علائقن ۾ مختلف آھي. ھن رياست جي اتر ۽ اوڀر جي موسم ڪافي ٿڌي آھي جڏھن تہ ڏکڻ ۾ گرم ۽ ريگستاني آھي. ريو گرانڊي ندي ھن رياست جي مرڪزي علائقن مان اتر کان ڏکڻ طرف وھي ٿي. ھن نديءَ جي ٻنھي ڪپن وارا علائقا زرخيز آھن ۽ انھن علائقن جي موسم خوشگوار آھي. ھن رياست جي ٽيون حصو زمين مرڪزي سرڪار جي ملڪيت آھي جنھن ۾ ڪيترائي يادگار ۽ قومي پارڪ قائم ڪيا ويا آھن. ھن رياست جا ٽي ماڳ [[يونيسڪو عالمي ثقافتي ورثو|يونيسڪو جي ثقافتي ورثي وارن ماڳن]] جي فھرست ۾ شامل آھن. <div align="right" class="noprint">[[نيو ميڪسيڪو|سَمورو مضمون هِتي وڃي پڙهو...]]</div > <div id="mf-سsd" style="text-align: left; padding-left:10%"><small>[[image: HSUtvaldgrey.png|20px|alt=|link=]]&nbsp;'''[[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون|وڌيڪ مضمون]]'''</small></div> <noinclude>[[زمرو:مک صفحو سانچا]] [[زمرو:بهترين مضمون]]</noinclude> hnkr8uu81cuexqjhiuqw2ub6ooqr7q6 4 95803 375064 2026-05-01T08:25:18Z JogiAsad 4693 JogiAsad صفحي [[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو مَئي]] کي [[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو مئي]] ڏانھن چوريو 375064 wikitext text/x-wiki #چوريو [[وڪيپيڊيا:بهترين مضمون/2026/مهينو مئي]] 3f66h3bughcdy1gdfbsa113f61uagp7 14 95804 375076 2026-05-01T09:15:40Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] 375076 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ميسوپوٽيميا]] r0zbd1bs793rtyp2r08bpx7z1khvssu 14 95805 375079 2026-05-01T09:20:35Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:11هين صدي]] 375079 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:11هين صدي]] 9nxdtp6ltvhql3mojqf9uou6gg470cc 375085 375079 2026-05-01T09:26:32Z Memon2025 21315 /* */ 375085 wikitext text/x-wiki [[زمرو:11هين صدي]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ دور]] a52am6off053q08vypuud3k6n1y80ar 375090 375085 2026-05-01T09:32:55Z Memon2025 21315 375090 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا ۾ صديون]] [[زمرو:11هين صدي]] oc1jnnweeowh20o6140mf3jbd05e9i3 14 95806 375081 2026-05-01T09:23:19Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:10هين صدي]] 375081 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:10هين صدي]] hax5b39shf5cnwnw4j3d16tjgk1fmdh 375083 375081 2026-05-01T09:25:06Z Memon2025 21315 /* */ 375083 wikitext text/x-wiki [[زمرو:10هين صدي]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ دور]] 3aqlajmcaf61fqt5qmavsy4l04tzcew 375086 375083 2026-05-01T09:27:58Z Memon2025 21315 375086 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا ۾ صديون]] [[زمرو:10هين صدي]] [[زمرو:ايشيا جي تاريخ بلحاظ دور]] eibnpxpf8b2nwh6b8dtfzei7qvq250b 375089 375086 2026-05-01T09:31:29Z Memon2025 21315 /* */ 375089 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا ۾ صديون]] [[زمرو:10هين صدي]] 33wc3xhln0lb5rcesibfdq46iw63nwn 14 95807 375087 2026-05-01T09:29:30Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:صديون]] 375087 wikitext text/x-wiki [[زمرو:صديون]] sl3e1bnksqwzztquababx2d7ivzmdn9 14 95808 375088 2026-05-01T09:30:21Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:صديون]] 375088 wikitext text/x-wiki [[زمرو:صديون]] sl3e1bnksqwzztquababx2d7ivzmdn9 14 95809 375092 2026-05-01T09:37:39Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:زمرا بلحاظ علائقا]] 375092 wikitext text/x-wiki [[زمرو:ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:زمرا بلحاظ علائقا]] bax631x5uau30qt8i58ujyhnumurpxb 14 95810 375115 2026-05-01T10:21:39Z JogiAsad 4693 خالي صفحو سرجيو ويو 375115 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 14 95811 375117 2026-05-01T10:25:12Z Memon2025 21315 نئون صفحو: [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] 375117 wikitext text/x-wiki [[زمرو:اولھ ايشيا جي تاريخ]] [[زمرو:ايشيا جا تاريخي علائقا]] 165dlfsfwzjbq4edmi58o6aps58cgrz 10 95812 375121 2026-05-01T10:30:24Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024 ۾ ٿيل بحث کان پوءِ {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا}} هن سانچي جو مقصد اهو ڏيکارڻ آهي ته ڪو متن صفحي جي بنيادي ٻولي کان مختلف ٻولي سان واسطو رکي ٿو (ڊي فالٽ طور انگريزي). هن کي سطر اندر يا بلا... 375121 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024 ۾ ٿيل بحث کان پوءِ {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا}} هن سانچي جو مقصد اهو ڏيکارڻ آهي ته ڪو متن صفحي جي بنيادي ٻولي کان مختلف ٻولي سان واسطو رکي ٿو (ڊي فالٽ طور انگريزي). هن کي سطر اندر يا بلاڪ سطح (جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگراف، فهرست يا div) ۾ استعمال ڪري سگهجي ٿو۔ هي سانچو عام طور متن کي ترچو (italic) ڪري ٿو (ضرورت هجي ته بند ڪري سگهجي ٿو) ۽ برائوزر يا اسڪرين ريڊر کي صحيح فونٽ يا ادائيگي چونڊڻ ۾ مدد ڏئي ٿو۔ == نحوي بناوٽ ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ڪوڊ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ڪوڊ}} لازمي طور [[ISO 639]] ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ مثال طور فرانسيسي لاءِ <code>fr</code> استعمال ٿيندو: * <code><nowiki>{{lang|fr|Je suis française.}}</nowiki></code> → {{lang|fr|Je suis française.}} ممڪن هجي ته ننڍو ڪوڊ استعمال ڪريو (مثال: fr بدران fra). خودڪار زمري ۾ شامل ٿيڻ روڪڻ لاءِ: * {{para|cat|no}} == فارميٽنگ == === خودڪار italic === {{tld|lang}} لاطيني رسم الخط لاءِ پاڻمرادو italic لاڳو ڪري ٿو: * {{lang|fr|Je suis française.}} * {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) italic بند ڪرڻ لاءِ: * {{para|italic|no}} * {{para|italic|unset}} مثال: * {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} === پهريون استعمال (langx) === {{tl|langx}} پهريون ڀيرو ٻولي ڏيکارڻ لاءِ استعمال ٿيندو: * {{langx|ru|кремль}} == ساڄي کان کاٻي ٻوليون == عربي يا عبراني لاءِ: * {{para|rtl|yes}} == سائنسي نالا == [[وڪيپيڊيا:سائنسي نالا]] مطابق {{tl|lang}} استعمال نه ڪيو وڃي۔ == پيرا ميٽر == {| class="wikitable" ! پيرا ميٽر !! وضاحت |- | {{para|1}} || ٻولي ڪوڊ |- | {{para|2}} || متن |- | {{para|rtl}} || ساڄي کان کاٻي |- | {{para|italic}} || italic ڪنٽرول |- | {{para|size}} || فونٽ سائيز |- | {{para|proto}} || قديم ٻولين لاءِ * |- | {{para|cat}} || زمرو بند ڪرڻ |- | {{para|nocat}} || زمرو بند ڪرڻ |} == Lua فنڪشن == هي سانچو [[Module:Lang]] استعمال ڪري ٿو: * <code>is_ietf_tag</code> → صحيح ڪوڊ چيڪ ڪري * <code>is_lang_name</code> → ٻولي جو نالو چيڪ ڪري * <code>name_from_tag</code> → ڪوڊ مان نالو ڏئي * <code>tag_from_name</code> → نالي مان ڪوڊ ڏئي * <code>xlit</code> → Transliteration لاءِ مثال: * {{lang|fn=is_ietf_tag|nv}} * {{lang|fn=name_from_tag|apa}} 22rp6w7e7q9ccczymmphek497lnl3e2 375126 375121 2026-05-01T10:44:54Z Intisar Ali 8681 375126 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[ISO 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ ISO 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[ISO 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[Help:Link#Wikilinks|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط metadata حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا quotation marks جيڪي ٻيا quotation glyphs استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن|bidirectional isolation]] کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان mark up نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[Module:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} module:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[IETF ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} qyh16udhglpdqbx1k6qgw7u18hstrkx 375129 375126 2026-05-01T10:57:52Z Intisar Ali 8681 375129 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن|bidirectional isolation]] کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[Module:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} module:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[IETF ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} 0fuuj4rmfhnfis3xrtzzwtdwf1n1dvb 375130 375129 2026-05-01T10:59:45Z Intisar Ali 8681 375130 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن|bidirectional isolation]] کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} teer7n9iphzpeh7nh56r4y15s44863w 375131 375130 2026-05-01T11:00:56Z Intisar Ali 8681 375131 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} gf7ykc7l7pjon9d006txy9jjhimbm9w 375135 375131 2026-05-01T11:21:13Z Intisar Ali 8681 375135 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} == لکڻ جو رسم الخط ظاهر ڪرڻ == ضرورت هجي ته [[آء ايس او 15924 ڪوڊن جي فهرست|آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ کي ٻولي ڪوڊ سان شامل ڪري مخصوص رسم الخط جي استعمال کي ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[تاجڪ ٻولي|تاجڪ]] (<code>tg</code>) هڪ ٻولي آهي جيڪا [[عربي رسم الخط|عربي]] (<code>Arab</code>)، [[لاطيني رسم الخط|لاطيني]] (<code>Latn</code>) ۽ [[سيريلڪ رسم الخط|سيريلڪ]] (<code>Cyrl</code>) رسم الخط ۾ لکجي ٿي، تنهنڪري هميشه اهو بيان ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو ته ڪهڙو رسم الخط استعمال ٿي رهيو آهي۔ اهڙي حالت ۾، رسم الخط ڪوڊ جي وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي، هي ڪوڊ ملي سگهي ٿو: * <code><nowiki>Tajik ({{lang|</nowiki>'''tg-Arab'''<nowiki>|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Latn'''<nowiki>|toçikī}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Cyrl'''<nowiki>|тоҷикӣ}})</nowiki></code> : Tajik ({{lang|tg-Arab|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|tg-Latn|toçikī}}, {{lang|tg-Cyrl|тоҷикӣ}}) گهڻيون ٻوليون، بهرحال، ايتري عام طور هڪ ئي مخصوص رسم الخط ۾ لکيون وڃن ٿيون جو رسم الخط بيان ڪرڻ غير ضروري هوندو آهي۔ مثال طور، روسي لڳ ڀڳ مڪمل طور سيريلڪ ۾ لکي وڃي ٿي، تنهنڪري <code>ru-Cyrl</code> بيان ڪرڻ جي ضرورت ناهي، جيئن انگريزي لاءِ <code>en-Latn</code> غير ضروري هوندو۔ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ اهڙي تازه ڄاڻ موجود آهي ته ڪهڙين ٻولين جا عام رسم الخط ڪوڊ “دٻايا” وڃڻ گهرجن۔ === حرفي منتقلي === ڪنهن اهڙي ٻولي کي نشان لڳائڻ لاءِ جيڪا هڪ رسم الخط مان ٻئي رسم الخط ۾ [[حرفي منتقلي|حرفي طور منتقل]] ڪئي وئي هجي، نئين رسم الخط جو ڪوڊ اصل ٻولي جي ڪوڊ سان شامل ڪيو وڃي۔ تنهنڪري جيڪڏهن روسي سيريلڪ مان لاطيني رسم الخط ۾ حرفي منتقلي ڪئي وڃي، ته ان حرفي منتقلي تي ٻولي ٽيگ <code>ru-Latn</code> هوندو۔ جيڪڏهن حرفي منتقلي جو نظام معلوم هجي، ۽ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ "variant" طور درج هجي، ته ان کي ڪنهن به رسم الخط ۽ علائقي جي ڪوڊن کان پوءِ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[پِن يِن]] نظام استعمال ڪندي چيني کي لاطيني رسم الخط ۾ منتقل ڪيو وڃي ته ڪوڊ <code>zh-Latn-pinyin</code> ٿيندو۔ لاطيني رسم الخطن ڏانهن حرفي منتقلي لاءِ سهولت طور، ۽ ڪجهه ٻولي ۽ رسم الخط گڏيل صورتن ۾ برائوزر اسٽائلنگ مسئلن کان بچڻ لاءِ، {{tlf|lang}} جي جاءِ تي {{tl|transliteration}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <code><nowiki>Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}})</nowiki></code> → Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}}) حرفي منتقلي جو نظام بيان ڪرڻ لاءِ، جهڙوڪ [[ISO 9|سيريلڪ لاءِ ISO حرفي منتقلي معيار]]، {{tlc|transliteration|ru|ISO|Moskva}} استعمال ڪريو۔ === اهڙا گلف جيڪي ڪنهن خاص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجن === {{tlf|lang}} سانچو ڪنهن رسم الخط ۾ هڪ اڪيلي علامت يا اکر، جيڪو ڪنهن مخصوص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجي، بيان ڪرڻ لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو۔ ڪيترائي ڀيرا اکر يا علامت ڪيترين ٻولين ۾ استعمال ٿيندي آهي، پر جڏهن مضمون خود [[گرافيم]] ڏانهن اشارو ڪري، ته {{tl|script}} سانچو استعمال ڪيو وڃي: * <code><nowiki>The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes.</nowiki></code> : The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes. [[چيني اکر]] ({{aka}} ''هان اکر'') چيني، جاپاني، ڪوريائي، ويٽنامي ۽ [[چيني رسم الخطن جو خاندان|ٻين ڪيترين ٻولين]] کي لکڻ لاءِ استعمال ٿيا آهن۔ هن حالت ۾ اکر ڪنهن خاص ٻولي جي مخصوص استعمال جي نمائندگي نٿو ڪري۔ نوٽ ڪريو ته استعمال ٿيل رسم الخط ڪوڊ <code>Hani</code> آهي، جيڪو عام طور چيني اکرن کي بيان ڪري ٿو، جڏهن ته روايتي ۽ سادي ڪيل اکرن لاءِ ترتيبوار <code>Hant</code> ۽ <code>Hans</code> استعمال ٿين ٿا۔ == بغير ڪوڊ واريون ٻوليون == <code>mis</code> ڪوڊ، جنهن جو مطلب “miscellaneous” آهي، اهو ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي آء ايس او-639 ۾ موجود ناهي۔ == علائقائي قسم ظاهر ڪرڻ == جڏهن علائقي سان مخصوص ٻولي ظاهر ڪرڻ ضروري هجي، ته [[آء ايس او 3166-1 الفا-2]] ملڪ ڪوڊ، يا [[يو اين ايم49]] علائقي ڪوڊ، ٻولي ٽيگ سان شامل ڪيو وڃي، وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي۔ مثال طور، برازيل (<code>BR</code>) ۾ استعمال ٿيندڙ پرتگالي (<code>pt</code>) کي <code>pt-BR</code> طور ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ۽ لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ اسپيني کي <code>es-419</code> طور۔ ان کان علاوه، ٻولي، رسم الخط ۽ علائقي جا ڪوڊ سڀ ساڳئي ٽيگ ۾ اچي سگهن ٿا۔ مثال طور، <code>zh-Hant-TW</code> ڪوڊ اهڙي چيني متن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪو [[روايتي چيني اکر|روايتي هان اکرن]] ۾ لکيل هجي ۽ جنهن ۾ [[تائيوان]] سان مخصوص لفظ يا اظهار شامل هجن: * <code><nowiki>Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}})</nowiki></code> : Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}}) == خانگي استعمال وارا ٻولي ٽيگ == هي سانچو مختلف خانگي استعمال وارا [[آي اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] حمايت ڪري ٿو۔ خانگي استعمال وارا ٽيگ <code>-x-</code> سنگلٽن رکن ٿا ۽ سانچو انهن کي اهڙين ٻولين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪري ٿو جيڪي ڪنهن نه ڪنهن سبب سان آء ايس او 639 ٻولي ٽيگ سان سڃاتل بنيادي ٻولي کان مختلف هجن۔ {{#invoke:Lang/documentor tool|private_tags}} == لنڪس == {{tld|lang}} جڏهن مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي سان مخصوص زمرو لنڪ پيدا ڪري ٿو ({{cl|Articles containing non-English-language text}} ۾ موجود زمرن مان هڪ). وڪي لنڪن اندر زمري وارا وڪي لنڪ ميڊياوڪي قبول نٿو ڪري۔ هي مثال هڪ سموليشن آهي، ڇاڪاڻ ته {{tld|lang}} سانچي نيم اسپيس۾ زمرو بندي نٿو ڪري: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>[[Category:Articles containing German-language text]]]]</syntaxhighlight> :::<nowiki>[[Book of hours|</nowiki><span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] ڪم ڪندڙ لنڪ ٺاهڻ لاءِ {{para|nocat|yes}} مقرر ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]]</syntaxhighlight> :::[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] {{tld|lang}} کي {{tlx|Interlanguage link}} سان استعمال ڪندي، ان سانچي جو لنڪ-ٽيڪسٽ پيراميٽر {{para|lt}} استعمال ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}}} :::{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}} {{tld|lang}} کي غير انگريزي وڪشنري لنڪن سان استعمال ڪندي: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]}} :::[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]] عام طور، جڏهن {{tld|lang}} کي وڪي لنڪن سان استعمال ڪيو وڃي، ته وڪي لنڪ جي ڏيکاريل متن کي مارڪ اپ ڪريو، نه سڄي وڪي لنڪ کي۔ == سبب == {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting|Foreign terms}} هٿ سان <nowiki>''italics''</nowiki> ڪرڻ بدران {{tl|lang}} استعمال ڪرڻ جو مطالبو ڪري ٿو۔ هي هيٺين سببن ڪري ترجيحي آهي: * [[ويب برائوزر]] اهڙن [[:زمرو:گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] ۾ موجود ڄاڻ کي مناسب فونٽ چونڊڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿا۔ ** هي [[سي جي ڪي اکر|CJK]] لاءِ تمام فائديمند آهي، جتي هڪ اکر کي پنهنجي ٻولي سان مخصوص شڪل ملي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن مناسب فونٽ نه ملي يا پسنديده فونٽ ۾ اهو اکر نه هجي، ته ٻي صورت ڏانهن فالبيڪ ٿيندو؛ مثال طور ڇاڪاڻ ته اها ٻولي اهو اکر استعمال ئي نٿي ڪري: ڏسو {{section link|Han unification|Examples of language-dependent glyphs}} ۽ [[واپرائيندڙ:Wikipeditor/CJK|اسڪرين شاٽ سان اهي ڀيٽا جدولون]]۔ * [[ويب رسائي پذيري|رسائي پذيري]] لاءِ – [[اسڪرين ريڊر]]ن کي متن صحيح ٻولي ۾ پڙهڻ لاءِ ٻولي جي ڄاڻ گهرجي – ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي#متن|وڪيپيڊيا رسائي پذيري هدايتن]] کي پورو ڪرڻ لاءِ۔<ref>{{cite web |url=https://developer.yahoo.com/blogs/ydn/yahoo-search-results-now-natural-language-support-7318.html|title=Yahoo! search results now with natural language support |date=13 Mar 2008|first=Chris |last=Heilmann|work=[[Yahoo! Developer Network]] Blog |accessdate=28 Feb 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125024422/http://developer.yahoo.net/blog/archives/2008/03/yahoo_search_re.html|archivedate=25 Jan 2009|url-status=dead}}</ref> * [[اسپيل چيڪر]]ن ۽ grammar checkers لاءِ، ته جيئن متن کي صحيح ٻولي جي لغت ۽ نحو سان ملائي سگهجي۔ * صفحي کي [[وڪيپيڊيا:Typo Team/moss/not English]] رپورٽ تي ظاهر ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، جيڪا ترجمي جي ضرورت وارن مضمونن کي نشان لڳائي ٿي۔ * برائوزرن کي مناسب [[اقتباسي نشان]] چونڊڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ،<ref name="qa-lang-why">{{cite web|url=http://www.w3.org/International/questions/qa-lang-why |title=Why use the language attribute?|date=18 November 2014|first= Richard |last= Ishida | publisher=World Wide Web Consortium |issue=Previously by Deborah Cawkwell, BBC World Service|accessdate=1 Mar 2015}}</ref> ۽ [[Hyphen|hyphenation]]،<ref name="qa-lang-why"/> [[orthographic ligature|ligature]]ن،<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/TR/css3-fonts/#font-variant-ligatures-prop|title=6.4 Ligatures: the font-variant-ligatures property|work=CSS Fonts Module Level 3 W3C Candidate Recommendation 3 October 2013}}</ref> ۽ spacing بابت فيصلا ڪرڻ ۾۔<ref name="qa-lang-why"/> * استعمال ڪندڙ پنهنجي [[اسٽائل شيٽ (ويب ڊولپمينٽ)|اسٽائل شيٽن]] ۾ ٻولين تي انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا (ايڊيٽرن لاءِ مفيد). * [[ويب سرچ انجڻ|سرچ انجڻ]] هن ڄاڻ کي متن جي [[سرچ انجڻ انڊيسنگ|انڊيسنگ]] وقت استعمال ڪري سگهن ٿا۔ * بهتر ڊيٽا-اسڪريپنگ، پارسنگ ۽ رفيوز کي آسان بڻائي ٿو۔ * انهن ايپليڪيشن ٺاھيندڙن لاءِ مفيد آهي جيڪي وڪيپيڊيا کي ٻيهر شايع ڪن ٿا (ڏسو {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|Other languages}}). * وڪيپيڊيا ۾ ٻولين جي استعمال بابت تحقيق يا انگ اکر گڏ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي۔ == انداز لاڳو ڪرڻ == رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ اسٽائل اظھار رکي مضمونن تي رواجي [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا۔ واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ [[Special:Mypage/common.css]] تي ٺاهي سگهجي ٿي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[مدد:واپرائيندڙ اسٽائل]] ڏسو۔ هيٺيان مثال اڪثر [[ويب برائوزرن جي فهرست|جديد برائوزرن]] ۾ ڪم ڪرڻ گهرجن۔ ڪنهن به رسم الخط يا علائقي ۾ روسي طور نشان لڳل سموري متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang|=ru] { font-family: fonteskaya; } /* يا */ :lang(ru) { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> صرف روسي طور نشان لڳل متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang=ru] { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> ڪنهن به ٻولي سان نشان لڳل سموري متن تي رنگ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang] { color: green; } </syntaxhighlight> جيڪڏهن فونٽ نالي ۾ بنيادي لاطيني اکرن يا ھائفن کان سواءِ ٻيا اکر شامل هجن، ته ان کي ڪوٽيشن نشانين ۾ رکڻ بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اهڙن اکرن جون خاص معنائون هونديون آهن (ڪوٽيشن نشانين جي سڀ کان عام ضرورت گهڻ-لفظي فونٽ نالي ۾ اسپيس اکرن سبب ٿيندي آهي). ڪوٽيشن نشانيون انهن فونٽ خاندانن لاءِ به گهربل آهن جن ۾ جينرڪ-خانداني ڪنجين وارا لفظ شامل هجن ('inherit', 'serif', 'sans-serif', 'monospace', 'fantasy', ۽ 'cursive'). وڌيڪ تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/TR/CSS21/fonts.html#font-family-prop W3C] ڏسو۔ توهان هن کي پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ فونٽ ٻاھران وٺڻ سان گڏ استعمال ڪري سگهو ٿا؛ مثال طور، سڄي جرمن متن کي [[فراڪتور]] ۾ ۽ سڄي اردو کي [[نوٽو فونٽس|نوٽو]] [[نستعليق رسم الخط|نستعليق]] اردو ريگيولر ۾ ڏيکارڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> @import url(https://fonts.googleapis.com/css?family=UnifrakturMaguntia); @import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/notonastaliqurdudraft.css); :lang(de) { font-family: UnifrakturMaguntia; font-style: normal; font-weight: normal; } :lang(ur) { font-family: "Noto Nastaliq Urdu Regular", "Noto Nastaliq Urdu"; } </syntaxhighlight> پوءِ هيٺيون وڪي ٽيڪسٽ هيٺ ڏنل تصوير وانگر نظر ايندو: <pre> Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich {{lang|de-Latf|Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich}} ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔ {{lang|ur|ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔}} </pre> {{Wide image|Pangrams in DE and UR in Arial, UnifrakturMaguntia and Noto Nastaliq Urdu.png|1000px}} == ٽريڪنگ زمرا == * {{Category link with count|Lang and lang-xx template errors}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes}} == TemplateData == {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ظاهر ڪري ٿو ته متن جو ڏنل حصو ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو۔ برائوزرن کي غير ملڪي ٻولين کي صحيح نموني پيش ڪرڻ ۽ تلفظ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔", "params": { "1": { "label": "ٻولي ٽيگ", "description": "ٻولي ٽيگ، يا ISO 639 ٻولي ڪوڊ۔", "type": "string", "required": true, "example": "fr", "aliases": [ "code" ] }, "2": { "label": "متن", "description": "بيان ڪيل ٻولي سان تعلق رکندڙ متن۔", "type": "string", "required": true, "example": "Je suis française.", "aliases": [ "text" ] }, "rtl": { "label": "ساڄي کان کاٻي", "description": "ظاهر ڪري ٿو ته ٻولي ساڄي کان کاٻي ڏيکاري وڃي۔", "example": "yes", "type": "string", "default": "no" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "اٽالڪ ڪرڻ", "description": "متن کي اٽالڪ ڪري ٿو", "default": "yes", "example": "no", "type": "boolean" }, "size": { "label": "فونٽ سائيز", "description": "فونٽ سائيز مقرر ڪري ٿو", "example": "120%, 1.2em", "type": "line" }, "cat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو", "type": "boolean" }, "nocat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو (|cat= جو mirror version)", "type": "boolean" } }, "format": "inline" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Langr}}، هن سانچي جو قسم جيڪو "roman" (غير اٽالڪ) نتيجو زبردستي ڏيکاري ٿو، مثال طور جڳهن ۽ ادارن جي proper names لاءِ * {{tl|Langx}}، هن سانچي جو قسم جيڪو نشان لڳل متن کان اڳ ٻولي جو نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|IPA}} * {{tl|Title language}} * [[:Category:Wikipedia multilingual support templates]] * [[ISO 639 ڪوڊن جون فهرستون]] (ٻولي ڪوڊ) ** {{tl|ISO 639 name}} * [[ISO 15924 ڪوڊن جي فهرست]] (رسم الخط ڪوڊ) * [[ISO romanizations جي فهرست|ISO حرفي منتقلي جي فهرست]] (حرفي منتقلي ڪوڊ) * {{tl|cleanup lang}} (انهن مضمونن لاءِ جن کي هي سانچو استعمال ڪرڻ گهرجي، پر اڃا نٿا ڪن) * {{tl|transliteration}} (انهن ٻولين جي رومنائڻ لاءِ جيڪي اصلي طور لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيون وڃن) * {{tl|script}} (مخصوص اکرن لاءِ) * {{tl|wikt-lang}} (متن کي ساڳئي وقت ٻولي طور tag ڪرڻ ۽ وڪشنري ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ) * {{tl|in lang}} (غير ملڪي ٻولي جي مواد ڏانهن ٻاهرين لنڪن کي ظاهري طور نشان لڳائڻ لاءِ) * {{tl|mw lang}} (ميڊيا وڪي-وراين ٻولين لاءِ <nowiki>{{ISO 639 name}}</nowiki> جهڙو) * {{tl|interlanguage link}} * [[وڪيپيڊيا: ترجمو]] (ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جي مضمونن مان ڄاڻ جي ترجمي بابت بحث) == حوالا == {{reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [[ورلڊ وائيڊ ويب ڪنسورشم|W3C]] ** [http://www.w3.org/International/articles/language-tags/Overview.en.php Language tags in HTML and XML] – جائزو ** [https://www.w3.org/International/techniques/authoring-html#language Authoring Web pages] ** [http://www.w3.org/International/articles/bcp47/ Understanding the New Language Tags] ** [http://www.w3.org/International/questions/qa-css-lang FAQ: Styling using the lang attribute] * [[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] ** [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA Language Subtag Registry] ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4646.txt Tags for Identifying Languages] ({{IETF RFC|4646}}) ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4647.txt Matching of Language Tags] ({{IETF RFC|4647}}) ** [http://www.iana.org/assignments/language-tags Language tags] ({{IETF RFC|4646}} موجب obsolete) * [[موزيلا فائرفوڪس]] ** [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=192636 Bug with script selection] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] [[زمرو:ٻولي ٽيگ سنڀاليندڙ سانچا]] }}</includeonly> ht0lky4jbwjc7l1wl9qjteut54whdtu 375136 375135 2026-05-01T11:21:36Z Intisar Ali 8681 375136 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} == لکڻ جو رسم الخط ظاهر ڪرڻ == ضرورت هجي ته [[آء ايس او 15924 ڪوڊن جي فهرست|آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ کي ٻولي ڪوڊ سان شامل ڪري مخصوص رسم الخط جي استعمال کي ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[تاجڪ ٻولي|تاجڪ]] (<code>tg</code>) هڪ ٻولي آهي جيڪا [[عربي رسم الخط|عربي]] (<code>Arab</code>)، [[لاطيني رسم الخط|لاطيني]] (<code>Latn</code>) ۽ [[سيريلڪ رسم الخط|سيريلڪ]] (<code>Cyrl</code>) رسم الخط ۾ لکجي ٿي، تنهنڪري هميشه اهو بيان ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو ته ڪهڙو رسم الخط استعمال ٿي رهيو آهي۔ اهڙي حالت ۾، رسم الخط ڪوڊ جي وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي، هي ڪوڊ ملي سگهي ٿو: * <code><nowiki>Tajik ({{lang|</nowiki>'''tg-Arab'''<nowiki>|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Latn'''<nowiki>|toçikī}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Cyrl'''<nowiki>|тоҷикӣ}})</nowiki></code> : Tajik ({{lang|tg-Arab|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|tg-Latn|toçikī}}, {{lang|tg-Cyrl|тоҷикӣ}}) گهڻيون ٻوليون، بهرحال، ايتري عام طور هڪ ئي مخصوص رسم الخط ۾ لکيون وڃن ٿيون جو رسم الخط بيان ڪرڻ غير ضروري هوندو آهي۔ مثال طور، روسي لڳ ڀڳ مڪمل طور سيريلڪ ۾ لکي وڃي ٿي، تنهنڪري <code>ru-Cyrl</code> بيان ڪرڻ جي ضرورت ناهي، جيئن انگريزي لاءِ <code>en-Latn</code> غير ضروري هوندو۔ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ اهڙي تازه ڄاڻ موجود آهي ته ڪهڙين ٻولين جا عام رسم الخط ڪوڊ “دٻايا” وڃڻ گهرجن۔ === حرفي منتقلي === ڪنهن اهڙي ٻولي کي نشان لڳائڻ لاءِ جيڪا هڪ رسم الخط مان ٻئي رسم الخط ۾ [[حرفي منتقلي|حرفي طور منتقل]] ڪئي وئي هجي، نئين رسم الخط جو ڪوڊ اصل ٻولي جي ڪوڊ سان شامل ڪيو وڃي۔ تنهنڪري جيڪڏهن روسي سيريلڪ مان لاطيني رسم الخط ۾ حرفي منتقلي ڪئي وڃي، ته ان حرفي منتقلي تي ٻولي ٽيگ <code>ru-Latn</code> هوندو۔ جيڪڏهن حرفي منتقلي جو نظام معلوم هجي، ۽ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ "variant" طور درج هجي، ته ان کي ڪنهن به رسم الخط ۽ علائقي جي ڪوڊن کان پوءِ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[پِن يِن]] نظام استعمال ڪندي چيني کي لاطيني رسم الخط ۾ منتقل ڪيو وڃي ته ڪوڊ <code>zh-Latn-pinyin</code> ٿيندو۔ لاطيني رسم الخطن ڏانهن حرفي منتقلي لاءِ سهولت طور، ۽ ڪجهه ٻولي ۽ رسم الخط گڏيل صورتن ۾ برائوزر اسٽائلنگ مسئلن کان بچڻ لاءِ، {{tlf|lang}} جي جاءِ تي {{tl|transliteration}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <code><nowiki>Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}})</nowiki></code> → Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}}) حرفي منتقلي جو نظام بيان ڪرڻ لاءِ، جهڙوڪ [[ISO 9|سيريلڪ لاءِ ISO حرفي منتقلي معيار]]، {{tlc|transliteration|ru|ISO|Moskva}} استعمال ڪريو۔ === اهڙا گلف جيڪي ڪنهن خاص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجن === {{tlf|lang}} سانچو ڪنهن رسم الخط ۾ هڪ اڪيلي علامت يا اکر، جيڪو ڪنهن مخصوص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجي، بيان ڪرڻ لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو۔ ڪيترائي ڀيرا اکر يا علامت ڪيترين ٻولين ۾ استعمال ٿيندي آهي، پر جڏهن مضمون خود [[گرافيم]] ڏانهن اشارو ڪري، ته {{tl|script}} سانچو استعمال ڪيو وڃي: * <code><nowiki>The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes.</nowiki></code> : The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes. [[چيني اکر]] ({{aka}} ''هان اکر'') چيني، جاپاني، ڪوريائي، ويٽنامي ۽ [[چيني رسم الخطن جو خاندان|ٻين ڪيترين ٻولين]] کي لکڻ لاءِ استعمال ٿيا آهن۔ هن حالت ۾ اکر ڪنهن خاص ٻولي جي مخصوص استعمال جي نمائندگي نٿو ڪري۔ نوٽ ڪريو ته استعمال ٿيل رسم الخط ڪوڊ <code>Hani</code> آهي، جيڪو عام طور چيني اکرن کي بيان ڪري ٿو، جڏهن ته روايتي ۽ سادي ڪيل اکرن لاءِ ترتيبوار <code>Hant</code> ۽ <code>Hans</code> استعمال ٿين ٿا۔ == بغير ڪوڊ واريون ٻوليون == <code>mis</code> ڪوڊ، جنهن جو مطلب “miscellaneous” آهي، اهو ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي آء ايس او-639 ۾ موجود ناهي۔ == علائقائي قسم ظاهر ڪرڻ == جڏهن علائقي سان مخصوص ٻولي ظاهر ڪرڻ ضروري هجي، ته [[آء ايس او 3166-1 الفا-2]] ملڪ ڪوڊ، يا [[يو اين ايم49]] علائقي ڪوڊ، ٻولي ٽيگ سان شامل ڪيو وڃي، وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي۔ مثال طور، برازيل (<code>BR</code>) ۾ استعمال ٿيندڙ پرتگالي (<code>pt</code>) کي <code>pt-BR</code> طور ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ۽ لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ اسپيني کي <code>es-419</code> طور۔ ان کان علاوه، ٻولي، رسم الخط ۽ علائقي جا ڪوڊ سڀ ساڳئي ٽيگ ۾ اچي سگهن ٿا۔ مثال طور، <code>zh-Hant-TW</code> ڪوڊ اهڙي چيني متن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪو [[روايتي چيني اکر|روايتي هان اکرن]] ۾ لکيل هجي ۽ جنهن ۾ [[تائيوان]] سان مخصوص لفظ يا اظهار شامل هجن: * <code><nowiki>Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}})</nowiki></code> : Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}}) == خانگي استعمال وارا ٻولي ٽيگ == هي سانچو مختلف خانگي استعمال وارا [[آي اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] حمايت ڪري ٿو۔ خانگي استعمال وارا ٽيگ <code>-x-</code> سنگلٽن رکن ٿا ۽ سانچو انهن کي اهڙين ٻولين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪري ٿو جيڪي ڪنهن نه ڪنهن سبب سان آء ايس او 639 ٻولي ٽيگ سان سڃاتل بنيادي ٻولي کان مختلف هجن۔ {{#invoke:Lang/documentor tool|private_tags}} == لنڪس == {{tld|lang}} جڏهن مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي سان مخصوص زمرو لنڪ پيدا ڪري ٿو ({{cl|Articles containing non-English-language text}} ۾ موجود زمرن مان هڪ). وڪي لنڪن اندر زمري وارا وڪي لنڪ ميڊياوڪي قبول نٿو ڪري۔ هي مثال هڪ سموليشن آهي، ڇاڪاڻ ته {{tld|lang}} سانچي نيم اسپيس۾ زمرو بندي نٿو ڪري: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>[[Category:Articles containing German-language text]]]]</syntaxhighlight> :::<nowiki>[[Book of hours|</nowiki><span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] ڪم ڪندڙ لنڪ ٺاهڻ لاءِ {{para|nocat|yes}} مقرر ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]]</syntaxhighlight> :::[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] {{tld|lang}} کي {{tlx|Interlanguage link}} سان استعمال ڪندي، ان سانچي جو لنڪ-ٽيڪسٽ پيراميٽر {{para|lt}} استعمال ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}}} :::{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}} {{tld|lang}} کي غير انگريزي وڪشنري لنڪن سان استعمال ڪندي: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]}} :::[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]] عام طور، جڏهن {{tld|lang}} کي وڪي لنڪن سان استعمال ڪيو وڃي، ته وڪي لنڪ جي ڏيکاريل متن کي مارڪ اپ ڪريو، نه سڄي وڪي لنڪ کي۔ == سبب == {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting|Foreign terms}} هٿ سان <nowiki>''italics''</nowiki> ڪرڻ بدران {{tl|lang}} استعمال ڪرڻ جو مطالبو ڪري ٿو۔ هي هيٺين سببن ڪري ترجيحي آهي: * [[ويب برائوزر]] اهڙن [[:زمرو:گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] ۾ موجود ڄاڻ کي مناسب فونٽ چونڊڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿا۔ ** هي [[سي جي ڪي اکر|CJK]] لاءِ تمام فائديمند آهي، جتي هڪ اکر کي پنهنجي ٻولي سان مخصوص شڪل ملي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن مناسب فونٽ نه ملي يا پسنديده فونٽ ۾ اهو اکر نه هجي، ته ٻي صورت ڏانهن فالبيڪ ٿيندو؛ مثال طور ڇاڪاڻ ته اها ٻولي اهو اکر استعمال ئي نٿي ڪري: ڏسو {{section link|Han unification|Examples of language-dependent glyphs}} ۽ [[واپرائيندڙ:Wikipeditor/CJK|اسڪرين شاٽ سان اهي ڀيٽا جدولون]]۔ * [[ويب رسائي پذيري|رسائي پذيري]] لاءِ – [[اسڪرين ريڊر]]ن کي متن صحيح ٻولي ۾ پڙهڻ لاءِ ٻولي جي ڄاڻ گهرجي – ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي#متن|وڪيپيڊيا رسائي پذيري هدايتن]] کي پورو ڪرڻ لاءِ۔<ref>{{cite web |url=https://developer.yahoo.com/blogs/ydn/yahoo-search-results-now-natural-language-support-7318.html|title=Yahoo! search results now with natural language support |date=13 Mar 2008|first=Chris |last=Heilmann|work=[[Yahoo! Developer Network]] Blog |accessdate=28 Feb 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125024422/http://developer.yahoo.net/blog/archives/2008/03/yahoo_search_re.html|archivedate=25 Jan 2009|url-status=dead}}</ref> * [[اسپيل چيڪر]]ن ۽ grammar checkers لاءِ، ته جيئن متن کي صحيح ٻولي جي لغت ۽ نحو سان ملائي سگهجي۔ * صفحي کي [[وڪيپيڊيا:Typo Team/moss/not English]] رپورٽ تي ظاهر ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، جيڪا ترجمي جي ضرورت وارن مضمونن کي نشان لڳائي ٿي۔ * برائوزرن کي مناسب [[اقتباسي نشان]] چونڊڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ،<ref name="qa-lang-why">{{cite web|url=http://www.w3.org/International/questions/qa-lang-why |title=Why use the language attribute?|date=18 November 2014|first= Richard |last= Ishida | publisher=World Wide Web Consortium |issue=Previously by Deborah Cawkwell, BBC World Service|accessdate=1 Mar 2015}}</ref> ۽ [[Hyphen|hyphenation]]،<ref name="qa-lang-why"/> [[orthographic ligature|ligature]]ن،<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/TR/css3-fonts/#font-variant-ligatures-prop|title=6.4 Ligatures: the font-variant-ligatures property|work=CSS Fonts Module Level 3 W3C Candidate Recommendation 3 October 2013}}</ref> ۽ spacing بابت فيصلا ڪرڻ ۾۔<ref name="qa-lang-why"/> * استعمال ڪندڙ پنهنجي [[اسٽائل شيٽ (ويب ڊولپمينٽ)|اسٽائل شيٽن]] ۾ ٻولين تي انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا (ايڊيٽرن لاءِ مفيد). * [[ويب سرچ انجڻ|سرچ انجڻ]] هن ڄاڻ کي متن جي [[سرچ انجڻ انڊيسنگ|انڊيسنگ]] وقت استعمال ڪري سگهن ٿا۔ * بهتر ڊيٽا-اسڪريپنگ، پارسنگ ۽ رفيوز کي آسان بڻائي ٿو۔ * انهن ايپليڪيشن ٺاھيندڙن لاءِ مفيد آهي جيڪي وڪيپيڊيا کي ٻيهر شايع ڪن ٿا (ڏسو {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|Other languages}}). * وڪيپيڊيا ۾ ٻولين جي استعمال بابت تحقيق يا انگ اکر گڏ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي۔ == انداز لاڳو ڪرڻ == رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ اسٽائل اظھار رکي مضمونن تي رواجي [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا۔ واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ [[Special:Mypage/common.css]] تي ٺاهي سگهجي ٿي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[مدد:واپرائيندڙ اسٽائل]] ڏسو۔ هيٺيان مثال اڪثر [[ويب برائوزرن جي فهرست|جديد برائوزرن]] ۾ ڪم ڪرڻ گهرجن۔ ڪنهن به رسم الخط يا علائقي ۾ روسي طور نشان لڳل سموري متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang|=ru] { font-family: fonteskaya; } /* يا */ :lang(ru) { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> صرف روسي طور نشان لڳل متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang=ru] { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> ڪنهن به ٻولي سان نشان لڳل سموري متن تي رنگ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang] { color: green; } </syntaxhighlight> جيڪڏهن فونٽ نالي ۾ بنيادي لاطيني اکرن يا ھائفن کان سواءِ ٻيا اکر شامل هجن، ته ان کي ڪوٽيشن نشانين ۾ رکڻ بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اهڙن اکرن جون خاص معنائون هونديون آهن (ڪوٽيشن نشانين جي سڀ کان عام ضرورت گهڻ-لفظي فونٽ نالي ۾ اسپيس اکرن سبب ٿيندي آهي). ڪوٽيشن نشانيون انهن فونٽ خاندانن لاءِ به گهربل آهن جن ۾ جينرڪ-خانداني ڪنجين وارا لفظ شامل هجن ('inherit', 'serif', 'sans-serif', 'monospace', 'fantasy', ۽ 'cursive'). وڌيڪ تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/TR/CSS21/fonts.html#font-family-prop W3C] ڏسو۔ توهان هن کي پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ فونٽ ٻاھران وٺڻ سان گڏ استعمال ڪري سگهو ٿا؛ مثال طور، سڄي جرمن متن کي [[فراڪتور]] ۾ ۽ سڄي اردو کي [[نوٽو فونٽس|نوٽو]] [[نستعليق رسم الخط|نستعليق]] اردو ريگيولر ۾ ڏيکارڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> @import url(https://fonts.googleapis.com/css?family=UnifrakturMaguntia); @import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/notonastaliqurdudraft.css); :lang(de) { font-family: UnifrakturMaguntia; font-style: normal; font-weight: normal; } :lang(ur) { font-family: "Noto Nastaliq Urdu Regular", "Noto Nastaliq Urdu"; } </syntaxhighlight> پوءِ هيٺيون وڪي ٽيڪسٽ هيٺ ڏنل تصوير وانگر نظر ايندو: <pre> Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich {{lang|de-Latf|Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich}} ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔ {{lang|ur|ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔}} </pre> {{Wide image|Pangrams in DE and UR in Arial, UnifrakturMaguntia and Noto Nastaliq Urdu.png|1000px}} == ٽريڪنگ زمرا == * {{Category link with count|Lang and lang-xx template errors}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes}} == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ظاهر ڪري ٿو ته متن جو ڏنل حصو ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو۔ برائوزرن کي غير ملڪي ٻولين کي صحيح نموني پيش ڪرڻ ۽ تلفظ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔", "params": { "1": { "label": "ٻولي ٽيگ", "description": "ٻولي ٽيگ، يا ISO 639 ٻولي ڪوڊ۔", "type": "string", "required": true, "example": "fr", "aliases": [ "code" ] }, "2": { "label": "متن", "description": "بيان ڪيل ٻولي سان تعلق رکندڙ متن۔", "type": "string", "required": true, "example": "Je suis française.", "aliases": [ "text" ] }, "rtl": { "label": "ساڄي کان کاٻي", "description": "ظاهر ڪري ٿو ته ٻولي ساڄي کان کاٻي ڏيکاري وڃي۔", "example": "yes", "type": "string", "default": "no" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "اٽالڪ ڪرڻ", "description": "متن کي اٽالڪ ڪري ٿو", "default": "yes", "example": "no", "type": "boolean" }, "size": { "label": "فونٽ سائيز", "description": "فونٽ سائيز مقرر ڪري ٿو", "example": "120%, 1.2em", "type": "line" }, "cat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو", "type": "boolean" }, "nocat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو (|cat= جو mirror version)", "type": "boolean" } }, "format": "inline" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Langr}}، هن سانچي جو قسم جيڪو "roman" (غير اٽالڪ) نتيجو زبردستي ڏيکاري ٿو، مثال طور جڳهن ۽ ادارن جي proper names لاءِ * {{tl|Langx}}، هن سانچي جو قسم جيڪو نشان لڳل متن کان اڳ ٻولي جو نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|IPA}} * {{tl|Title language}} * [[:Category:Wikipedia multilingual support templates]] * [[ISO 639 ڪوڊن جون فهرستون]] (ٻولي ڪوڊ) ** {{tl|ISO 639 name}} * [[ISO 15924 ڪوڊن جي فهرست]] (رسم الخط ڪوڊ) * [[ISO romanizations جي فهرست|ISO حرفي منتقلي جي فهرست]] (حرفي منتقلي ڪوڊ) * {{tl|cleanup lang}} (انهن مضمونن لاءِ جن کي هي سانچو استعمال ڪرڻ گهرجي، پر اڃا نٿا ڪن) * {{tl|transliteration}} (انهن ٻولين جي رومنائڻ لاءِ جيڪي اصلي طور لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيون وڃن) * {{tl|script}} (مخصوص اکرن لاءِ) * {{tl|wikt-lang}} (متن کي ساڳئي وقت ٻولي طور tag ڪرڻ ۽ وڪشنري ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ) * {{tl|in lang}} (غير ملڪي ٻولي جي مواد ڏانهن ٻاهرين لنڪن کي ظاهري طور نشان لڳائڻ لاءِ) * {{tl|mw lang}} (ميڊيا وڪي-وراين ٻولين لاءِ <nowiki>{{ISO 639 name}}</nowiki> جهڙو) * {{tl|interlanguage link}} * [[وڪيپيڊيا: ترجمو]] (ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جي مضمونن مان ڄاڻ جي ترجمي بابت بحث) == حوالا == {{reflist}} == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [[ورلڊ وائيڊ ويب ڪنسورشم|W3C]] ** [http://www.w3.org/International/articles/language-tags/Overview.en.php Language tags in HTML and XML] – جائزو ** [https://www.w3.org/International/techniques/authoring-html#language Authoring Web pages] ** [http://www.w3.org/International/articles/bcp47/ Understanding the New Language Tags] ** [http://www.w3.org/International/questions/qa-css-lang FAQ: Styling using the lang attribute] * [[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] ** [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA Language Subtag Registry] ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4646.txt Tags for Identifying Languages] ({{IETF RFC|4646}}) ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4647.txt Matching of Language Tags] ({{IETF RFC|4647}}) ** [http://www.iana.org/assignments/language-tags Language tags] ({{IETF RFC|4646}} موجب obsolete) * [[موزيلا فائرفوڪس]] ** [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=192636 Bug with script selection] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] [[زمرو:ٻولي ٽيگ سنڀاليندڙ سانچا]] }}</includeonly> hnoahr1ticxja1ahdbpg3zjjbjt7c8a 375137 375136 2026-05-01T11:22:11Z Intisar Ali 8681 375137 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} == لکڻ جو رسم الخط ظاهر ڪرڻ == ضرورت هجي ته [[آء ايس او 15924 ڪوڊن جي فهرست|آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ کي ٻولي ڪوڊ سان شامل ڪري مخصوص رسم الخط جي استعمال کي ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[تاجڪ ٻولي|تاجڪ]] (<code>tg</code>) هڪ ٻولي آهي جيڪا [[عربي رسم الخط|عربي]] (<code>Arab</code>)، [[لاطيني رسم الخط|لاطيني]] (<code>Latn</code>) ۽ [[سيريلڪ رسم الخط|سيريلڪ]] (<code>Cyrl</code>) رسم الخط ۾ لکجي ٿي، تنهنڪري هميشه اهو بيان ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو ته ڪهڙو رسم الخط استعمال ٿي رهيو آهي۔ اهڙي حالت ۾، رسم الخط ڪوڊ جي وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي، هي ڪوڊ ملي سگهي ٿو: * <code><nowiki>Tajik ({{lang|</nowiki>'''tg-Arab'''<nowiki>|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Latn'''<nowiki>|toçikī}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Cyrl'''<nowiki>|тоҷикӣ}})</nowiki></code> : Tajik ({{lang|tg-Arab|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|tg-Latn|toçikī}}, {{lang|tg-Cyrl|тоҷикӣ}}) گهڻيون ٻوليون، بهرحال، ايتري عام طور هڪ ئي مخصوص رسم الخط ۾ لکيون وڃن ٿيون جو رسم الخط بيان ڪرڻ غير ضروري هوندو آهي۔ مثال طور، روسي لڳ ڀڳ مڪمل طور سيريلڪ ۾ لکي وڃي ٿي، تنهنڪري <code>ru-Cyrl</code> بيان ڪرڻ جي ضرورت ناهي، جيئن انگريزي لاءِ <code>en-Latn</code> غير ضروري هوندو۔ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ اهڙي تازه ڄاڻ موجود آهي ته ڪهڙين ٻولين جا عام رسم الخط ڪوڊ “دٻايا” وڃڻ گهرجن۔ === حرفي منتقلي === ڪنهن اهڙي ٻولي کي نشان لڳائڻ لاءِ جيڪا هڪ رسم الخط مان ٻئي رسم الخط ۾ [[حرفي منتقلي|حرفي طور منتقل]] ڪئي وئي هجي، نئين رسم الخط جو ڪوڊ اصل ٻولي جي ڪوڊ سان شامل ڪيو وڃي۔ تنهنڪري جيڪڏهن روسي سيريلڪ مان لاطيني رسم الخط ۾ حرفي منتقلي ڪئي وڃي، ته ان حرفي منتقلي تي ٻولي ٽيگ <code>ru-Latn</code> هوندو۔ جيڪڏهن حرفي منتقلي جو نظام معلوم هجي، ۽ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ "variant" طور درج هجي، ته ان کي ڪنهن به رسم الخط ۽ علائقي جي ڪوڊن کان پوءِ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[پِن يِن]] نظام استعمال ڪندي چيني کي لاطيني رسم الخط ۾ منتقل ڪيو وڃي ته ڪوڊ <code>zh-Latn-pinyin</code> ٿيندو۔ لاطيني رسم الخطن ڏانهن حرفي منتقلي لاءِ سهولت طور، ۽ ڪجهه ٻولي ۽ رسم الخط گڏيل صورتن ۾ برائوزر اسٽائلنگ مسئلن کان بچڻ لاءِ، {{tlf|lang}} جي جاءِ تي {{tl|transliteration}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <code><nowiki>Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}})</nowiki></code> → Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}}) حرفي منتقلي جو نظام بيان ڪرڻ لاءِ، جهڙوڪ [[ISO 9|سيريلڪ لاءِ ISO حرفي منتقلي معيار]]، {{tlc|transliteration|ru|ISO|Moskva}} استعمال ڪريو۔ === اهڙا گلف جيڪي ڪنهن خاص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجن === {{tlf|lang}} سانچو ڪنهن رسم الخط ۾ هڪ اڪيلي علامت يا اکر، جيڪو ڪنهن مخصوص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجي، بيان ڪرڻ لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو۔ ڪيترائي ڀيرا اکر يا علامت ڪيترين ٻولين ۾ استعمال ٿيندي آهي، پر جڏهن مضمون خود [[گرافيم]] ڏانهن اشارو ڪري، ته {{tl|script}} سانچو استعمال ڪيو وڃي: * <code><nowiki>The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes.</nowiki></code> : The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes. [[چيني اکر]] ({{aka}} ''هان اکر'') چيني، جاپاني، ڪوريائي، ويٽنامي ۽ [[چيني رسم الخطن جو خاندان|ٻين ڪيترين ٻولين]] کي لکڻ لاءِ استعمال ٿيا آهن۔ هن حالت ۾ اکر ڪنهن خاص ٻولي جي مخصوص استعمال جي نمائندگي نٿو ڪري۔ نوٽ ڪريو ته استعمال ٿيل رسم الخط ڪوڊ <code>Hani</code> آهي، جيڪو عام طور چيني اکرن کي بيان ڪري ٿو، جڏهن ته روايتي ۽ سادي ڪيل اکرن لاءِ ترتيبوار <code>Hant</code> ۽ <code>Hans</code> استعمال ٿين ٿا۔ == بغير ڪوڊ واريون ٻوليون == <code>mis</code> ڪوڊ، جنهن جو مطلب “miscellaneous” آهي، اهو ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي آء ايس او-639 ۾ موجود ناهي۔ == علائقائي قسم ظاهر ڪرڻ == جڏهن علائقي سان مخصوص ٻولي ظاهر ڪرڻ ضروري هجي، ته [[آء ايس او 3166-1 الفا-2]] ملڪ ڪوڊ، يا [[يو اين ايم49]] علائقي ڪوڊ، ٻولي ٽيگ سان شامل ڪيو وڃي، وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي۔ مثال طور، برازيل (<code>BR</code>) ۾ استعمال ٿيندڙ پرتگالي (<code>pt</code>) کي <code>pt-BR</code> طور ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ۽ لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ اسپيني کي <code>es-419</code> طور۔ ان کان علاوه، ٻولي، رسم الخط ۽ علائقي جا ڪوڊ سڀ ساڳئي ٽيگ ۾ اچي سگهن ٿا۔ مثال طور، <code>zh-Hant-TW</code> ڪوڊ اهڙي چيني متن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪو [[روايتي چيني اکر|روايتي هان اکرن]] ۾ لکيل هجي ۽ جنهن ۾ [[تائيوان]] سان مخصوص لفظ يا اظهار شامل هجن: * <code><nowiki>Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}})</nowiki></code> : Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}}) == خانگي استعمال وارا ٻولي ٽيگ == هي سانچو مختلف خانگي استعمال وارا [[آي اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] حمايت ڪري ٿو۔ خانگي استعمال وارا ٽيگ <code>-x-</code> سنگلٽن رکن ٿا ۽ سانچو انهن کي اهڙين ٻولين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪري ٿو جيڪي ڪنهن نه ڪنهن سبب سان آء ايس او 639 ٻولي ٽيگ سان سڃاتل بنيادي ٻولي کان مختلف هجن۔ {{#invoke:Lang/documentor tool|private_tags}} == لنڪس == {{tld|lang}} جڏهن مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي سان مخصوص زمرو لنڪ پيدا ڪري ٿو ({{cl|Articles containing non-English-language text}} ۾ موجود زمرن مان هڪ). وڪي لنڪن اندر زمري وارا وڪي لنڪ ميڊياوڪي قبول نٿو ڪري۔ هي مثال هڪ سموليشن آهي، ڇاڪاڻ ته {{tld|lang}} سانچي نيم اسپيس۾ زمرو بندي نٿو ڪري: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>[[Category:Articles containing German-language text]]]]</syntaxhighlight> :::<nowiki>[[Book of hours|</nowiki><span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] ڪم ڪندڙ لنڪ ٺاهڻ لاءِ {{para|nocat|yes}} مقرر ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]]</syntaxhighlight> :::[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] {{tld|lang}} کي {{tlx|Interlanguage link}} سان استعمال ڪندي، ان سانچي جو لنڪ-ٽيڪسٽ پيراميٽر {{para|lt}} استعمال ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}}} :::{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}} {{tld|lang}} کي غير انگريزي وڪشنري لنڪن سان استعمال ڪندي: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]}} :::[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]] عام طور، جڏهن {{tld|lang}} کي وڪي لنڪن سان استعمال ڪيو وڃي، ته وڪي لنڪ جي ڏيکاريل متن کي مارڪ اپ ڪريو، نه سڄي وڪي لنڪ کي۔ == سبب == {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting|Foreign terms}} هٿ سان <nowiki>''italics''</nowiki> ڪرڻ بدران {{tl|lang}} استعمال ڪرڻ جو مطالبو ڪري ٿو۔ هي هيٺين سببن ڪري ترجيحي آهي: * [[ويب برائوزر]] اهڙن [[:زمرو:گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] ۾ موجود ڄاڻ کي مناسب فونٽ چونڊڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿا۔ ** هي [[سي جي ڪي اکر|CJK]] لاءِ تمام فائديمند آهي، جتي هڪ اکر کي پنهنجي ٻولي سان مخصوص شڪل ملي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن مناسب فونٽ نه ملي يا پسنديده فونٽ ۾ اهو اکر نه هجي، ته ٻي صورت ڏانهن فالبيڪ ٿيندو؛ مثال طور ڇاڪاڻ ته اها ٻولي اهو اکر استعمال ئي نٿي ڪري: ڏسو {{section link|Han unification|Examples of language-dependent glyphs}} ۽ [[واپرائيندڙ:Wikipeditor/CJK|اسڪرين شاٽ سان اهي ڀيٽا جدولون]]۔ * [[ويب رسائي پذيري|رسائي پذيري]] لاءِ – [[اسڪرين ريڊر]]ن کي متن صحيح ٻولي ۾ پڙهڻ لاءِ ٻولي جي ڄاڻ گهرجي – ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي#متن|وڪيپيڊيا رسائي پذيري هدايتن]] کي پورو ڪرڻ لاءِ۔<ref>{{cite web |url=https://developer.yahoo.com/blogs/ydn/yahoo-search-results-now-natural-language-support-7318.html|title=Yahoo! search results now with natural language support |date=13 Mar 2008|first=Chris |last=Heilmann|work=[[Yahoo! Developer Network]] Blog |accessdate=28 Feb 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125024422/http://developer.yahoo.net/blog/archives/2008/03/yahoo_search_re.html|archivedate=25 Jan 2009|url-status=dead}}</ref> * [[اسپيل چيڪر]]ن ۽ grammar checkers لاءِ، ته جيئن متن کي صحيح ٻولي جي لغت ۽ نحو سان ملائي سگهجي۔ * صفحي کي [[وڪيپيڊيا:Typo Team/moss/not English]] رپورٽ تي ظاهر ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، جيڪا ترجمي جي ضرورت وارن مضمونن کي نشان لڳائي ٿي۔ * برائوزرن کي مناسب [[اقتباسي نشان]] چونڊڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ،<ref name="qa-lang-why">{{cite web|url=http://www.w3.org/International/questions/qa-lang-why |title=Why use the language attribute?|date=18 November 2014|first= Richard |last= Ishida | publisher=World Wide Web Consortium |issue=Previously by Deborah Cawkwell, BBC World Service|accessdate=1 Mar 2015}}</ref> ۽ [[Hyphen|hyphenation]]،<ref name="qa-lang-why"/> [[orthographic ligature|ligature]]ن،<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/TR/css3-fonts/#font-variant-ligatures-prop|title=6.4 Ligatures: the font-variant-ligatures property|work=CSS Fonts Module Level 3 W3C Candidate Recommendation 3 October 2013}}</ref> ۽ spacing بابت فيصلا ڪرڻ ۾۔<ref name="qa-lang-why"/> * استعمال ڪندڙ پنهنجي [[اسٽائل شيٽ (ويب ڊولپمينٽ)|اسٽائل شيٽن]] ۾ ٻولين تي انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا (ايڊيٽرن لاءِ مفيد). * [[ويب سرچ انجڻ|سرچ انجڻ]] هن ڄاڻ کي متن جي [[سرچ انجڻ انڊيسنگ|انڊيسنگ]] وقت استعمال ڪري سگهن ٿا۔ * بهتر ڊيٽا-اسڪريپنگ، پارسنگ ۽ رفيوز کي آسان بڻائي ٿو۔ * انهن ايپليڪيشن ٺاھيندڙن لاءِ مفيد آهي جيڪي وڪيپيڊيا کي ٻيهر شايع ڪن ٿا (ڏسو {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|Other languages}}). * وڪيپيڊيا ۾ ٻولين جي استعمال بابت تحقيق يا انگ اکر گڏ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي۔ == انداز لاڳو ڪرڻ == رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ اسٽائل اظھار رکي مضمونن تي رواجي [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا۔ واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ [[Special:Mypage/common.css]] تي ٺاهي سگهجي ٿي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[مدد:واپرائيندڙ اسٽائل]] ڏسو۔ هيٺيان مثال اڪثر [[ويب برائوزرن جي فهرست|جديد برائوزرن]] ۾ ڪم ڪرڻ گهرجن۔ ڪنهن به رسم الخط يا علائقي ۾ روسي طور نشان لڳل سموري متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang|=ru] { font-family: fonteskaya; } /* يا */ :lang(ru) { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> صرف روسي طور نشان لڳل متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang=ru] { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> ڪنهن به ٻولي سان نشان لڳل سموري متن تي رنگ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang] { color: green; } </syntaxhighlight> جيڪڏهن فونٽ نالي ۾ بنيادي لاطيني اکرن يا ھائفن کان سواءِ ٻيا اکر شامل هجن، ته ان کي ڪوٽيشن نشانين ۾ رکڻ بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اهڙن اکرن جون خاص معنائون هونديون آهن (ڪوٽيشن نشانين جي سڀ کان عام ضرورت گهڻ-لفظي فونٽ نالي ۾ اسپيس اکرن سبب ٿيندي آهي). ڪوٽيشن نشانيون انهن فونٽ خاندانن لاءِ به گهربل آهن جن ۾ جينرڪ-خانداني ڪنجين وارا لفظ شامل هجن ('inherit', 'serif', 'sans-serif', 'monospace', 'fantasy', ۽ 'cursive'). وڌيڪ تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/TR/CSS21/fonts.html#font-family-prop W3C] ڏسو۔ توهان هن کي پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ فونٽ ٻاھران وٺڻ سان گڏ استعمال ڪري سگهو ٿا؛ مثال طور، سڄي جرمن متن کي [[فراڪتور]] ۾ ۽ سڄي اردو کي [[نوٽو فونٽس|نوٽو]] [[نستعليق رسم الخط|نستعليق]] اردو ريگيولر ۾ ڏيکارڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> @import url(https://fonts.googleapis.com/css?family=UnifrakturMaguntia); @import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/notonastaliqurdudraft.css); :lang(de) { font-family: UnifrakturMaguntia; font-style: normal; font-weight: normal; } :lang(ur) { font-family: "Noto Nastaliq Urdu Regular", "Noto Nastaliq Urdu"; } </syntaxhighlight> پوءِ هيٺيون وڪي ٽيڪسٽ هيٺ ڏنل تصوير وانگر نظر ايندو: <pre> Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich {{lang|de-Latf|Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich}} ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔ {{lang|ur|ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔}} </pre> {{Wide image|Pangrams in DE and UR in Arial, UnifrakturMaguntia and Noto Nastaliq Urdu.png|1000px}} == ٽريڪنگ زمرا == * {{Category link with count|Lang and lang-xx template errors}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes}} == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ظاهر ڪري ٿو ته متن جو ڏنل حصو ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو۔ برائوزرن کي غير ملڪي ٻولين کي صحيح نموني پيش ڪرڻ ۽ تلفظ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔", "params": { "1": { "label": "ٻولي ٽيگ", "description": "ٻولي ٽيگ، يا ISO 639 ٻولي ڪوڊ۔", "type": "string", "required": true, "example": "fr", "aliases": [ "code" ] }, "2": { "label": "متن", "description": "بيان ڪيل ٻولي سان تعلق رکندڙ متن۔", "type": "string", "required": true, "example": "Je suis française.", "aliases": [ "text" ] }, "rtl": { "label": "ساڄي کان کاٻي", "description": "ظاهر ڪري ٿو ته ٻولي ساڄي کان کاٻي ڏيکاري وڃي۔", "example": "yes", "type": "string", "default": "no" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "اٽالڪ ڪرڻ", "description": "متن کي اٽالڪ ڪري ٿو", "default": "yes", "example": "no", "type": "boolean" }, "size": { "label": "فونٽ سائيز", "description": "فونٽ سائيز مقرر ڪري ٿو", "example": "120%, 1.2em", "type": "line" }, "cat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو", "type": "boolean" }, "nocat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو (|cat= جو mirror version)", "type": "boolean" } }, "format": "inline" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Langr}}، هن سانچي جو قسم جيڪو "roman" (غير اٽالڪ) نتيجو زبردستي ڏيکاري ٿو، مثال طور جڳهن ۽ ادارن جي proper names لاءِ * {{tl|Langx}}، هن سانچي جو قسم جيڪو نشان لڳل متن کان اڳ ٻولي جو نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|IPA}} * {{tl|Title language}} * [[:Category:Wikipedia multilingual support templates]] * [[ISO 639 ڪوڊن جون فهرستون]] (ٻولي ڪوڊ) ** {{tl|ISO 639 name}} * [[ISO 15924 ڪوڊن جي فهرست]] (رسم الخط ڪوڊ) * [[ISO romanizations جي فهرست|ISO حرفي منتقلي جي فهرست]] (حرفي منتقلي ڪوڊ) * {{tl|cleanup lang}} (انهن مضمونن لاءِ جن کي هي سانچو استعمال ڪرڻ گهرجي، پر اڃا نٿا ڪن) * {{tl|transliteration}} (انهن ٻولين جي رومنائڻ لاءِ جيڪي اصلي طور لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيون وڃن) * {{tl|script}} (مخصوص اکرن لاءِ) * {{tl|wikt-lang}} (متن کي ساڳئي وقت ٻولي طور tag ڪرڻ ۽ وڪشنري ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ) * {{tl|in lang}} (غير ملڪي ٻولي جي مواد ڏانهن ٻاهرين لنڪن کي ظاهري طور نشان لڳائڻ لاءِ) * {{tl|mw lang}} (ميڊيا وڪي-وراين ٻولين لاءِ <nowiki>{{ISO 639 name}}</nowiki> جهڙو) * {{tl|interlanguage link}} * [[وڪيپيڊيا: ترجمو]] (ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جي مضمونن مان ڄاڻ جي ترجمي بابت بحث) == حوالا == {{reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [[ورلڊ وائيڊ ويب ڪنسورشم|W3C]] ** [http://www.w3.org/International/articles/language-tags/Overview.en.php Language tags in HTML and XML] – جائزو ** [https://www.w3.org/International/techniques/authoring-html#language Authoring Web pages] ** [http://www.w3.org/International/articles/bcp47/ Understanding the New Language Tags] ** [http://www.w3.org/International/questions/qa-css-lang FAQ: Styling using the lang attribute] * [[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] ** [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA Language Subtag Registry] ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4646.txt Tags for Identifying Languages] ({{IETF RFC|4646}}) ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4647.txt Matching of Language Tags] ({{IETF RFC|4647}}) ** [http://www.iana.org/assignments/language-tags Language tags] ({{IETF RFC|4646}} موجب obsolete) * [[موزيلا فائرفوڪس]] ** [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=192636 Bug with script selection] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] [[زمرو:ٻولي ٽيگ سنڀاليندڙ سانچا]] }}</includeonly> grmraj077ddahsn5qbyc7c07j2vvkg3 375138 375137 2026-05-01T11:24:16Z Intisar Ali 8681 /* پيراميٽر */ 375138 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛{{efn|name=invertunset}} * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي ڇڪي ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} == لکڻ جو رسم الخط ظاهر ڪرڻ == ضرورت هجي ته [[آء ايس او 15924 ڪوڊن جي فهرست|آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ کي ٻولي ڪوڊ سان شامل ڪري مخصوص رسم الخط جي استعمال کي ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[تاجڪ ٻولي|تاجڪ]] (<code>tg</code>) هڪ ٻولي آهي جيڪا [[عربي رسم الخط|عربي]] (<code>Arab</code>)، [[لاطيني رسم الخط|لاطيني]] (<code>Latn</code>) ۽ [[سيريلڪ رسم الخط|سيريلڪ]] (<code>Cyrl</code>) رسم الخط ۾ لکجي ٿي، تنهنڪري هميشه اهو بيان ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو ته ڪهڙو رسم الخط استعمال ٿي رهيو آهي۔ اهڙي حالت ۾، رسم الخط ڪوڊ جي وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي، هي ڪوڊ ملي سگهي ٿو: * <code><nowiki>Tajik ({{lang|</nowiki>'''tg-Arab'''<nowiki>|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Latn'''<nowiki>|toçikī}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Cyrl'''<nowiki>|тоҷикӣ}})</nowiki></code> : Tajik ({{lang|tg-Arab|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|tg-Latn|toçikī}}, {{lang|tg-Cyrl|тоҷикӣ}}) گهڻيون ٻوليون، بهرحال، ايتري عام طور هڪ ئي مخصوص رسم الخط ۾ لکيون وڃن ٿيون جو رسم الخط بيان ڪرڻ غير ضروري هوندو آهي۔ مثال طور، روسي لڳ ڀڳ مڪمل طور سيريلڪ ۾ لکي وڃي ٿي، تنهنڪري <code>ru-Cyrl</code> بيان ڪرڻ جي ضرورت ناهي، جيئن انگريزي لاءِ <code>en-Latn</code> غير ضروري هوندو۔ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ اهڙي تازه ڄاڻ موجود آهي ته ڪهڙين ٻولين جا عام رسم الخط ڪوڊ “دٻايا” وڃڻ گهرجن۔ === حرفي منتقلي === ڪنهن اهڙي ٻولي کي نشان لڳائڻ لاءِ جيڪا هڪ رسم الخط مان ٻئي رسم الخط ۾ [[حرفي منتقلي|حرفي طور منتقل]] ڪئي وئي هجي، نئين رسم الخط جو ڪوڊ اصل ٻولي جي ڪوڊ سان شامل ڪيو وڃي۔ تنهنڪري جيڪڏهن روسي سيريلڪ مان لاطيني رسم الخط ۾ حرفي منتقلي ڪئي وڃي، ته ان حرفي منتقلي تي ٻولي ٽيگ <code>ru-Latn</code> هوندو۔ جيڪڏهن حرفي منتقلي جو نظام معلوم هجي، ۽ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ "variant" طور درج هجي، ته ان کي ڪنهن به رسم الخط ۽ علائقي جي ڪوڊن کان پوءِ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[پِن يِن]] نظام استعمال ڪندي چيني کي لاطيني رسم الخط ۾ منتقل ڪيو وڃي ته ڪوڊ <code>zh-Latn-pinyin</code> ٿيندو۔ لاطيني رسم الخطن ڏانهن حرفي منتقلي لاءِ سهولت طور، ۽ ڪجهه ٻولي ۽ رسم الخط گڏيل صورتن ۾ برائوزر اسٽائلنگ مسئلن کان بچڻ لاءِ، {{tlf|lang}} جي جاءِ تي {{tl|transliteration}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <code><nowiki>Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}})</nowiki></code> → Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}}) حرفي منتقلي جو نظام بيان ڪرڻ لاءِ، جهڙوڪ [[ISO 9|سيريلڪ لاءِ ISO حرفي منتقلي معيار]]، {{tlc|transliteration|ru|ISO|Moskva}} استعمال ڪريو۔ === اهڙا گلف جيڪي ڪنهن خاص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجن === {{tlf|lang}} سانچو ڪنهن رسم الخط ۾ هڪ اڪيلي علامت يا اکر، جيڪو ڪنهن مخصوص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجي، بيان ڪرڻ لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو۔ ڪيترائي ڀيرا اکر يا علامت ڪيترين ٻولين ۾ استعمال ٿيندي آهي، پر جڏهن مضمون خود [[گرافيم]] ڏانهن اشارو ڪري، ته {{tl|script}} سانچو استعمال ڪيو وڃي: * <code><nowiki>The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes.</nowiki></code> : The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes. [[چيني اکر]] ({{aka}} ''هان اکر'') چيني، جاپاني، ڪوريائي، ويٽنامي ۽ [[چيني رسم الخطن جو خاندان|ٻين ڪيترين ٻولين]] کي لکڻ لاءِ استعمال ٿيا آهن۔ هن حالت ۾ اکر ڪنهن خاص ٻولي جي مخصوص استعمال جي نمائندگي نٿو ڪري۔ نوٽ ڪريو ته استعمال ٿيل رسم الخط ڪوڊ <code>Hani</code> آهي، جيڪو عام طور چيني اکرن کي بيان ڪري ٿو، جڏهن ته روايتي ۽ سادي ڪيل اکرن لاءِ ترتيبوار <code>Hant</code> ۽ <code>Hans</code> استعمال ٿين ٿا۔ == بغير ڪوڊ واريون ٻوليون == <code>mis</code> ڪوڊ، جنهن جو مطلب “miscellaneous” آهي، اهو ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي آء ايس او-639 ۾ موجود ناهي۔ == علائقائي قسم ظاهر ڪرڻ == جڏهن علائقي سان مخصوص ٻولي ظاهر ڪرڻ ضروري هجي، ته [[آء ايس او 3166-1 الفا-2]] ملڪ ڪوڊ، يا [[يو اين ايم49]] علائقي ڪوڊ، ٻولي ٽيگ سان شامل ڪيو وڃي، وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي۔ مثال طور، برازيل (<code>BR</code>) ۾ استعمال ٿيندڙ پرتگالي (<code>pt</code>) کي <code>pt-BR</code> طور ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ۽ لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ اسپيني کي <code>es-419</code> طور۔ ان کان علاوه، ٻولي، رسم الخط ۽ علائقي جا ڪوڊ سڀ ساڳئي ٽيگ ۾ اچي سگهن ٿا۔ مثال طور، <code>zh-Hant-TW</code> ڪوڊ اهڙي چيني متن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪو [[روايتي چيني اکر|روايتي هان اکرن]] ۾ لکيل هجي ۽ جنهن ۾ [[تائيوان]] سان مخصوص لفظ يا اظهار شامل هجن: * <code><nowiki>Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}})</nowiki></code> : Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}}) == خانگي استعمال وارا ٻولي ٽيگ == هي سانچو مختلف خانگي استعمال وارا [[آي اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] حمايت ڪري ٿو۔ خانگي استعمال وارا ٽيگ <code>-x-</code> سنگلٽن رکن ٿا ۽ سانچو انهن کي اهڙين ٻولين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪري ٿو جيڪي ڪنهن نه ڪنهن سبب سان آء ايس او 639 ٻولي ٽيگ سان سڃاتل بنيادي ٻولي کان مختلف هجن۔ {{#invoke:Lang/documentor tool|private_tags}} == لنڪس == {{tld|lang}} جڏهن مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي سان مخصوص زمرو لنڪ پيدا ڪري ٿو ({{cl|Articles containing non-English-language text}} ۾ موجود زمرن مان هڪ). وڪي لنڪن اندر زمري وارا وڪي لنڪ ميڊياوڪي قبول نٿو ڪري۔ هي مثال هڪ سموليشن آهي، ڇاڪاڻ ته {{tld|lang}} سانچي نيم اسپيس۾ زمرو بندي نٿو ڪري: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>[[Category:Articles containing German-language text]]]]</syntaxhighlight> :::<nowiki>[[Book of hours|</nowiki><span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] ڪم ڪندڙ لنڪ ٺاهڻ لاءِ {{para|nocat|yes}} مقرر ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]]</syntaxhighlight> :::[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] {{tld|lang}} کي {{tlx|Interlanguage link}} سان استعمال ڪندي، ان سانچي جو لنڪ-ٽيڪسٽ پيراميٽر {{para|lt}} استعمال ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}}} :::{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}} {{tld|lang}} کي غير انگريزي وڪشنري لنڪن سان استعمال ڪندي: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]}} :::[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]] عام طور، جڏهن {{tld|lang}} کي وڪي لنڪن سان استعمال ڪيو وڃي، ته وڪي لنڪ جي ڏيکاريل متن کي مارڪ اپ ڪريو، نه سڄي وڪي لنڪ کي۔ == سبب == {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting|Foreign terms}} هٿ سان <nowiki>''italics''</nowiki> ڪرڻ بدران {{tl|lang}} استعمال ڪرڻ جو مطالبو ڪري ٿو۔ هي هيٺين سببن ڪري ترجيحي آهي: * [[ويب برائوزر]] اهڙن [[:زمرو:گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] ۾ موجود ڄاڻ کي مناسب فونٽ چونڊڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿا۔ ** هي [[سي جي ڪي اکر|CJK]] لاءِ تمام فائديمند آهي، جتي هڪ اکر کي پنهنجي ٻولي سان مخصوص شڪل ملي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن مناسب فونٽ نه ملي يا پسنديده فونٽ ۾ اهو اکر نه هجي، ته ٻي صورت ڏانهن فالبيڪ ٿيندو؛ مثال طور ڇاڪاڻ ته اها ٻولي اهو اکر استعمال ئي نٿي ڪري: ڏسو {{section link|Han unification|Examples of language-dependent glyphs}} ۽ [[واپرائيندڙ:Wikipeditor/CJK|اسڪرين شاٽ سان اهي ڀيٽا جدولون]]۔ * [[ويب رسائي پذيري|رسائي پذيري]] لاءِ – [[اسڪرين ريڊر]]ن کي متن صحيح ٻولي ۾ پڙهڻ لاءِ ٻولي جي ڄاڻ گهرجي – ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي#متن|وڪيپيڊيا رسائي پذيري هدايتن]] کي پورو ڪرڻ لاءِ۔<ref>{{cite web |url=https://developer.yahoo.com/blogs/ydn/yahoo-search-results-now-natural-language-support-7318.html|title=Yahoo! search results now with natural language support |date=13 Mar 2008|first=Chris |last=Heilmann|work=[[Yahoo! Developer Network]] Blog |accessdate=28 Feb 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125024422/http://developer.yahoo.net/blog/archives/2008/03/yahoo_search_re.html|archivedate=25 Jan 2009|url-status=dead}}</ref> * [[اسپيل چيڪر]]ن ۽ grammar checkers لاءِ، ته جيئن متن کي صحيح ٻولي جي لغت ۽ نحو سان ملائي سگهجي۔ * صفحي کي [[وڪيپيڊيا:Typo Team/moss/not English]] رپورٽ تي ظاهر ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، جيڪا ترجمي جي ضرورت وارن مضمونن کي نشان لڳائي ٿي۔ * برائوزرن کي مناسب [[اقتباسي نشان]] چونڊڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ،<ref name="qa-lang-why">{{cite web|url=http://www.w3.org/International/questions/qa-lang-why |title=Why use the language attribute?|date=18 November 2014|first= Richard |last= Ishida | publisher=World Wide Web Consortium |issue=Previously by Deborah Cawkwell, BBC World Service|accessdate=1 Mar 2015}}</ref> ۽ [[Hyphen|hyphenation]]،<ref name="qa-lang-why"/> [[orthographic ligature|ligature]]ن،<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/TR/css3-fonts/#font-variant-ligatures-prop|title=6.4 Ligatures: the font-variant-ligatures property|work=CSS Fonts Module Level 3 W3C Candidate Recommendation 3 October 2013}}</ref> ۽ spacing بابت فيصلا ڪرڻ ۾۔<ref name="qa-lang-why"/> * استعمال ڪندڙ پنهنجي [[اسٽائل شيٽ (ويب ڊولپمينٽ)|اسٽائل شيٽن]] ۾ ٻولين تي انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا (ايڊيٽرن لاءِ مفيد). * [[ويب سرچ انجڻ|سرچ انجڻ]] هن ڄاڻ کي متن جي [[سرچ انجڻ انڊيسنگ|انڊيسنگ]] وقت استعمال ڪري سگهن ٿا۔ * بهتر ڊيٽا-اسڪريپنگ، پارسنگ ۽ رفيوز کي آسان بڻائي ٿو۔ * انهن ايپليڪيشن ٺاھيندڙن لاءِ مفيد آهي جيڪي وڪيپيڊيا کي ٻيهر شايع ڪن ٿا (ڏسو {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|Other languages}}). * وڪيپيڊيا ۾ ٻولين جي استعمال بابت تحقيق يا انگ اکر گڏ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي۔ == انداز لاڳو ڪرڻ == رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ اسٽائل اظھار رکي مضمونن تي رواجي [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا۔ واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ [[Special:Mypage/common.css]] تي ٺاهي سگهجي ٿي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[مدد:واپرائيندڙ اسٽائل]] ڏسو۔ هيٺيان مثال اڪثر [[ويب برائوزرن جي فهرست|جديد برائوزرن]] ۾ ڪم ڪرڻ گهرجن۔ ڪنهن به رسم الخط يا علائقي ۾ روسي طور نشان لڳل سموري متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang|=ru] { font-family: fonteskaya; } /* يا */ :lang(ru) { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> صرف روسي طور نشان لڳل متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang=ru] { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> ڪنهن به ٻولي سان نشان لڳل سموري متن تي رنگ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang] { color: green; } </syntaxhighlight> جيڪڏهن فونٽ نالي ۾ بنيادي لاطيني اکرن يا ھائفن کان سواءِ ٻيا اکر شامل هجن، ته ان کي ڪوٽيشن نشانين ۾ رکڻ بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اهڙن اکرن جون خاص معنائون هونديون آهن (ڪوٽيشن نشانين جي سڀ کان عام ضرورت گهڻ-لفظي فونٽ نالي ۾ اسپيس اکرن سبب ٿيندي آهي). ڪوٽيشن نشانيون انهن فونٽ خاندانن لاءِ به گهربل آهن جن ۾ جينرڪ-خانداني ڪنجين وارا لفظ شامل هجن ('inherit', 'serif', 'sans-serif', 'monospace', 'fantasy', ۽ 'cursive'). وڌيڪ تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/TR/CSS21/fonts.html#font-family-prop W3C] ڏسو۔ توهان هن کي پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ فونٽ ٻاھران وٺڻ سان گڏ استعمال ڪري سگهو ٿا؛ مثال طور، سڄي جرمن متن کي [[فراڪتور]] ۾ ۽ سڄي اردو کي [[نوٽو فونٽس|نوٽو]] [[نستعليق رسم الخط|نستعليق]] اردو ريگيولر ۾ ڏيکارڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> @import url(https://fonts.googleapis.com/css?family=UnifrakturMaguntia); @import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/notonastaliqurdudraft.css); :lang(de) { font-family: UnifrakturMaguntia; font-style: normal; font-weight: normal; } :lang(ur) { font-family: "Noto Nastaliq Urdu Regular", "Noto Nastaliq Urdu"; } </syntaxhighlight> پوءِ هيٺيون وڪي ٽيڪسٽ هيٺ ڏنل تصوير وانگر نظر ايندو: <pre> Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich {{lang|de-Latf|Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich}} ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔ {{lang|ur|ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔}} </pre> {{Wide image|Pangrams in DE and UR in Arial, UnifrakturMaguntia and Noto Nastaliq Urdu.png|1000px}} == ٽريڪنگ زمرا == * {{Category link with count|Lang and lang-xx template errors}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes}} == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ظاهر ڪري ٿو ته متن جو ڏنل حصو ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو۔ برائوزرن کي غير ملڪي ٻولين کي صحيح نموني پيش ڪرڻ ۽ تلفظ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔", "params": { "1": { "label": "ٻولي ٽيگ", "description": "ٻولي ٽيگ، يا ISO 639 ٻولي ڪوڊ۔", "type": "string", "required": true, "example": "fr", "aliases": [ "code" ] }, "2": { "label": "متن", "description": "بيان ڪيل ٻولي سان تعلق رکندڙ متن۔", "type": "string", "required": true, "example": "Je suis française.", "aliases": [ "text" ] }, "rtl": { "label": "ساڄي کان کاٻي", "description": "ظاهر ڪري ٿو ته ٻولي ساڄي کان کاٻي ڏيکاري وڃي۔", "example": "yes", "type": "string", "default": "no" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "اٽالڪ ڪرڻ", "description": "متن کي اٽالڪ ڪري ٿو", "default": "yes", "example": "no", "type": "boolean" }, "size": { "label": "فونٽ سائيز", "description": "فونٽ سائيز مقرر ڪري ٿو", "example": "120%, 1.2em", "type": "line" }, "cat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو", "type": "boolean" }, "nocat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو (|cat= جو mirror version)", "type": "boolean" } }, "format": "inline" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Langr}}، هن سانچي جو قسم جيڪو "roman" (غير اٽالڪ) نتيجو زبردستي ڏيکاري ٿو، مثال طور جڳهن ۽ ادارن جي proper names لاءِ * {{tl|Langx}}، هن سانچي جو قسم جيڪو نشان لڳل متن کان اڳ ٻولي جو نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|IPA}} * {{tl|Title language}} * [[:Category:Wikipedia multilingual support templates]] * [[ISO 639 ڪوڊن جون فهرستون]] (ٻولي ڪوڊ) ** {{tl|ISO 639 name}} * [[ISO 15924 ڪوڊن جي فهرست]] (رسم الخط ڪوڊ) * [[ISO romanizations جي فهرست|ISO حرفي منتقلي جي فهرست]] (حرفي منتقلي ڪوڊ) * {{tl|cleanup lang}} (انهن مضمونن لاءِ جن کي هي سانچو استعمال ڪرڻ گهرجي، پر اڃا نٿا ڪن) * {{tl|transliteration}} (انهن ٻولين جي رومنائڻ لاءِ جيڪي اصلي طور لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيون وڃن) * {{tl|script}} (مخصوص اکرن لاءِ) * {{tl|wikt-lang}} (متن کي ساڳئي وقت ٻولي طور tag ڪرڻ ۽ وڪشنري ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ) * {{tl|in lang}} (غير ملڪي ٻولي جي مواد ڏانهن ٻاهرين لنڪن کي ظاهري طور نشان لڳائڻ لاءِ) * {{tl|mw lang}} (ميڊيا وڪي-وراين ٻولين لاءِ <nowiki>{{ISO 639 name}}</nowiki> جهڙو) * {{tl|interlanguage link}} * [[وڪيپيڊيا: ترجمو]] (ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جي مضمونن مان ڄاڻ جي ترجمي بابت بحث) == حوالا == {{reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [[ورلڊ وائيڊ ويب ڪنسورشم|W3C]] ** [http://www.w3.org/International/articles/language-tags/Overview.en.php Language tags in HTML and XML] – جائزو ** [https://www.w3.org/International/techniques/authoring-html#language Authoring Web pages] ** [http://www.w3.org/International/articles/bcp47/ Understanding the New Language Tags] ** [http://www.w3.org/International/questions/qa-css-lang FAQ: Styling using the lang attribute] * [[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] ** [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA Language Subtag Registry] ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4646.txt Tags for Identifying Languages] ({{IETF RFC|4646}}) ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4647.txt Matching of Language Tags] ({{IETF RFC|4647}}) ** [http://www.iana.org/assignments/language-tags Language tags] ({{IETF RFC|4646}} موجب obsolete) * [[موزيلا فائرفوڪس]] ** [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=192636 Bug with script selection] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] [[زمرو:ٻولي ٽيگ سنڀاليندڙ سانچا]] }}</includeonly> qvr3y2btxyxg4tyrqqpq2nj377ahyhz 375139 375138 2026-05-01T11:27:28Z Intisar Ali 8681 /* پيراميٽر */ 375139 wikitext text/x-wiki {{High-use}} {{COinS safe|n}} {{Documentation subpage}} {{Lua|Module:Lang}} {{Language templates}} {{notice|text=2024ع ۾ ٿيل [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2024 September 27#Replace and delete lang-?? templates|بحث]] کان پوءِ، {{tld|lang-??}} جا گهڻا سانچا {{tlx|langx}} سان مٽايا ويا۔}} هن سانچي جو مقصد اهو ظاهر ڪرڻ آهي ته متن جو ڪو حصو صفحي جي مجموعي ٻولي کان سواءِ ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو (هن وڪيپيڊيا تي ڊفالٽ طور انگريزي). اهو سطر اندر به استعمال ٿي سگهي ٿو، يا بلاڪ سطح جي عنصرن جهڙوڪ <code><nowiki><poem></nowiki></code>، پيراگرافن، فهرستن يا divs جي چوڌاري به استعمال ٿي سگهي ٿو۔ هي سانچو ڊفالٽ طور متن کي اٽالڪ ڪري ٿو (اهو بند ڪري سگهجي ٿو، ۽ ڪجهه رسم الخطن تي لاڳو نٿو ٿئي) ۽ [[ويب برائوزر]]ن کي وڌيڪ مناسب فونٽ استعمال ڪرڻ يا اسڪرين ريڊرن کي مخصوص قسم جي تلفظ استعمال ڪرڻ وغيره لاءِ اشارو ڏئي سگهي ٿو۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ {{section link||سبب}} ڏسو۔ == نحو ۽ استعمال == {{in5}}{{tlx|lang|{{var|ٻولي ٽيگ}}|{{var|متن}}}} {{var|ٻولي ٽيگ}} لازمي طور [[آء ايس او 639]] ٻولي ڪوڊ هجڻ گهرجي۔ ٻن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-1 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، ۽ ٽن اکرن وارن ڪوڊن لاءِ [[آءِ ايس او 639-3 ڪوڊن جي فهرست]] ڏسو، جيڪا سڀني ڄاتل قدرتي ٻولين کي شامل ڪرڻ جو مقصد رکي ٿي۔ هي سانچو صحيح نموني فارميٽ ڪيل [[آء اي ٽي ايف ٻولي ٽيگ|IETF ٻولي ٽيگ]] پڻ قبول ڪري ٿو، جن ۾ اهڙا سب ٽيگ استعمال ٿين ٿا جيڪي ٻولي جو رسم الخط، علائقو ۽/يا قسم سڃاڻن ٿا۔ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ٻولي جي نالي جو ٻه يا ٽي اکرن وارو مختصر روپ هوندو آهي، ننڍن اکرن ۾۔ مثال طور، فرينچ لاءِ ڪوڊ <code>fr</code> آهي: * <code><nowiki>She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}"</nowiki></code> → She said: "{{lang|fr|Je suis française.}}" ڇاڪاڻ ته [[آء ايس او 639-1]] ۾ ٻن اکرن وارن ڪوڊن سان ڏيکاريل سڀئي ٻوليون [[ISO 639-2]] ۽ ان کان مٿي جي ٽن اکرن وارن برابر ڪوڊن سان به ڏيکاري سگهجن ٿيون، تنهنڪري سفارش ڪئي وڃي ٿي ته ممڪن حد تائين ننڍو ٻولي ٽيگ استعمال ڪيو وڃي جيڪو مقصد واري ٻولي کي ڪافي حد تائين بيان ڪري۔<ref>[[ورلڊ وائڊ ويب ڪنسورشيم]] تي [https://www.w3.org/International/articles/language-tags/index.en "Language tags in HTML and XML"]</ref> تنهنڪري، جيتوڻيڪ فرينچ کي ISO 639-2 جي <code>fra</code> ڪوڊ سان ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ان جي بدران ISO 639-1 ڪوڊ <code>fr</code> استعمال ڪيو وڃي۔ اهڙي طرح، رسم الخط، علائقي ۽ قسم بابت ڄاڻ رڳو تڏهن شامل ڪئي وڃي جڏهن اها ضروري فرق پيدا ڪري۔ موجوده ٻولي، رسم الخط، علائقي ۽ قسم جي ڪوڊن جي تازه فهرست لاءِ، مهرباني ڪري [[انٽرنيٽ اسائنڊ نمبرز اٿارٽي|IANA]] جي [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry language subtag registry] ڏسو۔ ڊفالٽ طور، هي سانچو مضمونن کي {{category link|Articles containing non-English-language text}} جي لاڳاپيل ذيلي زمري ۾ رکندو۔ ان کي روڪڻ لاءِ — مثال طور جڏهن {{tlf|lang}} کي [[مدد: ڳنڍڻو#وڪي لنڪس|وڪي لنڪ]] اندر يا حوالن جي ''title'' پيراميٽر ۾ استعمال ڪيو وڃي — {{para|cat|no}} پيراميٽر شامل ڪريو۔ === فارميٽنگ === ==== خودڪار اٽالڪ ==== {{tld|lang}} پاڻمرادو اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو <span style="font-weight: normal;">جڏهن {{param|2}} ۾ ڏنل متن مڪمل طور <code>Latn</code> رسم الخط ۾ لکيل هجي (لاطيني الفابيٽ ۽ ان جون واڌايون)، يا ته جڏهن اهو ٻولي لاءِ ڊفالٽ encoding هجي يا جڏهن <code>{{var|xx}}-Latn</code> ٻولي ڪوڊ سان فعال ٿئي{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.}}'' – ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}})</syntaxhighlight> → {{lang|he-Latn|la'az}} ({{lang|he|לעז}}) * <code><nowiki>''{{lang|he-Latn|la'az}}''</nowiki> ({{!mxt|<nowiki>''{{lang|he|לעז}}''</nowiki>}})</code> → ''{{lang|he-Latn|la'az}}'' ({{!mxt|''{{lang|he|לעז}}''}}) – <code>he-Latn</code> متن جي چوڌاري ٻاهريون مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو، پر عبراني اکرن واري مواد کي غلط طور اٽالڪ ڪندو۔ جڏهن <code>Latn</code> رسم الخط کي اٽالڪ نه ڪرڻو هجي، ته ڪيترائي طريقا آهن{{colon}} {{para|italic|no}} <span style="font-weight: normal;">– {{param|2}} کي سڌي فونٽ ۾ ڏيکاري ٿو؛ سانچي جي چوڌاري اٽالڪ مارڪ اپ نظرانداز ٿئي ٿو؛ سانچي اندر اٽالڪ مارڪ اپ غلطي جو پيغام پيدا ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=no}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=no}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis ''française''.|italic=no|cat=no}}'' – اٽالڪ مارڪ اپ {{para|italic|no}} سان ٽڪراءُ ۾ آهي {{para|italic|unset}} <span style="font-weight: normal;">– سانچي طرفان ڏنل انداز بند ڪري ٿو؛ {{param|2}} ٻاهرين يا اندروني وڪي مارڪ اپ مطابق انداز اختيار ڪري ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}} * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}''</syntaxhighlight> → ''{{lang|fr|Je suis française.|italic=unset}}'' * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|''Je suis'' English.|italic=unset}} {{tlx|noitalic}} <span style="font-weight: normal;">به استعمال ڪري سگهجي ٿو{{colon}}</span> * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}}</syntaxhighlight> → {{lang|fr|Je suis {{noitalic|English}}.}} {{hatnote|{{crossreference|ٽيبل "[[#italic parameter|lang {{!}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل]]" ڏسو۔}}}} ==== اڳياڙي وارو ٻولي سانچو ==== هن سانچي جو هڪ نسخو {{tl|langx}} آهي، جيڪو مضمون ۾ ڪنهن ٻولي جي پهرئين استعمال لاءِ ٺاهيو ويو آهي۔ اهي سانچا ٻولي جو نالو ڏيکاريندا ۽، جتي مناسب هجي، پنهنجي مواد کي اٽالڪ ڪندا: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ...</syntaxhighlight> → A '''kremlin''' ({{langx|ru|кремль}}, 'castle') is a major fortified central complex ... جڏهن ته {{tnull|langx}} لاطيني بنياد وارن رسم الخطن واري ٻولين لاءِ متن کي اٽالڪ ڏيکاري ٿو، جيڪڏهن سادو متن گهربل هجي، جيئن proper names لاءِ، ته {{para|italic|no}} يا {{tlx|noitalic}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|italic=no|Vintimille}}) * <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}})</syntaxhighlight> → the border town of Ventimiglia ({{langx|fr|{{noitalic|Vintimille}}}}) جڏهن غير ملڪي ٻولي جي متن کي طرز رهنمائي مطابق فارميٽ ڪيو وڃي، ته بهتر آهي ته انداز وارو مارڪ اپ سانچي کان ٻاهر رکيو وڃي، ته جيئن اهڙو اضافي مارڪ اپ جيڪو غير ملڪي ٻولي مان نه هجي، ان ٻولي لاءِ غلط ميٽا ڊيٽا حاصل نه ڪري۔ هن ۾ شامل آهي: انهن ٻولين جي ڪم جي عنوانن جي چوڌاري انگريزي ٻولي جا ڪوٽيشن جون نشانيون جيڪي ٻيا ڪوٽيشن گلفس (glyphs) استعمال ڪن ٿيون؛ اهڙين ٻولين جي عنوانن کي اٽالڪ ڪرڻ جيڪي اهو رواج استعمال نه ڪن؛ ۽ اهڙو زور (emphasis) جيڪو اصل غير ملڪي متن ۾ ڪنهن به انداز ۾ موجود نه هجي؛ ٻين حالتن سميت۔ شڪ هجي ته اهڙو مارڪ اپ ممڪن هجي ته سانچي کان ٻاهر رکو۔ {{See also|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Foreign terms}} ==== پروٽو ٻوليون ==== * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|_show_result=yes}} * {{tlx|langx|cel-x-proto|kal-|proto{{=}}no|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|_show_result=yes}} * {{tlx|lang|en|accidently|proto{{=}}yes|_show_result=yes}} {{crossref|حمايت ٿيل پروٽو ٻولين جي فهرست لاءِ، {{slink||Private-use language tags}} ڏسو}} === ساڄي کان کاٻي ٻوليون === عام کاٻي کان ساڄي تناظر اندر ساڄي کان کاٻي متن جي تار (جهڙوڪ [[عربي]] يا [[عبراني ٻولي|عبراني]]) داخل ڪرڻ لاءِ، لکڻ جي رخ کي صحيح نموني ٻڌائڻ خاطر {{para|rtl|yes}} شامل ڪرڻ گهرجي۔ ساڄي کان کاٻي متن جي پوري پيراگراف کي نشان ڪرڻ لاءِ، ان جي بدران {{tl|rtl-para}} استعمال ڪيو وڃي۔ انهن مان هر طريقو متن کي اهڙي container ۾ ويڙهيندو جنهن ۾ <code>dir="rtl"</code> attribute هوندو۔ انهن برائوزرن ۾ صحيح ڏيک کي يقيني بڻائڻ لاءِ جيڪي [[HTML5]] [[ٻه طرفو متن]] (bidirectional isolation) کي مڪمل حمايت نٿا ڏين، متن جي آخر ۾ [[کاٻي کان ساڄي نشان]] پڻ شامل ڪيو ويندو آهي (تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/International/articles/inline-bidi-markup W3C] ڏسو). نوٽ ڪريو ته {{tnull|lang-{{var|xx}}}} سانچا استعمال ڪرڻ وقت متن جو رخ الڳ بيان ڪرڻ جي ضرورت نه هوندي، ڇاڪاڻ ته اهو سانچي جي ٻولي مان ئي سمجهيو ويندو آهي۔ === سائنسي نالن لاءِ استثنا === [[MOS:SCIENTIFIC]] موجب، {{tq|سائنسي نالن کي ڪڏهن به {{tl|lang}} يا لاڳاپيل سانچن سان مارڪ اپ نه ڪيو ويندو آهي}}۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ Lang سانچي جا حمايت ٿيل پيراميٽر ! style="width: 15%;" | پيراميٽر ! تعريف ! style="width: 10%;" | Yield ! style="width: 12%;" | عرف |- | {{para|code}} || <code>text</code> ۾ ڏنل مواد لاءِ [[IETF ٻولي ٽيگ]] || – || {{para|1}} |- | {{para|text}}|| غير انگريزي متن || – || {{para|2}} |- | {{para|rtl}} || <kbd>yes</kbd> ظاهر ڪري ٿو ته {{para|text}} ۾ استعمال ٿيل لکڻ جو نظام ساڄي کان کاٻي آهي؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ)، <kbd>yes</kbd> || {{para|code}} ۾ IETF script subtag (جيڪڏهن ڏنل هجي) || |- | {{para|italic}} || {{crossreference|ٽيبل "lang {{pipe}}italic{{=}} پيراميٽر جو عمل" ڏسو}}؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>no</kbd>، <kbd>unset</kbd>، <kbd>invert</kbd>، <kbd>default</kbd> || – || {{para|italics}}, {{para|i}} |- | {{para|size}}|| <code>text</code> ۾ مواد جي فونٽ سائيز بيان ڪري ٿو؛ CSS <code>font-size</code> property سان مناسب قدر استعمال ڪريو؛ اهو لڳ ڀڳ هميشه نسبي قدر هجڻ گهرجي، <kbd>{{mxt|%}}</kbd> يا <kbd>{{mxt|em}}</kbd> يونٽن ۾، نه ڪي مقرر <kbd>{{!mxt|px}}</kbd> قدر۔ || – || |- | {{para|proto}} || قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd> (ڊفالٽ) يا <kbd>yes</kbd> (انهن private-use language tags لاءِ ڊفالٽ جن ۾ <kbd>-x-proto</kbd> subtags هجن)؛ جڏهن <kbd>yes</kbd> هجي (ڊفالٽ يا صريح)، ڏيکاريل متن کان اڳ هڪ ستارو لڳائي ٿو جيڪو 'غير تصديق ٿيل' ظاهر ڪري ٿو || – || |- | {{para|cat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|nocat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>no</kbd>، <kbd>n</kbd>، <kbd>false</kbd>، <kbd>f</kbd>، <kbd>off</kbd>، <kbd>0</kbd> || – || |- | {{para|nocat}} || خودڪار زمري بندي کي روڪي ٿو؛ {{para|cat}} جو mirror version؛ قبول ٿيل قدر: <kbd>yes</kbd>، <kbd>y</kbd>، <kbd>true</kbd>، <kbd>t</kbd>، <kbd>on</kbd>، <kbd>1</kbd> || – || |- |} {| class="wikitable" id="italic parameter" |+ Lang {{pipe}}italic= پيراميٽر جو عمل |- ! {{pipe}}italic= قدر !! وضاحت !! مثال ڪوڊ !! نتيجو !! html مارڪ اپ |- | rowspan="4" | {{Plainlist| * پيراميٽر موجود نه هجي؛ * پيراميٽر موجود هجي، پر سيٽ نه هجي؛ * غلط قدر }} | rowspan="7" | {{Plainlist| * ماڊيول انداز لاڳو ڪري ٿو: * &nbsp;&nbsp;خودڪار اٽالڪ يا * &nbsp;&nbsp;script subtag <code>latn</code> مان؛ * ٻي صورت ۾ ٻاهرين مارڪ اپ مان ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * غلط قدرن کي ڊفالٽ سمجهيو وڃي ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра}} | {{code|{{lang|ru|тундра}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|tûndra}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|tûndra}} | {{code|{{lang|ru|tûndra}}}}<br />غلط مارڪ اپ؛ ان لاءِ {{para||ru-Latn}} گهربل آهي۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra}} | {{code|{{lang|fr|toundra}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra}}}} |- | rowspan="3" | <kbd>default</kbd> | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=default}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|fr|toundra|italic=default}} | {{code|{{lang|fr|toundra|italic=default}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=default}}}} |- | rowspan="4" | <kbd>no</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول سڌو انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي override ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ * ٻاهرين مارڪ اپ کي override ڪري ٿو }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru|тундра|italic=no}} || {{code|{{lang|ru|тундра|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|fr|toundra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|fr|toundra|italic=no}} || {{code|{{lang|fr|toundra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}</syntaxhighlight> || {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}} || {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=no}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''</syntaxhighlight> || ''{{lang|fr|toundra|italic=no}}'' || {{code|''{{lang|fr|toundra|italic=no}}''}} |- | rowspan="2" | <kbd>yes</kbd> | rowspan="2" | {{Plainlist| * ماڊيول اٽالڪ انداز لاڳو ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ کي نظرانداز ڪري ٿو؛ * script subtag <code>latn</code> کي نظرانداز ڪري ٿو }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=yes}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=yes}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=yes}}}} |- | rowspan="4"| <kbd>unset</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * ٻاهرين مارڪ اپ مان انداز ورثي ۾ وٺي ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|тундра|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|тундра|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=unset}}}} |- | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''</nowiki>}}</code> | ''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru|тундра|italic=unset}}''}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''</syntaxhighlight> | ''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}'' | {{code|''{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=unset}}''}} |- | rowspan="4" | <kbd>invert</kbd> | rowspan="4" | {{Plainlist| * ماڊيول ڪو انداز لاڳو نٿو ڪري؛ * اندروني مارڪ اپ ۾ انداز کي ابتڙ ڪري ٿو؛ * خودڪار اٽالڪ بند ڪري ٿو * script subtag <code>latn</code> کي override ڪري ٿو؛ }} | <code>{{deprecated code|red=yes|<nowiki>{{lang|ru|тундра|italic=invert}}</nowiki>}}</code> | {{lang|ru|тундра|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|тундра|italic=invert}}}} [[MOS:BADITALICS]] موجب غلط مارڪ اپ۔ |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru|''тундра''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru|''тундра''|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|tûndra|italic=invert}}}} |- | <syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}</syntaxhighlight> | {{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}} | {{code|{{lang|ru-Latn|''tûndra''|italic=invert}}}} |- |} === نوٽس === {{Notelist|refs= {{efn|name=invertunset|{{para|italic|invert}} کي {{para|italic|unset}} سان ڀيٽيو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.|italic=invert}} :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}}</syntaxhighlight> ::{{Lang|de|''... ein neues Opernprojekt in Angriff: ''Das Käthchen von Heilbronn'', nach Heinrich von Kleists gleichnamigem Drama.''|italic=unset}} }} }} === فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر === {{tlx|lang}} [[ماڊيول:Lang]] جو Lua فنڪشن <code>lang()</code> استعمال ڪري ٿو۔ اهو ماڊيول سڀني {{tnull|lang-??}} سانچن کي پڻ Lua فنڪشنن <code>lang_xx_inherit()</code> ۽ <code>lang_xx_italic()</code> سان حمايت ڪري ٿو۔ ماڊيول ۾ ٻيا فنڪشن به آهن جيڪي ڪارائتا ٿي سگهن ٿا۔ فنڪشن چونڊيندڙ پيراميٽر {{para|fn}} ماڊيول:lang کي ٻڌائي ٿو ته ڪهڙو فنڪشن هلائڻو آهي۔ موجود فنڪشن هي آهن: *<code>is_ietf_tag</code> – جيڪڏهن ڏنل [[آء اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|nv}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_ietf_tag|xx}}← *<code>is_lang_name</code> – جيڪڏهن ڏنل ٻولي جو نالو صحيح هجي ته <code>true</code> واپس ڪري ٿو؛ ٻي صورت ۾ nil **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|navajo}}← **<code><nowiki>{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}</nowiki></code> →{{lang|fn=is_lang_name|xxxxx}}← *<code>lang</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|lang}} کي ڇڪي ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي *<code>name_from_tag</code> – ڏنل IETF ٻولي ٽيگ سان لاڳاپيل ٻولي جو نالو واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=name_from_tag|apa}}</nowiki></code> → {{lang|fn=name_from_tag|apa}} *<code>tag_from_name</code> – ڏنل ٻولي نالي سان لاڳاپيل ISO 639 ٻولي ڪوڊ (ڪڏهن IETF ٻولي ٽيگ) واپس ڪري ٿو: **<code><nowiki>{{lang|fn=tag_from_name|havasupai}}</nowiki></code> → {{lang|fn=tag_from_name|havasupai}} *<code>xlit</code> – اهو فنڪشن جيڪو {{tlx|transliteration}} کي render ڪري ٿو؛ مڪملت لاءِ هتي درج ڪيو ويو آهي، هي خاص استعمال لڳ ڀڳ بي مقصد آهي **<code><nowiki>{{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}}</nowiki></code> → {{lang|fn=xlit|ar|DIN|al-Ḫawārizmī}} == لکڻ جو رسم الخط ظاهر ڪرڻ == ضرورت هجي ته [[آء ايس او 15924 ڪوڊن جي فهرست|آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ کي ٻولي ڪوڊ سان شامل ڪري مخصوص رسم الخط جي استعمال کي ظاهر ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[تاجڪ ٻولي|تاجڪ]] (<code>tg</code>) هڪ ٻولي آهي جيڪا [[عربي رسم الخط|عربي]] (<code>Arab</code>)، [[لاطيني رسم الخط|لاطيني]] (<code>Latn</code>) ۽ [[سيريلڪ رسم الخط|سيريلڪ]] (<code>Cyrl</code>) رسم الخط ۾ لکجي ٿي، تنهنڪري هميشه اهو بيان ڪرڻ ضروري ٿي سگهي ٿو ته ڪهڙو رسم الخط استعمال ٿي رهيو آهي۔ اهڙي حالت ۾، رسم الخط ڪوڊ جي وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي، هي ڪوڊ ملي سگهي ٿو: * <code><nowiki>Tajik ({{lang|</nowiki>'''tg-Arab'''<nowiki>|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Latn'''<nowiki>|toçikī}}, {{lang|</nowiki>'''tg-Cyrl'''<nowiki>|тоҷикӣ}})</nowiki></code> : Tajik ({{lang|tg-Arab|rtl=yes|تاجیکی}}, {{lang|tg-Latn|toçikī}}, {{lang|tg-Cyrl|тоҷикӣ}}) گهڻيون ٻوليون، بهرحال، ايتري عام طور هڪ ئي مخصوص رسم الخط ۾ لکيون وڃن ٿيون جو رسم الخط بيان ڪرڻ غير ضروري هوندو آهي۔ مثال طور، روسي لڳ ڀڳ مڪمل طور سيريلڪ ۾ لکي وڃي ٿي، تنهنڪري <code>ru-Cyrl</code> بيان ڪرڻ جي ضرورت ناهي، جيئن انگريزي لاءِ <code>en-Latn</code> غير ضروري هوندو۔ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ اهڙي تازه ڄاڻ موجود آهي ته ڪهڙين ٻولين جا عام رسم الخط ڪوڊ “دٻايا” وڃڻ گهرجن۔ === حرفي منتقلي === ڪنهن اهڙي ٻولي کي نشان لڳائڻ لاءِ جيڪا هڪ رسم الخط مان ٻئي رسم الخط ۾ [[حرفي منتقلي|حرفي طور منتقل]] ڪئي وئي هجي، نئين رسم الخط جو ڪوڊ اصل ٻولي جي ڪوڊ سان شامل ڪيو وڃي۔ تنهنڪري جيڪڏهن روسي سيريلڪ مان لاطيني رسم الخط ۾ حرفي منتقلي ڪئي وڃي، ته ان حرفي منتقلي تي ٻولي ٽيگ <code>ru-Latn</code> هوندو۔ جيڪڏهن حرفي منتقلي جو نظام معلوم هجي، ۽ [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry/language-subtag-registry ذيلي ٽيگ رجسٽري] ۾ "variant" طور درج هجي، ته ان کي ڪنهن به رسم الخط ۽ علائقي جي ڪوڊن کان پوءِ شامل ڪري سگهجي ٿو۔ مثال طور، [[پِن يِن]] نظام استعمال ڪندي چيني کي لاطيني رسم الخط ۾ منتقل ڪيو وڃي ته ڪوڊ <code>zh-Latn-pinyin</code> ٿيندو۔ لاطيني رسم الخطن ڏانهن حرفي منتقلي لاءِ سهولت طور، ۽ ڪجهه ٻولي ۽ رسم الخط گڏيل صورتن ۾ برائوزر اسٽائلنگ مسئلن کان بچڻ لاءِ، {{tlf|lang}} جي جاءِ تي {{tl|transliteration}} استعمال ڪري سگهجي ٿو: * <code><nowiki>Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}})</nowiki></code> → Moscow ({{lang|ru|Москва}}, {{transliteration|ru|Moskva}}) حرفي منتقلي جو نظام بيان ڪرڻ لاءِ، جهڙوڪ [[ISO 9|سيريلڪ لاءِ ISO حرفي منتقلي معيار]]، {{tlc|transliteration|ru|ISO|Moskva}} استعمال ڪريو۔ === اهڙا گلف جيڪي ڪنهن خاص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجن === {{tlf|lang}} سانچو ڪنهن رسم الخط ۾ هڪ اڪيلي علامت يا اکر، جيڪو ڪنهن مخصوص ٻولي سان لاڳاپيل نه هجي، بيان ڪرڻ لاءِ استعمال نه ڪيو ويندو۔ ڪيترائي ڀيرا اکر يا علامت ڪيترين ٻولين ۾ استعمال ٿيندي آهي، پر جڏهن مضمون خود [[گرافيم]] ڏانهن اشارو ڪري، ته {{tl|script}} سانچو استعمال ڪيو وڃي: * <code><nowiki>The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes.</nowiki></code> : The Chinese character {{script|Hani|字}} has 6 strokes. [[چيني اکر]] ({{aka}} ''هان اکر'') چيني، جاپاني، ڪوريائي، ويٽنامي ۽ [[چيني رسم الخطن جو خاندان|ٻين ڪيترين ٻولين]] کي لکڻ لاءِ استعمال ٿيا آهن۔ هن حالت ۾ اکر ڪنهن خاص ٻولي جي مخصوص استعمال جي نمائندگي نٿو ڪري۔ نوٽ ڪريو ته استعمال ٿيل رسم الخط ڪوڊ <code>Hani</code> آهي، جيڪو عام طور چيني اکرن کي بيان ڪري ٿو، جڏهن ته روايتي ۽ سادي ڪيل اکرن لاءِ ترتيبوار <code>Hant</code> ۽ <code>Hans</code> استعمال ٿين ٿا۔ == بغير ڪوڊ واريون ٻوليون == <code>mis</code> ڪوڊ، جنهن جو مطلب “miscellaneous” آهي، اهو ظاهر ڪرڻ لاءِ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي آء ايس او-639 ۾ موجود ناهي۔ == علائقائي قسم ظاهر ڪرڻ == جڏهن علائقي سان مخصوص ٻولي ظاهر ڪرڻ ضروري هجي، ته [[آء ايس او 3166-1 الفا-2]] ملڪ ڪوڊ، يا [[يو اين ايم49]] علائقي ڪوڊ، ٻولي ٽيگ سان شامل ڪيو وڃي، وڏن/ننڍن اکرن کي برقرار رکندي۔ مثال طور، برازيل (<code>BR</code>) ۾ استعمال ٿيندڙ پرتگالي (<code>pt</code>) کي <code>pt-BR</code> طور ظاهر ڪري سگهجي ٿو، ۽ لاطيني آمريڪا ۾ استعمال ٿيندڙ اسپيني کي <code>es-419</code> طور۔ ان کان علاوه، ٻولي، رسم الخط ۽ علائقي جا ڪوڊ سڀ ساڳئي ٽيگ ۾ اچي سگهن ٿا۔ مثال طور، <code>zh-Hant-TW</code> ڪوڊ اهڙي چيني متن لاءِ استعمال ٿيڻ گهرجي جيڪو [[روايتي چيني اکر|روايتي هان اکرن]] ۾ لکيل هجي ۽ جنهن ۾ [[تائيوان]] سان مخصوص لفظ يا اظهار شامل هجن: * <code><nowiki>Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}})</nowiki></code> : Taiwan ({{lang|zh-Hant-TW|臺灣}}, {{transliteration|zh|Táiwān}}) == خانگي استعمال وارا ٻولي ٽيگ == هي سانچو مختلف خانگي استعمال وارا [[آي اي ايف ٽي ٻولي ٽيگ]] حمايت ڪري ٿو۔ خانگي استعمال وارا ٽيگ <code>-x-</code> سنگلٽن رکن ٿا ۽ سانچو انهن کي اهڙين ٻولين جي سڃاڻپ لاءِ استعمال ڪري ٿو جيڪي ڪنهن نه ڪنهن سبب سان آء ايس او 639 ٻولي ٽيگ سان سڃاتل بنيادي ٻولي کان مختلف هجن۔ {{#invoke:Lang/documentor tool|private_tags}} == لنڪس == {{tld|lang}} جڏهن مضمون نيم اسپيس ۾ استعمال ٿئي ٿو ته ٻولي سان مخصوص زمرو لنڪ پيدا ڪري ٿو ({{cl|Articles containing non-English-language text}} ۾ موجود زمرن مان هڪ). وڪي لنڪن اندر زمري وارا وڪي لنڪ ميڊياوڪي قبول نٿو ڪري۔ هي مثال هڪ سموليشن آهي، ڇاڪاڻ ته {{tld|lang}} سانچي نيم اسپيس۾ زمرو بندي نٿو ڪري: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>[[Category:Articles containing German-language text]]]]</syntaxhighlight> :::<nowiki>[[Book of hours|</nowiki><span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] ڪم ڪندڙ لنڪ ٺاهڻ لاءِ {{para|nocat|yes}} مقرر ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|{{lang|de|Stundenbuch|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]]</syntaxhighlight> :::[[Book of hours|<span title="German-language text"><i lang="de">Stundenbuch</i></span>]] {{tld|lang}} کي {{tlx|Interlanguage link}} سان استعمال ڪندي، ان سانچي جو لنڪ-ٽيڪسٽ پيراميٽر {{para|lt}} استعمال ڪريو: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}}}} :::{{ill|Ehōmaki|ja|恵方巻|lt={{lang|ja-Latn|ehōmaki|nocat=yes}}}} {{tld|lang}} کي غير انگريزي وڪشنري لنڪن سان استعمال ڪندي: :<syntaxhighlight lang="wikitext" inline="1">[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]</syntaxhighlight> ::{{code|lang=html|[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]]}} :::[[wikt:Κλεοπάτρα#Ancient Greek|{{lang|grc|Κλεοπάτρα|nocat=yes}}]] عام طور، جڏهن {{tld|lang}} کي وڪي لنڪن سان استعمال ڪيو وڃي، ته وڪي لنڪ جي ڏيکاريل متن کي مارڪ اپ ڪريو، نه سڄي وڪي لنڪ کي۔ == سبب == {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting|Foreign terms}} هٿ سان <nowiki>''italics''</nowiki> ڪرڻ بدران {{tl|lang}} استعمال ڪرڻ جو مطالبو ڪري ٿو۔ هي هيٺين سببن ڪري ترجيحي آهي: * [[ويب برائوزر]] اهڙن [[:زمرو:گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] ۾ موجود ڄاڻ کي مناسب فونٽ چونڊڻ لاءِ استعمال ڪري سگهن ٿا۔ ** هي [[سي جي ڪي اکر|CJK]] لاءِ تمام فائديمند آهي، جتي هڪ اکر کي پنهنجي ٻولي سان مخصوص شڪل ملي سگهي ٿي، پر جيڪڏهن مناسب فونٽ نه ملي يا پسنديده فونٽ ۾ اهو اکر نه هجي، ته ٻي صورت ڏانهن فالبيڪ ٿيندو؛ مثال طور ڇاڪاڻ ته اها ٻولي اهو اکر استعمال ئي نٿي ڪري: ڏسو {{section link|Han unification|Examples of language-dependent glyphs}} ۽ [[واپرائيندڙ:Wikipeditor/CJK|اسڪرين شاٽ سان اهي ڀيٽا جدولون]]۔ * [[ويب رسائي پذيري|رسائي پذيري]] لاءِ – [[اسڪرين ريڊر]]ن کي متن صحيح ٻولي ۾ پڙهڻ لاءِ ٻولي جي ڄاڻ گهرجي – ۽ [[وڪيپيڊيا:رسائي#متن|وڪيپيڊيا رسائي پذيري هدايتن]] کي پورو ڪرڻ لاءِ۔<ref>{{cite web |url=https://developer.yahoo.com/blogs/ydn/yahoo-search-results-now-natural-language-support-7318.html|title=Yahoo! search results now with natural language support |date=13 Mar 2008|first=Chris |last=Heilmann|work=[[Yahoo! Developer Network]] Blog |accessdate=28 Feb 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125024422/http://developer.yahoo.net/blog/archives/2008/03/yahoo_search_re.html|archivedate=25 Jan 2009|url-status=dead}}</ref> * [[اسپيل چيڪر]]ن ۽ grammar checkers لاءِ، ته جيئن متن کي صحيح ٻولي جي لغت ۽ نحو سان ملائي سگهجي۔ * صفحي کي [[وڪيپيڊيا:Typo Team/moss/not English]] رپورٽ تي ظاهر ٿيڻ کان بچائڻ لاءِ، جيڪا ترجمي جي ضرورت وارن مضمونن کي نشان لڳائي ٿي۔ * برائوزرن کي مناسب [[اقتباسي نشان]] چونڊڻ ۾ مدد ڏيڻ لاءِ،<ref name="qa-lang-why">{{cite web|url=http://www.w3.org/International/questions/qa-lang-why |title=Why use the language attribute?|date=18 November 2014|first= Richard |last= Ishida | publisher=World Wide Web Consortium |issue=Previously by Deborah Cawkwell, BBC World Service|accessdate=1 Mar 2015}}</ref> ۽ [[Hyphen|hyphenation]]،<ref name="qa-lang-why"/> [[orthographic ligature|ligature]]ن،<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/TR/css3-fonts/#font-variant-ligatures-prop|title=6.4 Ligatures: the font-variant-ligatures property|work=CSS Fonts Module Level 3 W3C Candidate Recommendation 3 October 2013}}</ref> ۽ spacing بابت فيصلا ڪرڻ ۾۔<ref name="qa-lang-why"/> * استعمال ڪندڙ پنهنجي [[اسٽائل شيٽ (ويب ڊولپمينٽ)|اسٽائل شيٽن]] ۾ ٻولين تي انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا (ايڊيٽرن لاءِ مفيد). * [[ويب سرچ انجڻ|سرچ انجڻ]] هن ڄاڻ کي متن جي [[سرچ انجڻ انڊيسنگ|انڊيسنگ]] وقت استعمال ڪري سگهن ٿا۔ * بهتر ڊيٽا-اسڪريپنگ، پارسنگ ۽ رفيوز کي آسان بڻائي ٿو۔ * انهن ايپليڪيشن ٺاھيندڙن لاءِ مفيد آهي جيڪي وڪيپيڊيا کي ٻيهر شايع ڪن ٿا (ڏسو {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Accessibility|Other languages}}). * وڪيپيڊيا ۾ ٻولين جي استعمال بابت تحقيق يا انگ اکر گڏ ڪرڻ لاءِ مفيد آهي۔ == انداز لاڳو ڪرڻ == رجسٽرڊ استعمال ڪندڙ پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ اسٽائل اظھار رکي مضمونن تي رواجي [[ڪيسڪيڊنگ اسٽائل شيٽون |CSS]] انداز لاڳو ڪري سگهن ٿا۔ واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ [[Special:Mypage/common.css]] تي ٺاهي سگهجي ٿي۔ وڌيڪ ڄاڻ لاءِ [[مدد:واپرائيندڙ اسٽائل]] ڏسو۔ هيٺيان مثال اڪثر [[ويب برائوزرن جي فهرست|جديد برائوزرن]] ۾ ڪم ڪرڻ گهرجن۔ ڪنهن به رسم الخط يا علائقي ۾ روسي طور نشان لڳل سموري متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang|=ru] { font-family: fonteskaya; } /* يا */ :lang(ru) { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> صرف روسي طور نشان لڳل متن تي مخصوص فونٽ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang=ru] { font-family: fonteskaya; } </syntaxhighlight> ڪنهن به ٻولي سان نشان لڳل سموري متن تي رنگ لاڳو ڪرڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> [lang] { color: green; } </syntaxhighlight> جيڪڏهن فونٽ نالي ۾ بنيادي لاطيني اکرن يا ھائفن کان سواءِ ٻيا اکر شامل هجن، ته ان کي ڪوٽيشن نشانين ۾ رکڻ بهتر آهي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه اهڙن اکرن جون خاص معنائون هونديون آهن (ڪوٽيشن نشانين جي سڀ کان عام ضرورت گهڻ-لفظي فونٽ نالي ۾ اسپيس اکرن سبب ٿيندي آهي). ڪوٽيشن نشانيون انهن فونٽ خاندانن لاءِ به گهربل آهن جن ۾ جينرڪ-خانداني ڪنجين وارا لفظ شامل هجن ('inherit', 'serif', 'sans-serif', 'monospace', 'fantasy', ۽ 'cursive'). وڌيڪ تفصيل لاءِ [http://www.w3.org/TR/CSS21/fonts.html#font-family-prop W3C] ڏسو۔ توهان هن کي پنهنجي واپرائيندڙ اسٽائل شيٽ ۾ فونٽ ٻاھران وٺڻ سان گڏ استعمال ڪري سگهو ٿا؛ مثال طور، سڄي جرمن متن کي [[فراڪتور]] ۾ ۽ سڄي اردو کي [[نوٽو فونٽس|نوٽو]] [[نستعليق رسم الخط|نستعليق]] اردو ريگيولر ۾ ڏيکارڻ لاءِ: <syntaxhighlight lang="css"> @import url(https://fonts.googleapis.com/css?family=UnifrakturMaguntia); @import url(http://fonts.googleapis.com/earlyaccess/notonastaliqurdudraft.css); :lang(de) { font-family: UnifrakturMaguntia; font-style: normal; font-weight: normal; } :lang(ur) { font-family: "Noto Nastaliq Urdu Regular", "Noto Nastaliq Urdu"; } </syntaxhighlight> پوءِ هيٺيون وڪي ٽيڪسٽ هيٺ ڏنل تصوير وانگر نظر ايندو: <pre> Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich {{lang|de-Latf|Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den Sylter Deich}} ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔ {{lang|ur|ٹھنڈ میں، ایک قحط زدہ گاؤں سے گزرتے وقت ایک چڑچڑے، بااثر و فارغ شخص کو بعض جل پری نما اژدہے نظر آئے۔}} </pre> {{Wide image|Pangrams in DE and UR in Arial, UnifrakturMaguntia and Noto Nastaliq Urdu.png|1000px}} == ٽريڪنگ زمرا == * {{Category link with count|Lang and lang-xx template errors}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx code promoted to ISO 639-1}} * {{Category link with count|Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes}} == سانچائي ڊيٽا== {{TemplateData header}} <templatedata> { "description": "ظاهر ڪري ٿو ته متن جو ڏنل حصو ڪنهن خاص ٻولي سان تعلق رکي ٿو۔ برائوزرن کي غير ملڪي ٻولين کي صحيح نموني پيش ڪرڻ ۽ تلفظ ڪرڻ جي اجازت ڏئي ٿو۔", "params": { "1": { "label": "ٻولي ٽيگ", "description": "ٻولي ٽيگ، يا ISO 639 ٻولي ڪوڊ۔", "type": "string", "required": true, "example": "fr", "aliases": [ "code" ] }, "2": { "label": "متن", "description": "بيان ڪيل ٻولي سان تعلق رکندڙ متن۔", "type": "string", "required": true, "example": "Je suis française.", "aliases": [ "text" ] }, "rtl": { "label": "ساڄي کان کاٻي", "description": "ظاهر ڪري ٿو ته ٻولي ساڄي کان کاٻي ڏيکاري وڃي۔", "example": "yes", "type": "string", "default": "no" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "اٽالڪ ڪرڻ", "description": "متن کي اٽالڪ ڪري ٿو", "default": "yes", "example": "no", "type": "boolean" }, "size": { "label": "فونٽ سائيز", "description": "فونٽ سائيز مقرر ڪري ٿو", "example": "120%, 1.2em", "type": "line" }, "cat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو", "type": "boolean" }, "nocat": { "description": "خودڪار زمري بندي روڪي ٿو (|cat= جو mirror version)", "type": "boolean" } }, "format": "inline" } </templatedata> == پڻ ڏسو == * {{tl|Langr}}، هن سانچي جو قسم جيڪو "roman" (غير اٽالڪ) نتيجو زبردستي ڏيکاري ٿو، مثال طور جڳهن ۽ ادارن جي proper names لاءِ * {{tl|Langx}}، هن سانچي جو قسم جيڪو نشان لڳل متن کان اڳ ٻولي جو نالو ڏيکاري ٿو * {{tl|IPA}} * {{tl|Title language}} * [[:Category:Wikipedia multilingual support templates]] * [[ISO 639 ڪوڊن جون فهرستون]] (ٻولي ڪوڊ) ** {{tl|ISO 639 name}} * [[ISO 15924 ڪوڊن جي فهرست]] (رسم الخط ڪوڊ) * [[ISO romanizations جي فهرست|ISO حرفي منتقلي جي فهرست]] (حرفي منتقلي ڪوڊ) * {{tl|cleanup lang}} (انهن مضمونن لاءِ جن کي هي سانچو استعمال ڪرڻ گهرجي، پر اڃا نٿا ڪن) * {{tl|transliteration}} (انهن ٻولين جي رومنائڻ لاءِ جيڪي اصلي طور لاطيني الفابيٽ ۾ نه لکيون وڃن) * {{tl|script}} (مخصوص اکرن لاءِ) * {{tl|wikt-lang}} (متن کي ساڳئي وقت ٻولي طور tag ڪرڻ ۽ وڪشنري ڏانهن لنڪ ڪرڻ لاءِ) * {{tl|in lang}} (غير ملڪي ٻولي جي مواد ڏانهن ٻاهرين لنڪن کي ظاهري طور نشان لڳائڻ لاءِ) * {{tl|mw lang}} (ميڊيا وڪي-وراين ٻولين لاءِ <nowiki>{{ISO 639 name}}</nowiki> جهڙو) * {{tl|interlanguage link}} * [[وڪيپيڊيا: ترجمو]] (ٻين ٻولين جي وڪيپيڊيا جي مضمونن مان ڄاڻ جي ترجمي بابت بحث) == حوالا == {{reflist}} <references group="lower-alpha"/> == ٻاهريان ڳنڍڻا == * [[ورلڊ وائيڊ ويب ڪنسورشم|W3C]] ** [http://www.w3.org/International/articles/language-tags/Overview.en.php Language tags in HTML and XML] – جائزو ** [https://www.w3.org/International/techniques/authoring-html#language Authoring Web pages] ** [http://www.w3.org/International/articles/bcp47/ Understanding the New Language Tags] ** [http://www.w3.org/International/questions/qa-css-lang FAQ: Styling using the lang attribute] * [[Internet Assigned Numbers Authority|IANA]] ** [http://www.iana.org/assignments/language-subtag-registry IANA Language Subtag Registry] ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4646.txt Tags for Identifying Languages] ({{IETF RFC|4646}}) ** [http://www.rfc-editor.org/rfc/rfc4647.txt Matching of Language Tags] ({{IETF RFC|4647}}) ** [http://www.iana.org/assignments/language-tags Language tags] ({{IETF RFC|4646}} موجب obsolete) * [[موزيلا فائرفوڪس]] ** [https://bugzilla.mozilla.org/show_bug.cgi?id=192636 Bug with script selection] <includeonly>{{Sandbox other|| [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] [[زمرو:اهي سانچا جيڪي ٽريڪنگ زمرو شامل ڪن ٿا]] [[زمرو:ٻولي ٽيگ سنڀاليندڙ سانچا]] }}</includeonly> sj12jqk2dcub3248ywtcdcy14ubpx23 2 95813 375134 2026-05-01T11:21:11Z Kashif123m 21956 /* */ 375134 wikitext text/x-wiki ھي ھڪ واپرائيندڙ صفحو آھي bsung0cpnuxje6i2z8y19a9jfdwk937 2 95814 375140 2026-05-01T11:28:50Z KaleemBot 10779 Bot: Adding list of 1000 missing human articles 375140 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Elisha E. Meredith@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Titus@سنڌي * Nerva@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Paavo Nuotio@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * William Terry@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Mark the Evangelist@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Renaud@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Éverton Lopes@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * T-killah@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * Decius@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Otho@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Picabo Street@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Ažbe Jug@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Nína Tryggvadóttir@سنڌي * Alexander Glazunov@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * François Villon@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Prince Emmanuel d’Orléans@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Galba@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Elton John@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Domitian@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Cicero@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Pat Martino@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Conrad of Parzham@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Coluche@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Amy Williams@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Harri Olli@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Barbara@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Anna Rybicka@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * János Bolyai@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * George Sand@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Ram@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Markku Pusenius@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * Garou@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Franz Maciejewski@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Toni Nieminen@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Carl Junker@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Commodus@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Tommi Nikunen@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Edgar Allan Poe@سنڌي * Jari Puikkonen@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Toivo Nykänen@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Michael Wilson@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * David Storl@سنڌي * Pekka Niemelä@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Peter Schüler@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Matti Pietikäinen@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * El Greco@سنڌي * Trajan@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Bahman Ghobadi@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Hermidita@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Anssi Nieminen@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Brian May@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Luo Ping@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Ralf Schmitt@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Unto Oksanen@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Martial@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * André Biyogo Poko@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * U Thant@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Annelise Coberger@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Totò@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Caligula@سنڌي * Seneca@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * John Paul II@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Olli Pekkala@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Aatto Pietikäinen@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * Joachim Heinrich Wilhelm Wagener@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Daniel Boemle@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Anna Samuil@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Nero@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Paul VI@سنڌي * Ari-Pekka Nikkola@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Esther David@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * John Major@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Erkki Rajala@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Hiltrud Grote@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Claudius@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Matti Nykänen@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Fernando César de Souza@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * John Bardeen@سنڌي 35a8o9tueb175yuz9mgec86vvvtcyno 375141 375140 2026-05-01T11:29:51Z Kaleem Bhatti 10383 Kaleem Bhatti صفحي [[واپرائيندڙ:YourUsername/Missing Articles]] کي [[واپرائيندڙ:User:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] ڏانھن چوريو 375140 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Elisha E. Meredith@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Titus@سنڌي * Nerva@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Paavo Nuotio@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * William Terry@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Mark the Evangelist@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Renaud@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Éverton Lopes@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * T-killah@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * Decius@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Otho@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Picabo Street@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Ažbe Jug@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Nína Tryggvadóttir@سنڌي * Alexander Glazunov@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * François Villon@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Prince Emmanuel d’Orléans@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Galba@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Elton John@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Domitian@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Cicero@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Pat Martino@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Conrad of Parzham@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Coluche@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Amy Williams@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Harri Olli@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Barbara@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Anna Rybicka@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * János Bolyai@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * George Sand@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Ram@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Markku Pusenius@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * Garou@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Franz Maciejewski@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Toni Nieminen@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Carl Junker@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Commodus@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Tommi Nikunen@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Edgar Allan Poe@سنڌي * Jari Puikkonen@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Toivo Nykänen@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Michael Wilson@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * David Storl@سنڌي * Pekka Niemelä@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Peter Schüler@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Matti Pietikäinen@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * El Greco@سنڌي * Trajan@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Bahman Ghobadi@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Hermidita@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Anssi Nieminen@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Brian May@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Luo Ping@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Ralf Schmitt@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Unto Oksanen@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Martial@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * André Biyogo Poko@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * U Thant@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Annelise Coberger@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Totò@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Caligula@سنڌي * Seneca@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * John Paul II@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Olli Pekkala@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Aatto Pietikäinen@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * Joachim Heinrich Wilhelm Wagener@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Daniel Boemle@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Anna Samuil@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Nero@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Paul VI@سنڌي * Ari-Pekka Nikkola@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Esther David@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * John Major@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Erkki Rajala@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Hiltrud Grote@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Claudius@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Matti