Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 0 2488 42579180 42558203 2026-04-07T10:18:59Z Scip. 96161 /* Antonin Pije i Marko Aurelije, 138. - 180. */ + 42579180 wikitext text/x-wiki {{Rimska vlada}} '''Rimsko Carstvo''' uobičajeni je naziv za rimsku državu nakon što ju je preustrojio Oktavijan [[August]] u zadnja tri desetljeća prije Krista. Iako je Rim imao [[rimski imperij|imperij]] stoljećima prije Augustove samovlade, predaugustovska država se obično naziva [[Rimska Republika|Rimskom Republikom]]. Rimsko Carstvo je upravljalo svim [[helenizam|heleniziranim]]l državama na [[Sredozemlje|Sredozemlju]], kao i [[Kelti|keltskim]] područjima sjeverne [[Europa|Europe]]. Zadnji zapadni rimski car zbačen je [[476]]. godine, ali tada je istočnim područjima već vladao drugi car sa sjedištem u [[Konstantinopol]]u. [[Istočno Rimsko Carstvo]] i dalje je postojalo, iako se postupno smanjivalo, sve do [[1453]]. godine, kad su [[Otomansko Carstvo|Turci]] osvojili Konstantinopolj. Kasnije države na zapadu ([[Franačka|Franačko]] Kraljevstvo i [[Sveto Rimsko Carstvo]]) i na istoku ([[Rusija|ruski]] carevi) koristile su rimsko državničko nazivlje sve do modernog doba. [[Datoteka:Map of the Roman Empire at its height.svg|thumb|250px|Rimsko Carstvo ([[117]])]] Golemo naslijeđe Rimskog Carstva vidi se i danas u zapadnjačkim institucijama, pravu, arhitekturi i mnogim drugim područjima života. Vidi i: [[Rimska kultura]], [[Istočno rimsko carstvo]] == Uspon Augusta, prvog cara == [[Datoteka:Statue-Augustus.jpg|mini|levo|''Avgust od Prima Porte'', rani prvi vek nove ere.]] [[Datoteka:Castro Battle of Actium.jpg|mini|levo|Barokna slika Bitke kod Akcijuma. Lorenco A. Kastro, 1672. Mornarički muzej u [[Grinič]]u, [[Ujedinjeno Kraljevstvo]].]] Kad je propala [[Rimska Republika]] ([[509. pne.]] - [[31. pne.]]), [[August|Gaj Oktavijan]], [[Gaj Julije Cezar|Cezarov]] pranećak, učvrstio je svoj položaj pobjedom nad jedinim preostalim protivnikom, [[Marko Antonije|Markom Antonijem]], u bitki kod [[Akcij]]a 31. godine prije Krista. Dotadašnji su događaji radili u njegovu korist: [[Rim]] je zbog građanskog rata bio u kaosu. Osim toga, Rim nije bio spreman prihvatiti vlast [[despot]]a. Oktavijan je bio lukav čovjek. Prvo je raspustio vojsku i organizirao izbore. Izabran je na moćan položaj [[konzul]]a. Godine [[27. pne.]] službeno je vratio vlast rimskom [[senat]]u, te je ponudio da se odrekne svoje vojne premoći i vlasti nad [[Egipat|Egiptom]]. Ne samo da je Senat odbio njegovu ponudu, nego mu je prepustio i [[Hispanija|Hispaniju]], [[Galija (oblast)|Galiju]] i [[Sirija|Siriju]]. Malo nakon toga, Senat mu je dodijelio naslov [[August]]a. Ipak, August je znao da mu položaj konzula neće donijeti apsolutnu moć. Godine [[23. pne.]] odstupio je s tog položaja kako bi stekao druga dva. Kao prvo, postao je [[tribun]], što mu je omogućilo da saziva senat kad god hoće i određuje predmete za raspravu. S obzirom da je položaj tribuna tradicionalno bio vezan uz narod, Augustova je moć dodatno narasla. Kao drugo, stekao je nove ovlasti u obliku "imperijalne" moći, što je značilo da ima vrhovnu vlast u svim pitanjima teritorijalne uprave. Godina [[23. pne.]] obično se računa kao godina kad je August postao [[rimski car]]. Ipak, više je volio građanske naslove ''Princeps'' i "Prvi građanin". Kao car, August je hladnokrvno i efikasno uredio svoje carstvo; njegove su izuzetne sposobnosti velikim dijelom zaslužne što se Rimsko Carstvo održalo tako dugo. Uveo je standardizirani novac i [[porez]]e; izgradio je birokratsku strukturu od [[vitez]]ova i slobodnjaka (bivših robova). Vojnicima je uredio mirovine. Bio je vješt [[propaganda|propagandist]]. Dobio je potporu rimske književnosti kad je postao pokrovitelj pjesnika [[Horacije|Horacija]], [[Livije|Livija]] i nadasve [[Vergilije|Vergilija]]. Da se svidi narodu, koristio je igre i posebne događaje koji su slavili njega i njegovu obitelj. August je osnovao i prve profesionalne vatrogasce na svijetu, te je u Rimu uveo profesionalnu policiju. Kao apsolutni vladar Carstva, imenovao je svog nasljednika. Tako je vratio običaj koji je odbačen još pri osnutku Rimske Republike kao sramotan. U početku je to trebao biti Marcel, sin njegove sestre, koji se oženio Augustovom kćeri Julijom. Marcel je umro [[23. pne.]] zbog trovanja hranom. Kasniji su povjesničari tvrdili da je Marcela, kao i razne druge članove carske obitelji, otrovala Augustova žena [[Livija Drusila]], ali to su obična nagađanja. Nakon Marcelove smrti August je dao kćer [[Marko Vipsanije Agripa|Marku Agripi]], koji mu je bio desna ruka. Iz tog je braka poteklo petero djece, tri sina i dvije kćeri: [[Gaj Cezar]], [[Lucije Cezar]], [[Julija Mlađa]], [[Agripina Starija]] i [[Postum Agripa]] (ime "Postum" znači da je dijete rođeno nakon očeve smrti). August je usvojio dvoje najstarije djece, čime je postalo očito da ih želi kao nasljednike. Pokazao se širokogrudnim i kao očuh, prema Livijinoj djeci iz prvog braka, [[Neron Klaudije Druz Germanik|Germaniku]] i [[Tiberije|Tiberiju]] Klaudiju, nakon što su osvojili velik dio Srednje [[Europa|Europe]]. Agripa je umro [[12. pne.]], a Livijin sin Tiberije se razveo i oženio za Agripinu udovicu. Tiberije je sudjelovao u Augustovoj tribunskoj vlasti, ali ubrzo se povukao. Nakon što su i Gaj i Lucije umrli u ranoj dobi ([[4]]. n.e. odnosno [[2]]. n.e.), te kako mu je brat Druz umro još ranije ([[9. pne.]]), Tiberije je pozvan natrag u Rim, gdje ga je August posvojio. August je umro [[19. kolovoza]] [[14]]. godine poslije Krista. Ubrzo ga je senat proglasio bogom i uvrstio u [[panteon]] rimskih bogova. Postum Agripa i Tiberije su proglašeni nasljednicima. Postum, koji je tada već bio u izgnanstvu, odmah je ubijen. Ne zna se tko je zapovjedio njegovu smrt, ali Tiberije je sada imao odriješene ruke da preuzme istu vlast kakvu mu je imao očuh. == Avgustovi naslednici: Julijevci-Klaudijevci == === Tiberije, 14. - 37. n.e. === [[Datoteka:Tiberius NyCarlsberg01.jpg|mini|Bista imperatora Tiberija, muzej u Kopenhagenu]] Tiberije je bio izuzetno uspešan general, osvojio je Panoniju, Dalmaciju i Reciju a privremeno i delove Germanije, time uspostavljajući temelje severne granice carstva, ali je ostao upamćen kao mračan, povučen i sumoran vladar koji zapravo i nije želeo da postane car. Plinije Stariji Tiberija naziva ''tristissimus hominum'' „najsumornijim među ljudima“.<ref>Pliny the Elder, Natural Histories XXVIII.5.23http://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/28*.html#v</ref>{{sfn|Capes|1897|pp=71}} Nakon smrti sina Druza Mlađeg, [[23]]. godine, Tiberije je postao još povučeniji da bi se [[26]]. povukao iz Rima na ostrvo [[Kapri]], prepustivši administraciju carstva beskrupuloznom [[Lucije Elije Sejan|Luciju Eliju Sejanu]] i [[Kvint Nevije Makron|Kvintu Neviju Makronu]]. Upravo je po hrišćanskoj tradiciji za vreme Tiberijeve vladavine, u provinciji [[Judeja|Judeji]], [[Isus]] razapet po naređenju [[Pontije Pilat|Pontija Pilata]]. Tiberije je, početku svoje vladavine pokušao da igra istu ulogu kao Avgust, prikazujući sebe kao nevoljnog javnog službenika, koji nije želeo ništa više do da služi državi.<ref>Seager 2005. pp. 44—45.</ref> Dugo se opirao da prihvati titulu princepsa ali je na kraju ipak prihvatio moći koje mu je senat izglasao, međutim, uporno je odbijao da prihvati titule Oca Nacije, Imperatora i Avgusta.<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius</ref> Izgleda da je Tiberije verovao da senat i država treba da vode poslove bez njegovog učešća. Tokom početnih godina vladavine, Tiberije je želeo da senat deluje samostalno umesto kao telo koje prosto odobrava sve njegove odluke, kao što je bio slučaj pod Avgustom. Prema Tacitu, Tiberije se podsmevao senatu, govoreći o senatorima kao „LJudima pogodnim da budu robovi."<ref>Tacitus, Annals III.65</ref> [[Datoteka:MSR - Germanicus Inv. 30010.jpg|mini|levo|Bista Germanika.]] Godine [[19]]. okrivili su ga za smrt njegovog sinovca, slavnog [[Germanik Julije Cezar|Germanika]]. Germanik je bio veoma popularan vojskovođa, pre svega zbog kratke kampanje koju je predvodio, vodeći legije preko Rajne kada je okupirao teriroriju sve do Elbe. Prilikom tog pohoda, Germanik je povratio rimske ratne zastave koje su pale u ruke Germana nakon bitke kod Teuteborške šume, kada su tri legije i nekoliko pomoćnih kohorti uhvaćene u zasedu i potpuno uništene.<ref>Tacitus, Annals II.41</ref> Germanik je tako uspeo da zada težak udarac neprijateljima Rima, suzbije pobune legija u Panoniji i Germaniji i vrati izgubljene zastave u Rim. Ovo je uvećalo njegovu slavu i učinilo ga popularnim herojem među narodom.<ref>Shotter, 35–37.</ref> Po povratku u Rim, 17. godine<ref>Tacitus, Annals II.26</ref>, Germanik je proslavio trijumf, prvi nakon onog koji je priredio sam Avgust, još 29. p. n. e. Zbog uspeha, Germaniku su povereni poslovi na istoku carstva i bilo je jasno da je on Tiberijev naslednik.<ref>Tacitus, Annals II.43</ref> Samo godinu dana nakon toga, Germanik je otrovan u Antiohiji. Gnej Kalpurnije Pizon, guverner Sirije, optužen je za njegovo ubistvo. Tokom suđenja, Pizon je izvršio samoubistvo<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Tiberius 52</ref><ref>Tacitus, Annals III.15</ref> čime Germanikova smrt, i mogući motiv njegovog ubice, ostaje nerešena. Germanikova smrt izazvala je opštu žalost u Rimu a Tiberije je često optuživan da je naručio njegovo ubistvo, osećajući se ugroženim usled sve veće popularnosti koju je Germanik uživao. Nakon ovih događaja, izgleda da se Tiberije umorio od Rima i politike.<ref>Tacitus, Annals III.56</ref> Njegova putovanja izvan Rima postajula su sve češća a počeo je deliti segmente vlasti sa sinom Druzom, ali, nakon njegove iznenadne smrti, Tiberije se još više povukao u sebe i postao veoma rezervisan, da bi se naposletku trajno povukao iz Rima na ostrvo Kapri.<ref name="automatski generisano1">Tacitus, Annals IV.67</ref> Sejan, koji je služio carskoj porodici već dvadeset godina, postao je pretorijanski prefekt još 15. godine. Tiberije je postajao sve zavisniji od Sejana i njegovih pretorijanaca i prefektova moć neprekidno je rasla. Sinovljeva smrt uzdigla je Sejana kao najbližeg Tiberijevog saradnika kome je najviše verovao. Nakon Tiberijevog povlačenja, mehanizmi vlasti nalazili su se u Sejanovim rukama<ref name="automatski generisano1" />, ipak, on nije bio Tiberijev naslednik i 25. tražio je od Tiberija da se oženi sa njegovom nećakom [[Livila|Livilom]], čime bi postao član carske porodice. Tiberije još uvek nije bio spreman da prihvati njegov zahtev i Sejan se privremeno povukao. Sejan je kontrolisao komunikaciju Tiberija sa [[Rimski senat|senatom]] i informacije koje je Tiberije dobijao iz Rima, i obratno. Prisustvo Tiberijeve ostarele majke Livije, na neko vreme obuzdalo je Sejanovu moć, njena smrt 29. godine promenila je sve. Sejan je otpočeo seriju čistki, usmerenih protiv istaknutih senatora i članova reda vitezova (equites). Germanikova udovica, [[Agripina Starija]] i dvojica njenih sinova, [[Neron Cezar]] i [[Druz Cezar]] uhapšeni su i prognani 30. godine da bi kasnije umrli pod sumnjivim okolnostima. Nakon Sejanovih čistki, jedini preostali članovi Agripinine i Germanikove porodice bili su Gaj (Kaligula), Agripina Mlađa, Julija [[Druzila]] i Julija Livila. Godine 31. Sejan je bio [[konzul]] sa Tiberijem kada je otpočeo svoj pohod na najvišu moć u državi. Pokušao je sebe da postavi za regenta da bi naposletku, sa Livilom - kasnije je otkriveno da je su on i Livila bili u dugogodišnjoj tajnoj vezi - skovao zaveru za Tiberijevo zbacivanje. Naposletku Sejan je i sam nastrado - careva paranoja, koju je tako spretno koristio u svom interesu, okrenula se protiv njega. 31. pozvan je u senat gde je pročitano Tiberijevo pismo koje je osućivalo Sejana i tražilo njegovo brzo pogubljenje. Sejanu i njegovim pristalicama je suđeno nakon čega su pogubljeni. Tiberijev bes nije se tu zaustavio, prema Tacitovim opisima, usledila su pogubljenja svih koji su bili osumnjičeni kao Sejanovi saradnici. Sejanova strahovlada i Tiberijeva suđenja za izdaju koja su usledila, ostavila su veliku mrlju na imperatorovoj reputaciji. Tiberije je umro u Mizenumu, 16. marta 37. u 77. godini. Senat je odbio da pokojnom caru dodeli božanske počasti; rulja je izašla na ulice uz pokliče: „U Tibar sa Tiberijem!" aludirajući na običaj da se tela kriminalaca bacaju u reku.<ref>Death of Tiberius: Tacitus Annals 6.50; Dio 58.28.1–4; Suetinus Tiberius 73, Gaius 12.2–3; Josephus AJ 18.225.</ref> Ipak, Tiberijevi ostaci kremirani su bez pompe a zatim položeni u Avgustov mauzolej. Tiberija je nasledio Gaj, poznatiji kao Kaligula, jedini preživeli Germanikov sin, iako je prema Tiberijevom testamentu Gaj i Tiberije Gemel - imperatorov unuk - trebalo da budu zajednički vladari. === Kaligula, 37. - 41. === Iako pojedini istoričari sumnjaju da je [[Kaligula]] bio umešan u Tiberijevu smrt, verovatno je da je stari car umro prirodnom smrću. Pretorijanski prefeket Makron, igrao je ključnu ulogu u obezbeđivanju Kaligulinog prestola. Kaligula je prihvatio moći principata koje mu je senat poverio i 28. marta ušao u Rim gde ga je pozdravila oduševljena masa.<ref>Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Kaligula</ref> Pošto je bio sin omiljenog Germanika, Kaligula je opisan kao prvi car kome su se divili svi na celom svetu.<ref>[http://II.10. Filon Aleksandrijski, Poslanstvo Gaju]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kaligulina vladavina počela je dobro, njegovi prvi postupci bili su velikodušni, mada većinom politički motovisani.<ref name="automatski generisano3">Kasije Dion, Istorija Rima</ref> Prekinuo progone, dao bonuse vojsci uključujući i pretorijance i spalio zapise Tiberijevih dostavljača ali i priredio raskošne spektakle i velike gladijatorske igre.<ref>[http://LIX.1 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kaligula je prikupio posmrtne ostatke svoje majke i braće i položio ih u Avgustov mauzolej.<ref>[http://LIX.3 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> [[Datoteka:Gaius Caesar Caligula.jpg|mini|levo|Bista Kaligule. Muzej Kopenhagenu.]] Međutim, nekoliko antičkih istoričara navodi da se Kaligula promenio nakon bolesti [[37]]. godine, samo nekoliko meseci po dolasku na vlast. Kaligula je možda imao [[epilepsija|padavicu]], ali svakako je izgubio razum. Ubrzo je pogubljen njegov rođak i usvojeni sin, Tiberije Gemel, pogubljeni su i Kaligulin svekar i zet a njegov ujak Klaudije pošteđen je samo zbog toga što ga je Kaligula zadržao kao predmet podsmeha. Kaligulina omiljena sestra, Julija Druzila, umrla je 38. usled groznice dok su njegove dve preostale sestre, Julila i Agripina Mlađa, prognane. Tokom svoje vladavine, Kaligula je pokrenuo mnogo građevinskih poduhvata. Obnovio je luke u Regijumu i na Siciliji, završio izgradnju Avgustovog hrama i Pompejevog pozorišta ali i počeo izgradnju dva nova akvadukta, koja je [[Plinije Stariji]] smatrao čudima tehnike.<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 21, Life of Claudius 20; Pliny the Elder, Natural History XXXVI.122.</ref> Takođe je izgradio veliko trkalište i morem dopremio obelisk iz Egipta (danas poznat kao Vatikanski Obelisk) koji je postavio u samom centru Rima.<ref>Pliny the Elder, Natural History XVI.76.</ref> [[Datoteka:Vatican obelisk.jpg|mini|Vatikanski Obelisk koji je Kaligula iz Egipta preneo u Rim.]] Međutim, Kaligulini odnosi sa senatom pogoršali su se<ref>Cassius Dio, Roman History LIX.16; Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 30.</ref>, car je ponovo aktivirao Tiberijeve zapise o izdaji i pokrenuo talas istraga i suđenja. Zamenio je konzula a nekoliko senatora je pogubljeno. Svetonije prenosi kako su neki senatori bili poniženi i primorani da trče za Kaligulinim kočijama.<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 26.</ref> Povrh svega, Kaligula je počeo da se pojavljuje u javnosti odeven poput Herkulesa, Merkura, Venere i Dijane<ref>Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius XI–XV.</ref> i počeo o sebi da govori kao o bogu. Uskoro je Kaligula zahtevao da bude poštovan kao bog, glave božanstava u hramovima uklanjane su i zamenjivane Kaligulinim. U Judeji je umalo izbio ustanak kada je Kaligula naredio da njegova statua bude postavljena u Jerusalimskom hramu.<ref>Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius XXX.203.</ref> Kaligula se nije tu zaustavio, od senatora je zahtevao da ga poštuju kao živog boga. Mnogi antički istoričari opisiju Kaligulu kao ludog, besnog i sklonog preteranom trošenju i seksu.<ref>Seneca the Younger, On Anger xviii.1, On Anger III.xviii.1; On the Shortness of Life xviii.5; Philo of Alexandria, On the Embassy to Gaius XXIX.</ref> Optuživan je da je spavao sa suprugama drugih ljudi nakon čega se time hvalio.<ref>Seneca the Younger, On Firmness xviii.1.</ref> Kasniji izvori, istoričari Seneka i Kasije Dion, daju dodadne opise Kaligulinog ludila, tvrdeći kako je Kaligula imao incest sa sve tri sestre i prostituisao ih drugim ljudima,<ref>Cassius Dio, Roman History LIX.11, LIX.22; Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 24.</ref> kao i da je slao vojnike na sulude vežbe, pretvorio palatu u bordel<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 41.</ref> i, kao najpoznatije, planirao ili obećao da će učiniti svog konja, Incitata, senatorom<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 55; Cassius Dio, Roman History LIX.14.</ref> i zapravo ga postavio za sveštenika. Validnost ovih tvrdnji je diskutabilna, budući da su u rimskoj političkoj kulturi, ludilo i seksualna perverzija često poistovećivana sa lošim upravljanjem.<ref>Younger, John G. (2005). Sex in the Ancient World from A to Z. Routledge. xvi. {{ISBN|0-415-24252-5}}.</ref> Kaligulina vladavina opisivana je kao izrazito surova prema senatorima, plemstvu i članovima reda vitezova što je dovelo do nekoliko zavera uperenih protiv imperatora. Na kraju, uspešno ubistvo isplanirali su članovi pretorijanske garde koje je predvodio [[Kasije Hereja]].<ref>osephus, Antiquities of the Jews XIX.1.3.</ref> 22. januara 41. (Svetonije događaj smešta 24.) Hereja i ostali stražari pratili su Kaligulu dok se obraćao trupi mladih glumaca, u sklopu serija igara i dramskih priredbi priređenih u čast Božanskog Avgusta.<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 58.</ref> Zaverenici su izboli Kaligulu noževima više od trideset puta, predvođeni Herejom<ref>Seneca the Younger, On Firmness xviii.2; Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 58; Josephus, Antiquities of the Jews XIX.1.14.</ref>, koji je zadao prvi udarac. Kaligulina smrt, veoma je podsećala na onu Julija Cezara. U haosu koji je usledio, zaverenici su pronašli i ubili Kaligulinu suprugu Cezoniju i njihovu jednogodišnju kćer, Juliju Druzilu čiju su glavu smrskali o zid.<ref>Suetonius, The Lives of Twelve Caesars, Life of Caligula 59.</ref> Senat je pokušao da iskoristi situaciju za restauraciju republike, međutim, veliki deo pretorijanaca ostao je lojalan poziciji imperatora. Hereja i zaverenici nisu uspeli da pronađu Kaligulinog strica Klaudija, koji je prokrijumčaren iz grada u obližnji pretorijanski kamp, nakon što ga je vojnik pronašao sakrivenog iza zavese.<ref>Suetonius. The Lives.</ref> [[Klaudije]] je obezbedio podršku pretorijanaca i tako postao car. Ožalošćena rulja sakupila se zahtevajući da Kaliguline ubice budu privedene pravdi. Klaudije je odmah naredio Herejino pogubljenje kao i svih ostalih učesnika u Kaligulinom ubistvu. Kaligulin pepeo njegove sestre položile su u Avgustov mauzolej. === Klaudije, 41. - 54. === Klaudije je bio prvi imperator koga je na presto dovela podrška pretorijanaca, a ne senata. Stoga se Klaudije na početku svoje vladavine oslanjao na pretorijance. Za vreme Klaudija, Rimsko carstvo ponovo se proširilo, prvi put posle Avgusta. Provincije [[Trakija]], [[Norik]], Lukija i Judeja su anektirane, ali najvažnije je bilo osvajanje [[Britanija (provincija)|Britanije]] [[43]]. godine. Sam Klaudije doveo je značajna pojačanja rimskim snagama u Britaniji i otpočeo pripreme za ofanzivu. Zbog njegovih napora, senat ga je počastvovao trijumfom. [[Datoteka:Claudius (M.A.N. Madrid) 01.jpg|mini|levo|Portret imperatora Klaudija, Španski Nacionalni Arheološki Muzej.]] Kao imperator, Klaudije je obraćao posebnu pažnju na pravo<ref>Scramuzza (1940), Chap. 6</ref>, i često se sam bavio pravnim slučajevima. Međutim, lako je potpadao pod tuđ uticaj a mnogi antički istoričari kritikuju Klaudijevu pravnu aktivnost navodeći da su njegove presude često bile proizvoljne i nisu se uvek držale zakona.<ref>Suet. Claud. 15. Dio Rom. Hist. LXI 33.</ref> Klaudije je takođe rešavao sporove u provincijama. Oslobodio je nekoliko gradova poreza, ali i potvrdio prava Jevreja širom rimskog carstva.<ref>[http://XIX.5.3 Flavije Josif]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (287).</ref> Brojni edikti izdati su za vreme Klaudijeve vladavine, jedan od poznatijih ticao se statusa bolesnih robova. Uobičajna praksa bila je da gospodari ostavljaju svoje bolesne robove u hramu boga medicine, Asklepija, umesto da im pruže pomoć, a onda ih ponovo preuzmu u slučaju da prežive. Klaudije je objavio da će robovi koji su napušteni na ovaj način, u slučaju da prežive, postati slobodni. Osim toga, gospodari koji odluče da ubiju svoje robove da ih ne bi lečili, mogli su da budu optuženi za ubistvo.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Claudius*.html#25 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Klaudije]</ref> Imperator se bavio i javnim radovima, a jedan od njegovih najvećih doprinosa je izgradnja zimske luke u [[Ostija|Ostiji]], kao rešenje problema nestašica [[žitarice|žita]] tokom zime. Žito iz [[Egipat|Egipta]], koji je pretvoren u provinciju u doba Oktavijana Avgusta) moglo se dovoziti i po lošem vremenu a Klaudije je obezbedio brojne privilegije za brodove i mornare koji bi putovali u Egipat i po zimskom vremenu. Klaudije se veoma trudio da poboljša odnose sa Senatom. Odbio je titulu ''imperatora'' i zalagao se da senat aktivnije učestvuje u donošenju novih zakona, umesto da samo odobrava predloge cara. Uprkos tome, mnogi u senatu ostali su neprijateljski raspoloženi prema Klaudiju. Nekoliko pobuna podugnuto je protiv Klaudija što je rezultovalo pogubljenjem mnogih senatora. Posebno nezadovoljstvo izazivalo je to što se car okružio oslobođenicima i poverio im važne fukcije. Najpoznatiji carev saradnik, bivši rob, Narcis, bio je Klaudijev sekretar zadužen za carevu prepisku a često se u carevo ime obraćao i vojsci (što je bio slučaj neposredno pred osvajanje Britanije).<ref>[http://XII%2065. Tacit, Anali]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://Ad%20Polybium. Seneka]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Uprkos uspesima koje je postigao kao imperator, Klaudijev privatni život bio je daleko od idealnog. Ženio se četiri puta, a istoričar Svetonije optužuje Klaudija da je lako dolazio pod uticaj svojih supruga kao i da je bio ženskaroš. Sa prvom ženom, Plautilom, Klaudije je imao sina, Klaudija Druza, koji se ugušio u ranoj mladosti. Klaudije se razveo od Plautile zbog preljube da bi se nedugo potom oženio Elijom Petinom, Sejanovom rođakom. Sa Elijom je imao ćerku, Klaudiju Antoniju. Međutim, Klaudije se uskoro ponovo razveo. Negde između 38. i 39. godine, nakon što se razveo od svoje druge supruge, Klaudije se oženio i treći put, [[Valerija Mesalina|Valerijom Mesalinom]], koja je bila njegova rođaka i bliska Kaligulinom krugu. Ubrzo je Klaudiju rodila kćer, Klaudiju Oktaviju a nakon njegovog dolaska dolaska na presto, rođen je i sin, [[Britanik]]. Njihov brak završio se katastrofom. Antički istiričari tvrde da je Mesalina bila nimfomanka koja je redovno varala Klaudija - Tacit čak navodi da je Mesalina otišla toliko daleko prostituišući se da bi se takmičila u tome ko će imati više seksualnih partnera tokom jedne noći.<ref>[http://XI%2010. Tacit, Anali]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://LXI%2031 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [http://X%20172. Plinije, Istorija Prirode]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Prema Tacitu, Mesalina je manipulisala Klaudijem, koristeći svoj uticaj za gomilanje ličnog bogatstva. Sve je kulminiralo kada se Mesalina 48. godine javno udala za svog ljubavnika Gaja Silija, dok je Klaudije bio u Ostiji. Nije jasno da li se prethodno razvela od Klaudija, a neki izvori navode da su Mesalina i njen ljubavnik nameravali da svrgnu cara. Iako nije jasno šta se zapravo dogodilo i koji su bili Mesalinini motivi, ona i Silije su na kraju pogubljeni<ref>Farquhar, Michael (2001). A Treasure of Royal Scandals, pp. 212. Penguin Books, New York. {{ISBN|0-7394-2025-9}}.</ref> a Klaudije je tražio od pretorijanaca da mu obećaju da će ga ubiti ako se ponovo oženi. [[Datoteka:Rome Agrippina Minor.jpg|mini|Bista Agripine Mlađe. Muzej u Varšavi.]] Ipak, Klaudije se ponovo oženio [[Agripina Mlađa|Agripinom Mlađom]], Germanikovom ćerkom i Kaligulinom sestrom. Klaudije se nakon skandala sa Mesalinom osećao veoma nesigurnim. On je pripadao Klaudijevskoj grani porodice ali ne i Julijevcima. Štaviše, Klaudije nije imao jasnog naslednika, pošto je Britanik bio dečak.<ref>Scramuzza (1940) pp. 91–92. [http://XII%20%206,%207 Tacit, Anali]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://26. Svetonije, Klaudijev Život]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Agripina je bila jedna od preostalih Avgustovih potomaka a njen sin, Lucije Domicije Ahenobarb (budući imperator Neron) bio je jedan od poslednjih muških članova dinastije. Agripina je pokazivala velike ambicije, ona i njen sin mogli su poslužiti Klaudijevim neprijateljima da se okupe protiv njega. Klaudije se na brak odlučio da bi ponovo spojio dve grane carske porodice i okončao zavadu koja je postojala između Julijevaca i Klaudijevaca a koja je počela nakon Germanikove smrti 19. godine. Klaudije se oženio Agripinom 49., usvojio njenog sina Nerona. Britanik i Neron imenovani su za zajedničke naslednike. Antički istoričari slažu se da je Klaudije otrovan, moguće pečurkama, i da je umro 13. oktobra 54. Ipak, izvori se ne slažu oko detalja, dok neki navode da se car nalazio u Rimu, drugi tvrde da je bio u mestu Sineusa<ref>[http://XII%2066 Tacit, Anali]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ali svi govore da je Klaudijeva supruga Agripina bila odgovorna za njegovu smrt. Klaudije je otvoreno počeo da žali zbog svojih loših brakova i možda nameravao da Britanika proglasi za jedinog naslednika, budući da se on bližio zrelom dobu.<ref>[http://43%20 Svetonije, Klaudijev Život]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Agripina je imala motiv da ubije Klaudija, tako obezbeđujući presto svom sinu Neronu, pre nego što bi Britanik mogao da ojača i osigura svoja prava kao očev naslednik. Klaudijev pepeo položen je u Avgustovom mauzoleju a senat i njegov naslednik, Neron, odmah su ga deifikovali. Antički istoričari navode da je Klaudije bio velikodušan i jednostavan<ref>[http://Suet.%20Claud.%205,%2021,%2040 Svetonije, Klaudijev Život 5, 21, 40]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}; [http://Dio%20Rom.%20Hist.%20LX%202,%205,%2012,%2031. Dion, Istorija Rima LX 2, 5, 12, 31.]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ali ga istovremeno opisuju kao krvožednog, okrutnog i sklonog da se brzo razgnevi, što je i sam Klaudije priznao, izvinjavajući se zbog svog temperamenta.<ref>[http://34,%2038. Svetonije, Klaudijev Život]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://XII%2020. Tacit, Anali]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Klaudije je opisan i kao čovek koga je bilo lako ubediti i kojim je bilo lako manipulisati.<ref>[http://29. Svetonije, Klaudijev Život]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://LX%202,%208. Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Međutim, neka preživela dela prikazuju Klaudija u drugom svetlu, kao inteligentnog, učenog, načitanog i savesnog administratora sa sklonošću ka detaljima i pravednosti. Ipak, njegova ličnost mahom je enigma.<ref>[http://www.csun.edu/~hcfll004/ Letter to the Alexandrians]</ref> === Neron, 54. - 68. === Neron Klaudije Cezar Avgust Germanik, kako je glasilo njegovo puno ime kao imperatora, dolazi na čelo carstva sa nepunih sedamnaest godina, najmlađi car do tada.<ref>Avgust je imao 35, Tiberije 56, Kaligula 25 a Klaudije 50.</ref> Međutim, odmah je došlo do problema između careve majke Agripine i njegovih glavnih savetnika [[Seneka|Seneke]] i Bura. Agripinin uticaj nad sinom bio je veliki, Neron se na samom početku svoje vladavine oslanjao na njene savete a caričina moć bila je tolika da je Agripina pokušala da sedne pored Nerona dok je primao poslanstvo iz Jermenije, što je Seneka sprečio čime je izbegnut skandal<ref> [https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#5 Tacit, Anali]</ref> (pošto je u to vreme bilo nezamislivo da žena bude u istoj odaji dok se muškarci bave javnim poslom). Mnogi Neronovi prijatelji savetovali su cara da se čuva svoje majke.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#13 Tacit, Anali]</ref> [[Datoteka:Nerón y Agripina.jpg|mini|Neron i Agripina. Agripina kruniše svog mladog sina Nerona lovorovim vencem. Ona nosi kornukopiju, simbol izobilja i bogatstva, on nosi oklop i ogrtač rimskog generala, sa šlemom na tlu pored njegovih nogu. Ova scena odnosi se na Neronov dolazak na presto, 54. godine i datira pre 59. kada je Neron naredio Agripinino ubistvo.]] Neron je, kako izvori tvrde, bio nezadovoljan svojim brakom sa Oktavijom i otpočeo je vanbračnu vezu sa bivšom robinjom<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#12 Tacit, Anali]</ref>, Klaudijom Akte. 55. godine, Agripina je pokušala da interveniše u korist Oktavije, zahtevajući od sina da okonča vezu sa Akte. Pomoću Senekine podrške, Neron je izdržao majčin pritisak i njeno mešanje u njegov privatni život.<ref name="automatski generisano2">Tacit, Anali</ref> Kako je Agripinin uticaj nad sinom bio potkopan, ona je navodno počela da podržava Klaudijevog sina Britanika za novog imperatora.<ref name="automatski generisano2" /> Četrnaestogodišnji Britanik i dalje je po zakonu bio maloletan ali se bližio punoletstvu.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#14 Tacit, Anali]</ref> Prema Tacitu, Agripina se nadala da će uz njenu podršku, Britanik, kao Klaudijev biološki sin, biti viđen kao pravi naslednik prestola, umesto Nerona. Međutim, mladić je iznenada - i pod sumnjivim okolnostima - umro, 12, februara 55., samo dan pre proglašenja punoletstva.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#16 Tacit, Anali]</ref> Neron je tvrdio da je Britanik umro usled napada epilepsije, ali antički istoričari su jedinstveni u stavu da ga je sam Neron otrovao. Navodno, Neron je angažovao Lokustu, ženu koja se bavila otrovima (i koja je prethodno takođe dovedena u vezu sa Klaudijevom smrću, jer je po nekim izvorima, Agripina uz njenu pomoć otrovala Klaudija). Posle Britanikove smrti, Agripina je optužena da je oklevetala Oktaviju te joj je Neron naredio da napusti carsku palatu. [[Datoteka:Nero pushkin.jpg|mini|levo|Gipsana bista Nerona, [[Puškinov muzej]], [[Moskva]].]] Vremenom, Neronova moć je porasla, oslobodio se savetnika i rivala za presto a sam Seneka bio je optužen za proneveru i vezu sa Agripinom<ref name="automatski generisano3" />, ali je uspeo da se oslobodi optužbi. 58. godine, Neron je započeo novu aferu sa Popejom Sabinom, ženom svog prijatelja i budućeg imperatora, Otona.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#46 Tacit, Anali]</ref> Pošto njegov razvod od Oktavije i brak sa Popejom nije bio politički izvodljiv dok je Agripina živa, posle nekoliko neuspelih pokušaja, Neron je 59. naredio njeno ubistvo.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#1 Tacit, Anali]</ref> Mnogi moderni istoričari sumnjaju u ovakav motiv, budući da se Neron nije oženio Popejom sve do 62.<ref>Dawson, Alexis, "Whatever Happened to Lady Agrippina?", The Classical Journal, 1969. pp. 254.</ref> Pored toga, prema Svetoniju, Popeja se nije razvela od Otona sve do posle Agripinine smrti, i prema tome, malo je verovatno da je udata Popeja požurivala Nerona da stupe u brak.<ref>Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Oton 3.</ref> Svetonije navodi da je Neron pokušao da ubije Agripinu šaljući je na brod koji je trebalo da potone, tada je poginula Agripinina prijateljica, Akeronija Pola, ali se sama Agripina spasila doplivavši do obale.<ref name="penelope.uchicago.edu">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#34 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron]</ref> Ovaj incident je zabeležio i Tacit.<ref name="automatski generisano2"/> Nakon što se Agripina spasla smrti, Neron je poslao pretorijance da je ubiju, učinivši da njena smrt izgleda kao samoubistvo.<ref name="penelope.uchicago.edu"/> 62., Neronov savetnik, Bur, je umro<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#51 Tacit, Anali]</ref> a Seneka se ponovo suočio sa optužbama za proneveru<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#52 Tacit, Anali]</ref> te je zatražio od Nerona da se povuče iz javnog života.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#53 Tacit, Anali]</ref> Neron se uskoro razveo od Oktavije a potom je prognao, pod izgovorom da je neplodna, nakon čega je bio slobodan da se oženi trudnom Popejom.<ref name="automatski generisano2" /> Javni protesti primorali su Nerona da vrati Oktaviju iz progonstva, ali ona je pogubljena ubrzo nakon povratka. Prema antičkim izvorima, Neron je pretukao trudnu Popeju 65., izazvavši njenu smrt pre nego što mu je rodila drugo dete.<ref>Farquhar, Michael (2001). A Treasure of Royal Scandals, pp. 216. Penguin Books, New York. {{ISBN|0-7394-2025-9}}.</ref> Moderni istoričari sumnjičavi su prema ovakvim navodima, pošto je veoma verovatno da su Svetonije, Tacit i Kasije Dion bili pristrasni prema Neronu i da je mala verovatnoća da su raspolagali podacima koje bi dali sami očevici ovih privatnih događaja. Shodno tome, iznesene su tvrdnje da je Popeja možda umrla zbog porođajnih komplikacija ili prilikom pobačaja.<ref>Rudich, Vasily, Political Dissidence Under Nero, pp. 134.</ref> Popejina smrt duboko je ožalostila Nerona. Njeno telo nije kremirano, već napunjeno začinima, balsamovano i položeno u Avgustov mauzolej. Upriličena je državna sahrana. Neron se ponovo oženio već početkom 66., Statilijom Mesalinom {{sfn|hamplin|2005|pp=145}} koja je bila udata u vreme kada je postala Neronova ljubavnica, 65. godine. Njen suprug nateran je na samoubistvo. 67. Neron je naredio da mladi oslobođenik, Sporus, bude kastriran a onda ga je oženio.<ref>[http://www.fordham.edu/ fordham.edu] [http://halsall/ancient/suet-nero-rolfe.html halsall/ancient/suet-nero-rolfe]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html Kasije Dion]</ref>{{sfn|Smith|1849|pp=897}} Prema Dionu, Sporus je veoma ličio na Popeju Sabinu, a Neron ga je čak zvao imenom svoje pokojne supruge. Tokom svoje vladavine, Neron se bavio grandioznim građevinskim poduhvatima. Pošto se divio grčkoj kulturi, izgradio je veliki broj teatara i čak pokušao da prokopa kanal preko Korinstke prevlake. Neronova ekstravagancija i ogromno trošenje finansijski su iscrpli Italiju i doveli do poteškoća. Nakon velikog požara, 64. godine, veliki deo Rima bio je uništen, što je dalo povoda Neronu za ambiciozni plan obnove. Mnoge glasine krivile su samog Nerona za požar. Neron je uživao u vožnji kočija, svirao je liru i bio izuzetno sklon poeziji.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#16 Tacit, Anali]</ref> Čak je komponovao pesme koje su izvodili zabavljači širom carstva.<ref>[http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_4_36.html#%C2%A739 Philostratus II, Life of Apollonius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821203046/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_4_36.html#%C2%A739 |date=2007-08-21 }} [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Vitellius*.html#11 Svetonije, Život Dvanaest Cezara]</ref> U početku, Neron je nastupao samo privatno<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#22 Tacit, Anali]</ref> ali 64. počeo je da peva javno u Neapolisu da bi popravio svoju popularnost.<ref>Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron</ref> Rečeno je da je Neron žudeo za pažnjom ali istoričari takođe navode da ga je sam senat ohrabrivao da peva i nastupa u javnosti. Antički istoričari kritikuju Neronove nastupe nazivajući ih sramnim.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#15 Tacit, Anali] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/61*.html#19 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> [[Datoteka:Robert, Hubert - Incendie à Rome -.jpg|250px|mini|desno|Veliki Rimski Požar (lat. Magnum Incendium Romae), počeo je u noći između 18. i 19. jula 64. n.e. i uništio veliki deo grada pre nego što je zaustavljen, nakon što je besneo skoro šest dana. Pojedini antički istoričari krive Nerona za požar, Kasije Dion navodi da je Neron odgovoran za požar koji je nakon toga posmatrao iz svoje palate na Palatinu i svirao liru. Svetonije daje sličnu teoriju, po kojoj je Neron takođe odgovoran za požar koji je izazvao zbog ludačkog hira i želje da izgradi novi, lepši i grandiozniji Rim na mestu starog. I Tacit piše da je Neron poslao ljude da podmetnu požar nakon čega je svirao liru. Najverovatnije je, međutim, da je požar izbio slučajno, pošto požari nisu bili retki u Rimu - iako ni približno destruktivni kao onaj iz 64. - a sam Neron za to vreme nalazio se van Rima, u Ancijumu. Tacit pominje da su za požar mogli biti odgovorni i hrišćani.]] Nerona su ubedili da nastupa na Olimpijskim igrama 67. da bi popravio odnose sa Grčkom i demonstrirao rimsku superiornost.<ref>{{Cite web |title=Philostratus II, Life of Apollonius |url=http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_5_06.html#%C2%A77 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2007-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070821202842/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_5_06.html#%C2%A77 |dead-url=yes }}</ref> Kao takmičar, Neron se trkao kočijama i umalo umro nakon što je ispao iz njih.<ref> [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#24 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron]</ref> Takođe je nastupao kao glumac i pevač.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#25 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron]</ref> Iako je bio neuspešan u trkama i glumi, osvojio je sve tri nagrade i javno slavio svoje uspehe pri povratku u Rim. Razlog njegovih pobeda pripisuje se podmićivanju sudija i njegovom carskom statusu.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#23 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#24 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron]</ref> [[Datoteka:Siemiradski Fackeln.jpg|380px|mini|levo|Henrih Semiradski. Muzej u [[Krakov]]u. Prema Tacitovim navodima, Neron je okrivio [[hrišćani|hrišćane]] za veliki požar nakon čega su mnogi hrišćani pogubljeni.]] Uprkos Neronovoj kontroverznoj politici, Carstvo je u tom periodu uspešno ratovalo protiv Parćana, zahvaljujući odličnom komandantu Luciju Domiciju [[Korbulon]]u. Parćani su se morali privremeno odreći Jermenije i prepustiti je Rimu. Rat je ponovo izbio 58. kada je parćanski kralj, Vologez odbio da ukloni svog brata Tiridata iz Jermenije.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#42 Tacit, Anali]</ref> Parćani su otpočeli invaziju na Jermeniju. Korbulo je odbio gotovo sve napade, Tiridat se morao povući i Rim je tako kontrolisao čitavu teritoriju Jermenije.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_13#55 Tacit, Anali]</ref> Na kraju je sklopljen mir koji će potrajati narednih pedeset godina sve do Trajanove invazije na Jermeniju [[114]]. godine. Mir je bio značajna politička pobeda za Nerona.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/62*.html#23 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Imperator postaje posebno popularan na istoku, što će se nastaviti i dugo posle njegove smrti. Uprkos uspehu na istoku, Neron se suočio sa nizom ozbiljnih pobuna. Velika pobuna izbila je u [[Britanija (provincija)|Britaniji]],<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_14#29 Tacit, Anali]</ref> 60. - 61., predvođena kraljicom [[Budika|Budikom]]. 65. godine, [[Gaj Kalpurnije Pizon]], rimski državnik, organizovao je zaveru protiv Nerona uz pomoć Subrija Flavija i Sulpicija Aspera, tribuna i centuriona Pretorijanske garde.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#49 Tacit, Anali.]</ref> Prema [[Tacit]]u, zaverenici su želeli da spasu državu od imperatora i vrate republiku.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#50 Tacit, Anali]</ref> Oslobođenik, Milihus otkrio je zaveru i prijavio je carevom sekretaru, Epafroditu. Zavera je propala a učesnici su pogubljeni, uključujući i poznatog pesnika, [[Lukan]]a.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#70 Tacit, Anali]</ref> Neronov bivši savetnik, Seneka, nateran je na samoubistvo nakon što je priznao da je razgovarao sa zaverenicima.<ref> [https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#60 Tacit, Anali]</ref> 66. godine došlo je do pobune jevreja u Judeji usled religijskih tenzija između jevreja i grka.<ref> [https://en.wikisource.org/wiki/|The_War_of_the_Jews/Book_II#Chapter_13 Flavije Josif, Jevrejski ratovi]</ref> 67. godine, Neron je poslao [[Vespazijan]]aa da ponovo uspostavi red u provinciji.<ref> [https://en.wikisource.org/wiki/|The_War_of_the_Jews/Book_III#Chapter_1 Flavije Josif. Jevrejski ratovi]</ref> Pobuna je na kraju ugušena, 70. godine, tek nakon Neronove smrti.<ref> [https://en.wikisource.org/wiki|The_War_of_the_Jews/Book_IV#Chapter_10 Flavije Josif, Jevrejski ratovi]</ref> Poslednja i po Nerona pogubna pobuna dogodila se marta [[68]].. [[Gaj Julije Vindeks]], guverner [[Lungdunumska Galija|Lugdunske Galije]], pobunio se protiv Neronove poreske politike.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#22 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> <ref>Donahue.</ref> [[Lucije Verginije Ruf]], guverner [[Gornja Germanija|Gornje Germanije]], dobio je naređenje da uguši pobunu.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/|Cassius_Dio/63*.html#24 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> U pokušaju da pridobije podršku van svoje provincije, Vindeks je pozvao [[Galba|Servija Sulpicija Galbu]], guvernera [[Tarakonska Hispanija|Tarakonske Hispanije]] da se pridruži pobuni i proglasi sebe za imperatora nasuprot Neronu.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Galba*.html#5 Plutarh, Galbin život]</ref> U bici kod Vesontija 68. Verginijeve snage lako su pobedile Vindeksa koji je nakon toga ivršio samoubistvo. Međutim, pošto su pobedile pobunjenike, Verginijeve legije pokušale su da proglase svog komandanta za imperatora. Verginije je odbio da ustane protiv Nerona ali time situacija nije bila rešena. Iako je Neron uspeo da delimično kontroliše situaciju, podrška Galbi je rasla uprkos tome što je proglašen za javnog neprijatelja. Pretorijanski prefekt, Gaj Nimfidije Sabin napustio je Nerona i podržao Galbu. Neron je napustio Rim i krenuo prema luci Ostiji, odakle je želeo da se ukrca na brod i ode u neku od lojalnih istočnih provincija. Svetonije govori da je Neron morao da odustane od ove zamisli kada su vojni oficiri odbili da slušaju njegova naređenja, odgovorivši mu citatom iz Vergilijeve [[Enejida|Enejide]]: „Je li tako strašno umreti?" Nakon što se poigravao idejom da pobegne u Partiju, prepusti Galbinoj milosti ili moli oproštaj od naroda, obeshrabreni Neron vratio se u Rim gde je proveo noć u carskoj palati.<ref name="uchicago1">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Nero*.html#47 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Neron]</ref> Nakon sna, probudio se u ponoć, otkrivši da su svi stražari napustili palatu. Nakon što se niko nije odazvao njegovim porukama, Neron je potražio gladijatora ili bilo koga veštog sa mačem da ga ubije, međutim niko se nije pojavio. Neron je zavapio: „Zar nemam ni prijatelje ni dušmane?" i istrčao iz palate kao da planira da se baci u [[Tibar]].