Nykänen@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Fernando César de Souza@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * John Bardeen@سنڌي 35a8o9tueb175yuz9mgec86vvvtcyno 375143 375141 2026-05-01T11:30:40Z Kaleem Bhatti 10383 Kaleem Bhatti صفحي [[واپرائيندڙ:User:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] کي [[واپرائيندڙ:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] ڏانھن چوريو 375140 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Elisha E. Meredith@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Titus@سنڌي * Nerva@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Paavo Nuotio@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * William Terry@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Mark the Evangelist@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Renaud@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Éverton Lopes@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * T-killah@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * Decius@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Otho@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Picabo Street@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Ažbe Jug@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Nína Tryggvadóttir@سنڌي * Alexander Glazunov@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * François Villon@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Prince Emmanuel d’Orléans@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Galba@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Elton John@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Domitian@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Cicero@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Pat Martino@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Conrad of Parzham@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Coluche@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Amy Williams@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Harri Olli@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Barbara@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Anna Rybicka@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * János Bolyai@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * George Sand@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Ram@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Markku Pusenius@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * Garou@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Franz Maciejewski@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Toni Nieminen@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Carl Junker@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Commodus@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Tommi Nikunen@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Edgar Allan Poe@سنڌي * Jari Puikkonen@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Toivo Nykänen@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Michael Wilson@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * David Storl@سنڌي * Pekka Niemelä@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Peter Schüler@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Matti Pietikäinen@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * El Greco@سنڌي * Trajan@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Bahman Ghobadi@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Hermidita@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Anssi Nieminen@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Brian May@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Luo Ping@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Ralf Schmitt@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Unto Oksanen@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Martial@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * André Biyogo Poko@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * U Thant@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Annelise Coberger@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Totò@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Caligula@سنڌي * Seneca@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * John Paul II@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Olli Pekkala@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Aatto Pietikäinen@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * Joachim Heinrich Wilhelm Wagener@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Daniel Boemle@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Anna Samuil@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Nero@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Paul VI@سنڌي * Ari-Pekka Nikkola@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Esther David@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * John Major@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Erkki Rajala@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Hiltrud Grote@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Claudius@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Matti Nykänen@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Fernando César de Souza@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * John Bardeen@سنڌي 35a8o9tueb175yuz9mgec86vvvtcyno 375145 375143 2026-05-01T11:34:41Z KaleemBot 10779 Bot: Adding list of 1000 missing human articles 375145 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Nero@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Decius@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Viktoria Rebensburg@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Trajan@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * François Villon@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Alice Greene@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Andy Murray@سنڌي * Nerva@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Renaud@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Nooa Takooa@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Domitian@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Anja Huber@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Kerstin Szymkowiak@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Béroul@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Otho@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Victoria Azarenka@سنڌي * Cicero@سنڌي * Claudius@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Joachim Löw@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * George Sand@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * U Thant@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Hermidita@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * John Major@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Dutch Clark@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * Helen Aitchison@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Jennette McCurdy@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * T-killah@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Maria Höfl-Riesch@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * David Storl@سنڌي * Martial@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Juliana Hatfield@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Vera Grabocka@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Esther David@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Commodus@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Arnaut Daniel@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * El Greco@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Robson@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Coluche@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Franz Beckenbauer@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Benedict XV@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Faure Essozimna Gnassingbé@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Totò@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Shelley Rudman@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Elisha E. Meredith@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Monika Weber-Koszto@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * William Kennedy@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Clancy Brown@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Titus@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Alison Lohman@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Emily Dickinson@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Holger Apfel@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Peter Jackson@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * William Terry@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * John Paul II@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Anna Faris@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Elton John@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Ilgar Mamedov@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * David Alaba@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Andreas Capellanus@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Eric Bana@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Boris Berezovsky@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Edith Hannam@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Galba@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * John Bardeen@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Barbara@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Pius VIII@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Zach Gilford@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Alpha Condé@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Brian May@سنڌي * Troian Bellisario@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Abdoulaye Keita@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Garou@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Thomas of Metsoph@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Federico Gamboa@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Seneca@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Caligula@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Stefanie Heinzmann@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Ram@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Jonathan Winters@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي 4llb41um5l5p5s9edo11rdvz3vg5wr7 375147 375145 2026-05-01T11:47:43Z KaleemBot 10779 Bot:Adding list of missing human articles 375147 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Nero@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Decius@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Viktoria Rebensburg@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Trajan@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * François Villon@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Alice Greene@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Andy Murray@سنڌي * Nerva@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Renaud@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Nooa Takooa@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Domitian@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Anja Huber@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Kerstin Szymkowiak@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Béroul@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Otho@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Victoria Azarenka@سنڌي * Cicero@سنڌي * Claudius@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Joachim Löw@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * George Sand@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * U Thant@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Hermidita@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * John Major@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Dutch Clark@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * Helen Aitchison@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Jennette McCurdy@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * T-killah@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Maria Höfl-Riesch@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * David Storl@سنڌي * Martial@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Juliana Hatfield@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Vera Grabocka@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Esther David@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Commodus@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Arnaut Daniel@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * El Greco@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Robson@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Coluche@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Franz Beckenbauer@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Benedict XV@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Faure Essozimna Gnassingbé@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Totò@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Shelley Rudman@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Elisha E. Meredith@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Monika Weber-Koszto@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * William Kennedy@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Clancy Brown@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Titus@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Alison Lohman@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Emily Dickinson@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Holger Apfel@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Peter Jackson@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * William Terry@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * John Paul II@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Anna Faris@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Elton John@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Ilgar Mamedov@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * David Alaba@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Andreas Capellanus@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Eric Bana@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Boris Berezovsky@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Edith Hannam@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Galba@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * John Bardeen@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Barbara@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Pius VIII@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Zach Gilford@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Alpha Condé@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Brian May@سنڌي * Troian Bellisario@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Abdoulaye Keita@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Garou@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Thomas of Metsoph@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Federico Gamboa@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Seneca@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Caligula@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Stefanie Heinzmann@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Ram@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Jonathan Winters@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي * Peter Schüler@سنڌي * Fernando César de Souza@سنڌي * Brenda Strong@سنڌي * Chloë Grace Moretz@سنڌي * Bahman Ghobadi@سنڌي * Amy Williams@سنڌي * Picabo Street@سنڌي * Conrad of Parzham@سنڌي * Annelise Coberger@سنڌي * André Biyogo Poko@سنڌي * Nína Tryggvadóttir@سنڌي * Fahid Ben Khalfallah@سنڌي * Ralf Schmitt@سنڌي * Hiltrud Grote@سنڌي * Dost Mohammad Khan@سنڌي * Francis Gillot@سنڌي * Lisa Raymond@سنڌي * Joachim Heinrich Wilhelm Wagener@سنڌي * Prince Emmanuel d’Orléans@سنڌي * Daniel Boemle@سنڌي * Anna Samuil@سنڌي * Sergei Shoigu@سنڌي * Carl Junker@سنڌي * Wladyslaw Jehoshaphat Sapieha@سنڌي * Diana Bianchedi@سنڌي 27nieszf2ualnns119nuowpv7fyey7g 375148 375147 2026-05-01T11:56:17Z KaleemBot 10779 Bot:Adding list of missing human articles 375148 wikitext text/x-wiki ھيٺ سنڌي وڪيپيڊيا تي غير موجود مضمونن جي فھرست آھي: * Mutaz Essa Barshim@سنڌي * Michelle Bachelet@سنڌي * Luigi Einaudi@سنڌي * Thubten Gyatso@سنڌي * Rob Reekers@سنڌي * Stendhal@سنڌي * Zoltán Gábor Szabó@سنڌي * Warren Weir@سنڌي * Adriaan Paulen@سنڌي * Theodor Heuss@سنڌي * Charly Gaul@سنڌي * Emperor Jingzong of Tang@سنڌي * Helmut Kohl@سنڌي * Juan Antonio Rios@سنڌي * Iyad Ag Ghaly@سنڌي * Kévin Olimpa@سنڌي * Sergei Nikolayevich Tereschenko@سنڌي * Milorad Mažić@سنڌي * Hans Mulder@سنڌي * Tony Garnier@سنڌي * Emperor Wuzong of Tang@سنڌي * Federico Errázuriz Echaurren@سنڌي * Abel Mutai@سنڌي * Oleksandr Turchynov@سنڌي * Peter Abelard@سنڌي * Leonard Cohen@سنڌي * Lech Wałęsa@سنڌي * Jack Angel@سنڌي * Lyndon B. Johnson@سنڌي * Janica Kostelić@سنڌي * Nero@سنڌي * Chen Ding@سنڌي * Barry Watson@سنڌي * Kelzang Gyatso@سنڌي * Andrei Tarkovsky@سنڌي * Claudia Barainsky@سنڌي * Theodor Mommsen@سنڌي * Paul Langevin@سنڌي * Denis Diderot@سنڌي * Manuel L. Quezon@سنڌي * Jan I Carondelet@سنڌي * André-Pierre Gignac@سنڌي * Tina Maze@سنڌي * Elsa Triolet@سنڌي * Charles Aznavour@سنڌي * Jiang Zemin@سنڌي * Reto Ziegler@سنڌي * Piet Kraak@سنڌي * Trinle Gyatso@سنڌي * Michael Schumacher@سنڌي * Roald Dahl@سنڌي * Paul von Rennenkampf@سنڌي * James K. Gibson@سنڌي * Sachin Tendulkar@سنڌي * Jenna Jameson@سنڌي * Robert Schuman@سنڌي * Antoni Gaudí@سنڌي * Chongzhen Emperor@سنڌي * Flavio Sciolè@سنڌي * Danni Ashe@سنڌي * Emperor Ruizong of Tang@سنڌي * Hongxi Emperor@سنڌي * Tariku Bekele@سنڌي * Douglas Adams@سنڌي * Decius@سنڌي * Andrei Sakharov@سنڌي * Ella Fitzgerald@سنڌي * Corentin Martins@سنڌي * Viktoria Rebensburg@سنڌي * Elaine Weyuker@سنڌي * Fleury Di Nallo@سنڌي * Erik Kynard@سنڌي * Trajan@سنڌي * Mouritala Ogunbiyi@سنڌي * François Villon@سنڌي * Paul Ranheim@سنڌي * Bolkiah of Brunei@سنڌي * Sandro Pertini@سنڌي * Patrick Stewart@سنڌي * Horst Köhler@سنڌي * Emperor Shunzong of Tang@سنڌي * Dag Hammarskjöld@سنڌي * Jona Rozen@سنڌي * Maria Zemankova@سنڌي * Robert Harting@سنڌي * Bode Miller@سنڌي * José Joaquín Prieto@سنڌي * Alice Greene@سنڌي * Norma Stitz@سنڌي * Severus Alexander@سنڌي * Blaise Pascal@سنڌي * Jean, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Julio Bashmore@سنڌي * Kirani James@سنڌي * Giuseppe Farina@سنڌي * André-Marie Ampère@سنڌي * DeForest Kelley@سنڌي * Jan II Carondelet@سنڌي * Andy Murray@سنڌي * Nerva@سنڌي * Manfred Gerlach@سنڌي * Émile Zola@سنڌي * Todd Russell Platts@سنڌي * Emil Rilke@سنڌي * Hector Berlioz@سنڌي * Masashi Kishimoto@سنڌي * Primož Kozmus@سنڌي * Pope Theodosius II of Alexandria@سنڌي * Bob Cools@سنڌي * Karim Benzema@سنڌي * Georg Simon Ohm@سنڌي * Charles Maurras@سنڌي * Marcus Aurelius@سنڌي * Blanche of Castile@سنڌي * 1st Dalai Lama@سنڌي * Jean-Louis Lefebvre de Cheverus@سنڌي * Dietrich Haarer@سنڌي * Scipio Aemilianus@سنڌي * Jérôme Neuville@سنڌي * Art Garfunkel@سنڌي * Édith Piaf@سنڌي * Carlos Ibáñez del Campo@سنڌي * Ramón Freire@سنڌي * Ronald Reagan@سنڌي * Vladimir Vysotsky@سنڌي * Bim Diederich@سنڌي * Luguelín Santos@سنڌي * Adil Rami@سنڌي * Giuseppe Garibaldi@سنڌي * Renaud@سنڌي * Florent Malouda@سنڌي * Kofi Annan@سنڌي * Mark Millar@سنڌي * Björn Otto@سنڌي * Gordian II@سنڌي * Gerd Kanter@سنڌي * Leonel Suárez@سنڌي * Håkon Grjotgardsson@سنڌي * Craig Breen@سنڌي * Pius XII@سنڌي * Jim Clark@سنڌي * Landry Nguémo@سنڌي * Patrice Evra@سنڌي * Pierre Corneille@سنڌي * Taichang Emperor@سنڌي * Theophanes of Byzantium@سنڌي * Nooa Takooa@سنڌي * Vladimir Kozhevnikov@سنڌي * Hermann Maier@سنڌي * Cesare Pavese@سنڌي * Dorit Aharonov@سنڌي * George W. Bush@سنڌي * Alberto Tomba@سنڌي * Kobe Bryant@سنڌي * Mary Calvi@سنڌي * Sara Gomer@سنڌي * Sat-Okh@سنڌي * Meryl Streep@سنڌي * Emperor Xuánzong of Tang@سنڌي * Abou Diaby@سنڌي * Geoffrey Arend@سنڌي * Zhengtong Emperor@سنڌي * Laurent Koscielny@سنڌي * Brownie Mary@سنڌي * LinkedIn personal profile ID@سنڌي * Sonam Gyatso@سنڌي * Mariska Hulscher@سنڌي * Alexander von Benckendorff@سنڌي * Henri Émile Sauvage@سنڌي * Huang Zongxi@سنڌي * Winifred Asprey@سنڌي * Melchior de Vogüé@سنڌي * Pete Sampras@سنڌي * Guido of Siena@سنڌي * Józef Bilczewski@سنڌي * Bob Marley@سنڌي * Ilya Oleynikov@سنڌي * David Cameron@سنڌي * Domitian@سنڌي * Mark Hoppus@سنڌي * Theopompus@سنڌي * Francis Russell, 5th Duke of Bedford@سنڌي * Hans Richter@سنڌي * Isaac Brock@سنڌي * Bruce Springsteen@سنڌي * Bourvil@سنڌي * Aníbal Zañartu@سنڌي * Emperor Shang of Tang@سنڌي * Anja Huber@سنڌي * Louis Aragon@سنڌي * Roger Federer@سنڌي * Kerstin Szymkowiak@سنڌي * Maximinus Thrax@سنڌي * Louis IX of France@سنڌي * Dragotin Kette@سنڌي * Francis Russell, 7th Duke of Bedford@سنڌي * Béroul@سنڌي * Lamine Diack@سنڌي * Saddam Hussein@سنڌي * Otho@سنڌي * Stacy Lewis@سنڌي * Eric Abidal@سنڌي * Neil Trudinger@سنڌي * Victoria Azarenka@سنڌي * Cicero@سنڌي * Claudius@سنڌي * Stevie Wonder@سنڌي * Nijel Amos@سنڌي * Didius Julianus@سنڌي * Alberich of Reims@سنڌي * Tandy Warnow@سنڌي * Mathieu Debuchy@سنڌي * Roman Herzog@سنڌي * Leonel Manzano@سنڌي * Caroline Lucas@سنڌي * Eric Stuart@سنڌي * Bruce Lee@سنڌي * Mariano Ferreira Filho@سنڌي * James Coburn@سنڌي * Josef Stefan@سنڌي * Ruslan Lyubarskyi@سنڌي * Joachim Löw@سنڌي * Gail Williams@سنڌي * Lewis Hamilton@سنڌي * Florencia de Saracho@سنڌي * Harivansh Rai Bachchan@سنڌي * Sergei Yesenin@سنڌي * Fritz Schediwy@سنڌي * Graham Hill@سنڌي * Karl-Heinz Vorsatz@سنڌي * Andy Lau@سنڌي * Ivan Ukhov@سنڌي * Martha Reeves@سنڌي * Amy Macdonald@سنڌي * Alou Diarra@سنڌي * George Sand@سنڌي * Ian Brady@سنڌي * Trey Hardee@سنڌي * Ptolemy IX Lathyros@سنڌي * Jacqueline Cochran@سنڌي * Jean Racine@سنڌي * Karl Witzell@سنڌي * Paul Hymans@سنڌي * Johann Jakob Kaup@سنڌي * Giovanni Leone@سنڌي * Roberto Saviano@سنڌي * Mary Lee Woods@سنڌي * Keshorn Walcott@سنڌي * U Thant@سنڌي * Milan Jesih@سنڌي * Fabrizio De André@سنڌي * Kanye West@سنڌي * Dario Fo@سنڌي * Hermidita@سنڌي * John Kerins@سنڌي * Ino Kolbe@سنڌي * Mitchell Watt@سنڌي * Jeremias Augustin@سنڌي * Egon Krenz@سنڌي * Robert Louis Stevenson@سنڌي * Julia the Elder@سنڌي * Charles Martel@سنڌي * Giorgio Napolitano@سنڌي * Alexandra Stan@سنڌي * Osama bin Laden@سنڌي * Felice Rix-Ueno@سنڌي * Guy Teissier@سنڌي * John Major@سنڌي * Gus Van Sant@سنڌي * Abdou Traoré@سنڌي * Marvin Martin@سنڌي * Wu Zetian@سنڌي * Ngawang Lobzang Gyatso@سنڌي * Macrinus@سنڌي * Raymond of Aguilers@سنڌي * Eiichiro Oda@سنڌي * Woody Guthrie@سنڌي * Ezekiel Kemboi@سنڌي * Humphrey Bogart@سنڌي * Xuande Emperor@سنڌي * Jean-Philippe Rameau@سنڌي * Olivier Giroud@سنڌي * Dutch Clark@سنڌي * Aleksandr