<ref name="uchicago1"/> Vrativši se, Neron je potražio mesto gde će moći da se sakrije. Carski oslobođenik, Faon, ponudio mu je sopstvenu vilu, na nekoliko kilometara izvan grada. Putujući prerušen, Neron i četiri lojalna oslobođenika, Epafrodit, Faon, Neofitije i Sporus došli su do vile gde je Neron naredio da mu iskopaju grob. U tom trenutku, glasnik iz Rima doneo je vesti da je senat proglasio Nerona za javnog neprijatelja i da nameravajuda ga pogube batinanjem do smrti kao i da su naoružani ljudi poslati da ga uhvate i odvedu na [[Rimski forum|Forum]]. Senat je zapravo još bio neodlučan i raspravljao o mogućnostima, budući da je Neron bio poslednji član Julijevsko-Klaudijevske dinastije. Većina senatora služila je carskoj porodici tokom čitavog života i osećala veliku lojalnost prema dinastiji božanskog Avgusta, iako ne i prema samom Neronu. Mnogi u senatu zapravosu nameravali da dovedu Nerona u senat gde bi se našao kompromis sa pobunjenim guvernerima sa ciljem da se Neronu sačuva život da bi se u budućnosti bar obezbedio naslednik koji bi produžio dinastiju.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_15#72 Tacit, Anali]</ref> Neron o tome ništa nije znao, i kada je čuo vesti koje je doneo glasnik, pripremio se za samoubistvo, koračajući gore dole i mrmljajući: "Qualis artifex pereo", u prevodu: „Kakav umetnik, a umirem!"<ref>[http://books.google.com/books?id=qYb3JCWUNnkC&dq Buckley, Emma; Dinter, Martin T. (2013)] John Wiley & Sons. {{ISBN|978-1-118-31659-7}}. Retrieved 2013-10-28.</ref> Gubeći prisebnost, molio je jednog od svojih oslobođenika da mu da primer tako što će se prvi ubiti. Na kraju, zvuci konjanika kako se približavaju vili naterali su Nerona da se suoči sa svojim krajem. Ipak, i dalje nije imao snage da oduzme sebi život stoga je naterao svog sekretara Epafrodita da to uradi.<ref>[http://books.google.com/books?id=T5tic2VunRoC&dq Bunson, Matthew (2009)] Infobase Publishing. {{ISBN|978-1-4381-1027-1}}. Retrieved 2013-10-28.</ref> Nakon što je izboden, ljudi koje je senat poslao besuspešno su pokušali da zaustave krvarenje. Neronove poslednje reči bile su: „Prekasno, ovo je vernost." Sa Neronovom smrću, 9. juna 68. okončala se i Julijevsko-Klaudijevska dinastija.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Histories_(Tacitus)/Book_1#2 Tacit, Istorije]</ref> Nakon vesti o njegovoj smrti, senat je posthumno proglasio Nerona za javnog neprijatelja da bi zadovoljio Galbu (senat je prethodno i Galbu proglasio javnim neprijateljem) koji je imenovan za novog imperatora. == Godina četiri cara, 68. - 69. == ==== Galba ==== Glavni zadatak koji je Galba stavio pred sebe jeste sređivanje finansija, i stoga je preduzeo mnoge nepopularne mere od kojih je najopasnije bila odbijanje da plati pretorijance. Galba je sa prezirom gledao na podmićivanje vojnika, veoma rašireno u vreme Klaudija i Nerona, čime se kupovala njihova lojalnost. [[Datoteka:Stockholm - Antikengalerie 4 - Büste Kaiser Galba.jpg|mini|levo|Bista Galbe, Muzej Antikviteta, Kraljevska palata, [[Stokholm]].]] Ubrzo je Galba postao veoma nepopularan. Starost ga je učinila apatičnim, delovao je da nema energije i otuđio je mase, pošto je, za razliku Nerona, nije držao do raskoši i pompe. Novi imperator nalazio sepod uticajem svojih favorita.<ref>Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Penguin. pp. 242–254. {{ISBN|978-0-14-045516-8}}.</ref> Među njima, za trojicu se govorilo da bukvalno kontrolišu imperatora: Tit Vinije, koji je postao Galbin kolega konzul, Kornelije Lakon, komandant pretorijanaca i oslobođenik Icel Marcijan. Zvali su ih: „Tri Pedagoga“ zbog uticaja koji su imala nad Galbom. 1. januara 69. dve legije u Gornjoj Germaniji odbile su da se zakunu na vernost Galbi i porušile njegove statue, zahtevajući da se izabere novi car. Sledećeg dana, pobunili su se i vojnici u [[Donja Germanija|Donjoj Germaniji]] i sami doneli odluku ko će biti novi car, proglasivši guvernera provincije, [[Vitelije|Vitelija]] za imperatora. Galba, svestan svoje nepopularnosti i opšteg nezadovoljstva, da bi sprečio nadolazeću oluju, usvojio je [[Lucije Kalpurnije Pizon|Lucija Kalpurnija Pizona]] kao svog sina i naslednika. Narod i pretorijanci u ovom Galbinom postupku prepoznali su slabost. [[Oton|Marko Salvije Oton]], koji je dugo spadao u Galbine najveće pristalice, sam je očekivao da bude usvojen. Galbin izbor Pizona za naslednika razočarao je Otona te jestupio u kontakt sa nezadovoljnim pretorijancima koji su ga pozdravili kao cara 15. januara 69. Galba je odmah krenuo da se susretne sa pobunjenim vojnicima, ali je bio toliko slab da su ga vozili u nosiljci. Oton se na čelu pretorijanaca zaputio ka Rimskom forumu i susreo sa Galbinom pratnjom koja se kroz gomilu probijala ka kasarnama pretorijanaca. Kohorta, koja je tog dana bila na dužnosti na Palatinu i pratila imperatora, odmah ga je napustila. Galbi, njegovog usvojenog sina Pizona i ostale iz pratnje brutalno su ubili pretorijanci. Nakon kratke borbe, Oton se trijumfalno vratio u pretirijanski kamp i istog dana senat mu je dao titule Avgusta, dodelio tribinicijske moći i i ostale počasne titule koje su pripadale principatu. Do Galbinog ubistva dovelo je njegovo odbijanje da plati one koji su ga podržavali i dali mu podršku prilikom dolaska na presto. Stanovništvo Rima bilo je nezadovoljno Galbom i negovalo je uspomenu na Nerona. ==== Oton ==== [[Datoteka:Othon pièce.jpg|mini|desno|Oton prikazan na novcu.]] Pre Neronovog pada, Oton je služio kao guverner provincije [[Luzitanija|Luzitanije]]. Pre toga, Oton je pripadao krugu Neronovih favorita i bio prijatelj sa samim imperatorom. Međutim, njihovo prijateljstvo okončano je 58. kada je Oton predstavio Neronu - na njen zahtev - svoju prelepu ženu Popeju Sabinu koja je time otpočela vezu sa Neronom što će na kraju dovesti do njene prerane smrti. Kada je učvrstila svoj položaj kao Neronova ljubavnica, Popeja se razvela od Otona i uticala na cara da ga pošalje u udaljenu Luzitaniju (danas deo Portugala i Španije). Oton je upravljao Luzitanijom deset godina, neobično skromno i umereno. Kada je Galba, guverner Hispanije Tarakonensis, ustao protiv Nerona 68. Oton mu se pridružio i pratio ga na putu za Rim. Galba nije imao dece i bio u poodmaklom dobu, te se Oton nadao da će postati njegov naslednik. Postigao je tajni dogovor sa jednim od Galbinih favorita, Titom Vinijem, pristajući da oženi Vinijevu kćerku u zamenu za njegovu podršku. Otonove nade osujećene su početkom 69. kada je Galba zvanično usvojio Lucija Kalpurnija Pizona za svog naslednika. Tako se Oton odlučio na smeli potez i uz pomoć nezadovoljnih pretorijanaca postao imperator. Nakon ubistva, Galbinu glavu doneli su Otonu koji ju je prepustio svojim pratiocima nakon čega su je izvrgli ruglu i paradirali ulicama Rima. [[Datoteka:Oth001.jpg|mini|levo|Oton]] Uskoro je, međutim, Oton shvatio da je mnogo lakše zbaciti cara nego sam vladati, kako prenosi Svetonije.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Otho*.html Svetonije, Život Dvaneast Cezara, Oton]</ref> Oton je, znajući da je stanovništvo i dalje sklono Neronu, vratio neke od njegovih bliskih saradnika na dvor, među kojima i Sporusa. Oton je imao malo vremena da konsoliduje svoj položaj. Pobunjene rajnske legije napredovale su ka Italiji, Oton je uzalud pokušao da se sporazume sa Vitelijem i ponudio mu da dele vladavinu nad carstvom, nakon čega se sa neuobičajno energično spremio za rat. Legije u Dalmaciji, Panoniji i [[Mezija|Meziji]] podržale su ga a same pretorijanske kohorte bile su značajan adut u njegovim rukama. Oton je imao i kontrolu nad flotom koja je odmah poslata ka [[Ligurija|Liguriji]]. Sam Oton, uprkos lošim predznacima, na čelu vojske krenuo je na sever, želeći da spreči Vitelijev dolazak u Italiju. Za to je bilo prekasno, i sve što je Oton mogao je da stacionira svoje trupe u Placentiji (moderna [[Pjačenca]]) i drži reku [[Po (reka)|Po]] protiv neprijatelja. Otonove snage uspešno su odbranile grad od Aulusa Cecine, jednog od Vitelijevih generala i naterale ga da se povuče nazad ka [[Kremona|Kremoni]], ali dolazak još jednog Vitelijevog generala, Favija Valensa, promenio je odnos snaga. Vitelijevi generali priželjkivali su odlučujuću bitku a njihove nemare ostvarene su usled nesloge i naglosti koje su prevagnule u Otonovom taboru. Iskusniji Otonovi oficiri znali su važnost izbegavanja borbe, sve dok ne stignu pojačanja iz Dalmacije ali naglost carevog brata Ticijana i komandanta pretorijanske garde, Prokula, a povrh svega grozničava nestrpljivost samog Otona, nadglasale su drugačije mišljenje i doneta je odluka o napadu. Samo Oton ostao je iza borbenih linija sa jakom rezervom u Brikselumu na južnoj obali reke Po. Glavnina Otonovih snaga prešla je Po i zaputila se ka malom mestu po imenu Bedrijakum. Ostavljajući jaku prethodnicu da drži Bedrijakum, Otonova vojska napredovala je prema Kremoni. Nedaleko od samog grada, neočekivano su naišli na Vitelijeve trupe. Uhvaćeni u nepovoljnom položaju, Otonovci su se žestoko borili ali su naposletku primorani da se u rasulu povuku nazad ka Bedrijakumu. Pobednički Vitelijevi vojnici pratili su ih, da bi odmah došlo do sporazuma sa obeshrabrenim Otonovim snagama. Bitka kod Bedrijakuma tako je odlučila pobednika u kratkom građanskom ratu. Međutim, Oton je još komandovao jakim snagama. Legije iz Dalmacije stigle su do Akvileje a duh njegovih vojnika nije bio slomljen. Nasuprot tome, Oton je bio rešen da prihvati ishod bitke koju je izazvala njegova sopstvena naglost. U dostojanstvenom govoru, oprostio se od svojih pratilaca, govoreći: „Daleko je pravednije da prodadne jedan zarad koristi mnogih, nego da mnogi propadnu zarad jednog."<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#64-13.2 Kasije Dion] [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/63*.html#64-13.2 Dio, LXIV.13]</ref> Sutradan, Oton je izvršio samoubistvo, probovši srce bodežom koji je sakrio ispod jastuka i umro kada su njegovi savetnici ušli u šator. Oton je vladao samo tri meseca. Njegov pepeo položen je unutar skromnog spomenika. Mnogi rimljani poštovali su Otona usled ovakvog postupka, kojim je želeo da poštedi državu teškog građanskog rata. Nakon Otonovog samoubistva, pobedničke Vitelijeve snage marširale su na Rim. [[Datoteka:Pseudo-Vitellius Louvre MR684.jpg|mini|desno|Kopija originalne Vitelijeve biste, verovatno nastala u XVI veku.]] ==== Vitelije ==== Vitelije je dugovao svoj položaj dvojici komandanata rajnskih legija, Cecini i Fabiju Valensu, koji su, odbivši da nakon Neronovog pada prihvate Galbu, na iznenađenje mnogih, proglasili Vitelija za cara 1. januara 69. u Kelnu. Isprva su ga podržavale samo legije Gornje i Donje Germanije ali su mu se ubrzo pridružile i legije iz Galije, Britanije i Recije. Iako su Vitelije i njegovi komandanti istupili protiv Galbe, nakon njegovog ubistva, njihov protivnik postao je Oton. Nakon Otonovog samoubistva, Vitelije je sa svojom vojskom marširao na Rim gde mu je senat dodelio uobičajne titule koje su pripadale imperatoru. Deo rimskog sveta nikada nije priznao Vitelija za cara. Nakon njegovog ulaska i Rim, grad je postao pozornica nemira, masakra, gladijatorskih borbi i raskošnih gozbi. Novi car davao je položaje svojim favoritima, ponašao se rasipno, a Svetonije, čiji se otac borio na strani Otona u bici kod Bedrijaka, opisuje Vitelija kao čoveka bez ambicije koji je donekle pokazivao volju da vlada mudro. Dalje, Svetonije tvrdi kako je car bio lenj, sklon preterivanjima, posebno u jelu i piću. Jula 69. trupe u istočnim provincijama proglasile su, nasuprot Viteliju, svog komandanta, Tita Flavija [[Vespazijan]]a za imperatora. Uskoro su Vespezijana podržale i provincije [[Ilirik]] i Dalmacija. Nakon što su pristalice počele da ga napuštaju, Vitelije je rešio da se preda ali su ga pretorijanci sprečili da napusti grad. Prema Tacitu, na sam dan ulaska Vespazijanovih vojnika u Rim, Vitelija su odvukli na zloglasne Gemonijske Stepenice (na kojima su se obično vršila pogubljenja znamenitih osuđenika, tako što bi ih bacali sa stepeništa, ovako je pogubljen i Sejan 31. godine). Kasije Dion tvrdi da je Viteliju odrubljena glava koju su nakon toga paradirali ulicama Rima. == Flavijevci, 69. - 96. == === Vespazijan, 69. - 79. === Senat je proglasio Vespazijana za cara decambra [[69]]., dok se on još uvek nalazio u Egiptu (gde je prihvaćen za cara nekoliko meseci ranije).<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Gaj Licinije Mucijan, guverner Sirije i Vespazijanov prijatelj, stigao je u Rim na čelu legija i u carevom odsustvu upravljao državom, uz pomoć carevog mlađeg sina, [[Domicijan]]a. Mucijan je odmah počeo sa poreskim reformamama, da bi ponovo napunio ispražnjenu riznicu. Nakon Vespazijanovog povratka, Mucijan je savetovao novog imperatora da sakupi što više novca od poreza. Vespazijan i Mucijan ponovo su aktivirali stare poreze, uveli nove, povećali prihode iz provincija i budno pazili na zvaničnike zadužene za riznicu. Latinska poslovica: "Pecunia non olet" (Novac ne smrdi), možda je nastala kada je uveden porez na javne toalete. [[Datoteka:Roman Empire 69.svg|550px|mini|desno|Mapa Rimskog carstva tokom građanskog rata poznatog kao "Godina četiri cara" 68. - 69. godine. Plavo obojena područja označavaju provincije lojalne Vespazijanu i Gaju Mucijanu.]] Početkom 70. godine Vespazijan se i dalje nalazio u Egiptu, najbogatijoj provinciji carstva od koje je umnogome zavisilo snabdevanje Rima žitom. Vespazijan je provodio vreme u Egiptu jačajući svoju vlast i stabilizujući prilike u provinciji. Ipak, situacija u carstvu još uvek je bila nestabilna. Rat u Judeji trajao je još od 66. godine sve dok Vespazikajov stariji sin, [[Tit]] - kome je Vespazijan poverio komandu u ratu protiv Jevreja nakon što je proglašen za cara i krenuo za Egipat - konačno nije slomio otpor pobunjenika i posle teške i krvave opsada zauzeo Jerusalim kada je uništen drugi jevrejski hram. Prema istoričaru [[Evsevije Cezarejski|Evseviju]], Vespazijan je naredio da se uhvate svi preostali potomci Davidove loze. U janaru iste godine izbila je pobuna u Galiji i Germaniji, poznata kao Batavski ustanak. Vođe pobune bili su Gaj Julije Civil i Julije Sabin koji je tvrdio da je potomak Gaja Julija Cezara te se proglasio za cara Galije. Pobunjenici su uspeli da pobede dve legije pre nego što je ustanak ugušio Vespazijanov zet, Kvint Cerijal, krajem 70. godine. [[Datoteka:Vespasianus03 pushkin.jpg|250px|mini|levo|Bista Vespazijana, Puškinov muzej, Moskva.]] Sredinom 70. godine Vespazijan se vratio u Rim i odmah je otpočeo da osigurava svoj položaj i spreči mogućnost novih pobuna. Dodelio je bogate darove mnogima u vojsci i javnosti.<ref>[http://LXVI.10 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Vojnici lojalni Viteliju su otpušteni iz službe i kažnjeni.<ref>[http://Vesp.%208 Svetonije, Vespazijan]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Vespazijan je započeo i opsežnu propagandnu kampanju. Carstvom su kružile priče o imperatoru nadljudskih sposobnosti kojem je bilo suđeno da dođe na vlast.<ref>[http://Vesp.%204–5 Svetonije, Vespazijan]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Skoro trećina sveg novca iskovanog za vreme Vespazijanove vladavine slavilo je njegove vojne uspehe i mir koji je usledio nakon turbulentne Neronove vladavine i haosa u građanskom ratu 68. - 69. Vespazijan je novčano podržavao pisce, mnogi znameniti antički istoričari, uključujući Tacita, Svetonija, [[Josif Flavije|Josifa Flavija]] i Plinija Starijeg, bili su Vespazijanovi savremenici. Gotovo svi oni pisali su nesumnjivo pozitivno o Vespazijanu, istovremeno osuđujući prethodne careve.<ref>"Otho, Vitellius, and the Propaganda of Vespasian", The Classical Journal (1965), pp. 267–269</ref> Tacit je dugovao svoj položaj Vespazijanu, Flavije Josif smatrao ga je zaštitnikom i spasiocem dok je Plinije Stariji posvetio svoje najznačajnije delo, Istoriju Prirode, Vespazijanovom sinu Titu.<ref>Tacit, Historije I.1; Josif Flavije, Život Josifa Flavija 72; Plinije Stariji, Istorija Prirode, preface.</ref> Oni koji bi govorili protiv cara su kažnjavani. Nekoliko filozofa stoičke škole optuženi su da kvare studente neprikladnim učenjem zbog čega su prognani.<ref>[http://LXVI.12 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Helvidije Prisk, pro-republikanski filozof, pogubljen je zbog svog učenja i upornog protivljenja Vespazijanu.<ref>[http://LXVI.13 Kasije Dion, Istorija Rima]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Period Vespazijanove vladavine između 71. i 78. godine je misterija. Car se posvetio obnovi Rima posle građanskog rata, podignut je hram mira na [[Rimski forum|Forumu]], završen hram deifikovanog Klaudija<ref>Svetonije, Život Dnanaest Cezara, Vespazijan 9</ref> a 75. izgrađena kolosalna statua [[Apolon]]a, započeta u Neronovo vreme (prvo je Apolon trebalo da ima Neronov lik). Daleko najpoznatiji projekat jeste početak izgradnje [[Koloseum]]a, poduhvat je finansiran iz ogromnog plena donetog nakon osvajanja Jerusalima i blaga iz drugog jevrejskog hrama. Svetonije prenosi da se Vespazijan suočavao sa brojnim zaverama. [[Datoteka:Sestertius - Vespasiano - Iudaea Capta-RIC 0424.jpg|300px|mini|desno|Sestercij sa likom Vespazijana na aversu, iskovan 71. godine u čast njegove pobede u rimsko-jevrejskom ratu. Na reversu stoji natpis: "IVDEA CAPTA", "Judeja pokorena."]] U godinu u kojoj je bio konzul po deveti put (79.) Vespazijan se razboleo dok je bio u [[Kampanija|Kampaniji]]. Njegovo stanje se brzo pogoršalo. 23. juna 79. car je umro. Dok je bio na samrtnoj postelji, zahtevao je da ga podignu na noge pošto je verovao da: "Car treba da umre na nogama." Carev veliki smisao za humor odrazio se i na njegove poslednje reči, Væ, puto deus fio. "Ah! Mislim da postajem bog!"<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Vespazijan je bio poznat po smislu za humor, otvorenom i druželjubivom karakteru, zapovedničkom držanju i vojničkim sposobnostima. Pomagao je osiromašenim senatorima i članovima reda vitezova, i gradovima i oblastima pogođenim prirodnim katastrofama. Posebno je bio velikodušan prema piscima i retorima, nekolicini je dodelio penzije i do 1000 zlatnika godišnje. Ipak, Vespazijan nije voleo filozofe, smatrajući ih nemuževnim gunđalima. Takođe, bio je veoma popustljiv prema političkim protivnicima. Prema Svetoniju, car se izražavao otvoreno i šalio sa prijateljima. Za vreme njegove vladavine novac je trošen na javne radove i obnovu i ulepšavanje Rima. Vespazijana je odmah nasledio sin Tit. === Tit, 79. - 81. === Uprkos prvobitnim bojaznima da je Tit sklon porocima,<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#7 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Titov Život]</ref> pokazalo se da je novi car efikasan administrator te je ubrzo postao veoma popularan. Njegov prvi postupak kao imperatora je zaustavljanje suđenja za izdaju koja su dugo izazivala previranja.<ref name="automatski generisano5">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#8 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Titov Život]</ref> Zakoni o izdaji i uvredi veličanstva, upereni protiv onih koji naruše dostojanstvo države, pod Avustom je ponovo aktiviran i proširen da obuhvati i klevete.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/The_Annals_(Tacitus)/Book_1#72 Tacit, Anali]</ref> Ovo je dovelo do mnogobrojnih suđenja i pogubljenja za vreme Tiberija, Kaligule i Nerona kao i formiranja mreže potkazivača (Delators) koji su bili izvor terora i destabilizacije političkog sistema Rima tokom nekoliko decenija. Tit je stavio tačku na ove prakse govoreći: [[Datoteka:Titus of Rome.jpg|mini|levo|Bista imperatora Tita, Kapitolinski muzej, Rim.]] "Nije moguće da budem uvređen ni na koji način. Jer ne činim ništa što zaslužuje cenzuru niti brinem zbog onoga što se lažno govori. A carevi koji su mrtvi osvetiće sami sebe ako im neko učini nepravdu, ako su uistinu polobogovi i poseduju ikakvu moć."<ref name="automatski generisano6">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#19 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> [[Datoteka:Pompeii Garden of the Fugitives 02.jpg|mini|desno|Erupcija Vezuva 79. godine potpuno je uništila Pompeju i Herkulaneum. Gipsani kalupi pravih žrtava nađenih tokom iskopavanja danas su izloženi u nekim od ruševina.]] Shodno tome, nijedan senator nije pogubljen za vreme njegove vladavine,<ref name="automatski generisano6" /> čime je Tit ispunio obećanje da će preuzeti poziciju vrhovnog sveštenika ( Pontifex Maximus) da bi: "Održao ruke čistim." Potkazivači su javno kažnjeni i proterani iz grada. Tit je sprečio zloupotrebe učinivši nezakonitim da osobi bude suđeno više puta za isti prekršaj. Kao car, Tit je postao poznat po velikodušnosti, Svetonije govori da bi, shvativši da nikome nije pomogao čitavog dana, car rekao: "Prijatelji, izgubio sam dan!"<ref name="automatski generisano5" /> [[Datoteka:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|300px|mini|levo|''Flavijevski Amfiteatar'', poznatiji kao Koloseum, građen je tokom deset godina a završen za vreme Titove vladavine. Priređene su spektakularne igre u trajanju od sto dana.]] Uprkos tome što je njegova vladavina ostala pošteđena većih vojnih konflikata i političkih kriza, Tit se suočio sa nekoliko velikih katastrofa tokom svoje kratke vladavine. 24. avgusta 79., tek dva meseca po Titovim dolasku na vlast, došlo je do razorne erupcije [[Vezuv]]a.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#22 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Erupcija je dovela do skoro potpunog uništenja naselja i izletišta oko Napuljskog zaliva. Gradovi [[Pompeja]] i [[Herkulaneum]] zatrpani su pod nekoliko metara debelim slojevima pepela, kamenja i lave.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#23 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Hiljade ljudi izgubilo je život. Tit je zadužio dva bivša konzula za organizaciju pomoći a sam je donirao veliki novac iz carske riznice da bi pomogao žrtvama vulkana. Lično je posetio Pompeju nakon erupcije i još jednom sledeće godine.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#24 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Na proleće [[80]]. godine veliki požar izbio je u Rimu; tokom tri dana i tri noći izgoreli su veliki delovi grada. Iako šteta nije bila tako velika kao prilikom požara iz 64., Kasije Dion daje dugačku listu javnih građevina koje su uništene u požaru. Među njima Agripin Panteon, Jupiterov hram, delovi Pompejevog teatra i Septa Julija. Ponovo je Tit lično kompenzovao štetu u pogođenim područjima. Prema Svetoniju, tokom požora je izbila i kuga. Sama priroda bolesti i broj žrtava su nepoznati. Još jedan od događaja koji su obeležili Titovu vladavinu je pobuna [[Terencije Maksim|Terencija Maksima]], jednog od nekoliko lažnih Nerona koji su se pojavili tokom sedamdesetih godina prvog veka. Iako je Neron prevashodno bio poznat kao omraženi tiranin, postoje dokazi da je tokom svoje vladavine bio veoma popularan širom istočnih provincija. Glasine da je Neron preživeo pad sa vlasti bile su dodatno podstaknute zbunjujućim okolnostima pod kojima je umro ali i nekoliko proročanstava koja su predviđala njegov povratak. Prema Dionu, Terencije Maksim ličio je na Nerona licem i glasom i kao i pokojni imperator, pevao uz liru. Ubrzo je, međutim, Maksim bio primoran da pobegne preko [[Eufrat]]a u Partiju. Pored ovoga, pojedini izvori navode da je Tit otkrio da njegov brat Domicijan kuje zaveru protiv njega, ali je odbio da ga pogubi ili progna.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#26 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> [[Datoteka:Arch of Titus (Roma).jpg|208x240px|mini|desno|Titov slavoluk nalazi se na Via Sakri, jugoistočno od Foruma, Rim.]] Izgradnja Koloseuma, otpočeta za vreme Vespazijana, konačno je okončana pod Titom, 80. godine.<ref>Roth, Leland M. (1993). Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning (First ed.). Boulder, CO: Westview Press. {{ISBN|0-06-430158-3}}.</ref> Pored spektakularnih igara u čast otvaranja, nova građevina je zamišljena kao trijumfalni spomenik vojnih dostignuća Flavijevaca u Jevrejskom ratu. Inauguralne igre trajale su čak sto dana a uključivale su borbe gladijatora, borbe divljih životinja, pomorske bitke za čiju svrhu je Koloseum bio poplavljen kao i trke konja i kočija.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/66*.html#25 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Pored Koloseuma, Tit je naredio da se podignu javna kupatila, poznata kao Titova kupatila. Završetak izgradnje ubrzan je da bi se podudarao sa otvaranjem novog amfiteatra. U vreme Tita oživljen je i kult imperatora iako je Vespazijan deifikovan tek nakon šest meseci posle smrti. Da bi se još više uvećala čast i slava Flavijevske dinastije, udareni su temelji onog što će kasnije postati Hram Vespazijana i Tita, čiju je izgradnju završio Domicijan.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#5 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Domicijanov Život]</ref> Nakon okončanja igara, Tit je zvanično posvetio amfiteatar u kupatila što će biti njegov poslednji akt kao imperatora. Napustivši Rim, razboleo sa prilikom putovanja u centralnoj Italiji gde je umro od groznice, navodno na istom seoskom imanju kao i njegov otac.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#10 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Tit]</ref><ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Titus*.html#11 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Tit]</ref> Navodno, poslednje reči koje je promrmljao pre nego što je umro bile su: "Načinio sam samo jednu grešku." Mnogi istoričari spekulisali su oko tačnih okolnosti Titove smrti i na šta su se odnosile njegove poslednje reči. Filostrat piše ga je otrovao Domicijan kao i da mu je smrt prorekao Apolonije iz Tijane.<ref>{{Cite web |title=Filostrat, Život Apolonija iz Tijane |url=http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_31.html#%A732 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165942/http://www.livius.org/ap-ark/apollonius/life/va_6_31.html#%A732 |dead-url=yes }}</ref> Svetonije i Kasije Dion ne govore o trovanju, navodeći da je Tit umro prirodnom smrću ali obojica otpužuju Domicijana da je pustio bolesnog Tita da umre.<ref name="automatski generisano4">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#2 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Domicijan]</ref> Dion veruje da je greška o kojoj je Tit govorio njegovo odbijanje da pogubi brata nakon što je saznao da otvoreno kuje zaveru protiv njega. === Domicijan, 81. - 96. === Domicijan je proveo mladost i ranu karijeru u senci svog brata, Tita, koji je zadobio vojničku slavu tokom prvog Jevrejsko-rimskog rata. Ovakva situacije održala se i tokom vladavine njegovog oca, Vespazijana, koji je postao car 69. nakon perioda poznatog kao ''Godina četiri cara''. Dok je Tit držao mnoge važne položaje za vreme očeve vladavine, Domicijanu su ostavljene počasti ali ne i odgovornosti. Vespazijan je umro 79. godine i nasledio ga je Domicijanov stariji brat, Tit čija je vladavina neočekivano okončana nakon što se fatalno razboleo od kuge 81. godine posle samo dve godine provedene kao car. Sledećeg dana, pretorijanska garda proglasila je Domicijana za imperatora, a njegova vladavina trajaće petnaest godina, više od bilo koga nakon Tiberija. [[Datoteka:Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG|mini|desno|Domicijanova bista, muzej Luvr, Pariz.]] Odmah po dolasku na vlast, Domicijan je deifikovao pokojnog Tita<ref name="automatski generisano4" /> ali on nije održao bratov i očev ugled. Kao car, brzo se rešio republikanske fasade koju su njegov otac i brat brižno održavali.{{sfn|Jones|1992|pp=22}} Pomerivši centar vlasti na carski dvor, Domicijan je otvoreno ukazao na vlast senata kao suvišnu. Po njegovom uverenju, rimskim carstvom je trebalo upravljati kao božanskom monarhijom, na čijem čelu će stajati on sam kao dobroćudni despot. Prema Svetoniju, carska birokratija nikada nije funkcionisala bolje nego pod Domicijanom čiju su strogi standardi i sumnjičava priroda održavali istorijsko nisku stopu korupcije među provincijskim guvernerima i izabranim zvaničnicima.{{sfn|Jones|1992|pp=109}}<ref>Canduci, pg. 34</ref> Na položaje je retko dovodio članove porodice što je bio kontrast sa nepotizmom koji su praktikovali Vespazijan i Tit.{{sfn|Jones|1992|pp=164}} Iznad svega, Domicijan je cenio lojalnost i poslušnost među onima koje bi raspoređivao na strateški važne fukcije a takve kvalitete češće je nalazio u redovima viteškog staleža (lat. equites) nego članovima senatske klase i svoje porodice na koje je gledao sumnjičavo i uklanjao ih sa pozicija ako bi zanemarivali carsku politiku. Više od bilo kog cara posle Tiberija, Domicijan je provodio vreme van Rima, što je samo naglašavalo autokratsku prirodu njegove vladavine. Iako je moć senata postojano opadala nakon kraja republike, pod Domicijanom, sedište moći nije se čak nalazilo ni u Rimu, već gde god bi se imperator trenutno nalazio. Domicijan je aktivno putovao kroz evropske provincije provevši najmanje tri godine svoje vladavine u Germaniji i [[Ilirik]]u vodeći vojne izvidnice na same granice imperije. [[Datoteka:Domitia.JPG|mini|levo|Domicija Longina, Domicijanova supruga. Carica nosi frizuru Flavijevskog doba.]] Iako su njegove zločine možda preuveličale kasnije generacije, naročito istoričar [[Tacit]], sigurno je da nije hteo deliti vlast. Već i pre Domicijana se ustalio običaj da car istovremeno drži mnogo funkcija ustanovljenih za vreme republike, ali te položaje su mogli imati i drugi senatori. Ipak, Domicijan je ojačao ekonomiju revalorizujući vrednost rimskog novca. Takođe, poboljšao je odbrambeni sistem carstva i započeo velike građevinske poduhvate sa ciljem obnove oštećene prestonice. Značajni ratovi vođeni su u Britaniji, gde je njegov general, [[Gnej Julije Agrikola|Agrikola]] pokušao da osvoji [[Kaledonija|Kaledoniju]] (deo današnje [[Škotska|Škotske]]), i u Dakiji gde Domicijan nije mogao da zadobije odlučujuću pobedu protiv kralja [[Decebal]]a. [[Datoteka:The Triumph of Titus Alma Tadema.jpg|mini|desno|''Titov Trijumf'', Ser Lorens Alma-Tadema (1885), prikazana je porodica Flavijevaca tokom trijumfalne procesije iz 71. godine. Na čelu hoda Vespazijan, odeven kao Vrhovni sveštenik (Pontifex Maximus), prate ga Domicijan, Domicija Longina i Tit, takođe odeven kao sveštenik.]] Domicijanova vladavina pokazivala je totalitaritativne karakteristike. Imperator je sebe video kao novog Avgusta, prosvetljenog vladara koji vodi Rimsko carstvo u novu i sjajnu eru. Religijska, vojna i kulturološka propaganda gajile su kult ličnosti, Domicijan je, imenovavši se za cenzora na neodređeno vreme, nastojao da kontroliše javni život ali i privatni moral. To mu je donelo popularnost među narodom i vojskom dok su ga pripadnici senata smatrali za tiranina. Prema Svetoniju, Domicijan je bio prvi rimski car koji je zahtevao da mu se obraćaju sa ''Dominus et deus'', ''Gospodar i bog''. Međutim, potpuno suprotno ovome, Domicijan je odbio titulu ''Dominus'' tokom svoje vladavine a na novcu i zvaničnim dokumentima nema dokaza da je Domicijan ikada javno insistirao da bude prikazan na ovaj način. Domicijan je ubijen 18. septembra 96. godine u zaveri koju su organizovali dvorski zvaničnici. Svetonija daje detaljni opis zavere i navodi da je Domicijanov komornik, Partenije glavni pokretač zavere, a sve usled skorašnjeg pogubljenja nekadašnjeg Neronovog sekretara, Epafrodita (Domicijan ga je prvo prognao a zatim naredio njegovo pogubljenje jer nije sprečio Neronovo samoubistvo).<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#14 Svetonije, Život Dvanaest Cezara, Domicijan]</ref> Samo ubistvo počinili su Partenijev oslobođenik, Maksimus i upravnik doma Domicijanove nećake Flavije Domitile, Stefan. Kasije Dion navodi da je ubistvo improvizovano dok Svetonije opisuje razrađenu zaveru. Nekoliko dana pre ubistva, Stefan je iscenirao povredu, da bi mogao sakriti bodež ispod zavoja. [[Datoteka:Domitian statue Vatican.png|mini|levo|Statua Domicijana, Vatikanski muzej. Moguće da je statua nekada pripadala Neronu.]] Na dan ubistva odaje za sluge bile su zaključane a Domicijanovo lično oružje, mač koji je imperator držao ispod jastuka kao poslednje sredstvo odbrane, unapred je uklonjen. U skladu sa astrološkim predviđanjem, Domicijan je verovao da će umreti negde oko podneva, stoga je bio nemiran u to doba dana. Svog poslednjeg dana, Domicijan je bio uznemiren, te je nekoliko puta pitao slugu koje je vreme. Dečak, umešan u zaveru, lagao je, govoreći da je mnogo kasnije nego što je bilo. Nešto umireniji, Domicijan je otišao do svog radnog stola da bi potpisao neke ukaze, kada mu je Stefan iznenada prišao: "Onda, pretvarajući se da odaje celu zaveru, zbog čega mu je i odobrena audijencija, (Stefan) je uboo cara u preponu dok je (Domicijan) čitao papir koji mu je ubica dao, i stajao zaprepašćen. Dok je ranjeni princ pokušao da pruži otpor, ranjen je sa sedam rana od strane Klodijana, Partenijevog oslobođenika Maksimusa, dekuriona Satura i gladijatora iz carske škole." ''Svetonije, Život Dvanaest Cezara'', „Domicijanov Život“, 17 Domicijan i Stefan rvali su se na podu neko vreme dok car nije konačno nadjačan i na smrt izboden od strane zaverenika; Stefan, koga je Domicijan povredio tokom borbe, ubrzo je i sam umro. Oko podneva, Domicijan, nekoliko meseci pre svog 45-og rođendana, bio je mrtav. Njegovo telo odneseno je na običnom odru i kremirano bez ikakve ceremonije. Njegova negovateljica, Filis, kasnije je pomešala carev pepeo sa onim njegove nećake Julije u hramu Flavijevaca. Prema Svetoniju, nekoliko znakova ukazivalo je na Domicijanovu smrt. Nekoliko dana pred ubistvo, [[Minerva]] se pojavila u carevom snu, objavivši da ju je Jupiter sprečio i da više neće biti u prilici da mu pomogne.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Suetonius/12Caesars/Domitian*.html#15 Svetonije, Domicijan]</ref> Domicijanova smrt obradovala je senat i odmah nakon što je Nerva proglašen za cara, izglasana je zabrana sećanja na ubijenog cara. Negovi novčići i statue su istoplljeni, njegovi lukovi srušeni a ime izbrisano iz svih javnih spisa. Njegovom smrću okončana je vladavina Flavijevaca. == Pet dobrih careva, 96. - 180. == === Nerva, 96. - 98. === [[Datoteka:Nerva Tivoli Massimo.jpg|180px|mini|desno|Bista Nerve, muzej u Rimu.]] Senat je za novog imperatora proglasio Nervu, dugogodišnjeg zvaničnika na dvoru za vreme Nerona i imperatora iz doma Flavijevaca. Nerva je postao imperator u šezdesetpetoj godini, i bio je prvi imperator u dotadašnjoj istoriji koga je izabrao Senat. Kao novi vladar, Nerva je obećao da će obnoviti građanske slobode koje su bile umanjene za Domicijanove autokratske vladavine. Nervinu vladavinu karakterišu finansijske poteškoće i njegova nesposobnost da kontroliše vojsku. Pobuna pretorijanaca u oktobru 97. godine prisilila je Nervu da usvoji naslednika.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html#3 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> Biće to početak sistema adopcije, u kome će imperator određivati naslednika putem usvajanja, sistem koji se pokazao kao odlično rešenje u narednom periodu. Nerva je usvojio [[Trajan]]a, mladog i veoma popularnog generala, kao naslednika. Posle jedva petnaest meseci provedenih kao imperator, Nerva umire prirodnom smrću, 27. januara 98. godine. Trajan ga je odmah nasledio i deifikovao. === Trajan, 98. - 117. === Trajanova vladavina označava najveći teritorijalni obim imperije a Trajan je smatran jednim od najboljih imperatora. Već i pre no što je postao imperator, Trajan je bio poznat kao sposoban general sa velikim ugledom u vojsci. Kao car, najviše je upamćen kao vojni komandant i osvajanju Dakije i Mesopotamije. Trajanova prva kampanja protiv Dačana uspešno je otpočeta marta [[101]]. godine, prešavši severnu obalu Dunava, Trajan je porazio Dačansku vojsku ali još uvek nije izvojevao odlučujuću pobedu. [[Datoteka:Traianus Glyptothek Munich 72.jpg|mini|levo|Trajanova bista, Gliptoteka, [[Minhen]].]] Već sledeće zime, kralj Decabal otpočeo je kontra-ofanzivu, idući nizvodno Dunava. Invazija Dačana uspešno je odbijena nakon dve bitke u Meziji, nakon čega je Trajanova vojska primorala Decebala na predaju. Trajan se tako trujumfalno vratio u Rim dobivši titulu ''Dacicus Maximus''. Međutim, kralj Decebal ubrzo je ponovo počeo da se naoružava i gradi saveze protiv Rima, da bi 105. napao rimske teritorije na severnoj obali Dunava. Nakon što je Trajan podigao dve nove legije, rimsko vojno prisustvo na Dunavu 105. godine popelo se na čak četrnaest legija, što je činilo skoro polovinu čitave rimske vojske. [[Apolodor iz Damaska]], Trajanov glavni arhitekta, podigao je kolosalni [[Trajanov most|most]] preko Dunava, koji je omogućio rimskoj vojsci da brzo i u velikom broju pređe reku, kao i da služi za dovođenje pojačanja. Trajan je takođe naredio proširenje puta koji je vodio pored [[Đerdapska klisura|Đerdapske klisure]]. [[Datoteka:Trajan's Column (48423826032).jpg|mini|levo|Trajanov stub u Rimu.]] Nakon što je okončana izgradnja prateće infrastrukture, Trajan je ponovo krenuo u pohod i osvojio delove Dakije 106. godine. Nakon žestokog ratovanja, rimljani su stegli obruč oko Decabalovog uporišta, Sarmizegetuze, koja je naposletku osvojena u uništena. Decebal je uspeo da pobegne i izmakne zarobljavanju a onda izvršio samoubistvo. Kraljeva odsečena glava doneta je Trajanu da bi kasnije bila odneta u Rim gde je bačena sa gemonijskih stepenica na Kapitolu. [[Datoteka:RC174-Tabula Traiana.JPG|350px|mini|desno|[[Trajanova tabla]], blizu mesta na kome je nekada preko Dunava stajao Trajanov most. [[Nacionalni park Đerdap]], [[Srbija]].]] Na mestu stare Dačke prestonice Trajan je podigao novi grad kao sedište rimske civilne administracije.<ref>Martin Goodman, The Roman World 44 BC–AD 180. Abingdon: Routledge. {{page|2013|978-0-415-55978-2|pages=}}, pp. 253</ref> Gradsko stanovištvo rimske Dakije uglavnom je bilo ograničeno na rimske koloniste i vojne veterane dok je domaće stanovištvo nastavilo da živi u raštrkanim ruralnim zajednicama, sledeći sopstvene običaje. Trajanova pobeda i osvajanje Dakije umnogome je ojačalo carske prihode, pored ogromnog plena, Rim je sada kontrolisao dačke rudnike zlata kojima je upravljao carski [[Prokurator]] iz redova vitezova ''(procurator aurariarum)''. U spomen rimske pobede u dačkim ratovima podignut je [[Trajanov stub]], na kome su zabeleženi najvažniji događaji i tok rata i koji pruža dragocene podatke o rimskom društvu na početku II veka nove ere. Narednih sedam godina proteklo je miru, Trajan se bavio poslovima administracije a tokom ovog vremena otpočeo je svoju prepisku sa [[Plinije Mlađi|Plinijem Mlađim]]. Jedna od tema bila je i odnos prema hrišćanima u provinciji Pont, gde je Plinije služio kao guverner. Trajan je podigao mnoge znamenite građevine i Rimu, među kojima je najpoznatiji Trajanov forum. U ovom periodu Trajan je formalizovao sistem znan kao ''Alimenta'',<ref>{{Cite web |title=Alimenta |url=http://tjbuggey.ancients.info/Alimenta.html |access-date=2015-04-15 |archive-date=2014-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140210160453/http://tjbuggey.ancients.info/Alimenta.html |dead-url=yes }}</ref> socijalni program čiji je cilj bio pružanje pomoći siročadi i siromašnoj deci u Italiji. Sistem je obezbeđivao novčana sredstva, hranu i subvencionisano obrazovanje. U početku se program finansirao iz plena zadobijenog u dačkom ratu a kasnije iz poreza na imovinu i dobrotvornih davanja. [[Datoteka:London Tower Trajan.jpg|220px|mini|desno|Statua Trajana, London.]] 113. godine, Trajan je započeo novu kampanju na istoku, isprovociran odlukom Parćana da na tron Jermenije postave svog kralja. Oko 114. Trajan je osvojio Jermeniju, zbacio kralja koga su postavili parćani, i pretvorio tu zemlju u rimsku provinciju nakon čega su brojna plemena na Kavkazu i istočnoj obali Crnog mora priznala rimsku hegemoniju. Sled samih događaja tokom Trajanovog pohoda ostaje nejasan. Početkom 115. car je napredovao prema istoku, u srce Mesopotamije dok je njegov legat Lusije Kvijet uspešno prešao reku [[Araks]] u [[Atropatena|Atropatenu]] i dalje, prema Kaspijskom moru. Proces konsolidacije rimske vlasti u Mesopotamiji izgleda je okončan 116. kada su iskovani novčići na kojima je objavljeno da su Mesopotamija i Jermenija uspešno stavljena pod vlast rimskog naroda. Prezimivši u [[Antiohija|Antiohiji]], Trajan je 116. ponovo otpočeo kampanju, ovoga puta sa ciljem osvajanja čitave Mesopotamije. Prema izvorima, rimska divizija prešla je reku [[Tigar (reka)|Tigris]] i osvojila deo Adibajene, dok se druga divizija uputila južno i zauzela [[Vavilon]]. Sam Trajan otpolovio je nizvodno rekom Eufrat. Kada je rimska flota doplovila do mesta gde su reke [[Tigar (reka)|Tigris]] i Eufrat bile najbliže, Trajan je prevukao flotu preko kopna iz Eufrata i [[Tigar (reka)|Tigris]] i zauzeo Seleukiju, nekadašnju prestonicu helenističkog [[Seleukidsko kraljevstvo|Seleukidskog kraljevstva]] a zatim i parćansku prestonicu Ktesifon. Trajan je nastavio pohod, napredujući južno, prema [[Persijski zaliv|Persijskom zalivu]]. Vavilonija je proglašena za novu carsku provinciju a Trajan je poslao pismu senatu, u kome je objavio da je nadomak potpune pobede i požalio se da je prestar da nastavi dalje ka istoku i ponovi osvajanja [[Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog]]. Međutim, Trajanovi uspesi na istoku pokazali su se kratkotrajnim, odmah nakon što je pobednosni imperator napustio oblast persijskog zaliva i uputio se prema Vavilonu, izbio je ustanak Parćana. Trajan je uspeo da uguši pobunu i zvanično zbaci parćanskog kralja Hozroja I i na presto dovede marionetskog vladara. Uskoro je carevo zdravlje počelo da slabi a u međuvremenu Jevreji u Egiptu, na [[Kipar|Kipru]] i [[Kirenajka|Kireni]] podiglu su sveopštu pobunu motivisanu religijskom netrpeljivošću prema lokalnoj paganskoj populaciji. Pobuna je prerasla u Kitosov rat, poznat i kao [[Kitosov rat|Drugi jevrejsko-rimski rat]]. Pobuna se uskoro proširila i na Judeju i Mesopotamiju i Trajan je bio primoran da se povuče iz Jermenije da bi ugušio pobunu. Iako je pobuna naposletku suzbijena, situacija je ostala napeta, posebno u Judeji. 117. godine, oboleli Trajan spremio se za povratak u Italiju. Tokom proleća i leta car je postepno slabio. 8. avgusta 117. Trajan je umro u [[Kilikija|Kilikiji]]. Njegov naslednik [[Hadrijan]], odmah je odlučio da napusti udaljenu i neodbranljivu Mesopotamiju a Jermeniju i Osroenu ponovo uspostavio kao kraljevstva pod rimskim protektoratom. Sve ostale oblasti koje je Trajan osvojio zadržane su. Pepeo pokojnog imperatora položen je u podnožju Trajanovog stuba koji je slavio njegovu najveću pobedu. Trajan je jedan od retkih vladara čija je reputacija ostala neukaljana tokom istorije. Antički istoričari uglavnom su pisali pozitivno o Trajanu, karakterišući ga kao moralnog čoveka i mudrog vladara. Kasije Dion navodi da je Trajan bio dostojanstven i pravedan. Ime Trajan i danas je veoma popularno u Rumuniji, što je očito u imenu samog predsednika zemlje - [[Trajan Basesku]]. === Hadrijan, 117. - 138. === Pošto je bio Trajanov štićenik, Hadrijan je bio najbliži tome da nasledi presto iako ga Trajan nije zvanično usvojio što je učinio tek na samrti, i po nekim izvorima, na insistiranje supruge Plotine koja je podržavala Hadrijana. Pošto je dokument potpisala sama Plotina, moguće je da je Trajan tada već bio mrtav. [[Datoteka:Hadrians Wall from Housesteads1.jpg|220px|mini|levo|Deo Hadrijanovog zida, severna Engleska.]] Osiguravši podršku i senata i uklonivši Lusija Kvijeta, popularnog generala bliskog Trajanu, Hadrijan je konsolidovao svoj položaj. Odmah se posvetio suzbijanju jevrejske pobune a odmah potom lično je došao na dunavsku granicu carstva i postarao za tamošnje poslove. Hadrijanova vladavina najvećim delom ostala je mirna, za razliku od Trajanove ekspanzionističke politike, Hadrijan se odlučio za odbranu postojećih granica. Ovakva politika podrazumevala je podizanje jakih utvrđenja na granicama carstva. Najpoznatiji takav poduhvat jeste izgradnja zida na severu današnje Engleske, poznatog kao [[Hadrijanov zid]]. Na Dunavu i Rajni podignut je niz utvrđenja i postaja. Hadrijanova politika težila je miru kroz demonstraciju rimske moći koja je imala da učini utisak na potencijalne neprijatelje i odvrati ih od napada. [[Datoteka:Bust Hadrian Musei Capitolini MC817.jpg|mini|desno|Mermerna bista cara Hadrijana, Kapitolinski muzej, Rim.]] Istoričari opisuju Hadrijana kao najsvestranijeg rimskog cara, sklonog kosmopolitizmu. Car je često voleo da demonstrira svoje intelektualne veštine a najviše je cenio umetnost čiji je bio veliki pokrovitelj. Njegova vila kod Tibura (danas [[Tivoli]]) najfiniji je primer aleksandrijskog vrta u rimskoj arhitekturi. [[Datoteka:Roman Empire 125.png|400px|mini|desno|Rimsko carstvo [[125]]. godine, za vreme Hadrijanove vladavine.]] Jedan od najpoznatijih građevinskih podhvata za vreme Hadrijanove vladavine je obnova starog Agripinog panteona koji je uništen u požaru 80. godine. [[Panteon (Rim)|Panteon]] je danas jedan od najočuvanijih i najpoznatijih građevina starog Rima a i dokaz rimskih graditeljskih veština i dostignuća u tehnici. Iako je Panteon delo slavnog arhitekte Apolodora iz Damaska, postoji mogućnost da je i sam Hadrijan učestvovao u projektovanju građevine budući da se veoma interesovao za arhitekturu. Sam Hadrijan pisao je poeziju na latinskom i grčkom jeziku a napisao je i detaljnu autobiografiju. Hadrijan, strastveni helenofil, prvi je rimski imperator posle Nerona (koji je takođe bio veliki ljubitelj grčke kulture) koji je nosio bradu što će slediti skoro svi imperatori nakon njega, ali ne zbog ljubavi prema grčkoj kulturi, već zbog postojećeg trenda. Kao zaštitnik [[Helenistička era|helenističke]] kulture, Hadrijan je bio upoznat sa delima filozofa [[Epiktet]]a, Heliodorija i Favorina. Iako nije ukinuo ropstvo, Hadrijan je izmenio pravni sistem da bi ublažio težak položaj robova i zabranio je mučenje. Mnogi kasniji istoričari smatraju Hadrijana mudrim i pravednim vladarem, Šiler ga je nazvao "Prvim slugom carstva" a britanski istoričar Edvard Gibon divi se njegovim "ogromnom i nepresušnom geniju" a 1776. rekao je da je Hadrijanovo doba deo "Najsrećnijeg doba u ljudskoj istoriji." [[Datoteka:RomaCastelSantAngelo-2.jpg|300px|mini|levo|Tvrđava Svetog Anđela ( Castel Sant'Angelo), cilindrična građevina na desnoj obali Tibra, prvobitno mauzolej izgrađen za cara Hadrijana i njegovu porodicu. U V veku pretvoren u tvrđavu, služio je kao papski zamak i riznica a danas je muzej. Nekada važio za najvišu građevinu u Rimu.]] Za vreme svoje vladavine, Hadrijan je neumorno putovao svojom prostranom imperijom, obilazeći provincije i vršeći inspekciju granica. Više od polovine vladavine proveo je izvan Italije, dok je većina njegovih prethodnika napuštala Rim samo zbog vojnih pohoda. Suprotno tome, putovanja su postala sastavni deo Hadrijanovog stila vladavine. 