Kanaki@سنڌي * Adam Carolla@سنڌي * Léon Denis@سنڌي * Koji Murofushi@سنڌي * Justin Chadwick@سنڌي * Ken Jennings@سنڌي * Roman Camenzind@سنڌي * Richard von Weizsäcker@سنڌي * Piero Gros@سنڌي * Erika Hess@سنڌي * Rodger Bumpass@سنڌي * Nalini Venkatasubramanian@سنڌي * Shah Berunai of Brunei@سنڌي * Tom Biss@سنڌي * Bart Somers@سنڌي * Charles Lindbergh@سنڌي * Subhas Chandra Bose@سنڌي * Johanna Braddy@سنڌي * Karl Carstens@سنڌي * Ahmad Heryawan@سنڌي * Orlando Pace@سنڌي * Todd Young@سنڌي * Ramesses III@سنڌي * David Rudisha@سنڌي * Mark Tyndale@سنڌي * Bernard Lacombe@سنڌي * Walter Breisky@سنڌي * Helen Aitchison@سنڌي * Giuseppe Saragat@سنڌي * Nesta Carter@سنڌي * Sardar Vallabhbhai Patel@سنڌي * Pierre Desproges@سنڌي * Federico Errázuriz Zañartu@سنڌي * Abel Kirui@سنڌي * Paduka Sri Maharaja@سنڌي * Franz Wurst@سنڌي * Pierre Poivre@سنڌي * Félix Sánchez@سنڌي * Jimmy Bennett@سنڌي * Erik Josefsson@سنڌي * Ferdinand Marcos@سنڌي * Tristan Tzara@سنڌي * David Lynch@سنڌي * Harry Mulisch@سنڌي * Jamphel Gyatso@سنڌي * Hakan Balta@سنڌي * John Surtees@سنڌي * Marit Paulsen@سنڌي * Elvis Presley@سنڌي * Kim Carnes@سنڌي * Kaley Cuoco@سنڌي * Gustav Heinemann@سنڌي * Amy Winehouse@سنڌي * Poornitha@سنڌي * Dejen Gebremeskel@سنڌي * Bernd Baumgartl@سنڌي * Aries Merritt@سنڌي * Franz Xaver Schwarz@سنڌي * María Silva Cruz@سنڌي * Dave Arneson@سنڌي * Günther Kohlmey@سنڌي * Michel Platini@سنڌي * John Russell, 6th Duke of Bedford@سنڌي * Jonathan Ogden@سنڌي * Frans Schollaert@سنڌي * Ricardo Lagos@سنڌي * Graham Taylor@سنڌي * Chrétien de Troyes@سنڌي * Jennette McCurdy@سنڌي * Joseph Brodsky@سنڌي * Ehsan Hadadi@سنڌي * Yann M'Vila@سنڌي * Marc Girardelli@سنڌي * Mike Oldfield@سنڌي * T-killah@سنڌي * Willy Brandt@سنڌي * Yongle Emperor@سنڌي * Maria Höfl-Riesch@سنڌي * Cédric Carrasso@سنڌي * David Storl@سنڌي * Martial@سنڌي * Susanne Albers@سنڌي * Alessandro Volta@سنڌي * Alexander Lukashenko@سنڌي * Emperor Xizong of Tang@سنڌي * Giovanni Gronchi@سنڌي * Quentin Tarantino@سنڌي * Juliana Hatfield@سنڌي * John Franklin@سنڌي * Patrice O'Neal@سنڌي * Seleucus III Ceraunus@سنڌي * Pavel Mochalin@سنڌي * Jussiê Ferreira Vieira@سنڌي * Steve Martin@سنڌي * Vitellius@سنڌي * Charles Baudelaire@سنڌي * Javier Pérez de Cuéllar@سنڌي * Manuela M. Veloso@سنڌي * Vera Grabocka@سنڌي * Matilde Muñoz Sampedro@سنڌي * Esther David@سنڌي * Bill D'Elia@سنڌي * Charles K. Kao@سنڌي * C.K. Vineeth@سنڌي * David Cecil, 6th Marquess of Exeter@سنڌي * Mohamed Sheikh@سنڌي * Patrick Dewael@سنڌي * Paul Simon@سنڌي * Bezprym@سنڌي * Piet Roozenburg@سنڌي * Ezra Klein@سنڌي * Tiberius@سنڌي * Lotf Ali Khan@سنڌي * Yegor Kostryukhin@سنڌي * Commodus@سنڌي * William Shatner@سنڌي * Mike Hawthorn@سنڌي * Dudo of Saint-Quentin@سنڌي * Đorđe Gagić@سنڌي * Gerhard Schröder@سنڌي * Ferry Carondelet@سنڌي * Robert Brasillach@سنڌي * Alessandro Manzoni@سنڌي * Pál Vásárhelyi@سنڌي * Petrarch@سنڌي * Lucius Verus@سنڌي * Arnaut Daniel@سنڌي * Julia Mancuso@سنڌي * Luigi Galvani@سنڌي * Nanni Moretti@سنڌي * Freddie Mercury@سنڌي * Georges Brassens@سنڌي * Hongzhi Emperor@سنڌي * Hugo Lloris@سنڌي * Ingemar Stenmark@سنڌي * Tom DeLonge@سنڌي * Jason Richardson@سنڌي * El Greco@سنڌي * Annie Antón@سنڌي * Rodolphe Töpffer@سنڌي * Vitali Klitschko@سنڌي * Hilde Crevits@سنڌي * Hua Tuo@سنڌي * Jiajing Emperor of Ming@سنڌي * William Gallas@سنڌي * Ramón Barros Luco@سنڌي * Miles Franklin@سنڌي * Tony Barbieri@سنڌي * A. L. Abdul Majeed@سنڌي * Jacob Appelbaum@سنڌي * George Richmond@سنڌي * Brigitte Fontaine@سنڌي * Christian Wulff@سنڌي * Dana Ulery@سنڌي * Kateri Tekakwitha@سنڌي * Marcelo Bielsa@سنڌي * Ernst Tiburzy@سنڌي * Heinz Mellmann@سنڌي * Rufus R. Jones@سنڌي * Paul McCartney@سنڌي * Ante Bilobrk@سنڌي * Hákon Sigurðsson@سنڌي * Yukiko Kobayashi@سنڌي * Haakon Ericsson@سنڌي * Laura Robson@سنڌي * Tim Smyczek@سنڌي * Philip the Arab@سنڌي * J. Bernlef@سنڌي * Jack Brabham@سنڌي * Abdur Rahman Khan@سنڌي * Georges Pompidou@سنڌي * Emperor Taizong of Tang@سنڌي * Coluche@سنڌي * Bruce Willis@سنڌي * Yevgeny Chernyaev@سنڌي * Telle Whitney@سنڌي * Sebastián Piñera@سنڌي * Nicki Pedersen@سنڌي * Chris Rock@سنڌي * Franz Beckenbauer@سنڌي * Tara Strong@سنڌي * Leonard Nimoy@سنڌي * Lance Armstrong@سنڌي * Paul Otlet@سنڌي * Chet Baker@سنڌي * Sweyn Haakonsson@سنڌي * Mario Benedetti@سنڌي * Denny Hulme@سنڌي * Jeff Garcia@سنڌي * Emperor Zhaozong of Tang@سنڌي * Mahiedine Mekhissi-Benabbad@سنڌي * Jianwen Emperor@سنڌي * Coco Austin@سنڌي * Dwight Howard@سنڌي * John McEnroe@سنڌي * Daniel Balavoine@سنڌي * Jean Moulin@سنڌي * Juan Manuel Fangio@سنڌي * Jared Newson@سنڌي * Ramesses II@سنڌي * Ramesses X@سنڌي * Myra Wilson@سنڌي * Kelly Smith@سنڌي * Angela Merkel@سنڌي * Francis van Bossuit@سنڌي * Grégory Sertic@سنڌي * Ton Sijbrands@سنڌي * Robin van Persie@سنڌي * Mathieu Valbuena@سنڌي * Daniel Passarella@سنڌي * Emperor Ai of Tang@سنڌي * Benedict XV@سنڌي * Vegetius@سنڌي * Gioachino Rossini@سنڌي * Joachim Gauck@سنڌي * Roger Taylor@سنڌي * Richard Bona@سنڌي * Linda Lovelace@سنڌي * Tianqi Emperor@سنڌي * Kevin Rudolf@سنڌي * Muhammad Hassan of Brunei@سنڌي * Michael Schmidt-Salomon@سنڌي * José Joaquín Pérez@سنڌي * Larry Aceves@سنڌي * Stephen Harper@سنڌي * Hadrian@سنڌي * Jo Vandeurzen@سنڌي * Friedrich Kettler@سنڌي * Boutros Boutros-Ghali@سنڌي * Franck Ribéry@سنڌي * Amy Johnson@سنڌي * Vladimir Delač@سنڌي * Enrico de Nicola@سنڌي * José Rizal@سنڌي * Friedrich Wilhelm Grund@سنڌي * Paul Verlaine@سنڌي * Anita K. Jones@سنڌي * Franciszek Smuda@سنڌي * Johannes Rau@سنڌي * Abid Surti@سنڌي * Eduardo Frei Montalva@سنڌي * John Lennon@سنڌي * Sue Whitesides@سنڌي * Adam de la Halle@سنڌي * Kjetil André Aamodt@سنڌي * Margaret H. Wright@سنڌي * Walter Scheel@سنڌي * Sabyasachi Chakraborty@سنڌي * Glenda Schroeder@سنڌي * Kalman Sántha@سنڌي * Patrick Ricard@سنڌي * Sulaiman of Brunei@سنڌي * Ban Ki-moon@سنڌي * Leonid Razvozzhayev@سنڌي * Sébastien Squillaci@سنڌي * Fabio Fazio@سنڌي * Felix Baumgartner@سنڌي * Roberto Silva Renard@سنڌي * Luigi Pirandello@سنڌي * Faure Essozimna Gnassingbé@سنڌي * Galina Zybina@سنڌي * Frances Allen@سنڌي * Leon Lai@سنڌي * Benoît Potier@سنڌي * Antoninus Pius@سنڌي * Han Huang@سنڌي * Duke Ellington@سنڌي * Seleucus IV Philopator@سنڌي * Anne-Sophie Mutter@سنڌي * Larry Allen@سنڌي * Ilona Koutny@سنڌي * Benigno Aquino III@سنڌي * Hugh, Count of Suio@سنڌي * Matthieu Chalmé@سنڌي * Emperor Suzong of Tang@سنڌي * Jacky Cheung@سنڌي * Francisco Bramón@سنڌي * Pupienus@سنڌي * Totò@سنڌي * Jaroslav Hašek@سنڌي * Daniele Luppi@سنڌي * Kevin Spacey@سنڌي * Timothy Kitum@سنڌي * Ville Valo@سنڌي * Abdalaati Iguider@سنڌي * Shelley Rudman@سنڌي * Richard Nixon@سنڌي * Michael Leutert@سنڌي * Etienne-Barthélémy Garnier@سنڌي * V. P. Kalairajan@سنڌي * Fritz Mauthner@سنڌي * Benedict XVI@سنڌي * Emperor Wenzong of Tang@سنڌي * Renaud Lavillenie@سنڌي * Jürgen Locadia@سنڌي * Ptolemy VIII Physcon@سنڌي * Willi Stoph@سنڌي * Amelia Earhart@سنڌي * Lalonde Gordon@سنڌي * Elisha E. Meredith@سنڌي * Philippe Mexès@سنڌي * A. P. J. Abdul Kalam@سنڌي * Yonten Gyatso@سنڌي * Dorothea Wagner@سنڌي * Tim Lincecum@سنڌي * Monika Weber-Koszto@سنڌي * Michael Shaw@سنڌي * Saiful Rijal of Brunei@سنڌي * Sarah Allen@سنڌي * Donald Tusk@سنڌي * Serge Gainsbourg@سنڌي * Walter Ulbricht@سنڌي * Oscar Luigi Scalfaro@سنڌي * Geoffrey Dear@سنڌي * Mikhail Bulgakov@سنڌي * William Kennedy@سنڌي * George Harrison@سنڌي * Julian McMahon@سنڌي * Clancy Brown@سنڌي * George Orwell@سنڌي * Pierre Aïm@سنڌي * Tipu Sultan@سنڌي * Erick Barrondo@سنڌي * Ashton Rome@سنڌي * Ramesses I@سنڌي * Gerald Ford@سنڌي * Emperor Xianzong of Tang@سنڌي * Arthur Rimbaud@سنڌي * Zinedine Zidane@سنڌي * Aëtius of Antioch@سنڌي * Alberto Ascari@سنڌي * José Manuel Balmaceda@سنڌي * Titus@سنڌي * Emperor Yizong of Tang@سنڌي * Gordian I@سنڌي * Alison Lohman@سنڌي * Maurice Gourdault-Montagne@سنڌي * Dominic Sanz@سنڌي * Harald Krichel@سنڌي * Gustav Thöni@سنڌي * Jacques Chirac@سنڌي * Albert II, Prince of Monaco@سنڌي * Nicolas Anelka@سنڌي * Kurt Georg Kiesinger@سنڌي * Ramesses IX@سنڌي * Aleksandr Berkutov@سنڌي * Mohamed Youssouf@سنڌي * Javier Culson@سنڌي * Ashton Eaton@سنڌي * Suzann Pettersen@سنڌي * Ichiro Suzuki@سنڌي * Ice La Fox@سنڌي * Emily Dickinson@سنڌي * Jean-François Champollion@سنڌي * Johnny Damon@سنڌي * Pier Paolo Pasolini@سنڌي * Adam Muraszko@سنڌي * Ryan Succop@سنڌي * Woody Allen@سنڌي * Lech Kaczyński@سنڌي * Daniele Crespi@سنڌي * Bacary Sagna@سنڌي * Ludwig Erhard@سنڌي * Maurice Williamson@سنڌي * Mazie Hirono@سنڌي * Jingtai Emperor@سنڌي * Manuel Blanco Encalada@سنڌي * Francesco Cossiga@سنڌي * Stéphane Mallarmé@سنڌي * Emperor Gaozong of Tang@سنڌي * Jacques Brel@سنڌي * Rachel Maddow@سنڌي * Holger Apfel@سنڌي * Gilles-Éric Séralini@سنڌي * Peter Jackson@سنڌي * Sami Niemi@سنڌي * William Terry@سنڌي * Saul Alinsky@سنڌي * Tsangyang Gyatso@سنڌي * Pieter Helbert Damsté@سنڌي * Kastro Zizo@سنڌي * Agustín Sauto Arana@سنڌي * Dennis Lawrence@سنڌي * Ringo Starr@سنڌي * Hubert Salentin@سنڌي * Francisco Antonio Pinto@سنڌي * Bill Maher@سنڌي * Heinrich Lübke@سنڌي * John Paul II@سنڌي * Laurent Dauthuille@سنڌي * Hatem Ben Arfa@سنڌي * Katja Seizinger@سنڌي * Chuck Norris@سنڌي * Natalia Málaga@سنڌي * Germán Riesco@سنڌي * Émile Durkheim@سنڌي * Sabri Lamouchi@سنڌي * Konstantin Melnikov@سنڌي * Lionel Messi@سنڌي * Blaise Matuidi@سنڌي * Benjamin Raich@سنڌي * Scipio Africanus@سنڌي * Aníbal Pinto@سنڌي * Cvijetin Todić@سنڌي * J. R. R. Tolkien@سنڌي * Anna Faris@سنڌي * Gaël Clichy@سنڌي * Jafar Panahi@سنڌي * Elton John@سنڌي * Simon Jenko@سنڌي * Cyndi Lauper@سنڌي * Kurt Waldheim@سنڌي * Mathilde Schroyens@سنڌي * Caracalla@سنڌي * Krisztián Pars@سنڌي * France Prešeren@سنڌي * Gaston Geens@سنڌي * Vespasian@سنڌي * Jon Abrahams@سنڌي * Curtis LeMay@سنڌي * Antiochus III the Great@سنڌي * Cecilia R. Aragon@سنڌي * Ilgar Mamedov@سنڌي * Franciszek Karpiński@سنڌي * David Alaba@سنڌي * Sidney Govou@سنڌي * Robert Grabarz@سنڌي * Andreas Capellanus@سنڌي * Serge Chiesa@سنڌي * Einar Thambarskelfir@سنڌي * Erich Honecker@سنڌي * Eric Bana@سنڌي * Phil Hill@سنڌي * Kayla Ewell@سنڌي * Boris Berezovsky@سنڌي * Terry Gilliam@سنڌي * Manuel Bulnes@سنڌي * Hubert Clifford@سنڌي * David Bellion@سنڌي * Wen Jiabao@سنڌي * Valéry Giscard d'Estaing@سنڌي * Edith Hannam@سنڌي * Annemarie Moser-Pröll@سنڌي * Galba@سنڌي * Réal Bouvier@سنڌي * Wilhelm von Wedell@سنڌي * Wilson Kipsang Kiprotich@سنڌي * Corazon Aquino@سنڌي * Albert II of Belgium@سنڌي * Wanli Emperor@سنڌي * John Bardeen@سنڌي * Álvaro Aparicio@سنڌي * Kateryna Yushchenko@سنڌي * Willoughby Newton@سنڌي * Titus Livius@سنڌي * Sebastian Lybeck@سنڌي * Maria Walliser@سنڌي * Laurent Blanc@سنڌي * Sergey Kirdyapkin@سنڌي * Vreni Schneider@سنڌي * Mary Allen Wilkes@سنڌي * Matthew Vaughn@سنڌي * Beatrice Helen Worsley@سنڌي * Yohan Cabaye@سنڌي * Ivan Regen@سنڌي * Florian Marange@سنڌي * Paul von Hindenburg@سنڌي * Harbhajan Singh@سنڌي * Luc Van den Brande@سنڌي * Barbara@سنڌي * Emperor Muzong of Tang@سنڌي * Wang Xiaoyun@سنڌي * Irma Wyman@سنڌي * Fabrizio Donato@سنڌي * Tomasz Majewski@سنڌي * Jean-Baptiste Lully@سنڌي * Jean Améry@سنڌي * Jaime Caruana@سنڌي * Joseph van Crombrugghe@سنڌي * Jean Poldo d'Albenas@سنڌي * Hongwu Emperor@سنڌي * Pius VIII@سنڌي * Jeannette Wing@سنڌي * Claude Monet@سنڌي * Justine Smethurst@سنڌي * Domingo Santa María@سنڌي * Eleanor, Duchess of Gloucester@سنڌي * Jože Javoršek@سنڌي * Senakhtenre Ahmose@سنڌي * John Gregg@سنڌي * Gabriel Gonzáles Videla@سنڌي * Martin Johansson@سنڌي * Gary Gygax@سنڌي * Seleucus II Callinicus@سنڌي * Zdeněk Fiala@سنڌي * Zach Gilford@سنڌي * Zhengde Emperor@سنڌي * Dalai Lama 11 Khedrub Gyatso@سنڌي * Allen Sheppard@سنڌي * Elagabalus@سنڌي * Memphis Depay@سنڌي * Wolfgang Schäuble@سنڌي * Steffen Wöller@سنڌي * Fran Levstik@سنڌي * Primo Nebiolo@سنڌي * Robert Mitchum@سنڌي * Lou Barletta@سنڌي * Arnold Schwarzenegger@سنڌي * Emperor Daizong of Tang@سنڌي * Patricio Aylwin@سنڌي * Hedi Slimane@سنڌي * Alpha Condé@سنڌي * Herlaug Haraldson@سنڌي * Leonard B. Jordan@سنڌي * Michela Figini@سنڌي * Brian May@سنڌي * Troian Bellisario@سنڌي * Sophie Wilson@سنڌي * Reese Hoffa@سنڌي * Frances Yao@سنڌي * Leo III the Syrian@سنڌي * Steve Mandanda@سنڌي * Jochen Rindt@سنڌي * Ivan Cankar@سنڌي * Georg Henrik Lybecker@سنڌي * Shrimad Rajchandra@سنڌي * Giovanni Boccaccio@سنڌي * Tom Hanks@سنڌي * Lindsey Vonn@سنڌي * Tacitus@سنڌي * Claude I Carondelet@سنڌي * Emil Sayfutdinov@سنڌي * Jean-Michel Aulas@سنڌي * Marina Fernandez@سنڌي * Louisa Hamilton, Duchess of Abercorn@سنڌي * Antonio Segni@سنڌي * Deborah Compagnoni@سنڌي * Frederick Gehring@سنڌي * Jared Tallent@سنڌي * Albert of Aix@سنڌي * Björn Lindemann@سنڌي * Abdoulaye Keita@سنڌي * Bruno Mars@سنڌي * Tony Blair@سنڌي * Manuel Montt@سنڌي * Kathleen Van Brempt@سنڌي * Sadawo Abe@سنڌي * Gerónimo@سنڌي * Mack Wilberg@سنڌي * Richard Steven Horvitz@سنڌي * Richard Barbieri@سنڌي * M. C. Escher@سنڌي * Juan Luis Sanfuentes@سنڌي * Coenraad Jacob Temminck@سنڌي * Garou@سنڌي * Ramesses V@سنڌي * David Cairns@سنڌي * Antoine de Saint-Exupéry@سنڌي * Robert F. Kennedy@سنڌي * Angelo Branduardi@سنڌي * Jérémy Ménez@سنڌي * Greg Rutherford@سنڌي * Thomas of Metsoph@سنڌي * Neil Young@سنڌي * Constança Capdeville@سنڌي * Jérémy Toulalan@سنڌي * Balbinus@سنڌي * Dalai Lama 09 Lungtok Gyatso@سنڌي * Tomasz Wróblewski@سنڌي * Federico Gamboa@سنڌي * Claude Bourgelat@سنڌي * Patti Smith@سنڌي * Grjotgard Herlaugsson@سنڌي * Norman Ascot@سنڌي * Carlo Azeglio Ciampi@سنڌي * Augusto Pinochet@سنڌي * Alessandro Del Piero@سنڌي * Simon Lohet@سنڌي * Franco Battiato@سنڌي * Grace Kelly@سنڌي * Rosearik Rikki Simons@سنڌي * Vijaygupta Maurya@سنڌي * Wilhelm II@سنڌي * Marc Planus@سنڌي * John Rhys-Davies@سنڌي * Yoan Gouffran@سنڌي * Adémar de Chabannes@سنڌي * François Mitterrand@سنڌي * Arturo Alessandri@سنڌي * Chiang Kai-shek@سنڌي * Ramesses IV@سنڌي * Clive Sarstedt@سنڌي * Hans Schmidt@سنڌي * Seneca@سنڌي * Emperor Gaozu of Tang@سنڌي * Buzz Aldrin@سنڌي * Jaroslav Janus@سنڌي * Friedrich Ebert@سنڌي * Henry Purcell@سنڌي * Caligula@سنڌي * Alain of Lille@سنڌي * Marie Poussepin@سنڌي * Lamine Sané@سنڌي * Dalai Lama 10 Tsultrim Gyatso@سنڌي * Djibril Cissé@سنڌي * Gordian III@سنڌي * Stephen Kiprotich@سنڌي * Will Claye@سنڌي * Friedrich Hayek@سنڌي * Kate Bush@سنڌي * Benoît Trémoulinas@سنڌي * Jean-Baptiste Minne-Barth@سنڌي * František Plánička@سنڌي * Mr. Lawrence@سنڌي * Linde Lindström@سنڌي * Stefanie Heinzmann@سنڌي * Kanji Swami@سنڌي * Anne Moreau-Vagnon@سنڌي * Leo Ortolani@سنڌي * Livia Ana Tătaru@سنڌي * Paul Morand@سنڌي * Yohan Blake@سنڌي * Friedrich Theodor Vischer@سنڌي * Ali al-Rida@سنڌي * Carlos Pellicer@سنڌي * Jorge Montt@سنڌي * John Barrow@سنڌي * Emperor Zhongzong of Tang@سنڌي * Caparezza@سنڌي * Henri I, Grand Duke of Luxembourg@سنڌي * Emperor Xuanzong of Tang@سنڌي * Emperor Dezong of Tang@سنڌي * Cheick Diabaté@سنڌي * Virchand Gandhi@سنڌي * Josef Schreiner@سنڌي * George Bournoutian@سنڌي * Michèle Vergne@سنڌي * Ed O'Neill@سنڌي * Chenghua Emperor@سنڌي * Hansle Parchment@سنڌي * Françoise Sagan@سنڌي * Anja Pärson@سنڌي * Philipp Ludwig von Seidel@سنڌي * Géza Petényi@سنڌي * Laura Berg@سنڌي * Muhyiddin of Brunei@سنڌي * James Callaghan@سنڌي * Pedro I of Brazil@سنڌي * Montesquieu@سنڌي * Fan Zhen@سنڌي * Usain Bolt@سنڌي * Bill Clinton@سنڌي * Mo Farah@سنڌي * Jackie Stewart@سنڌي * George Zorab@سنڌي * Ulrich Kiesow@سنڌي * Václav Novotný@سنڌي * Ulrich Frédéric Woldemar, Comte de Lowendal@سنڌي * Sigfrid Edström@سنڌي * Conrad Wahn@سنڌي * Eduardo Frei Ruiz-Tagle@سنڌي * Pedro Montt@سنڌي * Paul Thomas Anderson@سنڌي * Ned Beatty@سنڌي * Alexander Opekushin@سنڌي * Septimius Severus@سنڌي * Christian Taylor@سنڌي * Bob Dylan@سنڌي * Ptolemy X Alexander I@سنڌي * Longqing Emperor@سنڌي * Kim Wilde@سنڌي * Sasha Grey@سنڌي * Francis Coventry@سنڌي * Maurice Ravel@سنڌي * Andrei Rublev@سنڌي * Nicolas Maurice-Belay@سنڌي * Gladwyn Jebb@سنڌي * Ram@سنڌي * Nicolas Sarkozy@سنڌي * Henry P. Alexander@سنڌي * Frédéric Taddeï@سنڌي * Bruce Matthews@سنڌي * Abdul Kahar of Brunei@سنڌي * Italo Balbo@سنڌي * Charles-Ange Laisant@سنڌي * Melissa Fahn@سنڌي * Daniel Morgan@سنڌي * Guibert of Nogent@سنڌي * Pedro Aguirre Cerda@سنڌي * Taoufik Makhloufi@سنڌي * Marcus Mumford@سنڌي * Anthony Réveillère@سنڌي * Han Suyin@سنڌي * Konrad Adenauer@سنڌي * Georgina Cassar@سنڌي * Samir Nasri@سنڌي * Henry of Latvia@سنڌي * Louis de Funès@سنڌي * Diana, Princess of Wales@سنڌي * Antiochus IV Epiphanes@سنڌي * Coleman Collins@سنڌي * Mats Wilander@سنڌي * Justus von Liebig@سنڌي * Yi Chong-jun@سنڌي * Dwyane Wade@سنڌي * Thrasydaeus@سنڌي * Gedun Gyatso@سنڌي * Giridharilal Kedia@سنڌي * Jonathan Winters@سنڌي * Claire Holt@سنڌي * Jorge Alessandri@سنڌي * Justin Gatlin@سنڌي * Trygve Lie@سنڌي * Pertinax@سنڌي * Józef Piłsudski@سنڌي * Christopher Nolan@سنڌي * Helmut Schmidt@سنڌي * Peter Schüler@سنڌي * Fernando César de Souza@سنڌي * Brenda Strong@سنڌي * Chloë Grace Moretz@سنڌي * Bahman Ghobadi@سنڌي * Amy Williams@سنڌي * Picabo Street@سنڌي * Conrad of Parzham@سنڌي * Annelise Coberger@سنڌي * André Biyogo Poko@سنڌي * Nína Tryggvadóttir@سنڌي * Fahid Ben Khalfallah@سنڌي * Ralf Schmitt@سنڌي * Hiltrud Grote@سنڌي * Dost Mohammad Khan@سنڌي * Francis Gillot@سنڌي * Lisa Raymond@سنڌي * Joachim Heinrich Wilhelm Wagener@سنڌي * Prince Emmanuel d’Orléans@سنڌي * Daniel Boemle@سنڌي * Anna Samuil@سنڌي * Sergei Shoigu@سنڌي * Carl Junker@سنڌي * Wladyslaw Jehoshaphat Sapieha@سنڌي * Diana Bianchedi@سنڌي * Katsuko Saruhashi@سنڌي * Abdullah Ensour@سنڌي * Robert the Monk@سنڌي * Katariina Tuohimaa@سنڌي * Suren Khachatryan@سنڌي * Patrick Jenkin@سنڌي * Baraguru Ramachandrappa@سنڌي * Alexandre Dumas@سنڌي * Jonathan dos Santos@سنڌي * Lauri Hakola@سنڌي * Avril Lavigne@سنڌي * Amantle Montsho@سنڌي * Étienne Lenoir@سنڌي * Emperor Xiaozong of Song@سنڌي * Woodrow Wilson@سنڌي * Adel Ferdosipour@سنڌي * Guy@سنڌي * Alex Geijo@سنڌي * Drąsius Kedys@سنڌي * Kristin Bauer van Straten@سنڌي * Mary L. Good@سنڌي * Noh Hong-chul@سنڌي * Albrecht Radziwiłł@سنڌي * Eugène Delacroix@سنڌي * Matthew Michael Carnahan@سنڌي * Bruno Lechowski@سنڌي * Aria Noir@سنڌي * Ashley Long@سنڌي * Fred Keenor@سنڌي * Amós Acero@سنڌي * Mary Jane Irwin@سنڌي * Ernst Huberty@سنڌي * Mae Jemison@سنڌي * Axel Bierbaum@سنڌي * Nora Stanton Blatch Barney@سنڌي * Sergio Bonelli@سنڌي * Richard Tarlton@سنڌي * Tancred of Hauteville@سنڌي * Philip II of Spain@سنڌي * Stephen King@سنڌي * Omar Arellano Nuño@سنڌي * David Graaff@سنڌي * Mutsuko Miki@سنڌي * Sławomir Mrożek@سنڌي * Oldo Hlaváček@سنڌي * Brigetta Barrett@سنڌي * Ptolemy IV Philopator@سنڌي * Stanisław Lem@سنڌي * Pierre Bonnard@سنڌي * Roberto Noble@سنڌي * William Hamilton@سنڌي * Jules Verne@سنڌي * Al-Mustain I@سنڌي * Chuck Berry@سنڌي * Harry S. Truman@سنڌي * Nagase Tomirō@سنڌي * Britta Thomsen@سنڌي * Ammurapi@سنڌي * Olavi Kuronen@سنڌي * Philippe Cochet@سنڌي * Józef Aleksander Jabłonowski@سنڌي * Giovanni Giocondo@سنڌي * Rauno Korpi@سنڌي * W. D. Hamilton@سنڌي * Arthur Balfour@سنڌي * James A. Garfield@سنڌي * Ernst Mayr@سنڌي * Steven Palazzo@سنڌي * Helen Porter@سنڌي * Rosario María Gutiérrez Eskildsen@سنڌي * Bonnie J. Dunbar@سنڌي * Lou Costello@سنڌي * Ruth Bader Ginsburg@سنڌي * Kai Kovaljeff@سنڌي * Huang Quan@سنڌي * Danese Cooper@سنڌي * Daniel Pudil@سنڌي * Toivo Reingoldt@سنڌي * Dennis Seidenberg@سنڌي * Guglielmo Marconi@سنڌي * Katja Ebstein@سنڌي * Chris Corbould@سنڌي * Elizabeth Rather@سنڌي * Pál Turán@سنڌي * Hadi Sacko@سنڌي * Conrad Nutschan@سنڌي * Lynn Conway@سنڌي * Emperor Zhao of Han@سنڌي * François-Noël Buffet@سنڌي * Alfred of Sareshel@سنڌي * Alan Carr@سنڌي * John Farnham@سنڌي * George Hubbard Blakeslee@سنڌي * Veikko Heinonen@سنڌي * Michael von Faulhaber@سنڌي * Gerardus Mercator@سنڌي * Pracha Prasobdee@سنڌي * Luis Suárez@سنڌي * Ping Fu@سنڌي * Emperor Zhenzong of Song@سنڌي * Manuel Valls@سنڌي * Nanne Dahlman@سنڌي * Vsevolod Solovyov@سنڌي * Jagatjit Singh I of Kapurthala@سنڌي * Vittore Carpaccio@سنڌي * John Mandeville@سنڌي * Michael Reiziger@سنڌي * Jean-Antoine Lépine@سنڌي * Jumabek Ibraimov@سنڌي * Steve Jobs@سنڌي * Eva Lohse@سنڌي * Katie Chapman@سنڌي * Vasco Rossi@سنڌي * Felix von Leitner@سنڌي * Charles O. Hobaugh@سنڌي * Mark the Evangelist@سنڌي * Sam Spiegel@سنڌي * Sigismondo Castromediano@سنڌي * Kim Ho-kon@سنڌي * Brian Benben@سنڌي * Farciot Edouart@سنڌي * Tonhi Terenzi@سنڌي * Theodore of Amasea@سنڌي * Cozy Powell@سنڌي * Jovan Hadži@سنڌي * Susan T. Dumais@سنڌي * Svetozár Stračina@سنڌي * August Macke@سنڌي * Philippe Meunier@سنڌي * Giorgi Kvinitadze@سنڌي * Andronikos II Palaiologos@سنڌي * Robert Esnault-Pelterie@سنڌي * Jussi Hautamäki@سنڌي * Sigismund von Lamberg@سنڌي * Steve Whitmire@سنڌي * Charles Lyell@سنڌي * Maks Wraber@سنڌي * George Edward Luckman Gauntlett@سنڌي * Beth Ditto@سنڌي * Fulcher of Chartres@سنڌي * Rupert Wyatt@سنڌي * Eddie Arcaro@سنڌي * Abbos Atoev@سنڌي * John XXIII@سنڌي * Aleksandrs Kerčs@سنڌي * Ricardo Alberto Frione@سنڌي * John Gillis@سنڌي * Ashawna Hailey@سنڌي * Amanda Somerville@سنڌي * Jean-Marie Le Pen@سنڌي * Dean Ho@سنڌي * Maria Klawe@سنڌي * Heraklonas@سنڌي * Aidy Boothroyd@سنڌي * Theron of Acragas@سنڌي * April Flowers@سنڌي * Joseph D. Early@سنڌي * Yuri Nosenko@سنڌي * Ashton Moore@سنڌي * Mario Vargas Llosa@سنڌي * Andrey Sheptytsky@سنڌي * Abraham Minero@سنڌي * Emperor Min of Jin@سنڌي * Kurt Cobain@سنڌي * Mika Karppinen@سنڌي * Élisabeth Lamure@سنڌي * Chris Iwelumo@سنڌي * Jaouad Gharib@سنڌي * Christoph Lehmann@سنڌي * José Eduardo de Cárdenas@سنڌي * Klay Thompson@سنڌي * Louis XI of France@سنڌي * Emperor Ping of Han@سنڌي * Jack Clayton@سنڌي * Samuel Wilson@سنڌي * Sabine Bau@سنڌي * Maria Semyonova@سنڌي * Folquet de Marseille@سنڌي * Antti Hyvärinen@سنڌي * Kálmán Kalocsay@سنڌي * Joseph Bonaparte@سنڌي * Minamoto no Yoshiie@سنڌي * Charles II de Croÿ@سنڌي * Samuel Wanjiru@سنڌي * Paduka Seri Rana Wikrama@سنڌي * Elio Di Rupo@سنڌي * Dionysius of Halicarnassus@سنڌي * Kurt Dehn@سنڌي * TutanKhamun@سنڌي * Michael J. Massimino@سنڌي * Ayano Murasaki@سنڌي * Kurt Koch@سنڌي * Carl Ramos@سنڌي * Thelma Estrin@سنڌي * Larsen Touré@سنڌي * Theodor Magnus Fries@سنڌي * Lakshmiswar Sinha@سنڌي * David Goffin@سنڌي * Kate Bellingham@سنڌي * Bagyidaw@سنڌي * Donald Knuth@سنڌي * Christina Obergföll@سنڌي * Cléo@سنڌي * John Francis@سنڌي * Edgar Alexander Mearns@سنڌي * Tim Minchin@سنڌي * Ellie Goulding@سنڌي * Fred Lynn@سنڌي * Decebalus@سنڌي * Daniel González Güiza@سنڌي * Geoffrey Mujangi Bia@سنڌي * Le Chastelain de Couci@سنڌي * Anne Elizabeth Ball@سنڌي * Mark Rocco@سنڌي * Dr. Dre@سنڌي * Denia Mazzola@سنڌي * Johann Hugo Wyttenbach@سنڌي * Zhang Yang@سنڌي * Isabella Teotochi Albrizzi@سنڌي * Nann Peter Mungard@سنڌي * Odd Børretzen@سنڌي * Aria Giovanni@سنڌي * Ferdinand Tönnies@سنڌي * Tom Ince@سنڌي * Georges Trombert@سنڌي * Gianna Hablützel-Bürki@سنڌي * George Mikes@سنڌي * Conrad II of Salzwedel@سنڌي * Magomet Isayev@سنڌي * Lauri Kiiski@سنڌي * Emma Laine@سنڌي * Bramantino@سنڌي * Alexis Love@سنڌي * Ruby Hirose@سنڌي * Emperor An of Han@سنڌي * iago Aspas@سنڌي * Glenn Loovens@سنڌي * Momčilo Krajišnik@سنڌي * Jaime Teevan@سنڌي * Mike Pence@سنڌي * Lu Jinshan@سنڌي * Mildred Cohn@سنڌي * Hippocrates@سنڌي * Akebono Tarō@سنڌي * James Kwesi Appiah@سنڌي * Lev Urusov@سنڌي * Louis Bastien@سنڌي * E. H. Calvert@سنڌي * Joop Stokkermans@سنڌي * Sergio Albeverio@سنڌي * Joel Ekstrand@سنڌي * Santa Faustina Kowalska@سنڌي * Theo Deddens@سنڌي * Emperor Shenzong of Song@سنڌي * Iulian Filipescu@سنڌي * Martyn Lloyd-Jones@سنڌي * Elizabeth Taylor@سنڌي * Jimmy Kimmel@سنڌي * Phocas@سنڌي * Sanya Richards-Ross@سنڌي * Ivan Glasenberg@سنڌي * Sofia Assefa@سنڌي * Alexander Arekeev@سنڌي * Ruzena Bajcsy@سنڌي * László Zsigmond@سنڌي * Géza Lakatos@سنڌي * Aksana@سنڌي * Marzia Sabella@سنڌي * Sally Floyd@سنڌي * Taejong of Joseon@سنڌي * Jānis Akuraters@سنڌي * Kim Tiilikainen@سنڌي * Janne Happonen@سنڌي * Sébastien Loeb@سنڌي * Justine Henin@سنڌي * Mohammad Abu Zakariya Yahya@سنڌي * George Biddell Airy@سنڌي * Svein Knutsson@سنڌي * Abu Ma'shar al-Balkhi@سنڌي * Takahito Suzuki@سنڌي * Svein Finnerud@سنڌي * Heinrich von Kleist@سنڌي * Victor Alter@سنڌي * Mikołaj Sęp Szarzyński@سنڌي * Baron Karl@سنڌي * Esko Rautionaho@سنڌي * Poopy@سنڌي * Dorothy E. Denning@سنڌي * Andrew Nabbout@سنڌي * Ayanna Howard@سنڌي * Ricky Gervais@سنڌي * Gómez Manrique@سنڌي * Youcef Nadarkhani@سنڌي * Larry Yáñez@سنڌي * Fernando Forestieri@سنڌي * Alexios III Angelos@سنڌي * Dominique Nachury@سنڌي * Željko Milinovič@سنڌي * Sambou Yatabaré@سنڌي * Sallust@سنڌي * Max Gordon@سنڌي * Scott Koziol@سنڌي * Dunia Susi@سنڌي * Christiane Demontès@سنڌي * Tess Gerritsen@سنڌي * Stacy Horn@سنڌي * Tuomas Ketola@سنڌي * Maria Cristina of Savoy, Queen of the Two Sicilies@سنڌي * Li Yanfeng@سنڌي * Scott Adkins@سنڌي * Mark W. Clark@سنڌي * Juan Bautista Gill@سنڌي * Austyn Moore@سنڌي * Mark Oliver Everett@سنڌي * Emil Adamič@سنڌي * Mövlana Himməti Əngurani@سنڌي * Bernard Madoff@سنڌي * Diane Pozefsky@سنڌي * Sandra Day O'Connor@سنڌي * Tedald@سنڌي * George H. W. Bush@سنڌي * Maxine D. Brown@سنڌي * Hasan Mushaima@سنڌي * Felipe Saad@سنڌي * Joan Saura i Laporta@سنڌي * Manuel Plaza@سنڌي * Ville Kantee@سنڌي * Dalibor Brozović@سنڌي * Friedrich Risner@سنڌي * Hugh of Fouilloy@سنڌي * Willem Kalf@سنڌي * Lyudmila Peterson@سنڌي * Gilles Cioni@سنڌي * Myrtle Bachelder@سنڌي * Arthur F. Andrews@سنڌي * Ahmose I@سنڌي * Harry Brodribb Irving@سنڌي * John von Neumann@سنڌي * Jorge Batlle Ibáñez@سنڌي * Luis Antonio Tagle@سنڌي * Dietrich von Hildebrand@سنڌي * Ptolemy III Euergetes@سنڌي * Roy Raymond@سنڌي * Comtesse de Die@سنڌي * Ndamukong Suh@سنڌي * Gong Lijiao@سنڌي * Ramón Barea@سنڌي * Michael Osipovich Barshch@سنڌي * Julius Brink@سنڌي * Antal Ádám@سنڌي * Risto Jussilainen@سنڌي * Hubert von Goisern@سنڌي * Gonzalo Castro@سنڌي * Emperor Guangwu of Han@سنڌي * Isaac II Angelos@سنڌي * Mario Gallegos@سنڌي * John Tyler@سنڌي * Ernst Karl August Klemens von Mann@سنڌي * Wang Qishan@سنڌي * Franco Zuculini@سنڌي * Mette Frederiksen@سنڌي * Ann A. Kiessling@سنڌي * Rudolf Clausius@سنڌي * Karl Etzel@سنڌي * Anna Ōura@سنڌي * Graham Bonney@سنڌي * Ana Ivanovic@سنڌي * Emma Watson@سنڌي * Leopold III of Belgium@سنڌي * Ruzi Ying@سنڌي * Michael Grunstein@سنڌي * Livio Berruti@سنڌي * John C. Wells@سنڌي * Yakov Kivovich Syrkin@سنڌي * Sergei Beloglazov@سنڌي * Klas Robert Elias Fries@سنڌي * David Ben-Gurion@سنڌي * Alfonso XII of Spain@سنڌي * Frans Timmermans@سنڌي * Ismail Petra of Kelantan@سنڌي * Jocky Wilson@سنڌي * 12th Planet@سنڌي * Seqenenre Tao@سنڌي * Carlos Lacerda@سنڌي * Simone Collio@سنڌي * Andrea Mantegna@سنڌي * Emperor Xuan of Han@سنڌي * J. Horace Round@سنڌي * Timothy Dalton@سنڌي * Emperor Gong of Jin@سنڌي * William II, Count of Flanders@سنڌي * Grand Duke Dimitri Constantinovich of Russia@سنڌي * Jules Hardouin-Mansart@سنڌي * Salh d'Escola@سنڌي * Louis Mustillo@سنڌي * José Ramos-Horta@سنڌي * Pasherienptah III@سنڌي * Olivier Vannucci@سنڌي * Gaston Eyskens@سنڌي * William Hirstein@سنڌي * Kandido Uranga@سنڌي * Yassine Benzia@سنڌي * Brent Corrigan@سنڌي * Nigel Gibbs@سنڌي * Frederick Catherwood@سنڌي * Anja Fichtel@سنڌي * Stefan Raab@سنڌي * Cleomedes@سنڌي * Juan de Grijalva@سنڌي * Jeongjo of Joseon@سنڌي * Sophie Lamon@سنڌي * William Mueller@سنڌي * Jerry Springer@سنڌي * Emperor Shang of Han@سنڌي * Mariya Savinova@سنڌي * Philippe Pétain@سنڌي * Christine Nesbitt@سنڌي * Aaron Sopher@سنڌي * Boris Sket@سنڌي * Masato Harada@سنڌي * David Guetta@سنڌي * Evelyn Berezin@سنڌي * Ulla Jacobsson@سنڌي * Tony Sbarbaro@سنڌي * Ken Johnson@سنڌي * Terry Callier@سنڌي * Juan Carlos Onetti@سنڌي * Greta Garbo@سنڌي * Nikki Haley@سنڌي * Margit Fischer@سنڌي * Javier Paredes@سنڌي * René de Saussure@سنڌي * Birol Ünel@سنڌي * Pekka Säilä@سنڌي * Jorge Camacho@سنڌي * Michael Carrick@سنڌي * Paul Gauguin@سنڌي * Frederick William III of Prussia@سنڌي * Dan Brown@سنڌي * Elmer Gethin Rees@سنڌي * Valerie Adams@سنڌي * Cenk Uygur@سنڌي * Christoph Zenger@سنڌي * Vincenzo Brenna@سنڌي * Josh Eppard@سنڌي * Paul Otto@سنڌي * Alejandro Lanari@سنڌي * Frédéric Bastiat@سنڌي * Marta Zofia Kwiatkowska@سنڌي * Alesha Dixon@سنڌي * Alvin Eliot Roth@سنڌي * Hassan Mila Sesay@سنڌي * Gilles de Paris@سنڌي * Rafał Bigus@سنڌي * Nelson H. Barbour@سنڌي * Peter Klint@سنڌي * Li Tsung-jen@سنڌي * Don Rosa@سنڌي * Rafael Heliodoro Valle@سنڌي * Tom Cleverley@سنڌي * Musa Ibrahim@سنڌي * Emperor Houshao of Han@سنڌي * Chris Smalling@سنڌي * Polydoor Lippens@سنڌي * Joan Lorring@سنڌي * Martin Roman@سنڌي * Conon de Béthune@سنڌي * Valerie Thomas@سنڌي * Pietro Perugino@سنڌي * Pierre-Auguste Renoir@سنڌي * Bertran de Born@سنڌي * Henry Irving@سنڌي * Heiner Zieschang@سنڌي * Ava Rose@سنڌي * Bettina Heltberg@سنڌي * Leonardo Vinci@سنڌي * Veikko Salmenranta@سنڌي * Siamak Jahangiri@سنڌي * Arnulf II, count of Flanders@سنڌي * Alexander Kotov@سنڌي * Lewis Carroll@سنڌي * James Maslow@سنڌي * George Reid@سنڌي * Clarence Thomas@سنڌي * Maria de Ventadorn@سنڌي * Nikolaus Gerhaert@سنڌي * Joseph L. Green@سنڌي * Klara Dan von Neumann@سنڌي * Júnior César Moreira da Cunha@سنڌي * Oscar@سنڌي * Donna Auguste@سنڌي * Louis XVIII of France@سنڌي * Masato Domeki@سنڌي * Matěj Vydra@سنڌي * Manuel Cusachs i Xivillé@سنڌي * William Howard Taft@سنڌي * Adelaide Ferreira@سنڌي * Johnny Depp@سنڌي * Dmitry of Uglich@سنڌي * Alexander von Humboldt@سنڌي * Mary Stuart MacDougall@سنڌي * Suzy Covey@سنڌي * Aly Cissokho@سنڌي * Tolui@سنڌي * Auguste Boissonneau@سنڌي * Britney Spears@سنڌي * Jill Scott@سنڌي * William Anderson Coffin@سنڌي * Denzil Ibbetson@سنڌي * Abraham Maslow@سنڌي * Sarit Kraus@سنڌي * Eduardo Rodríguez Larreta@سنڌي * Charles Marie de La Condamine@سنڌي * Rustam Khamdamov@سنڌي * Carl-Heinz Greve@سنڌي * Charles Lewis Gazin@سنڌي * Monica S. Lam@سنڌي * Emperor Fei of Jin@سنڌي * Purple Schulz@سنڌي * Moaz Khatib@سنڌي * Walter Jens@سنڌي * Kimmo Savolainen@سنڌي * Alain Prost@سنڌي * Vaĺmien Aladaŭ@سنڌي * Abel of Denmark@سنڌي * Yuliya Zaripova@سنڌي * John Gillies@سنڌي * John Michael Talbot@سنڌي * Emperor Yizong of Western Xia@سنڌي * Henry Fonda@سنڌي * Edmund Hillary@سنڌي * Diana Ross@سنڌي * Leon Trotsky@سنڌي * Albert Windey@سنڌي * Jani Soininen@سنڌي * Darren Tulett@سنڌي * Maxine Hong Kingston@سنڌي * Claus Luthe@سنڌي * Osvaldo Sáez@سنڌي * Ante Pavelić@سنڌي * Mikhail Pavlov@سنڌي * Giovanni Bellini@سنڌي * Jasmin Šćuk@سنڌي * Frans Snyders@سنڌي * Dale Frail@سنڌي * Horace Barks@سنڌي * Pei Xingben@سنڌي * Manuel Escandón@سنڌي * Pamela Kyle Crossley@سنڌي * István Lichteneckert@سنڌي * Sergey Belyavsky@سنڌي * Lene Løseth@سنڌي * Oscar Fantenberg@سنڌي * Eliot Spitzer@سنڌي * Joe Hahn@سنڌي * Raoul Dufy@سنڌي * Artyom Kondrashkin@سنڌي * Sergey Nikolsky@سنڌي * Deng Xiaoping@سنڌي * Manuel II Palaiologos@سنڌي * Madison Keys@سنڌي * Teliana Pereira@سنڌي * Cleitus the Black@سنڌي * Jean Bartik@سنڌي * Stan Getz@سنڌي * Liang Qin@سنڌي * Oscar Robertson@سنڌي * Bernardo O'Higgins@سنڌي * Georg Quedens@سنڌي * Sarah Walker@سنڌي * Louis X of France@سنڌي * Christophe Bataille@سنڌي * Zdravko Tolimir@سنڌي * Amélie Lacoste@سنڌي * Isaac Asimov@سنڌي * Jack Nicholson@سنڌي * Melvil Dewey@سنڌي * Vanessa Branch@سنڌي * Peter Blume@سنڌي * Ludwig Hartmann@سنڌي * Alcimachus of Apollonia@سنڌي * Aubrey Addams@سنڌي * Jing Li@سنڌي * Lisa Murkowski@سنڌي * Ivo Lapenna@سنڌي * Kurt Von Hess@سنڌي * Corey Stoll@سنڌي * Patrick Janssens@سنڌي * Jack Sholder@سنڌي * Tibor Sekelj@سنڌي * Lindsay Davenport@سنڌي * Dallas Roberts@سنڌي * Ashley Blue@سنڌي * Kenneth Edgeworth@سنڌي * Eden Ben Basat@سنڌي * Cecil John Rhodes@سنڌي * Ivan Fuqua@سنڌي * Sattar Beheshti@سنڌي * Ayrton Senna@سنڌي * Gautier de Coincy@سنڌي * Murong Ping@سنڌي * Philip Hurepel@سنڌي * Steven Halko@سنڌي * Edmund H. Hansen@سنڌي * Alois Wünsche-Mitterecker@سنڌي * Edwin Grant Conklin@سنڌي * Sigamary Diarra@سنڌي * Emperor Wen of Sui@سنڌي * Haankhes@سنڌي * Sadeh@سنڌي * Madhubala@سنڌي * Gweltaz ar Fur@سنڌي * Rod Thomas@سنڌي * Tiberius II Constantine@سنڌي * Edgardo González@سنڌي * Paula Creamer@سنڌي * Yelena Isinbayeva@سنڌي * Karl Erckert@سنڌي * Stéphane Audran@سنڌي * Leanne Wood@سنڌي * Sergei Mishchenko@سنڌي * Ivan the Terrible@سنڌي * James Krüss@سنڌي * José María Ortiz de Mendíbil@سنڌي * Cathy Hudgins@سنڌي * Travis Stever@سنڌي * Iosif Bumagin@سنڌي * Marko Končar@سنڌي * Caroline Wozniacki@سنڌي * David Bowers@سنڌي * Emperor Yang of Sui@سنڌي * Otto Heinrich Frank@سنڌي * Vasily Belov@سنڌي * Laura Soveral@سنڌي * Han Fei@سنڌي * Tracy Morgan@سنڌي * Jerzy Janowicz@سنڌي * Nigar Jamal@سنڌي * Franz Jonas@سنڌي * Mari Alkatiri@سنڌي * Jennifer Capriati@سنڌي * David Petraeus@سنڌي * Reinaldo del Prette Lissot@سنڌي * Thomas Jane@سنڌي * Francesco Bacchiacca@سنڌي * Fra Bartolomeo@سنڌي * Emperor Jingzong of Western Xia@سنڌي * Jang Keun-suk@سنڌي * Akihito@سنڌي * Axl Rose@سنڌي * Ernst Keil@سنڌي * Ivory Joe Hunter@سنڌي * Adam Laxman@سنڌي * Franz Rohr von Denta@سنڌي * Sarah Churchill, Duchess of Marlborough@سنڌي * Klaus Störtebeker@سنڌي * Otto Dersch@سنڌي * William Thomas Hamilton@سنڌي * Gustav Hjalmarsson@سنڌي * Luiz Inácio Lula da Silva@سنڌي * Biljana Plavšić@سنڌي * Mary Fergusson@سنڌي * György Klapka@سنڌي * Barnum Brown@سنڌي * 50 Cent@سنڌي * Lila Kari@سنڌي * Paul Kletzki@سنڌي * Patrice Verchère@سنڌي * Emperor Chong of Han@سنڌي * Antonio Candreva@سنڌي * Ernst Löfstedt@سنڌي * Ana Cristina Cesar@سنڌي * David McClelland@سنڌي * Paavo Nuotio@سنڌي * Bertha von Suttner@سنڌي * Bertilo Wennergren@سنڌي * Thein Sein@سنڌي * Neville Chamberlain@سنڌي * John Frederick William Herschel@سنڌي * Jacob Markström@سنڌي * Yin Changheng@سنڌي * Xu Liangying@سنڌي * Karl Renner@سنڌي * Hugo Rasmussen@سنڌي * Natalya Antyukh@سنڌي * Anatoly Lunacharsky@سنڌي * Amenemhat III@سنڌي * Alan Foggon@سنڌي * Felix Solis@سنڌي * Maggie Hassan@سنڌي * Kimmo Yliriesto@سنڌي * Sonja Bernhardt@سنڌي * Tauno Käyhkö@سنڌي * Carrie Lam@سنڌي * Luboš Kohoutek@سنڌي * Greg Brady@سنڌي * Sarah Kay@سنڌي * Ludwig Ingwer Nommensen@سنڌي * Güyük Khan@سنڌي * Maria of Alania@سنڌي * Katsunori Nomura@سنڌي * Gaëtan Varenne@سنڌي * Audrius Stonys@سنڌي * Francis Drake@سنڌي * Ralph Barton Perry@سنڌي * Gertrude B. Elion@سنڌي * Ruhollah Khomeini@سنڌي * Jani Klinga@سنڌي * Ayurbarwada Buyantu Khan@سنڌي * Ryang Chun-hwa@سنڌي * Emperor Shengzong of Liao@سنڌي * José Luis Panizo@سنڌي * Oscar Goerke@سنڌي * Marissa Mayer@سنڌي * Gustav Roch@سنڌي * Emperor Ai of Han@سنڌي * Judi Dench@سنڌي * Wilfried Dietrich@سنڌي * József Navarrete@سنڌي * Emperor Daozong of Liao@سنڌي * Cynthia Dwork@سنڌي * Paul Bocuse@سنڌي * Ching Hai@سنڌي * Harry W. Holmes@سنڌي * Trygve Braarud@سنڌي * Kalle Palander@سنڌي * Anne Hutchinson@سنڌي * Charles Bolden@سنڌي * Emperor Aizong of Jin@سنڌي * Gábor Béla Fodor@سنڌي * Wilma Rudolph@سنڌي * Leopoldo Sáinz de la Maza@سنڌي * Davor Slamnig@سنڌي * Lara Gut-Behrami@سنڌي * Paulo Costanzo@سنڌي * Román Colón@سنڌي * Yousef Ahmed Masrahi@سنڌي * Leaford Bearskin@سنڌي * Robert Pattinson@سنڌي * Attila A. Tóth@سنڌي * Hubert Weise@سنڌي * Epifanio Fernández@سنڌي * Michael S. Hart@سنڌي * Dawn Harper-Nelson@سنڌي * Matthew Kavukatt@سنڌي * Sulaiman Ja'abari@سنڌي * Dmitry Puchkov@سنڌي * Gusti Ketuk Jelantik@سنڌي * Diane Souvaine@سنڌي * Emilio Butragueño@سنڌي * Masud II@سنڌي * DJ Laz@سنڌي * John Barrowman@سنڌي * Luise Rainer@سنڌي * Mona Løseth@سنڌي * Svetlana Boldykova@سنڌي * Roberto Benigni@سنڌي * Masiela Lusha@سنڌي * Charles X of France@سنڌي * Vital de Blois@سنڌي * Paco Campos@سنڌي * Teofilo Folengo@سنڌي * Antonina Makarova@سنڌي * Tony Romo@سنڌي * Nikita Khrushchev@سنڌي * Diane Greene@سنڌي * Ella Leivo@سنڌي * Carlos PenaVega@سنڌي * Eduard Hau@سنڌي * Ella Gjømle@سنڌي * Eugen Wacker@سنڌي * James Meredith@سنڌي * Varvara Myasnikova@سنڌي * Leo von Caprivi@سنڌي * Rosanna Davison@سنڌي * Vsevolod Konkin@سنڌي * Susan Owicki@سنڌي * Bori Tegin@سنڌي * Mary Russell, Duchess of Bedford@سنڌي * Attila@سنڌي * Hans Bradtke@سنڌي * Rudolf Thurneysen@سنڌي * Lisa Zane@سنڌي * William McLean Hamilton@سنڌي * Hugh Primas@سنڌي * Antonio Canova@سنڌي * Mietta@سنڌي * Raed Arafat@سنڌي * Christine Schürrer@سنڌي * John Amos Comenius@سنڌي * John F. Burns@سنڌي * Saturnino María Laspiur@سنڌي * Lorenzo Batlle Pacheco@سنڌي * Jean-Luc Mélenchon@سنڌي * Choi Yo-sam@سنڌي * Eusebio Kino@سنڌي * Peter Forsskål@سنڌي * Aleksi Perälä@سنڌي * Claudio Sanchez@سنڌي * Olga Kaniskina@سنڌي * Leonid Kmit@سنڌي * Elena Dementieva@سنڌي * Vicente Zarazúa@سنڌي * Pelagius@سنڌي * Bernard Perrut@سنڌي * Anne Aallonen@سنڌي * Mary Peters Fieser@سنڌي * Naroa Agirre@سنڌي * Bhavabhūti@سنڌي * André Honnorat@سنڌي * Victor Kullberg@سنڌي * Ran Masaki@سنڌي * Piia Suomalainen@سنڌي * Sabah I bin Jaber@سنڌي * Fritz Walter@سنڌي * Venus Williams@سنڌي * Aatto Pietikäinen@سنڌي * Jean-Baptiste Say@سنڌي * Paul VI@سنڌي * Alex Salmond@سنڌي * Beyoncé@سنڌي * Danilo Lekić@سنڌي * DeeDee Trotter@سنڌي * Ben Chifley@سنڌي * Fulgencio Berdugo@سنڌي * Jānis Skredelis@سنڌي * Rubén Plaza@سنڌي * Alexei Maximov@سنڌي * Estrella Cabeza Candela@سنڌي * Ann Druyan@سنڌي * Anne Condon@سنڌي * John Boehner@سنڌي * Pyotr Krasnov@سنڌي * Angela Devi@سنڌي * Jonas Mačiulis@سنڌي * Lucie Hradecká@سنڌي * Marina Weisband@سنڌي * Alfred Sauvy@سنڌي * Jean-Alain Fanchone@سنڌي * Stephen Frick@سنڌي * Dmitry Karbyshev@سنڌي * Ayila Yussuf@سنڌي * Boris Pasternak@سنڌي * Wilma Olson@سنڌي * Hippoliet Van Peene@سنڌي * Pierre Dørge@سنڌي * Wim Eijk@سنڌي * Schné@سنڌي * Victor Sadler@سنڌي * Thomas E. Ackerman@سنڌي * Qianlong Emperor@سنڌي * David Gigliotti@سنڌي * George Tchobanoglous@سنڌي * Nathaniel Buzolic@سنڌي * Emperor Taizu of Liao@سنڌي * Konstantin Tsiolkovsky@سنڌي * Joonas Ikonen@سنڌي * Herbert Hoover@سنڌي * Evi Nemeth@سنڌي * Heorhiy V. Zaborsky@سنڌي * Samuel Alito@سنڌي * Jan Stanisław Sapieha@سنڌي * Lindsay Lee-Waters@سنڌي * Hermannus Alemannus@سنڌي * Loek Geeraedts@سنڌي * Emperor Huanzong of Western Xia@سنڌي * Anita Borg@سنڌي * Erkki Pukka@سنڌي * Austregésilo de Athayde@سنڌي * Rihanna@سنڌي * Jan de Kreek@سنڌي * Antero Immonen@سنڌي * Anne Hamilton@سنڌي * Axelle Lemaire@سنڌي * Francesco Filelfo@سنڌي * Veli Paloheimo@سنڌي * Alexia Massalin@سنڌي * Sergej Šalamon@سنڌي * Eduard Schwyzer@سنڌي * Thore Christian Elias Fries@سنڌي * Louise Nevelson@سنڌي * Tiki Gelana@سنڌي * Jonathan Bond@سنڌي * Jeanne Villepreux-Power@سنڌي * Engratia@سنڌي * Saint Peter@سنڌي * Štefan Michieli@سنڌي * Anton Eleutherius Sauter@سنڌي * Pavel Zhitkov@سنڌي * Rolando Tucker@سنڌي * Jarkko Nieminen@سنڌي * Peter Lilley@سنڌي * Gunnar Brands@سنڌي * Koray Günter@سنڌي * Alessandro Matri@سنڌي * Janne Ahonen@سنڌي * Emperor Hui of Jin@سنڌي * Seti II@سنڌي * Chang Dsu Yao@سنڌي * André Cluysenaar@سنڌي * Sergey Petrovich Botkin@سنڌي * Aad Davidsen Kløve@سنڌي * Emperor Duzong of Song@سنڌي * Ptolemy II Philadelphus@سنڌي * Petra Kvitová@سنڌي * Kevin Durant@سنڌي * Christophe Guilloteau@سنڌي * Leon Allen White@سنڌي * Jessica Ennis-Hill@سنڌي * Trdat the Architect@سنڌي * Dana Ron@سنڌي * Bill Tarmey@سنڌي * Essi Laine@سنڌي * Hugo Pratt@سنڌي * Laura Chiesa@سنڌي * Johan Frederik Sartz@سنڌي * Charles Bally@سنڌي * Pekka Niemelä@سنڌي * Abdullah Avcı@سنڌي * Alfred Malherbe@سنڌي * Édouard Belin@سنڌي * Muhammad bin Sabah Al-Sabah@سنڌي * Emīlija Benjamiņa@سنڌي * Prosper Poullet@سنڌي * Mykolas Sleževičius@سنڌي * Alexander Gode@سنڌي * Alexios V Doukas@سنڌي * András Fáy@سنڌي * Óscar Míguez@سنڌي * Horace@سنڌي * Rhoda Griffis@سنڌي * Olive Dennis@سنڌي * Rachel Unitt@سنڌي * Hayam Wuruk@سنڌي * Ānanda@سنڌي * Izyurov Anatoly Stepanovich@سنڌي * Cicinho@سنڌي * Nedo Nadi@سنڌي * Josh Sussman@سنڌي * Andronikos V Palaiologos@سنڌي * Theodore Wharton@سنڌي * Reka Zsofia Lazăr-Szabo@سنڌي * Hwang Sun-won@سنڌي * Valérie Barlois-Mevel-Leroux@سنڌي * Anna Nordqvist@سنڌي * John M. Clayton@سنڌي * Master of Egerton@سنڌي * Ptolemy VI@سنڌي * Dominique Pinon@سنڌي * Boris Vian@سنڌي * Siegfried Marcus@سنڌي * Andrea Sestini Hlaváčková@سنڌي * Theodor Siebs@سنڌي * Edward VII@سنڌي * Iván Domínguez@سنڌي * Henry Taaffe@سنڌي * Tina Fey@سنڌي * Bud Abbott@سنڌي * Danny DeVito@سنڌي * Chang Wanquan@سنڌي * Fran Lebowitz@سنڌي * Margot Frank@سنڌي * Emperor Xuanzong of Jin@سنڌي * Maria Kirilenko@سنڌي * Jean-Martin Charcot@سنڌي * John Clayton@سنڌي * Emperor Zhi of Han@سنڌي * Nadine Strossen@سنڌي * Henri Nouvel@سنڌي * Ettore Romagnoli@سنڌي * Sándor Szathmári@سنڌي * Matthew Lillard@سنڌي * Kathleen Lonsdale@سنڌي * Eric Saade@سنڌي * Probal Dasgupta@سنڌي * Catherine I of Russia@سنڌي * Gabrielle Aplin@سنڌي * Paul Münch@سنڌي * Paul Haarhuis@سنڌي * Emiliano Sala@سنڌي * Ivan Nosenko@سنڌي * Senusret II@سنڌي * Trixi Worrack@سنڌي * Han Moo-hyup@سنڌي * Bernat Fenollar@سنڌي * Emperor Zhang of Han@سنڌي * Donato Bramante@سنڌي * Tulsi Gabbard@سنڌي * Almen Abdi@سنڌي * Keith Padgett@سنڌي * Emperor Taizong of Song@سنڌي * Dan O'Brien@سنڌي * Hector Hodler@سنڌي * Casimir Funk@سنڌي * Oleksandr Horyainov@سنڌي * Johan Heinrich Georg Irminger@سنڌي * Jenson Button@سنڌي * Hugues III d'Oisy@سنڌي * Karl Hans Albrecht@سنڌي * Sima Guang@سنڌي rmgy998iztvbvlui9a6366eyv93x3l1 2 95815 375142 2026-05-01T11:29:51Z Kaleem Bhatti 10383 Kaleem Bhatti صفحي [[واپرائيندڙ:YourUsername/Missing Articles]] کي [[واپرائيندڙ:User:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] ڏانھن چوريو 375142 wikitext text/x-wiki #چوريو [[واپرائيندڙ:User:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] hdlet3w75uwks18x5042u7ix6r9d2ry 2 95816 375144 2026-05-01T11:30:40Z Kaleem Bhatti 10383 Kaleem Bhatti صفحي [[واپرائيندڙ:User:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] کي [[واپرائيندڙ:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] ڏانھن چوريو 375144 wikitext text/x-wiki #چوريو [[واپرائيندڙ:Kaleem Bhatti/Missing Articles]] 9jd8bnvj13jzob8i9udwrumwqsy5qw8 10 95817 375146 2026-05-01T11:41:00Z Intisar Ali 8681 نئون صفحو: {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{tsh|wktl}} {{Lua|Module:Wikt-lang}} {{Language templates}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل هنڌ تي شامل ڪريو ۽ interwikis Wikidata تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{tlb|Wikt-lang}} سانچو لاڳاپيل [[وڪي لغت|وڪشنري]] داخلا جي صحيح سيڪشن ڏانهن لنڪ ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو پاڻمرادو صحيح انگريز... 375146 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{High-use}} {{tsh|wktl}} {{Lua|Module:Wikt-lang}} {{Language templates}} <!-- مهرباني ڪري زمرا هيٺ ڏنل هنڌ تي شامل ڪريو ۽ interwikis Wikidata تي شامل ڪريو (ڏسو [[وڪيپيڊيا:Wikidata]]) --> {{tlb|Wikt-lang}} سانچو لاڳاپيل [[وڪي لغت|وڪشنري]] داخلا جي صحيح سيڪشن ڏانهن لنڪ ٺاهي ٿو، ڇاڪاڻ ته اهو پاڻمرادو صحيح انگريزي وڪشنري داخلا کي سڃاڻي ٿو، ترشا يا ٿلھا هٽائي، ۽ [[اعرابي نشانن]] ۽ انهن اکرن کي هٽائي يا تبديل ڪري ٿو جيڪي انگريزي وڪشنري جي داخلا نالن ۾ استعمال نٿا ٿين۔ اهو انهن ٻولين لاءِ italics پڻ شامل ڪري ٿو جيڪي لاطيني الفابيٽ استعمال ڪن ٿيون (ڏسو [[MOS:FOREIGNITALIC]])۔ غير لاطيني رسم الخط استعمال ڪندڙ ٻولين لاءِ italics کي {{em|آن}} نٿو ڪري سگهجي، پر {{para|i|-}} پيراميٽر استعمال ڪري ان کي {{em|بند}} ڪري سگهجي ٿو۔ اهو ٽيبلن ۾ مفيد آهي، جتي ترشا لفظ اڪثر غير ضروري هوندا آهن۔ هي سانچو وڪشنري جي [[Wikt: وڪشنري:نئين سر جوڙيل لفظ|''نئين جوڙجڪ:'' نيم اسپيس]] ڏانهن به لنڪ ڪري سگهي ٿو، جتي نئين جوڙجڪ وارين ٻولين جون داخلائون رکيل آهن، يا [[Wikt:مدد:ضميما|''ضميمو:'' نيم اسپيس]] ڏانهن، جتي ڪجهه ٺهيل ٻولين (جهڙوڪ [[لوجبان]]) جون داخلائون هونديون آهن، جيڪڏهن انهن بابت ڊيٽا [[ماڊيول:Wikt-lang]] ۾ موجود هجي، جيڪو [[ماڊيول:Wikt-lang/data]] تي موجود آهي۔ == استعمال == هي سانچو هڪ ٻولي ڪوڊ ۽ هڪ يا ٻه لفظ وٺي ٿو، ۽ لاڳاپيل وڪشنري داخلا جي صحيح سيڪشن ڏانهن لنڪ ٺاهي ٿو۔ جيڪڏهن ٻه لفظ ڏنا وڃن، ته اهو [[وڪيپيڊيا:Piped link|پائپ ٿيل لنڪ]] وانگر ڪم ڪري ٿو: پهريون لفظ داخلا جو نالو هوندو، جڏهن ته ٻيو لفظ ڏيکاريل متن طور ڪم ڪندو۔ * {{Tlx|Wikt-lang|<lang code>|<Wiktionary entry>|<Text displayed>|i}} متن italics ۾ ڏيکاريو ويندو جيڪڏهن اهو لاطيني اکرن تي مشتمل هجي يا ٻولي ڪوڊ ۾ <code>Latn</code> رسم الخط شامل هجي، جيستائين {{para|italics|-}} يا {{para|i|-}} سان italics بند نه ڪيو وڃي۔ == پيراميٽر == {| class="wikitable" |+ سانچي جا پيراميٽر |- ! پيراميٽر ! وضاحت |- ! 1 | متن جي ٻولي جي سڃاڻپ ڪندڙ ڪوڊ، هيٺين مان ڪنهن به صورت ۾: * [[آء ايس او 639]] [[آء ايس او 639-2 ڪوڊن جي فهرست|ٻولي ڪوڊ]] (2 يا 3 اکر)، * آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ ۽ 4-اکري [[آء ايس او 15924]] رسم الخط ڪوڊ، [[ھائفن]] (-) سان جدا، * [[wikt:Wiktionary:Languages#Language codes|Wiktionary خاص ڪوڊ]]، يا * وڪيپيڊيا ڪوڊ، جنهن ۾ آء ايس او 639 ٻولي ڪوڊ، <code>x</code> ۽ هڪ يا وڌيڪ ذاتي-استعمال وارا ذيلي ٽيگ شامل هجن (ھائفن سان جدا)، اهڙي ٻولي جي نمائندگي لاءِ جنهن کي معياري ٻولي ٽيگ مقرر نه ڪيو ويو هجي، جهڙوڪ <code>cel-x-proto</code> ([[پروٽو-ڪيلٽڪ]])۔ علائقائي ۽ متبادل ذيلي ٽيگن جي حمايت ناهي، ڇاڪاڻ ته انهن کي وڪشنري ٻولي ٽيگ سان گڏ سنڀالڻ مشڪل آهي (جهڙوڪ <code>ine-pro</code>)۔ |- ! 2 | وڪشنري تي لنڪ ڪرڻ لاءِ داخلا۔ |- ! 3 | اختياري۔ ڏيکاريل متن، جيڪڏهن اهو اصل داخلا کان مختلف هجي۔ |- ! italic | اختياري۔ {{para|italic|no}} يا {{para|italic|-}} استعمال ڪري ترشا لفظ بند ڪريو۔ |} ===سانچائي ڊيٽا=== {{Collapse top|title=[[وڪيپيڊيا:TemplateData|TemplateData]] دستاويز، جيڪو [[وڪيپيڊيا:VisualEditor|VisualEditor]] ۽ ٻين اوزارن ۾ استعمال ٿئي ٿو}} {{TemplateData header|noheader=1}} <templatedata> { "params": { "1": { "label": "ٻولي ڪوڊ", "type": "line", "required": true, "description": "ISO 639 ٻولي ڪوڊ (2 يا 3 اکر) جيڪو متن جي ٻولي ڏيکاري ٿو", "example": "'en', 'zh', 'fr', 'enm', 'la', 'sco', 'es'" }, "2": { "label": "Wiktionary داخلا", "type": "string", "required": true, "description": "Wiktionary تي لنڪ ڪرڻ لاءِ داخلا", "example": "an apple a day keeps the doctor away" }, "3": { "label": "ڏيکاريل متن", "type": "string", "description": "ڏيکاريل متن، جيڪڏهن اهو اصل لفظ کان مختلف هجي", "example": "an apple a day" }, "italic": { "aliases": [ "italics", "i" ], "label": "italics بند ڪريو", "type": "string", "description": "ڇا متن کي italics نه ڪيو وڃي", "example": "no" } }, "format": "inline" } </templatedata> {{Collapse bottom}} == مثال == * {{Tlx|Wikt-lang|en|language|languages}} → {{Wikt-lang|en|language|languages}} * {{Tlx|Wikt-lang|ru|язы́к}} → {{Wikt-lang|ru|язы́к}} * {{Tlx|Wikt-lang|la|Latīnus|italic{{=}}no}} → {{Wikt-lang|la|Latīnus|italic=no}} * {{Tlx|Wikt-lang|la|Latīnus|i{{=}}-}} → {{Wikt-lang|la|Latīnus|i=-}} == مدد == جيڪڏهن توهان هي سانچو استعمال ڪريو ۽ ڪا غلطي اچي، ۽ توهان کي سمجهه ۾ نه اچي ته ان کي ڪيئن درست ڪيو وڃي، ته مهرباني ڪري [[ماڊيول ڳالھ ٻولھ:Wikt-lang]] تي وڃي پيغام ڇڏيو۔ == پڻ ڏسو == * {{tl|Linktext}} * {{tl|Lang}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- زمرا هتي شامل ڪريو --> [[زمرو: وڪشنري لنڪ سانچا]] [[زمرو:وڪيپيڊيا گهڻ-ٻولي حمايت سانچا]] }}</includeonly> f4ugzbo88ahrp7e3x18gchk3sudqotc