130. godine, Hadrijan je posetio ruševine Jerusalima i rimskoj provinciji Judeji koja je pretrpela velika razaranja tokom prvog jevrejsko-rimskog rata (66. - 73. n.e.). Hadrijan je obnovio grad, i nameravao da obnovi i Jerusalimski hram, uništen 70. godine ali je od toga odustao i na mestu starog jevrejskog hrama podugnut je hram posvećen Jupiteru. Naposletku je Hadrijanova anti-jevrejska politika dovela do velikog ustanka jevreja, koje je predvodio Šimon bar Kohba. Rimski gubici bili su veliki a moguće da je uništena i cela jedna legija. Pobuna je ugušena 135. a prema Dionu, rat je izazvao smrt 580.000 hiljada jevreja, 50 utvrđenih varoši i 985 sela sravnjeno je sa zemljom. Poslednje godine života Hadrijan je proveo i Rimu. Kako je njegovo zdravlje bilo sve lošije, Hadrijan se okrenuo pitanju odabira naslednika. Usvojio je jednog od konzula, Lucija Elija Cezara ali je on uskoro umro. Nakon toga usvojio je Tita Aurelija Arija Antonina (budućeg cara [[Antonin Pije|Antonina Pija]]) koji je služio kao jedan od pet carskih legata u Italiji i kao prokonzul provincije [[Azija (provincija)|Azija]]. Antonin je 138. godine dobio tribunicijske moći i imperijum čime je i zvanično postao Hadrijanov naslednik. Da bi osigurao budućnost dinastije, Hadrijan je od Antonina tražio da usvoji Lucija Cejonija Komoda (sina Elija Cezara, posle usvojenja od strane Antonina njegovo ime je [[Lucije Ver|Lucije Elije Aurelije Komod]]) i [[Marko Aurelije|Marka Anija Vera]] (on je bio unuk istoimenog uticajnog senatora, Hadrijanovog bliskog prijatelja). Antički izvori navode da su poslednje Hadrijanove godine obeležene sukobima i nesrećom.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/69*.html#17.2 Kasije Dion]</ref> Dugotrajna bolest odvela je cara u depresiju i nekoliko puta je pokušao samoubistvo.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Hadrian/2*.html#25.9 Historija Augusta]</ref> Hadrijan je umro 10. jula 138. u svojoj vili u mestu Baje, u 62. godini. === Antonin Pije i Marko Aurelije, 138. - 180. === Jedan od prvih postupaka Antonina kao cara (vladao od 138. do 161.) je da ubedi senat da deifikuje Hadrijana, što je isprva odbijeno. Njegova vladavine najmirnija je u istoriji principata. Nema nijednog dokaza da je Antonin ikada učestvovao u vojnom pohodu, niti da je uopšte video, a još manje komandovao rimskom vojskom. Ipak, u Britaniji, Antonin je vodio agresivniju politiku u odnosu na onu svog prethodnika, Hadrijana, po carevim instrukcijama, novi guverner Britanije, Kvint Lolije Urbik, počeo je invaziju sa ciljem osvajanja južnih delova Škotske. Zadobivši nekoliko značajnih pobeda, podigao je [[Antoninov zid]] koji je napušten već nakon dvadeset godina. [[Datoteka:Antoninus Pius Glyptothek Munich 337 cropped.jpg|mini|levo|Antonin Pije, rimski imperator u periodu od 138. - 161.]] [[Datoteka:L'Image et le Pouvoir - Buste cuirassé de Marc Aurèle agé - 3.jpg|mini|desno|Bista Marka Aurelija (vladao 161. - 180.), muzej u [[Tuluza|Tuluzu]], Francuska.]] Antonin je upravljao carstvom oslanjajući se na guvernere provincija ali i putem direktne komunikacije carskim pismima, od kojih su nekolicina javno objavljivana. Za razliku od Hadrijana, Antonin je samo jednom napustio Italiju. Kako je carevo zdravlje počelo da slabi, Marko je postepeno preuzimao državne dužnosti. Antonin je umro 7. marta 161. u 74. godini. Njegova vladavina najduža je posle Avgustove, samo nekoliko meseci duža od Tiberijeve.<ref>Bowman, pg. 156</ref> Antoninovi naslednici, Marko Aurelije i Lucije Ver odmah su deifikovali svog prethodnika. Pijev usvojeni sin i naslednik, Marko Aurelije vladao je carstvom od 161. do 180. godine. Od 161. do 169., zvanično Marko i Lucije Ver zajednički su vladali carstvom (što je bio prvi put da Rim ima dva cara), međutim, od početka je bilo jasno da je Marko imao veću vlast iako su oba cara nominalno bila jednaka. Ubrzo po dolasku na presto, Aurelijeva jedanaestogodišnja ćerka, Anija Lucija, verena je za Lucija Vera. Oba cara bila su veoma popularna. Od 161. do 166. Lucije Ver predvodio je rimske snage u ratu sa Parćanima. Povod sukoba ponovo je bila Jermenija, tada država pod rimskim protektoratom. Parćanski kralj, Vologez IV, ušao je u Jermeniju i oterao kralja sa prestola, zamenivši ga svojim kandidatom, koji je pripadao vladajućoj parćanskoj porodici Arsakida. Odlučeno je da Lucije preuzme komandu u ratu, budući jači i zdraviji od Aurelija i time pogodniji za vojničku aktivnost. Tokom većeg dela rata, Lucije se nalazio u Antiohiji gde je rečeno da je živeo u velikom luksuzu. [[Datoteka:Lucius Verus - MET - L.2007.26.jpg|mini|desno|Lucije Ver, car zajedno sa Markom Aurelijem od 161. do svoje smrti 169. [[Muzej Metropoliten]], [[Njujork]].]] Nakon što se tok rata preokrenuo u rimsku korist, a jermenska prestonica osvojena 163. godine<ref>HA Marcus 9.1; Birley, "Hadrian to the Antonines", 162.</ref>, Lucije - iako zapravo nikada lično nije bio u borbi - uzeo je titulu ''Armeniacus'' (osvajač Jermenije). Na presto Jermenije doveden je rimski senator arsakidskog porekla. Naposletku se rat završio rimskom pobedom, parćanska prestonica Ktesifon ponovo je osvojena. Na povratku u Rim, Lucije je nagrađen trijumfom, prvom u kome su učestvovala dva cara. Međutim, vojnici su sa istoka doneli kugu (Antoninska kuga), koja će u periodu između 165. i 180. proširiti skoro čitavim carstvom i izazvati smrt ogromnog broja ljudi među kojima je i sam Lucije Ver, koji je umro 169. Devet godina kasnije, bolest je ponovo izbila a prema Kasiju Dionu, dnevno je umiralo 2.000 ljudi dok je ukupan broj stradalih procenjen na oko pet miliona. [[Datoteka:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg|mini|levo|Statua Marka Aurelija na konju, Pjaca del Kampidoljo, Rim.]] Nakon uspešnog okončanog rata sa parćanima, nova pretnja po carstvo došla je sa severa. U periodu od 166. do 180. Aurelije će voditi seriju kampanja protiv plemena [[Sarmati|Sarmatskih]] [[Jazigi|Jaziga]] i [[Germani|Germanskih]] [[Markomani|Markomana]] i Kvada, sukobu poznatom kao [[Markomanski ratovi|Markomanski rat]]. Borbe su se vodile čitavim tokom Dunava koji je formirao severoistočnu granicu rimske imperije. Iako su naposletku rimljani odneli pobedu, ovaj rat bio je uvod u kasnije invazije Germanskih plemena što će na kraju dovesti do pada zapadne polivine carstva. Markomanski ratovi pokazali su slabost severnih granica i zbog toga će nakon toga čak polovina rimskih legija (16 od 33) biti stacionarino na Dunavu i Rajni. Marko Aurelije proveo je veliki deo rata na Dunavu, rukovodeći vojnim operacijama. Tokom Markomanskih ratova, u periodu između 170. i 180. Aurelije je napisao svoje najpoznatije filozofsko delo ''Samome Sebi'' (Meditations) koje je napisano na grčkom jeziku. Ovo delo zacementiralo je Aurelijev položaj kao najvažnijeg filozofa poznostoičke škole ali i bilo uzrok njegove slave posle smrti. Ne samo što je Aurelijevo delo jasni nosilac stoičke filozofije i duhovnosti, ono je takođe prožeto jakim osećajem savesti i dužnosti kojih se Marko i kao vladar i osoba uvek držao. [[Datoteka:Faustina Minor Louvre Ma1144.jpg|mini|desno|Bista Faustine Mlađe, supruge Marka Aurelija, Luvr.]] Nakon što je nakon dugotrajnih borbi, Aurelije potisnuo germanska plemena situacija na istoku se veoma zakomplikovala. 175. godine, Avidije Kasije, pobednik nad Partima u ratu 161. - 166., se posle pogrešnih vesti o Aurelijevoj smrti, proglasio za imperatora. Izvori navode da ga je na ovaj postupak ohrabrila supruga Marka Aurelija, Faustina koja je bila zabrinuta zbog lošeg zdravlja svog muža, verujući da se Marko nalazi blizu smrti zbog čega je osećala potrebu da Kasije deluje kao njen zaštitnik, budući da je njen i Aurelijev sin, Komod, sa trinaest godina, još bio premlad za dolazak na vlast. Imperator se oporavio, no, u međuvremenu egipatske legije priznale su Kasija za cara. Aurelije je isprva pokušao da sakrije vesti o pobuni, ali kada u tome nije uspeo, u obraćanju vojnicima (Aurelije je u to vreme predvodio legije i pohodu protiv plemena na severu). I govoru koji istoričar [[Kasije Dion]] pripisuje Marku, imperator žali nad izdajom „Dragog prijatelja“ istovremeno izrazivši nadu da Kasije neće biti ubijen niti izvršiti samoubistvo, da bi mu mogao ukazati milost. Senat je u međuvremenu proglasio Kasija za javnog neprijatelja. Kasije se na početku pobune nalazio u dobrom položaju, budući da je uspešno okončao kampanju protiv Parta usled čega je imao dobru bazu podrške. Raspolagao je sa sedam legija, tri iz Sirije, dve iz Palestine, jednom iz Arabije i jednom iz Egipta. Ipak, Kasije nije uspeo da obezbedi širu podršku za svoje ambicije, guverner Kapadokije Martije Ver, ostao je lojalan Marku Aureliju stoga je bilo jasno da je u boljoj poziciji. Kasija je naposletku ubio centurion, njegova glava poslata je imperatoru koji je odbio da je vidi i naredio da je sahrane. Marko Aurelije ponovo se razboleo 180. godine i umro 17. marta u Vindoboni (današnji Beč). Odmah je deifikovan a njegov pepeo vraćen u Rim i položen u Hadrijanovom Mauzoleju. Na kraju istorije Markove vladavine, istoričar Kasije Dion, napisao je pohvalni govor o pokojnom imperatoru, opisujući tranziciju prema Komodovoj vladavini, čiji je sam bio svedok: "...(Marka) nije pratila dobra sreća koju je zaslužio, jer nije bio fizički jak i bio je suočen sa nevoljama koje nisu prestajale tokom njegove čitave vladavine. Ali, što se mene tiče, još više mu se divim upravo zbog toga, jer, našavši se usred neobičnih i vanrednih okolnosti, uspeo je da sam preživi i još očuva i carstvo. Samo jedna stvar sprečila ga je da bude potpuno srećan, naime, pošto je i nakon negovanja i obrazovanja sina na najbolji mogući način, bio mnogo razočaran u njega. Ova stvar mora biti naša sledeća tema; jer naša istorija sada se od kraljevstva zlata, pretvara u kraljevstvo rđe i čelika..." Usled ovakvog komentara, neki istoričari, predvođeni [[Edvard Gibon|Edvardom Gibonom]], uzimaju početak Komodove vladavine kao početnu tačku propadanja Rimskog carstva. == Komod i Godina pet careva, dinastija Severa i početak krize trećeg veka, 180. - 235. == === Komod, 180. - 192. === [[Datoteka:Bust of Commodus 180-192 AD.JPG|mini|250px|Komod kao mladić; Muzej u [[Keln]]u.]] Komod je vladao od [[180]]. do 192. godine. Njegov dolazak na vlast prvi je put - nakon što je Tit nasledio Vespazijana 79. n.e. - da sin nasledi svog oca. Komod je bio prvi (i do 337. jedini) imperator koji je „Rođen u purpuru“, tj. za vreme vladavine svog oca. 177. Marko Aurelije dodelio je Komodu titile ''Imperatora'' i a zatim i titulu ''Avgusta'' čime mu je dao status jednak sopstvenom i nakon čega su zvanično delili moć. Nakon što su 23. decembra 177. dva imperatora priredila zajednički trijumf, 1. januara 178. Komod je postao konzul prvi put, time je sa petnaest godina, postao najmlađi konzul u rimskoj istoriji. Oženio se Brutlijom Krispinom, nakon čega je pratio oca u još jednom pohodu prema dunavskoj granici imperije, 178. godine. Marko Aurelije umro je 17. marta 180. čime je osamnaestogodišnji Komod postao jedini car. Odmah po dolasku na vlast, Komod je devalvirao rimsku valutu, smanjujući težinu denarijusa sa 3.85 grama na 3.35. U kontrastu sa vladavinom Marka Aurelija, koja je bila obeležena skoro neprekidnim ratovanjem na granicama, Komodova je bila mirna u vojnom smislu, ali istovremeno i obeležena političkim razdorom i sve kapricioznijim ponašanjem samog imperatora. Uprkos ozloglašenosti, i važnosti njegove vladavine, Komodove godine na vlasti nisu dobro zabeležene. Glavni literarni izvori su Kasije Dion (Komodov savremenik a ponekad i lični svedok događaja, ali u slučaju Komodove vladavine spisi su fragmentirani i puni skraćivanja, i Herodijan i njegova Historia Augusta koja ostaje veoma nepouzdan izvor, prvenstveno usled toga što je to literarni rad a ne istorijski spis, sa elementima fikcije ugrađenim u biografije). Komod se brzo nakon očeve smrti vratio u Rim, prethodno zaključivši primirje sa plemenima na dunavu. U Rimu je proslavio trijumf povodom uspešnog okončanja rata, 22. oktobra 180. godine. Za raliku od Trajana, Hadrijana, Antonina Pija i Marka Aurelija, izgleda da Komoda nisu interesovali poslovi administracije. Komod je tokom svoje vladavine težio da prepusti praktične poslove upravljanja svojim miljenicima. [[Datoteka:Commodus, Kunsthistorisches Museum Vienna - 20100226.jpg|mini|levo|Bista Komoda, [[Umetničko-istorijski muzej u Beču]], (Kunsthistorisches Museum). Prema antičkom istoričaru Herodijanu, Komod je bio skladne građe i privlačan, prirodno plave kovrdžave kose.]] Nezadovoljstvo državnim poslovima dovelo je do serija zavera i pokušaja državnih udara, što je navelo Komoda da preuzme vođenje poslova, a to je učinio u sve većem diktatorskom maniru. Senatski red počeo ga se bojati i mrzeti, ali uprkos tome dokazi ukazuju da je Komod bio popularan među vojskom i običnim narodom tokom velikog dela svoje vladavine čemu je svakako doprinela njegova raskošna darežljivost (zabeležena na njegovom novcu)a i zbog toga što je priređivao ali i lično učestvovao u gladijatorskim borbama. Jedan od načina pomoću kojih je imperator plaćao svoju raskoš i masovnu zabavu bio je porez koji je nametnuo senatskoj klasi te je na mnogim natpisima tradicionalni redosled državne vlasti, Senat i Narod Rimski, provokativno obrnut (Narod i Senat... - Populus Senatusque...) 182. Komod se suočio sa zaverom koju je organizovala njegova sestra, Lucila. Njen suprug, Tiberije Klaudije Pompejan, nije bio umešan ali u organizovanju zavere pomogla su joj dvojica ljudi za koje se govorilo da su njeni ljubavnici. Marko Umidije Anijan, konzul za 167. godinu - a takođe i bliski rođak - i Apije Klaudije Kvintijan koji je pokušao da ubije Komoda dok je ovaj ulazio u pozorište. Ubistvo nije uspelo a zaverenike su uhvatili carevi telohranitelji. Anijan i Kvintijan su pogubljeni a sama Lucila prognana na ostrvo Kapri i kasnije isto pogubljena. [[Datoteka:Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg|mini|desno|Komod kao Herkules.]] Posle [[190]]. Komodova<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Commodus#cite_note-6 Komod, 180. - 192.]</ref> megalomanija uzimala je sve većeg maha. Posle jednog požara Komod se proglasio novim Romulom i ponovo osnovao grad, preimenujući ga u ''Colonia Lucia Annia Commodiana''. Svi meseci u godini preimenovani su da bi odgovarali jednom od Komodovih dvanaest imena: Lucius, Aelius, Aurelius, Commodus, Augustus, Herculeus, Romanus, Exsuperatorius, Amazonius, Invictus, Felix, Pius. Legije su dobile ime ''Commodianae'' a čak je i sam senat nazvan Komodov Srećni Senat. Njegova palata i svi rimljani poneli su ime ''Commodianus'' a dan na koji su ove reforme donošene imao je da bude nazvan ''Dies Commodianus'', "Komodov dan". Novembra 192. Komod je predsedavao Plebejskim igrama tokom kojih je ustrelio na stotine životinja strelama i kompljem svakog jutra a popodne bi se borio kao gladijator, pobedivši u svim borbama. Decembra je najavio da će novu 193. godinu svečano inaugirisati i kao konzul i kao gladijator. Negde u isto vreme, pretorijanski prefekt Kvint Emilije Let organiziovao je zaveru koja bi na presto dovela gradskog prefekta, [[Pertinaks]]a. U zaveri je učestovala Komodova ljubavnica, Marcija, i njegov komornik, Eklektije. 31. decembra, Marcija je otrovala Komodovu hranu ali car je povratio otrov nakon čega su zaverenici poslali Narcisa, njegovog partnera za rvanje, da ga zadavi u kupatilu. Odmah posle Komodove smrti, senat ga je proglasio za javnog neprijatelja (što je de fakto značilo zabranu sećanja - ''damnatio memoriae''). Gradu i institucijama vraćeno je staro ime a Komodove statue su srušene. Komod je sahranjen u Hadrijanovom mauzoleju. Njegovom smrću okončana je Antoninska dinastija a ujedno je označila početak krize poznate kao Godina pet careva. === Godina pet careva === ==== Pertinaks i Didije Julijan ==== Posle Komodovog ubistva, Pertinaks - tada prefekt grada Rima - u pretorijanskom kampu je proglašen za cara. Njegova vladavina od tek 86 dana bila je nesigurna. Pertinaks je pokušao da sledi umerenog Marka Aurelija. Pretorijanska garda očekivala je (još od vremena imperatora Klaudija bio je običaj da novi car novčano "nagradi" pretorijance čime se obezbeđivala njihova vernost) bogate darove od novog cara ali su ubrzo ostali razočarani. Pertinaks je sproveo monetarne reforme i povećao vrednost novca, podižući sadržaj srebra sa 2.22 grama na 2.75 grama. Međutim, efekti ovih mera su bili ograničeni i nisu mnogo potrajali. [[Datoteka:Pertinax Providentia Aureus.jpg|220px|mini|levo|Aureus iskovan za vreme Pertinaksa.]] [[Datoteka:DidiusJulianusSest.jpg|mini|desno|Didije Julijan prikazan na novcu.]] 28. marta 193. Pertinaks je bio u palati kada je, prema Historija Augusti, kontigent od oko trista vojnika iz pretorijanske garde došao na kapije. Prema antičkim izvorima vojnici su dobili samo pola ugovorene plate. Ni čuvari palate ni dvorski zvaničnici nisu pružili otpor. Pertinaks je poslao Kvinta Emilije Leta da pregovara sa pretorijancima ali on je prešao na njihovu stranu i napustio imperatora. Uprkos savetima da beži, Pertinaks je pokušao da urazumi vojnike i skoro uspeo u tome ali ga je naposletku ubio jedan od vojnika. Odmah posle Pertinaksove smrti, pretorijanci su odlučili da će sledeći car postati onaj ko plati najviše, čime je položaj imperatora praktično prodat. Tit Flavije Klaudije Sulpicijan, gradski prefekt, zet ubijenog cara, koji se u tom momentu nalazio u pretorijanskom kampu gde je bio poslat da smiri vojnike, odmah je počeo sa ponudama. [[Didije Julijan]], senator, bivši konzul i prokonzul provincije Afrika, čuvši za događaje u pretorijanskom kampu, požurio je i stigao na kapije odakle je otpočeo nadmetanje za carski položaj. Na kraju, Sulpicijan je ponudio 20.000 hiljada sestercija svakom vojniku a Julijan, bojeći se da će njegov konkurent postati car, ponudio je 25.000. Njegova ponuda odmah je prihvaćena, stražari su mu otvorili kapije i pozdravili ga kao Cezara i proglasili za imperatora. Pod pretnjom vojske, senat je potvrdio njegov izbor. Način na koji je Didije Julijan izabran za cara smatran ubrzo je izazvao veliko nezadovoljstvo u gradu. Sam car dočekan je povicima i negodovanjem a masa je pokušala da ga spreči da dođe na Kapitolinsko brdo i čak zasula njegovu povorku kamenjem. Čim su se vesti o nemirima u Rimu proširile carstvom, generali [[Pescenije Niger]] u Siriji, [[Septimije Sever]] u Panoniji i [[Klodije Albin]], svaki sa po tri legije pod svojom komandom, odbili su da prihvate Didija Julijana za cara. Budući da je Sever bio najbliži Rimu - time i najopasniji - Julijan ga je proglasio za javnog neprijatelja a iz senata su poslati izaslanici da ubede vojnike da ga napuste. Međutim, Sever je postigao dogovor sa Albinom i dao mu titulu cezara, napredovao je prema Rimu i ubrzo zauzeo [[Ravena|Ravenu]] i pobedio pretorijanskog prefekta Tulija Krispina koji je poslat iz Rima da ga zaustavi. Pretorijanska garda, potonula u razvrat i tromost, nije bila sposobna da pruži otpor Severovim iskusnim legionarima. Očajni Julijan pokušao je da se nagodi sa Severom i ponudio mu da dele vladavinu, što je Sever ignorisao i nastavio da napreduje prema Rimu sa podrškom čitave Italije iza sebe. Nakon što su pretorijanci primili garancije da neće biti kažnjeni - pod uslovom da predaju odgovorne za Pertinaksovo ubistvo - i sami su prešli na Severovu stranu. Senat je proglasio Severa za cara, Pertinaks je deifikovan, i izdata je naredba za Julijanovo pogubljenje. Napuštenog od svih, Julijana je u palati ubio vojnik, 1. juna 193. nakon tri meseci vladavine. ==== Pescenije Niger, Klodije Albin i Septimije Sever ==== Septimije Sever odmah je raspustio pretorijansku gardu, naređujući pogubljenje vojnika odgovornih za Pertinaksovu smrt. Konsolidujući svoju poziciju, Sever se okrenuo borbi sa rivalom Pescenijem Nigerom koga je pobedio u bitkama kod Kizika i Nikeje a konačni poraz naneo mu je kod Isa, 194. [[Datoteka:Aureus-Clodius Albinus-RIC 0009b.jpg|mini|desno|Novčić sa likom Klodija Albina.]] Iako je Klodije Albin u početku bio Severov saveznik i nadao se da će ga naslediti, uvideo je da Sever ima drugačije namere. Nakon pobede nad Nigerom, Severov položaj dodadno je ojačao i sada je nameravao da ostvari punu kontrolu nad carstvom. Klodije Albin faktički je kontrolisao zapadnu polovinu imperije, Britaniju i Galiju i imao podršku Britanskih i španskih legija. 196. Albin se proglasio za cara i prešao iz Britanije u Galiju, predvodeći 150.000 vojnika. Pobedio je Severovog legata i uspešno obezbedio resurse u Galiji, odredivši Lugdunum za svoje sedište ali nije uspeo da zadobije podršku rajnskih legija. 19. februara 196. Albinova i Severova vojska susrele su se u odsudnoj bici kod Lugdunuma. Kasije Dion navodi da su se na obe strane borila 150.000 vojnika. Nakon žestokih borbi, Albin je poražen i izvršio je samoubistvo, ili je zarobljen i pogubljen po Severovom naređenju. Njegovo telo je izloženo poruzi a glava poslata u Rim, kao opomena njegovim pristalicama i Severovim protivnicima. Pobedivši sve rivale, Sever je ostao jedini car i građanski rat je okončan. === Dinastija Severa === ==== Septimije Sever, 193. - 211. ==== Kao pobednik u građanskom ratu i neisporni gospodar rimskog carstva, Sever se odlučio da otpočne rat protiv Partije. Njegov pohod bio je uspešan, Parćanska prestonice Ktesifon ponovo je zauzeta a severni deo Mesopotamije pripojen carstvu. [[Datoteka:Septimius Severus Glyptothek Munich 357.jpg|mini|desno|Septimije Sever, gliptoteka, Minhen.]] Carevi odnosi sa senatom nikada nisu bili dobri. Od samog početka Sever nije bio popularan među senatorima pošto je na vlast došao uz podršku vojske. Sever je naredio pogubljenja velikog broja senatora pod optužbama za kovanje zavere u korupciju, i menjao ih svojim favoritima. Iako je njegova vladavina pretvorila Rim u vojnu diktaturu, bio je veoma popularan među stanovništvom jer je stao na put korupciji raširenoj tokom Komodove vladavine. Kada se nakon pobede na parćanima vratio u Rim, podigao je slavoluk koji je dobio ime po njemu (slavoluk Septimija Severa). Prema Kasiju Dionu, posle 197. car je potpuno pao pod uticaj pretorijanskog prefekta Gaja Fulvija Plautijana koji je kontrolisao skoro sve grane administracije. Plautijanova ćerka, Fulvija Plautila, udata je za Severovog sina, [[Karakala|Karakalu]]. Plautijanova prevelika moć okončana je 204. kada ga je osudio carev umirući brat. Januara 205. Karakala je optužio Plautijana da kuje zaveru za njegovo i Severovo ubistvo, nakon čega je prefekt pogubljen. [[Datoteka:Julia Domna Glyptothek Munich 354.jpg|mini|levo|[[Julija Domna]], supruga Septimija Severa, majka careva Karakale i Gete.]] Prema navodima nepouzdane Historija Auguste, za vreme Severove vladavine desio se progon hrišćana. Istoričar crkve, Evsevije Cezarejski, o Severu piše kao progonitelju hrišćana, međutim, [[Tertulijan]] navodi da je Sever bio naklonjen hrišćanima, da je njegov lični lekar bio hrišćanin kao i da je nekoliko puta lično intervenisao da bi spasao hrišćane plemenitog porekla koje je poznavao. Nakon uspešnog pohoda protiv parćana, Sever je [[202]]. otpočeo vojnu kampanju u severnoj Africi. Rimske provincije u Africi proširene su a granica dobro utvrđena čime su sprečeni upadi nomadskih plemena iz [[Sahara|sahare]]. 208. car je otputovao u Britaniju nameravajući da osvoji Kaledoniju. Sever je verovatno stigao u Britaniju na čelu vojske od 40.000 ljudi. Ojačao je Hadrijanov zid, ponovo osvojio južne škotske visoravni sve do Antoninovog zida koji je takođe pojačan. Sledeći stope slavnog generala Agrikole od pre jednog veka, Sever je nastavio prodor na sever i obnovio rimske tvrđave duž škotske obale. Prema zapisima Kasije Diona car je bio odlučan da osvoji čitavu Kaledoniju ali se susretao sa velikim poteškoćama krčeći šume, premošćujući reke i vodeći vojsku po nezgodnom terenu. Severova dalji pohod sprečena je kada se fatalno razboleo. Povukao se u Eborakum (današnji [[Jork]]). Karakala je nakratko nastavio pohod ali je ubrzo sklopio mir. Rimljani više nikada nisu obnovili pohod na Kaledoniju i nedugo posle Severove smrti trajno su se povukli prema Hadrijanovom zidu.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Septimius_Severus*.html Historija Augusta, Život Septimija Severa. Latinski original i engleski prevod.]</ref> Severov savet sinovima Karakali i [[Geta|Geti]] bio je: "Budite složni, plaćajte dobro vojsku i ne brinite ni za šta drugo." ==== Karakala, 211. - 217. ==== Posle smrti Septimija Severa, vojska je za zajedničke careve proglasila braću Karakalu i Getu. Obojica su želeli da samostalno vladaju carstvom što je dovelo do sve napetijih odnosa između njih. Braća su čak razmatrala i deobu carstva ali ih je od toga odvratila majka, Julija Domna. [[Datoteka:Caracalla MAN Napoli Inv6033 n01.jpg|mini|desno|Karakala.]] Decembra 211., na sastanku koji je organizovala Julija Domna da bi pomirila svoje sinove, članovi pretorijanske garde lojalni Karakali ubili su Getu (po neređenju samog Karakale) koji je umro na majčinim rukama. Karakala je zatim otpočeo progon i pogubio većinu Getinih pristalica i od senata izdejstvovao zabranu sećanja protiv svog pokojnog brata. Svi prikazi Gete jednostavno su uklonjeni sa statua, slika i novčića, ostavljajući prazan prostor odmah do slika samog Karakale. [[Datoteka:Portrait of family of Septimius Severus - Altes Museum - Berlin - Germany 2017.jpg|280px|mini|levo|Dinastija Severa, (oko 199.) prikazana na jednom od nekoliko očuvanih primeraka panelnog slikarstva iz perioda klasične antike. Slika prikazuje Septimija Severa, Juliju Domnu i njihova dva sina, Karakalu i Getu, čije je lice izbrisano.]] [[213]]. godine Karakala je na severnim granicama carstva vodio kratki pohod protiv plemena [[Alemani|Alemana]] koji su prelazili preko [[granična vrednost|limesa]] i ugrožavali rimsku teritoriju. Rimljani su pobedili Alemane u bici kod reke [[Majna|Majne]] ali nisu uspeli da zadobiju odlučujuću pobedu. Nakon što je sklopljen mir, senat je Karakalu počastvovao odveć ispraznom titulom ''Germanicus Maximus''. Sledeće godine, Karakala je otputovao na istok, u Siriju a zatim i u Egipat i više se nije vratio u Rim. Edvard Gibon u svom delu ''Istorija Opadanja i Propasti Rimskog carstva'' opisuje Karakalu kao neprijatelja čovečanstva. Ostatak svoje vladavine Karakala je proveo u istočnim provincijama. Senat i bogate porodice držao je pod kontrolom terajući ih da o sopstvenom trošku grade palate, pozorišta i ostale građevine namenjene za javnu upotrebu. Uvedeni su novi i visoki porezi, a najbogatije porodice suočile su se sa posebnim taksama i čestom konfiskacijom imovine.<ref>[http://www.ccel.org/g/gibbon/decline/volume1/chap6.htm Edvard Gibon, Opadanje i propast Rimskog carstva, I. VI]</ref> Kada su stanovnici Aleksandrije saznali za Karakaline tvrdnje da je ubio Getu u samoodbrani, izveli su satiričnu predstavu u kojoj su se narugali caru. 215. Karakala je u odgovor na ovu uvredu, naredio pokolj deputacije istaknutih građana koji su se okupili ispred grada da pozdrave njegov dolazak. Car je svojim vojnicima dozvolio da opljačkaju grad. Prema Kasiju Dionu, ubijeno je oko 20.000 ljudi. Tokom svoje vladavine, sledeći očev savet, Karakala se uglavnom oslanjao na vojsku. Plate vojnicima su značajno podignute, a sam car provodio je većinu svog vremena sa vojnicima. Čak je i marširao sa običnim pešadincima i jeo istu hranu kao i oni.<ref>{{Cite web |title=Karakala |url=http://www.roman-empire.net/decline/caracalla.html |access-date=2015-04-15 |archivedate=2011-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110402030820/http://www.roman-empire.net/decline/caracalla.html |deadurl=yes }}</ref> Brinući se o svom nasleđu kao cara, Karakala je naručio izgradnju ogromnih kupatila (Karakalina kupatila), druga najveća javna kupatila ikada izgrađena u antičkom rimu i jedan od poslednjih velikih arhitektonskih dostignuća carstva. Glavna odaja u kupatilima bila je veća od [[Bazilika Svetog Petra|Bazilike Svetog Petra]] i mogla je lako da smesti preko dve hiljade rimljana u svakom trenutku. Kupatila su otvorena 216. a čitav kompleks uključivao je biblioteke, privatne odaje i šetališta. Unutrašnjost kupatila raskošno je dekorisana pozlaćenim mermernim podovima, stubovima, mozaicima i kolosalnim statuama. 212. godine, Karakalinim ediktom, svim slobodnim stanovnicima rimskog carstva dodeljen je status rimskih građana. Sve slobodne žene dobile su ista prava kao i rimske žene. Pre 212. uglavnom su samo stanovnici Italije imali status rimskih građana kao i potomci rimskih kolonista širom provincija i stanovnici raznih gradova širom carstva, međutim, veliki deo provincijskog stanovništva sačinjavali su ne-građani iako su mnogi imali Latinska prava (Ius latinum). Kasije Dion navodi da je glavni motiv iza ovakvog carevog postupka bilo povećanje prihoda budući da oni koji nisu imali status građana nisu ni plaćali veći deo poreza koji su oni sa građanskim pravom imali obavezu da plaćaju. Iako je Karakala pravno izjednačio sve slobodne ljude u carstvu, on je zapravo povećao broj poreskih obveznika čime je obezbećivao potrebna sredstva za brojne nove povlastice koje je davao vojsci. Karakalin edikt konačno je uklonio razliku u statusu koja je postojala između onih sa građanskim pravima i onih bez njega koja je postojala još od osnivanja Rima. Ovakva mera stoga je imala značajan efekat na rimsko društvo. Tokom 216., car je otpočeo rat protiv Partije. 8. aprila 217. (četiri dana pred carev 29. rođendan), na putu od [[Edesa (Mesopotamija)|Edese]] prema parćanskoj granici, Karakalu je, dok je urinirao pored puta, ubio oficir njegove lične carske garde Julije Marcijal. Istoričar Herodijan navodi da je Marcijalov brat pogubljen po Karakalinom naređenju samo nekoliko dana ranije, dok Kasije Dion tvrdi da je Marcijal bio nezadovoljan jer nije unapređen u čin centuriona. Karakalu je nasledio pretorijanski prefekt [[Makrin]] koji je, prema Herodijanu, stajao iza ubistva. ==== Elagabal i Aleksandar Sever, 218. - 235. ==== Karakalin naslednik Makrin poticao je iz viteškog reda stoga je zadobio podršku senata koji ga je i zvanično proglasio za cara, međutim, ubrzo je naraslo nezadovoljstvo u vojsci, čija je podrška sada postala ključni faktor prilikom izbora careva. Makrin je pokazao tendenciju da sukobe rešava putem mira a ne vojnog sukoba što mu je uspešno pošlo za rukom u Dakiji i Jermeniji gde su sukobi izbegnuti diplomatskim akcijama. Ipak, situacija u Mesopotamiji nije mogla biti mirno razrešena i Makrin je bio promoran na rat sa parćanima. U bici kod Nizibisa 217. obe strane pretrpele su velike gubitke i nije bilo pobednika te je Makrin naposletku morao da sklopi mir. Parćanskom vladaru isplaćeno je 200 miliona sestercija u zamenu za primirje što je izazvalo prezir vojnika prema novom caru. [[Datoteka:Bust of Elagabalus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016 (2).jpg|mini|desno|Bista Elagabala, Kapitolinski muzej, Rim.]] Preživeli članovi dinastije Severa brzo su iskoristili postojeće nezadovoljstvo. Makrin je naredio Karakalinoj majci, Juliji Domni da napusti palatu ali je ona ubrzo umrla. Međutim, sestra pokojne carice, [[Julija Meza]] (Karakalina tetka), je sa svojim ćerkama [[Julija Soemija|Julijom Soemijom]] i [[Julija Mameja|Julijom Mamejom]], iz porodičnog doma blizu [[Homs|Emese]] u Siriji (nakon što su proterane iz carske palate) kovala zaveru koja je imala za cilj da dovede Soemijinog sina [[Elagabal]]a na presto. Elagabal je proglašen za cara a Makrin je, nakon što je pretrpeo težak poraz kod Antiohije i napušten od svojih vojnika, ubrzo pogubljen kod [[Halkidon]]a. Tako je Elagabal postao car (218. - 222.) a dinastija Severa povratila moć. Ipak, mladi car nalazio se pod kontrolom svoje majke i bake, kojima je dugovao presto a njegovo kontroverzno ponašanje i posvećenost sirijskom kultu boga sunca (ime Elagabal je latinska adaptacija sirijske reči El-Gabal koja je označavala boga sunca) izazvala je nezadovoljstvo i zgražavanje u Rimu. Brojni skandali i afere mladog cara naposletku su doveli do njegovog ubistva. Julija Meza, shvativši položaj u kome se porodica našla, odlučila je da je vreme da Elagabal i njegova majka budu zamenjeni te se okrenula sinu svoje druge ćerke Julije Mameje, trinaestogodišnjem [[Aleksandar Sever|Aleksandru Severu]]. Aleksandar je dobio titulu cezara i bio konzul zajedno sa Elagabalom, ali je car ubrzo počeo da sumnja u svog rođaka, bojeći se da on ima veću podršku među pretorijancima nego on sam. Aleksandru su oduzete titule i nekoliko puta je preživeo pokušaje ubistva što je dovelo do pobune pretorijanaca koji su zahtevali da vide Aleksandra i Elagabala zajedno u pretorijanskom kampu. Car se povinovao te je 11. marta 222. sa svojom majkom, Julijom Soemijom, javno predstavio svog rođaka vojnicima. Pretorijanci su pozdravili Aleksandra ignorišući Elagabala koji je reagovao naređujući hapšenje i pogubljenje svih koji su učestvovali u neposlušnosti<ref>{{Cite web |title=Herodijan, Istorija Rima |url=http://www.livius.org/he-hg/herodian/hre508.html |access-date=2015-04-15 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930213334/http://www.livius.org/he-hg/herodian/hre508.html |dead-url=yes }}</ref> nakon čega su pretorijanci napali cara i njegovu majku i oboje su ubijeni. Njihove glave su odsečene, tela svučena naga a onda su ih vukli posvuda po gradu. Elagabolovo telo na kraju je bačeno u Tibar.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/80*.html#79-20 Kasije Dion, Istorija Rima]</ref> LJubavnik pokojnog cara, Hijerokle, takođe je ubijen zajedno sa ostalim Elagabalovim pristalicama i štićenicima, njegovi religijski propisi su ukinuti a ženama ponovo zabranjeno da prisustvuju sednicama senata. Zabrana sećanja posebno striktno je primenjena protiv Elagabala i svi njegovi prikazi u javnosti - poput statua i slika - su uništeni.<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Severus_Alexander/1*.html#1 Historija Avgusta, Elagabalov Život]</ref> Aleksandar Sever (222. - 235.) odmah ja nasledio svog ubijenog rođaka ali kao trinaestogodišnjak nalazio se pod uticajem moćne bake Julije Meze i majke Julije Mameje. Iako je njegova vladavina delimično povratila mir i napredak carstvu, Aleksandrova reputacija bila je narušena usled uticaja koja je njegova majka imala nad njim. [[Datoteka:Alexander Severus Musei Capitolini MC471.jpg|mini|levo|Aleksandar Sever.]] Aleksandrova vladavina mahom je bila mirna sve do pojave nove dinastije [[Sasanidi|Sasanida]] na istoku, koji su, zbacivši Arsakide, ovladali Persijom. Car je imao uspeha u pohodu protiv neprijatelja i vrativši se u Rim, proslavio je trijumf 233. Uprkos tome, u Sasanidima će Rim dobiti mnogo opasnijeg protivnika od starog parćanskog kraljevstva, a ratovi sa Sasanidskom Persijom trajaće sve do prve polovine sedmog veka i pojave islama. U Antiohiji, nakon kampanje protiv Persije, car se upoznao sa čuvenim [[Origen Adamantije|Origenom]] koga je Julija Mameja angažovala da mladog cara poduči hrišćanskom učenju. U međuvremenu, na severnim granicama carstva Germanska i Sarmatska plemena otpočela su invaziju. 234. horde varvara prešle su Rajnu i Dunav što je izazvalo paniku čak i u samom Rimu. Rat protiv Persijanaca doveo je do velikih gubitaka i vojnici su bili demoralisani a sada su bili dodatno nezadovoljni usled varvarske najezde u kojoj su uništena mnoga imanja vojnika. Car se stavio na čelo vojske i požurio na sever da se obračuna sa napadačima. Rimljani su se opsežno pripremili za ratovanje izgradivši rečnu flotilu za prevoz vojnika preko Rajne i Dunava. Ali, mladi car još uvek nije imao dovoljno iskustva kao general i ponadao se da će sam prizor njegove vojske biti dovoljan da se Germani predaju. Aleksandar je zaveo striktnu disciplinu među vojnicima što je dovelo do pobune legija. Po savetu svoje majke, Aleksandar je pokušao da podmiti Germane da bi dobio na vremenu. Ova odluka ga je skupo stajala, legionari su izgubili poštovanje prema caru, smatrajući ga nečasnim i bojeći se da nije spreman da bude car. U ovakvim okolnostima, vojska je brzo potražila čoveka među svojim redovima koji će zameniti Aleksandra. Pronašli su ga u [[Maksimin Tračanin|Gaju Juliju Veru Maksiminu]], čoveku niskog porekla koji je svojom sposobnošću napredovao u vojsci. Aleksandar i njegova majka ubijeni su u pobuni vojnika, 19. marta 235. u Majncu. Maksimin je tako postao car. Ubistvo Aleksandra Severa označava kraj dinastije Severa i početak [[Kriza III veka|krize trećeg veka]]. == Kriza trećeg veka, 235. - 284. == === Uzroci i posledice === Kriza trećeg veka, poznata i kao Vojna anarhija je period u rimskoj istoriji tokom kojeg je došlo do drastičnih promena u rimskoj državi i društvu. Kombinacija nekoliko faktora dovela je carstvo na rub propasti. Invazije varvarskih plemena, serija građanskih ratova, kuga i ekonomski kolaps istovremeno su pogodili rimski svet i civilizaciju. Principat, sistem koji je zasnovao Oktavijan Avgust, tokom ovog burnog vremena, prestaje da postoji. Zbog nejasnih zakona nasleđivanja dolazi do krize vlasti. Neprekidni građanski ratovi i smene careva na prestolu unose nestabilnost, čime je carstvo značajno oslabljeno. Drugo veliko obeležje ovog doba jeste krah novčane privrede i depopulacija nekada velikih gradova, što je bilo posebno izraženo u zapadnom delu carstva. Vrednost rimskog novca postojano je opadala da bi za vreme vladavine imperatora Aurelijana (270. - 275.) postala potpuno bezvredna. Velika inflacija dovodila je do podizanja cena i poskupljenja osnovnih namirnica što je pak uzrokovalo pomeranje stanovništva iz gradova na selo. Veliki troškovi plaćanja vojske i rasipništvo pojedinih imperatora delimično je bilo odgovorno za ovakvo stanje. Još je Neron prvi značajno devalvirao vrednost novca da bi od njegovog vremena, većina careva postepeno smanjivala sadržaj plemenitih metala u novcu čime su sa istom količinom zlata i srebra mogli kovati više novca. Zbog ovoga, inflacija je značajno narasla a rimska država našla se u ekonomskim poteškoćama. Kako su se sredstva smanjivala, imperatori su pribegavali drastičnom povećanju poreza da bi mogli plaćati vojsku - koja je bila osnovni oslonac careva u ovom dobu - čime se povećavao pritisak na srednju klasu i siromašnije slojeve stanovništva. Teški porezi dovodili su populaciju u težak položaj te su se sve češće slobodni ljudi stavljali pod zaštitu velikih zemljoposednika na čijim su imanjima radili. Međutim, postepeno su ovime gubili slobodu i bivali vezani za zemlju čime su udareni temelji srednjevekovnom feudalizmu. Još jedan važan faktor slabljenja carstva jeste krah unutrašnje trgovine. U doba principata, širom carstva funkcionisala je razgranata trgovačka mreža, provincije su međusobno trgovale a trgovačke rute bile su bezbedne i trgovci su relativno lako i brzo mogli da obavljaju svoje poslove širom imperije. Građanski ratovi i unutrašnji sukobi učinili su putovanja nesigurnim i opasnim a pad vrednosti novca dovodio je do sve većih poteškoća u razmeni dobara. Ovakve promene najavljivale su doba manjih decentralizovanih lokalnih ekonomija - umesto jedne velike trgovačke mreže iz doba principata - u srednjevekovnoj Evropi. Veliki zemljoposednici, budući da više nisu mogli sigurno izvoziti svoja dobra, proizvodili su sada uglavnom za svoje potrebe. Umesto uvoza hrane iz većih gradskih centara, hrana je direktno gajena na seoskim imanjima i distrubuirana lokalno. Tako su veći seoski posedi postajali samodovoljni. Zbog svega ovoga, lokalni velikaši, budući da su bili sve nezavisniji od centralne vlasti, nisu više poštovali autoritet države i čak su pružali sve veći otpor pri sakupljanju poreza. Bogatstvo se više nije merilo urbanim statusom i položajima u civilnom gradskom životu, već vlasništvom nad velikim poljoprivrednim površinama u ruralnim predelima. Šire mase stanovništva polako su izgubile teško stečene građanske i političke slobode i postajale zavisne od velikih zemljoposednika i lokalnog plemstva (koloni). Srednja trgovačka klasa skoro je iščezla opadanjem trgovine i depopulacijom gradova - iako je u istočnim delovima carstva ovakav proces bio manje izražen nego na zapadu. Krizu trećeg veka možemo posmatrati kao početak dugog procesa koji je od sveta klasične antike vodio u rani srednji vek. === Doba vojničkih careva === Maksimin (235. - 238.), novi car, mrzeo je plemstvo i vladavinu počeo eliminišući savetnike Aleksandra Severa. Car je preživeo nekoliko zavera tokom svoje vladavine, ali u vojnom smislu, Maksimin je uspešno odbio napad Alemana ali uz teške rimske gubitke. Nakon što je obezbedio granice prema Germaniji, Maksimin je prezimio u [[Sirmijum]]u u Panoniji odakle se borio protiv Dačana i Sarmata tokom zime 235. - 236. Početkom 238. u provinciji Afrika, izbila je pobuna zbog zloupotreba prilikom prikupljanja poreza. Lokalno stanovništvo proglasilo je ostarelog guvernera provincije, [[Gordijan I|Marka Antonija Gordijana Sempronijana]] i njegovog sina [[Gordijan II|Gordijana II]] za zajedničke careve. Senat u Rimu brzo ih je podržao, zbog starog neprijateljstva prema Maksiminu, koji je bio omražen među senatorima zbog svog opskurnog porekla i progona plemstva. Gordijan I i II dobili su titulu Avgusta i senat je počeo da prikuplja pristalice novim carevima. Maksimin je okupio svoju vojsku i krenuo na Rim, njegove trupe sastojale su se mahom od lojalnih mu panonskih legija. Međutim, u Africi je došlo do obrta. Guverner susedne provincije Numidije, Kapelijan, koji je dugo bio u neprijateljstvu sa Gordijanima, je sa svojom legijom napao [[Kartagina (grad)|Kartaginu]] i nadvladao branioce grada. Gordijan II je poginuo u borbi; čuvši vesti o smrti sina, stariji Gordijan se obesio. Sa slomom pobune u Africi, senat se našao u velikoj opasnosti. Pošto su javno podržali Gordijane, senatori nisu mogli da očekuju nikakvu milost od Maksimina kada bude ušao u Rim. Zbog ovoga je senat odlučio da nastavi da prkosi Maksiminu i izabrao dvojicu starijih senatora za careve, [[Pupijen i Balbin|Pupijenija i Balbina]]. Kada je rulja u Rimu saznala da je senat izabrao za careve ljude iz patricijskog staleža - koji nisu bili mnogo popularni među narodom - došlo je do nemira u gradu. Mnogi su želeli da car postane unuk Gordijana I, [[Gordijan III]], i došlo je do uličnih borbi. Pupijen i Balbin morali su da prihvate kompromisno rešenje te je Gordijan III dobio titulu Cezara. U međuvremenu, Maksimin je napredovao prema Rimu ali je grad [[Akvileja]] odbio da mu otvori kapije. Tokom opsade, njegovi vojnici postali su nezadovoljni zbog bolesti u kampu. Maja 238., vojnici su ubili Maksimina njegovog sina i glavne savetnike. Glave su im odsečene i odnete u Rim. Pupijen i Balbin tako su postali jedini zakoniti carevi, ali ubrzo su međusobna njihova neslaganja dovela do novih sukoba. Naposletku su obojicu brutalno ubili pretorijanci, koji su bili nezadovoljni činjenicom da služe carevima koje je izabrao senat. Gordijan III (238. - 244.) ostao je jedini car, ali, kako je imao samo trinaest godina, sva vlast našla se u rukama pretorijanskog prefekta Timesiteja, čiju je ćerku Trankviliju, mladi car oženio. Videvši da je Rim oslabljen napadima varvara na Rajni i Dunavu, Sasanidi su otpočeli napad prešavši Eufrat. Kada su persijanci pod vođstvom [[Šapur I|Šapura]] napali Mesopotamiju, mladi car po poslednji put u rimskoj istoriji je otvorio vrata [[Janus]]ovog hrama i poslao veliku vojsku na istok. Sasanidi su potisnuti iza Eufrata i poraženi u bici kod Resene (243.), sam car pridružio se pohodu, međutim, njegov tast, Timesitej umro je pod nejasnim okolnostima. Car je morao da obustavi planirani napad na persijsku teritoriju. Marko Julije Filip, poznatiji kao [[Filip Arabljanin]] postao je novi pretorijanski prefekt a rat sa persijancima nastavljen je [[244]]. Došlo je do kontra-napada persijanaca i u bici kod današnje [[Faludža|Faludže]] rimljani su teško poraženi a sam Gordijan je umro iako uzrok njegove smrti nije poznat. Neki izvori navode da je umro u borbi a neki da je ubijen po Filipovom nalogu. Mladi car, nesrećna sudbina njegovog oca i dede i sama njegova tragična smrt, od njega su načinili jednu od retkih ličnosti u rimskoj istoriji koju su mnogi poštovali. Senat ga je deifikovao uprkos protivljenju novog cara Filipa. Postavši car, Filip (244. - 249.) nije želeo da ponovi greške svojih prethodnika te je požurio u Rim da osigura svoj položaj i sredi odnose sa senatom. Zaključen je mir sa persijancima. Jermenija je prepuštena persijskom uticaju a Filip je isplatio Šapuru 500.000 zlatnih dinarija u zamenu za mir. 244. car se vratio u Rim gde je naporno radio da bi poboljšao odnose sa senatom. Stare rimske vrednosti i tradicije ponovo su uspostavljene. Ipak, Filipu je ubrzo ponestalo novca, ogromni danak persijancima i ambiciozni građevinski poduhvati, kao i davanja za vojsku, ispraznili su kasu što je car rešio podizanjem poreza i otkazivanjem ugovorenih davanja plemenima severno od Dunava. Ove odluke imale su velikog efekta na samo carstvo i Filipovu vladavinu. 245. car je morao da napusti Rim, usled napada naroda Karpi, koji su upali u Dakiju, prešli Dunav ka Meziji time pripretivši Balkanskim provincijama. Car je uspostavio svoj kamp u [[Plovdiv|Filipopolju]] u [[Trakija (provincija)|Trakiji]]. Napadači su pobeđeni i Filip se trijumfalno vratio u Rim 247. godine. Povodom hiljadugodišnjice osnovanja Rima (prema tradiciji, grad je osnovao Romul, 21. aprila 753. p.n.e.) priređene su veličanstvene proslave i igre kao i pozorišne predstave. Više od 1000 gladijatora poginulo je u borbama u Koloseumu u kojima je učestvovalo na stotine egzotičnih životinja. Uprkos svečanom raspoloženju u Rimu, došlo je do ozbiljnih problema u Panoniji gde su nezadovoljne legije proglasile Tiberija Klaudija Pakatijana za cara. Usled nastale zabune, Kvadi i druga germanska plemena prešla su granicu i opljačkala Panoniju. U isto vreme, [[Goti]] su napali Meziju i Trakiju i prešavši Dunav opseli Marcijanopolj. I na istoku je došlo do pobuna a dva nova uzurpatora ustala su protiv cara. Nadvladan serijom pobuna, Filip je ponudio da se povuče ali je senat to odbio i podržao ga. Najglasnije je cara podržao izvesni [[Decije Trajan|Gaj Mesije Kvint Decije]]. Filip, impresioniran takvom podrškom, poslao je Decija kao specijalnog izaslanika u Panoniju i Meziju. Decije je uspeo da umiri pobunu ali nezadovoljstvo legija je i dalje raslo. Dunavske trupe proglasile su Decija za cara u leto 249. i on je odmah krenuo na Rim. Filipova situacija se i bez toga već dramatično pogoršala, finansijske poteškoće nagnale su cara da devalvira novac, u Egiptu su izbili neredi što je ometalo snabdevanje Rima žitom a to je koštalo Filipa podrške. Decije je pokušao da postigne sporazum sa Filipom, međutim, došlo je do bitke kod [[Verona|Verone]], Filip je poražen i ubijen septembra 249. u bici ili od strane sopstvenih vojnika koji su požurili da ugode novom vladaru. Evsevije Cezarejski u svojoj Crkvenoj istoriji navodi da je Filip bio prvi car hrišćanin iako za to ne postoje dokazi. Decije, kao novi car (249. - 251.) upamćen je prvenstveno po progonu hrišćana, iako su razmere tog progona možda kasnije predimenzionirane od strane hrišćanskih pisaca. Decijev edikt zahtevao je od svih stanovnika carstva da prinesu žrtvu pred lokalnim magistratom, za dobrobit carstva. Svi koji bi prineli žrtve dobili bi sertifikat kojim se potvrđivalo da su se povinovali ediktu. Zapravo, sertifikat je bio potvrda lojalnosti bogovima predaka kao i potvrda konzumacije obredne hrane i pića. Sertifikat je takođe uključivao i imena zvaničnika koji su nadgledali obred. Iako mnogi istoričari navode da Decije nije nameravao da nametne rimski panteon svima u carstvu, već da obezbedi jedinstvo države i potvrdi stare rimske vrednosti iz doba rimskog mira (Pax Romana). Uprkos tome, edikt je doveo do nemira. Mnogi hrišćani odbili su da prinesu žrtvu rizikujući tako da budu stavljeni na muke a zatim i pogubljeni. Nekoliko poznatih hrišćana je pogubljeno a među njima i papa [[Papa Fabijan|Fabijan]]. U isto vreme, došlo je nove epidemije kuge. Između 251. i 266. u Rimu je dnevno umiralo oko 5.000 ljudi. Na Balkanu, car Decije vodio je borbu protiv Gota, koji su pod vođstvom kralja Knive opseli Nikopolj na Dunavu. Goti su uskoro zauzeli i Filipopolj (moderni [[Plovdiv]]) a sam car pobegao je pred napadačima, što je bio prvi put da rimski vladar bude primoran na bekstvo pred varvarima. Decije se vratio sa pojačanjima i u bici kod Abrita, Decije i njegov sin, [[Herenije Etruskus|Herenije]] poginuli su a rimska vojska uništena. Decije je bio prvi rimski car koji je poginuo u bici sa spoljnim neprijateljem. Posle vesti o Decijevoj smrti, vojnici su za cara proglasili [[Trebonijan Gal|Trebonijana]] (251. - 253.) generala u Decijevoj vojsci. Decijev sin, [[Hostilijan]] u Rimu je prihvaćen za cara. Da bi izbegao novi građanski rat, Trebonijan je prihvatio Hostilijana kao savladara i usvojio ga. Ubrzo je, međutim, trinaestogodišnji Hostilijan umro od kuge. Trebonijan i njegov sin [[Volusijan]] tako su postali carevi. Trebonijanova vladavina obeležena je nemirima, kuga je desetkovala populaciju a na istoku, Sasanidi su napali Jermeniju i uništili jednu rimsku vojsku. 253., car Šapur zauzeo je nekoliko gradova u Siriji, uključujući i Antiohiju a rimskog odgovora skoro da nije bilo. Serija pobuna i nereda u provincijama nastavila se, nezadovoljni vojnici proglasili su [[Emilijan]]a za cara. Pod nejasnim okolnostima, Trebonijan i Volusijan su poginuli - ili bili ubijeni - u bici protiv Emilijana avgusta 253. Iako je senat proglasio Emilijana za cara, ubrzo je došlo do novog sukoba. [[Valerijan]], guverner Rajnskih provincija krenuo je sa velikom vojskom prema Italiji. Emilijanovi vojnici, bojeći se građanskog rata i Valerijanovih nadmoćnih snaga, ubili su cara kod Spoleta. Valerijan je proglašen za novog cara. Valerijana (253. - 259.) je i senat priznao za cara nakon što je ovaj ušao u Rim. Prva Valerijanova odluka kao cara je da proglasi svog sina [[Galijen]]a za cezara i savladara. Situacija na istoku bila je dramatična, Jermenija i Sirija pale su pod vlast Šapura a i na zapadu prilike po Rim bile su daleko od povoljnih. Stoga su dvojica careva podelili odgovornosti, Valerijan je krenuo na istok a Galijen na zapad. Do 257. Valerijan je povratio Antiohiju i Siriju pod rimsku vlast. 259. car je bio u Edesi ali novi talas kuge usmrtio je mnogo legionara oslabljujući rimske snage i persijanci su opseli grad. Početkom 260. Valerijan je odsudno poražen u [[Bitka kod Edese|Bici kod Edese]]. Ugovoren je sastanak sa Šapurom, radi pregovora o primirju ali persijanci su prekršili dogovor i zarobili samog cara koji je ostao Šapurov zarobljenik do kraja života. Ovaj događaj bio je veliko poniženje za carstvo. Ostavši jedini car, Galijen (253. - 268. od 260. sam) se suočio sa talasom invazija varvarskih naroda. Između 258. i 260. Franačka plemena su prešla Rajnu napavši Galiju i čak i delove Hispanije kada je opljačkan Tarako (današnja [[Taragona]]). U isto vreme, Alemani su napali Gornju Germaniju i Reciju (delovi današnje južne Francuske i Švajcarske) i upali u samu Italiju, što je bila prva veća invazija varvara nakon Hanibala 500 godina ranije. Kada su napadači došli do predgrađa Rima zaustavila ih je vojska koju je senat sakupio a sastojala se od lokalnih vojnika, pretorijanaca i civila. Pri povlačenju, kod Mediolanuma (Milano), Alemane je presrela Galijenova vojska koja se vraćala sa Balkana ili iz Galije. Alemani su potpuno poraženi i nisu uzmeniravali carstvo narednih deset godina. Tokom ostatka vladavine, Galijen je bio primoran da guši niz pobuna a nakon katastrofalnog poraza kod Edese, Galijen je izgubio kontrolu nad velikim delom zapada, provincije Britanija, Hispanija, veliki delovi Galije i Germanije odmetnuli su se od carstva nakon što je [[Postum]] podigao pobunu i proglasio se za nezavisnog vladara, uspostavljajući [[Galorimsko carstvo|Galsko carstvo]] koje će ostati nezavisno do 274. U isto vreme, na istoku je guverner Septimije Odent uspostavio [[Palmirsko carstvo|Palmirensko carstvo]] čime su Sirija, Palestina, Egipat i veliki deo Male Azije ostali izvan rimskog carstva. I situacija na Balkanu značajno se zakomplikovala, velike mase Gota, između 267. i 269. napale su carstvo. Rimljani su odneli pobedu na moru a Galijen je savladao Gote u Trakiji. U odlučujućoj [[Bitka kod Niša (268)|Bici kod Niša]] rimske snage odnele su veliku pobedu čime je gotska pretnja za neko vreme otklonjena. Nejasno je da li je Galijen bio živ u vreme bitke, ali većina istoričara pobedu pripisuje njegovom nasledniku, generalu [[Klaudije II Gotski|Klaudiju Gotskom]]. Galijena su 268. ubili njegovi vojnici kod Milana. Njegovu vladavinu obeležio je raspad carstva na tri entiteta. Klaudije II (268. - 270.) imao je uspeha u obnovi rimske moći. Samo par meseci nakon Bitke kod Niša, car je pobedio Alemane a potom se okrenuo Galskom carstvu. Odneo je nekoliko pobeda i povratio Hispaniju i dolinu Rone pod vlast carstva što je utrlo put Aurelijanovom slamanju Galskog carstva i ponovnom ujedinjenja rimskog sveta. Krajem 269., dok se u Sirmijumu pripremao za pohod protiv [[Vandali|Vandala]] koji su upadali u Panoniju, Klaudije se razboleo od kuge i umro početkom 270. godine. Pred smrt, moguće da je imenovao Aurelijana za naslednika (iako se to uglavnom pripisuje kasnijoj Aurelijanovoj propagandi), ali njegov brat, [[Kvintil]]ijan, nakratko je preuzeo vlast. Senat ga je odmah deifikovao. Kvintilijan je vladao 17 ili 177 dana, a umro je pod nejasnim okolnostima, u sukobu sa Aurelijanom ili su ga ubili njegovi vojnici. Iako je tokom vladavina [[Dioklecijan]]a i [[Konstantin Veliki|Konstantina]] značaj Aurelijanove vladavine (270. - 275.) pao u senku, radilo se o uspešnom vladaru zaslužnom za obnovu imperije. Aurelijanove akcije udarile su temelj za kasnije Dioklecijanove reforme i omogućile ponovo jačanje carstva. Aurelijan se na početku vladavine suočio sa velikom krizom, prvenstveno se posvetio odbrani Italije i Balkanskih provincija. Krajem 270. car je vodio pohodo na severu Italije protiv Vandala, Jutunga i Sarmata. Budući iskusan general, Aurelijan je odneo pobede i isterao upadače sa rimske teritorije. Uprkos tome, kao i u Galijenovo doba, javilo se nekoliko pretendenata na carski položaj, Septimije, Urban, Domicijan... Već 271. ponovo je došlo do napada Alemana koji su upali u Italiji i opljačkali dolinu reke Po, zauzevši Placentiju (Pjaćenca). Aurelijan je brzo krenuo iz Panonije (gde je nadgledao povlačenje Vandala) krenuo u Italiju ali je poražen u bici blizu Pjaćence. Bez obzira na taj poraz, Aurelijan je uspeo da savlada napadače kod Fana. Sve češće najezde Germanskih plemena nagnale su cara da podigne odbrambeni zid oko Rima, ([[Aurelijanov zid]]) čime je prestonica utvrđena. Sama činjenica da su bedemi postali neophodni i samoj prestonici imperije, govorila je mnogo o situaciji u kojoj se Rim našao u drugoj polovini trećeg veka. Sledeći Aurelijanov pohod odveo ga je na Balkan. Goti su pobeđeni i oterani preko Dunava ali istovremeno je car odlučio da napusti Dakiju koju je postalo teško i skupo braniti. 272. car se okrenuo istočnim provincijama i Palmirskom carstvu kojim je sada vladala kraljica [[Zenobija]]. Snabdevanje Rima žitom bilo je ugroženo, budući da je Egipat bio pod Zenobijinom kontrolom. Čim je procenio da su legije dovoljno spremne, Aurelijan je krenuo na istok. Mala Azija je brzo povraćena, [[Vizantion]] se predao a naposletku i dobro branjeni grad Tijana nakon čije predaje su stvari brzo krenule u Aurelijanovu korist. Kroz šest meseci, car je stajao pred kapijama Palmire, grad se predao a Zenobija je pokušala da pobegne u Persiju. Palmirsko carstvo prestalo je da postoji. Kraljica i njen sin su zarobljeni i paradirani ulicama Rima a normalno snabdevanje žitom ponovo uspostavljeno. Ali Palmira se ponovo pobunila 273. ali ovoga puta, Aurelijan je potpuno uništio grad koji se više nije oporavio. Pobednički car već 274. okrenuo se ka zapadu. Pobeda nad Galskim carstvom izvojevana je najvećim delom putem diplomatije. Tetrik I, vladar Galskog carstva, sporazumeo se sa Aurelijanom pristajući da se odrekne vlasti ali nije mogao da to učini otvoreno. Umesto toga, prilikom susreta dveju vojski, Tetrik je prešao u Rimski kamp nakon čega je Aurelijan lako pobedio Galske trupe. Tetrik je nagrađen visokom funkcijom u Italiji. Senat je caru dodelio titulu ''Restitutor Orbis'' "Obnovitelj Sveta". Za četiri godine, car je osigurao casrtvo od invazija i povratio izgubljene provincije na istoku i zapadu čime je carstvu udahnut novi život. U religijskoj politici, Aurelijan je promovisao kult [[Sol Inviktus|Nepobedivog Sunca]] (''Sol Invictus'') planirajući da svi stanovnici carstva, pored tradicionalnih bogova, poštuju jednog zajedničkog boga. Tokom vladavine, Aurelijan je sledio princip "Jedan bog, jedno carstvo" koji je kasnije usvojio Konstantin Veliki. 275. Aurelijan je planirao pohod protiv Persije, gde je nakon smrti Šapura I i Hormizda I došlo do krize koju je car planirao iskoristiti u rimsku korist. Međutim, Aurelijan nije mogao da ostvari svoj naum. Ubijen je u Trakiji dok je nameravao da pređe u Malu Aziju. Kako je car bio strog prema korumpiranim zvaničnicima, jedan od njih, u strahu da će biti kažnjen zbog manjeg prestupa, falsifikovao je dokumenta na kojima su označeni ljudi koje je Aurelijan navodno nameravao da pogubi. Dokument je pokazao svojim saučesnicima; bojeći se cara, visoki zvaničnici pretorijanske garde ubili su ga septembra 275. u današnjem evropskom delu Turske. Aurelijan je kasnije deifikovan a senat je za njegovog naslednika izabrao svog ostarelog člana [[Tacit (car)|Tacita]] (275. - 276.) što se desilo po poslednji put u rimskoj istoriji. Postoje dokazi da je između Aurelijanovog ubistva i izbora Tacita za cara, Aurelijanova žena, Ulpija Severina upravljala carstvom. Grad [[Orlean]] u Francuskoj nazvan je po Aurelijanu. Tokom kratke vladavine, Tacit se borio protiv plemena Herula ali je već juna 276. umro u Tijani u [[Kapadokija|Kapadokiji.]] Usledila je borba između [[Florijan]]a i [[Prob]]a. Florijan se borio protiv Herula kada je vojska na istoku proglasila Proba za cara. Florijana su podržavale Italija, Galija, Hispanija, Britanija, Afrika i Mauritanija. Dva rivalska cara susrela su se u Bici kod Kilikije. Florijan je imao veću vojsku ali Prob je bio iskusniji zapovednik te je izbegavao direktni sukob. Florijanova vojska nije bila naviknuta na vrelu, suvu klimu na istoku a Prob je verovatno zadobio manju pobedu. Florijana su kod [[Tars|Tarza]] ubili sopstveni vojnici pošto ga je ratna sreća napustila. Florijan je vladao 88 dana. Prob (276. - 282.) rođen je u Sirmijumu a tokom svoje vladavine u Galiji je uspešno ratovao protiv Alemana, a u Reciji i Iliriku protiv Vandala. 280. - 81. morao je da guši nekoliko pobuna pretendanata na zapadu. 282., planirajući pohod na istok, Prob je boravio u rodnom Sirmijumu. Postoje dve verzije o načinu njegove smrti. Prema jednoj, komandant pretorijanaca Marko Aurelije Kar proglašen je za cara od strane svojih vojnika. Prob je poslao svoje snage protiv uzurpatora ali vojnici su promenili stranu i ubili Proba u Sirmijumu. Prema drugim izvorima, Proba su ubili nezadovoljni vojnici kada je pokušao da ih koristi kao radnu snagu u civilne svrhe. [[Kar (car)|Kar]] (282. - 283.) je proglašen za cara posle Probove smrti. Svojim sinovima [[Karin (car)|Karin]]u i [[Numerijan]]u, dodelio je tirule Cezara. Karin je ostao na zapadu, dok su Kar i Numerijan krenuli na istok u pohod protiv persijanaca. Pobedivši Kvade i Sarmate na Dunavu, Kar je produžio prema Trakiji i Maloj Aziji, ponovo pripojio Mesopotamiju carstvu i napredovao prema Seleukiji i Ktesifonu i sa vojskom prešao [[Tigar (reka)|Tigris]]. Sasanindski kralj Bahram II, zbog unutrašnjih nemira nije mogao da brani teritoriju, Karove pobede osvetile su ranije rimske poraze protiv Sasanida a car je dobio titulu ''Persicus Maximus''. Dalji pohod sprečila je Karova smrt koja se pripisuje bolesti, udaru groma (car je navodno umro tokom velike oluje) ili usled zadobijene rane u bici. Pošto ga je sin Numerijan nasledio bez previranja, Kar je najverovatnije umro prirodnom smrću. Karin i Numerijan postali su zajednički carevi. Karin je iz Galije stigao u Rim [[284]]. dok je Numerijan ostao na istoku. Rimska vojska bez problema se povukla sa persijske teritorije, do marta 284., Numerijan je stigao u Emesu ([[Homs]]) u Siriji, a do novembra je stigao u Malu Aziju. U Emesi je bio živ i u dobrom zdravlju, novac sa njegovim likom kovan je u Kiziku pred kraj 284. Posle odlaska iz Emese, zvaničnici iz Numerijanove pratnje, predvođeni prefektom Aperom, tvrdili su da car pati od upale očiju i da mora putovati u pokrivenoj nosiljci. Kada je vojska stigla u [[Bitinija|Bitiniju]] neki vojnici osetili su da zadah kao prilikom raspadanja leša dopire iz nosiljke. Razmakli su zavese i pronašli Numerijana mrtvog. Njegova smrt zvanično je objavljena u [[Nikomedija|Nikomediji]] novembra 284., sazvano je veće a za cara je izabran Dioklecijan, komandant lične carske garde. Novog Avgusta vojska je svečano pozdravila, Dioklecijan je prihvatio purpur, podigao mač prema svetlosti sunca i zakleo se da nema nikakve veze sa Numerijanovom smrću. Optužio je Apera da je počinio ubistvo a potom ga pred celom vojskom posekao mačem. Iza Dioklecijana su stale sve istočne provincije, sukob sa Karinom postao je neizbežan. Karin je bio nepopularan u Rimu a Dikolecijan je vešto iskoristio njegovu nepopularnost da bi ga prikazao kao okrutnog tiranina. Štaviše, Karin se suočio sa uzurpatorom Sabinom Julijanom a iako je pobuna uskoro savladana, u međuvremenu je Dioklecijan napredovao preko Balkana. Na proleće 284. – 85., kod reke Margus ([[Velika Morava]], Srbija), u Meziji, došlo je do bitke između Dioklecijana i Karina. Karin je imao jaču i brojniju vojsku, ali i lošiji položaj na terenu a uz to, njegova vladavina bila je nesigurna. Moguće je da je [[Konstancije I Hlor|Flavije Konstantin]], guverner Dalmacije i Dioklecijanov saradnik, već prešao na njegovu stranu tokom proleća. Brzo po početku bitke, Karinov prefekt Aristobal promenio je stranu a Karina su tokom bitke ubili njegovi vojnici. Ovom pobedom, Dioklecijan je postao gospodar čitavog carstva i okončana je kriza trećeg veka. == Dominat, 285. - 476. == === Dioklecijanove reforme === Dolazak Dioklecijana na vlast predstavlja jasnu prekretnicu u rimskoj istoriji. Kriza trećeg veka promenila je rimski svet. Svestan toga, Dioklecijan otpočinje sa nizom reformi koje imaju za cilj regeneraciju carstva, vojno, ekonomski i politički. Kako je nestalo rimskog Principata, novi gospodar carstva, Dioklecijan, uspostavlja [[Dominat]]. Carska vlast više nije vrhovna magistratura već postaje potpuno autokratska i despotska. Stari republikanski okvir, koji se uporno održavao tokom principata, biva potpuno uklonjen Dikolecijanovim reformama. Neprekidne uzurpacije i građanski ratovi tokom III veka, nagnali su Dikolecijana da postavi carsku vlast na viši nivo. Uzdižući carevu ličnost iznad svih ostalih, Dioklecijan pre svega želi da učvrsti vlast vladara i spreči uzurpacije. Tako car postaje apsolutni gospodar svojih podanika, njegova vlast potiče direktno od bogova (Konstantin će dodatno proširiti Dikolecijanov koncept i u njega će uvesti hrišćanstvo) i više ne zavisi toliko od svetovnih faktora koliko od onozemaljskog. Uvodi se komplikovani dvorski ceremonijal, po uzoru na istočnjačke dvorove (pre svega Persiju). Između ostalog, uvodi se i proskineza, kao najvidljiviji pokazatelj promene karaktera vlasti. U političkom smislu, najvažnija Dioklecijanova reforma je uvođenje sistema poznatog kao Tetrarhija (reč potiče iz Grčkog i ima približno značenje "Vladavina četvorice"). Carstvo se deli na dva dela (podela je zapravo administrativnog karaktera, obe polovine i dalje se smatraju delovima jedne, celovite imperije), istočni i zapadni. Kako se pokazalo tokom krize trećeg veka, čitava teritorija carstva postala je previše velika da bi uspešno bila kontrolisana iz jednog centra i da bi njome mogao da vlada samo jedan vladar. Stoga, Dioklecijan uvodi vladarski kolegijum od četiri vladara. Po jedan avgust i po jedan cezar. Vremenom, cezar bi zamenio avgusta a kolegijum bi bio dopunjen izborom dva nova cezara. Administrativno, iako je Rim ostao nominalna prestonica, radi bolje odbrane carstva biraju se nove prestonice. Nikomedija, Dioklecijanovo sedište kao avgusta istočne polovine carstva, Sirmijum, sedište [[Galerija]] kao cezara na istoku, Mediolanum (Milano), [[Maksimijan]]ovo sedište kao avgusta zapada i Avgusta Trevirorum (današnji [[Trir]] u Nemačkoj), prestonica Konstantina Hlora, cezara na zapadu. === Tetrarhija, 285. - 313. === Prva faza tetrarhije ponekad se naziva i Diarhija a počela je uzdizanjem Maksimijana za savladara, prvo kao cezara 285. a onda i kao avgusta zapadne polovine carstva 286. 293. Dioklecijan je uz Maksimijanovu saglasnost proširio carski kolegijum postavivši dva cezara, Galerija na istoku i Konstantina Hlora na zapadu. Početna faza tetrarhije bila je uspešna. Maksimijan je ostao lojalan Dioklecijanu te su se obojica careva mogla posvetiti spoljnim pitanjima. Maksimijan je vodio kampanju protiv Burgundijaca u Galiji a Dikolecijan je uspešno zaključio mir sa Persijom. Međutim, došlo je do komplikacija kada se [[Karausije]], oficir zadužen za vojne operacije protiv Saksonskih i Franačkih pirata, proglasio za cara nakon što je Maksimijan naredio njegovo pogubljenje zbog zadržavanja piratskog plena za sebe. Karausije je prešao u Britaniju i faktički vladao tom provincijom kao i delovima severozapadne Galije. Kao cezar na zapadu, Konstantin Hlor je uspešno povratio Britaniju a Maksimijanov ugled bio narušen. Nakon uspeha postignutog na Balkanu i u Egiptu, došlo je do novog rata sa Persijom. Novi sasanidski kralj, Narzeh, između 295. i 296. napao je Jermeniju a zatim i rimsku mesopotamiju gde je naneo težak poraz Galeriju. Nije poznato da li je sam Dikolecijan bio prisutan tokom bitke ali je on odmah preduzeo korake da bi se oslobodio bilo kakve odgovornosti. Na javnoj ceremoniji u Antiohiji zvanična verzija događaja glasila je da je Galerije kriv za poraz, Dioklecijan ne. Dioklecijan je javno ponizio Galerija nateravši ga da pešači ispred carskog karavana, i dalje odevenog u carski purpur. Uskoro su dovedena pojačanja i rimska kontraofanziva potisnula je Narzeha nazad prema Jermeniji. Rimska pešadija bila je u prednosti u odnosu na Sasanidsku konjicu na neravnom terenu Jermenije, Galerije je postigao dve pobede nad persijancima. Galerije je napredovao niz reku [[Tigar (reka)|Tigris]] i zauzeo persijsku prestonicu Ktesifon pre nego što se vratio na rimsku teritoriju. Oko 299. sklopljen je mir povoljan po Rim kojim je Jermenija vraćena u rimsku sferu uticaja. == Rimska otkrića == Iako postoji popularna vjerovanja da Rimljani s časnim izuzecima nisu bili zainteresitani za znanost i znanstvena otkrića nego su samo nadograđivali znanja Grka stvarna situacija je veoma različita. Najpoznatija otkrića iz vremena Rimske Republike i potom Carstva su: * [[Cement]] i [[beton]] (ponovno je otkriven tek 1756. godine) * cement koji se stvrdnjava u dodiru s morskom vodom (korišten u doba cara Klaudija) * [[Rimski abakus]] (prvi prenosivi abakus na svijetu) * [[staklo]] za prozore * rudarenje pomoću vode * [[Hipokaust]] (uređaj za grijanje prostorija) * [[pilana]] na vodeni pogon (opisana [[370.]] godine) * [[Latinsko jedro]] * [[taksimetar]] * gradska rasvjeta (gradovi [[Aleksandrija]], [[Antiohija]] i [[Rim]]) * [[parni pogon]] (izmišljen od [[Heron]]a) == Povjesničari u doba carstva == ==== Latinski jezik ==== :[[Livije]] - napisao je ispovest [[Rimska Republika|Rimske Republike]], ali pisao je u doba [[August]]a :[[Svetonije]] :[[Gaj Kornelije Tacit|Tacit]] :[[Amijan Marcelin]] ==== Grčki jezik ==== :[[Euzebije Cezarejski]] :[[Sozomen]] == Književnici u doba carstva == :[[Apulej]] :[[Augustin Hipijski]] :[[Horacije]] :[[Juvenal]] :[[Ovidije]] :[[Petronije Arbiter|Petronije]] :[[Vergilije]] == Povezano == * [[Gotski rat]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref= harv|last=Capes|first=William Wolfe|title=Roman history: The early empire, from the assassination of Julius Cæsar to that of Domitian|url=http://books.google.com/books?id=_cwXAAAAIAAJ&pg=PA71|year=1897|publisher=Longmans, Green, and Co.|pages=71}} * {{cite book |author=Frank Frost Abbott |year=1901 |title=A History and Description of Roman Political Institutions |publisher=Elibron Classics |isbn=0-543-92749-0 }} * J. A. Crook, ''Law and Life of Rome, 90 BC–AD 212'', 1967 ({{ISBN|0-8014-9273-4}}). * Arther Ferrill, ''The Fall of the Roman Empire: The Military Explanation'', Thames and Hudson, 1988 ({{ISBN|0-500-27495-9}}). * Goldsworthy, Adrian. ''The Complete Roman Army'', Thames and Hudson, 2003 ({{ISBN|0-500-05124-0}}). * Benjamin Isaac, "The Limits of Empire: the Roman Army in the East" Oxford University Press, 1992 ({{ISBN|0-19-814926-3}}). * Andrew Lintott, ''Imperium Romanum: Politics and administration'', 1993 ({{ISBN|0-415-09375-9}}). * Edward Luttwak, ''The Grand Strategy of the Roman Empire'', Johns Hopkins University Press, 1976/1979 ({{ISBN|0-8018-2158-4}}). *{{Citation | last = Ritti | first = Tullia | last2 = Grewe | first2 = Klaus | last3 = Kessener | first3 = Paul | title = A Relief of a Water-powered Stone Saw Mill on a Sarcophagus at Hierapolis and its Implications | journal = Journal of Roman Archaeology | pages = 138–163 | volume = 20 | year = 2007 }} *{{Citation | last = Schnitter | first = Niklaus | title = Römische Talsperren | journal = Antike Welt | volume = 8 | issue = 2 | pages = 25–32 | year = 1978 }} *{{Citation | last = Smith | first = Norman | title = The Roman Dams of Subiaco | journal = Technology and Culture | volume = 11 | issue = 1 | pages = 58–68 | year = 1970 | doi=10.2307/3102810 | issn=0040-165X}} *{{Citation | last = Smith | first = Norman | title = A History of Dams | place = London | publisher = Peter Davies | year = 1971 | pages = 25–49 | isbn = 0-432-15090-0 }} * John Bagnell Bury, ''A History of the Roman Empire from its Foundation to the death of Marcus Aurelius'', 1913, {{ISBN|978-1-4367-3416-5}} * Duncan B. Campbell, ''The Rise of Imperial Rome, AD 14-193'', Osprey, 2013, {{ISBN|978-1-78096-280-1}} * Winston Churchill, ''A History of the English-Speaking Peoples'', Cassell, 1998, {{ISBN|0-304-34912-7}} * Edward Gibbon, ''The History of the Decline and Fall of the Roman Empire'', 1776–1789 * Adrian Goldsworthy, ''In the Name of Rome: The Men Who Won the Roman Empire'', Weidenfield and Nicholson, 2003, {{ISBN|0-297-84666-3}} * Michael Grant, ''The History of Rome'', Faber and Faber, 1993, {{ISBN|0-571-11461-X}} * Antonio Santosuosso, ''Storming the Heavens: Soldiers, Emperors and Civilians in the Roman Empire'', Westview Press, 2001, {{ISBN|0-8133-3523-X}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Roman Empire}} * [http://www.bbc.co.uk/schools/romans Romans for Children], a BBC website on ancient Rome for children at primary-school level. * [http://www.classicsunveiled.com/romeh/html/index.html Rome Unleashed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328210703/http://www.classicsunveiled.com/romeh/html/index.html |date=2014-03-28 }}, interactive educational website on ancient Rome for students. * Interactive map of the Roman Empire at [http://vici.org/selectview.php?center=41.95132,12.521118&zoom=4&labels=2 Vici.org] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20171010202718/http://vici.org/selectview.php?center=41.95132,12.521118&zoom=4&labels=2 |date=2017-10-10 }} * [http://tacitus.nu/historical-atlas/rome.htm Historical Atlas] showing the expansion of the Roman Empire. * [http://roman-empire.net/ Roman-Empire.net], learning resources and re-enactments. * [http://pbs.org/empires/romans/index.html The Roman Empire in the First Century] (PBS). * [http://www.unrv.com/ United Nations of Roma Victrix] * [http://www.knowtheromans.co.uk/ The Romans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415030316/http://knowtheromans.co.uk/ |date=2012-04-15 }} * [http://www.wdl.org/en/item/11745/ The Historical Theater in the Year 400 AD, in Which Both Romans and Barbarians Resided Side by Side in the Eastern Part of the Roman Empire] {{Izabran}} [[Kategorija:Rimsko carstvo|*]] [[Kategorija:Antika]] remhdxclgzwyyoktvp3wuk47gixzrmt 0 3822 42579171 42509439 2026-04-07T06:49:44Z ~2026-21436-12 341813 42579171 wikitext text/x-wiki Debeli ljudi su jako cudna sorta, u Banjoj Luci se nalazi jedan od najdebljih ljudi na svijetu Amar Bejdic svinja, on svaki dan unese preko 5000kcal u svoj debeli dlakavi stomak, smrdi na konja i ima mal kurac. Jebem li mu Belmu kurvu matoru [[Epidemija]] ovog oboljenja je širom [[svet]]a u stalnom porastu, pa se gojaznost svrstava među vodeće bolesti savremene civilizacije. Ona dovodi do brojnih i teških komplikacija na mnogim [[Organ (anatomija)|organima]] i organskim sistemima, delujući istovremeno na dva polja. Osim što spada u glavne faktore rizika za nastanak široke lepeze [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularnih]] oboljenja, ona deluje i indirektno (agravirajućim efektom) uzrokujući druge bolesti. Na taj način, gojaznost pored očiglednih estetskih, može da stvori i ozbiljne zdravstvene probleme i da tako utiče na kvalitet [[život]]a. Gojaznost povećava verovatnoću pojave [[Smrtnost povezana sa gojaznošću|raznih oboljenja]], naročito [[kardiovaskularna bolest|srčanih oboljenja]], [[Dijabetes melitus tip 2|dijabetesa tipa 2]], [[opstruktivna apneja tokom sna|opstruktivne apneje tokom sna]], određenih vrsta [[Rak (bolest)|raka]], [[artroza|artroze]]<ref name="HaslamJames">{{cite journal|author=Haslam DW, James WP |title=Obesity |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492 |pages=1197-209 |year=2005|pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> i [[astma|astme]].<ref name=HaslamJames/><ref>[http://www.medicalnewstoday.com/releases/24118.php Is obesity a risk factor for asthma?]</ref><ref name=Poulain/> Gojaznost je najčešće uzrokovana kombinacijom prekomernog unosa [[energetski hranljivih materija]], nedostatka fizičke aktivnosti i [[lokus kvantitativne osobine|genetske osetljivosti]], mada na neke slučajeve su uticali prvenstveno [[gen]]i, poremećaji [[Endokrini sistem|endokrinog sistema]], [[lek]]ovi ili [[Duševna bolest|psihijatrijska bolest]]. Dokazi koji podržavaju stav da neke gojazne osobe jedu malo, a ipak dobijaju na težini usled slabog metabolizma su ograničeni; u proseku, gojazne osobe imaju veći utrošak energije u poređenju sa negojaznim osobama zbog toga što je više energije neiphodno da bi se održavala povećana telesna masa.<ref>{{Cite book|author=Kushner, Robert |title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology) |publisher=Humana Press |location=Totowa, Nj|year=2007|pages=158 | isbn = 1-59745-400-1 |url=http://books.google.com/?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121&lpg=PA121&dq=measurement+of+metabolism+in+obese+Bessesen |doi= |accessdate = 5. 4. 2009.}}</ref><ref name=Anes2000>{{cite journal |author=Adams JP, Murphy PG |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |journal=Br J Anaesth |volume=85 |issue=1 |pages=91-108 |year=2000|month=July |pmid=10927998 |doi= 10.1093/bja/85.1.91|url=http://bja.oxfordjournals.org/cgi/content/full/85/1/91}}</ref> [[Dijeta|Kontrolisana ishrana]] i [[fizička aktivnost]] su glavni aspekti lečenja gojaznosti. Kvalitet ishrane se može unaprediti smanjivanjem konzumacije hrane bogate energijom, kao što je ona sa visokim sadržajem masti i šećera, kao i povećanjem konzumacije [[dijetetska vlakana|dijetetskih vlakana]]. [[Lekovi protiv gojaznosti|Medicinski preparati protiv gojaznosti]] se uz odgovarajuću ishranu mogu uzimati radi smanjenja apetita ili sprečavanja apsorpcije masti. Ako kontrolisana ishrana, vežba i medicinski preparati nisu efikasni, [[Barijatrijska hirurgija|želudačni balon]] može pomoći kod smanjenja težine ili može se obaviti [[operacija (matematika)|operacija]] radi smanjenja zapremine želuca i/ili dužine creva, što dovodi do bržeg zasićenja i smanjene mogućnosti apsorpcije hranljivih materija iz hrane.<ref>NICE 2006 p.10–11</ref><ref name=balloon2008>{{cite journal |author=Imaz I, Martínez-Cervell C, García-Alvarez EE, Sendra-Gutiérrez JM, González-Enríquez J |title=Safety and effectiveness of the intragastric balloon for obesity. A meta-analysis|journal=Obes Surg |volume=18 |issue=7 |pages=841-6 |year=2008|month=July |pmid=18459025|doi=10.1007/s11695-007-9331-8}}</ref> Gojaznost je vodeći [[Spisak preventivnih uzroka smrti|uzrok smrti koji se može sprečiti]] širom sveta, sa sve većom rasprostranjenošću kod odraslih i [[Gojaznost dece|dece]], a nadležni je smatraju jednom od najozbiljnijih problema [[Zdravstvo|zdravstva]] u 21. veku.<ref name=Barn1999>{{cite journal |author=Barness LA, Opitz JM, Gilbert-Barness E |title=Obesity: genetic, molecular, and environmental aspects |journal=Am. J. Med. Genet. A|volume=143A |issue=24 |pages=3016-34 |year=2007|month=December |pmid=18000969 |doi=10.1002/ajmg.a.32035 |url=}}</ref> Gojazne osobe se često osećaju diskriminisano u većem delu modernog sveta (naročito na [[Zapadni svet|Zapadu]]), iako je tokom istorije gojaznost naširoko bila smatrana simbolom bogatstva i plodnosti, što i danas jeste slučaj u nekim delovima sveta.<ref name=HaslamJames/><ref name=Woodhouse/> Gojaznost se podjednako često javlja u svim životnim dobima. U dečjem uzrastu ona je podjednako česta kod dečaka i devojčica, a posle puberteta je češća kod [[žena]] nego kod [[muškarac]]a. Čovek sa najvećom zabeleženom težinom je bio [[Englezi|Englez]] Viljem Kenmbel koji je umro u 22. godini života ([[1978]]. godine) i imao je 340 kilograma. == Tipovi gojaznosti == [[Datoteka:Obesity6.JPG|thumb|right|alt=A front and side view of a "super obese" male torso. Stretch marks of the skin are visible along with gynecomastia.|Izuzetno gojazan muškarac sa BMI od 47&nbsp;kg/m²: težina 146&nbsp;kg, visina 177&nbsp;cm]] Podela gojaznosti se može izvršiti na osnovu više kriterijuma. Prema rasporedu masnog tkiva, dva osnovna tipa gojaznosti su: ''ginoidni'' ili ''ženski'' (oblik [[kruška|kruške]]) i ''androidni'' ili ''muški'' (oblik [[jabuka|jabuke]]). Kod ginoidnog tipa gojaznosti višak masnog tkiva se nagomilava potkožno u donjim delovima tela, oko karlice i na butinama. Kod ovih osoba je uočena veća sklonost ka pojavi mehaničkih komplikacija u vidu otežanog kretanja, insuficijencije periferne venske cirkulacije i respiratorne insuficijencije. Ovaj tip gojaznosti može biti prisutan kod oba pola. Kod androidnog tipa (centralni ili visceralni tip) masno [[Tkivo (biologija)|tkivo]] se nagomilava u predelu ramena, grudnog koša i abdomena. Ovaj tip gojaznosti nosi povećan rizik kardiovaskularnih i metaboličkih komplikacija, kao i nekih oblika karcinoma. U odnosu na histološke karakteristike masnog tkiva postoji podela na: ''hiperplastičnu'' i ''hipertrofičnu'' gojaznost. U prvom slučaju se povećava broj adipocita (što je karakteristično za mlađe životno doba), a u drugom slučaju njihov volumen. Gojaznost se može podeliti i prema životnoj dobi nastanka, prema etiopatogenetskim mehanizmima itd. Gojaznost je [[bolest]] koja se ispoljava prekomernim nakupljanjem [[masti]] do mere u kojoj može imati neželjene efekte na zdravlje.<ref name="WHO 2000 p.6">WHO 2000 p.6</ref> Određuje se pomoću [[Indeks telesne mase|indeksa telesne mase]] ({{jez-eng|body mass index, BMI}}), a distribucija masti se dalje procenjuje uz pomoć [[odnos obima kuka i struka|odnosa obima kuka i struka]] i ukupnih kardiovaskularnih faktora rizika.<ref>{{cite journal |journal= Nutr J |year=2007|volume=6 |pages=32 |title= Measurement and Definitions of Obesity In Childhood and Adolescence: A field guide for the uninitiated |author= Sweeting HN|doi=10.1186/1475-2891-6-32|pmid=17963490 |url=http://www.nutritionj.com/content/6/1/32 |pmc= 2164947|issue=1}}</ref><ref>NHLBI p.xiv</ref> Indeks telesne mase je blisko povezan i sa [[procent masti u telu|procentom masti u telu]] i ukupnom količinom masti u telu.<ref>{{cite journal |author=Gray DS, Fujioka K |title=Use of relative weight and Body Mass Index for the determination of adiposity |journal=J Clin Epidemiol |volume=44 |issue=6 |pages=545-50 |year=1991|pmid=2037859 |doi= 10.1016/0895-4356(91)90218-X|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-epidemiology_1991_44_6/page/545}}</ref> Kod dece, zdrava težina varira u zavisnosti od starosti i pola. Gojaznost kod dece i adolescenata nije definisana apsolutnim brojem, već u odnosu na istorijsku normalnu grupu, tako da gojaznost predstavlja indeks telesne mase veći od 95.%&nbsp;[[percentil]]a.<ref name="cdc.gov">{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/healthyweight/assessing/bmi/childrens_BMI/about_childrens_BMI.htm |title=Healthy Weight: Assessing Your Weight: BMI: About BMI for Children and Teens |publisher= Center for disease control and prevention |accessdate = 6. 4. 2009.}}</ref> Referentni podaci na kojima su ovi percentili zasnovani potiču iz perioda između 1963. i 1994. godine, i stoga na njih nije uticalo nedavno povećanje težine.<ref name="Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL 2001 1086–93">{{cite journal |author=Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL|title=Prevalence of overweight in US children: comparison of US growth charts from the Centers for Disease Control and Prevention with other reference values for body mass index |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=73 |issue=6|pages=1086-93 |year=2001|month=June |pmid=11382664 |doi= |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/73/6/1086}}</ref> === Procena telesne težine i merenje gojaznosti === Postoji više načina za izračunavanje optimalne telesne težine i procenu gojaznosti. Preporuka [[Svetska zdravstvena organizacija|Svetske zdravstvene organizacije]] je da se procena stepena uhranjenosti izračunava primenom [[indeks telesne mase|indeksa telesne težine]] ({{jez-eng|body mass index}}).<ref name="WHO 2000 p.9">WHO 2000 p.9</ref> To je matematička formula koja korelira sa telesnim mastima kod odraslih osoba i predstavlja odnos telesne mase izražene u kilogramima i kvadrata telesne visine izražene u metrima: <math>\mathrm{BMI} = \frac{m}{h^2}</math> Najčešće korišćene definicije, koje je uspostavila [[Svetska zdravstvena organizacija]] (SZO) 1997. godine, a objavila 2000. godine, nudi vrednosti prikazane u sledećoj tabeli.<ref name="WHO 2000 p.9"/> <table cellspacing="3" cellpadding="3" style="width:750px; margin:auto;" border="1"><tr><td style="background:#eee; text-align:center;">'''BMI'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Stepen uhranjenosti'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Rizik za oboljevanje'''</td><td style="background:#eee; text-align:center;">'''Rizik za oboljevanje na osnovu BMI i komorbiditeta*'''</td></tr><tr><td style="text-align:center;"><18.5</td><td style="text-align:center;">Slaba uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Minimalan</td><td style="text-align:center;">Nizak</td></tr><tr><td style="text-align:center;">18.5-25</td><td style="text-align:center;">Normalna uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Nizak</td><td style="text-align:center;">Umeren</td></tr><tr><td style="text-align:center;">25-30</td><td style="text-align:center;">Prekomerna uhranjenost</td><td style="text-align:center;">Umeren</td><td style="text-align:center;">Visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">30-35</td><td style="text-align:center;">Gojaznost I stepena</td><td style="text-align:center;">Visok</td><td style="text-align:center;">Vrlo visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">35-40</td><td style="text-align:center;">Gojaznost II stepena</td><td style="text-align:center;">Vrlo visok</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td></tr><tr><td style="text-align:center;">>40</td><td style="text-align:center;">Gojaznost III stepena</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td><td style="text-align:center;">Ekstremno visok</td></tr></table> Neka tela su unela određene izmene u definicije SZO. Literatura iz polja hirurgije, gojaznost „III klase“ deli na dodatne dve kategorije čije tačne vrednosti su i dalje sporne.<ref name=morbid2007>{{cite journal|author=Sturm R |title=Increases in morbid obesity in the USA: 2000–2005 |journal=Public Health |volume=121 |issue=7|pages=492-6 |year=2007|month=July |pmid=17399752 |pmc=2864630 |doi=10.1016/j.puhe.2007.01.006 |url=https://archive.org/details/sim_public-health_2007-07_121_7/page/492}}</ref> * BMI ≥ 35 ili 40 je „teška gojaznost“ * BMI ≥ 35 ili 40–44,9 ili 49,9 je „bolesna gojaznost“ * BMI ≥ 45 ili 50 je “ekstremna gojaznost“ Pošto se kod stanovnika Azije negativne posledice po zdravlje razvijaju pri nižim vrednostima BMI u odnosu na belce, neke nacije su redefinisale pojam gojaznosti; Japanci su gojaznost definisali kao bilo koju vrednost ITM (BMI) veću od 25<ref>{{cite journal |author=Kanazawa M, Yoshiike N, Osaka T, Numba Y, Zimmet P, Inoue S |title=Criteria and classification of obesity in Japan and Asia-Oceania|journal=Asia Pac J Clin Nutr |volume=11 Suppl 8 |issue= |pages=S732–S737 |year=2002|month=December |pmid=12534701|doi= 10.1046/j.1440-6047.11.s8.19.x|url=}}</ref> dok [[Kina]] koristi ITM (BMI) veći od 28.<ref>{{cite journal|author=Bei-Fan Z |title=Predictive values of body mass index and waist circumference for risk factors of certain related diseases in Chinese adults: study on optimal cut-off points of body mass index and waist circumference in Chinese adults |journal=Asia Pac J Clin Nutr |volume=11 Suppl 8 |issue= |pages=S685–93 |year=2002|month=December|pmid=12534691 |doi= 10.1046/j.1440-6047.11.s8.9.x|url= |author2=Cooperative Meta-Analysis Group of Working Group on Obesity in China}}</ref> :''Komorbiditet je stanje udruženo sa gojaznošću koje se pogoršava sa povećanjem [[indeks telesne mase|BMI]], a često poboljšava ukoliko se gojaznost uspešno tretira. Komorbiditet vezan za gojaznost: hipertenzija, [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularne]] [[bolest]]i, dislipidemija, [[šećerna bolest|dijabetes]] tip 2, apnea u snu, osteoartritis, sterilitet i dr.'' Sa povećanjem indeksa telesne težine raste prevalenca komplikacija gojaznosti, a pri vrednostima iznad 30&nbsp;kg/m² postaje evidentan i mortalitetni rizik. Distribucija masti može se proceniti merenjem WHR ({{jez-eng|waste to hip ratio}}), koji predstavlja odnos obima struka i kuka. Ovo je dobar indikator za procenu zdravstvenog rizika. Vrednosti do 1 za muškarce i do 0,85 za [[žena|žene]] su donje granične vrednosti. Vrednosti preko pomenutih nose rizik za oboljevanje, nezavisno, ali i udruženo sa gojaznošću. Merenje obima struka je još jedan način da se proceni distribucija masnog tkiva, pogotovo intraabdominalnih masti. Obim veći od 80&nbsp;cm kod [[žena]] i 94&nbsp;cm kod muškaraca nosi povećan rizik, a preko 88&nbsp;cm kod žena i 102&nbsp;cm kod muškaraca visok rizik za nastajanje raznih [[bolest|oboljenja]]. Visok odnos abdominalnog masnog tkiva udružen je sa hipertenzijom, smanjenom tolerancijom na glukozu, hiperinsulinemijom i dislipidemijom. Ovi simptomi se označavaju kao „sindrom iks“. Postoji uzajamna veza između specifične težine tela i debljine kožnog nabora, tako da se na osnovu specifične težine tela može izračunati procenat masti u telu. Zbog toga, merenjem debljine kožnog nabora i potkožnog masnog tkiva, može se dobiti uvid o procentu masti u telu. Za merenje debljine potkožnog masnog [[Tkivo (biologija)|tkiva]] koristi se kaliper. Za rutinsko merenje se preporučuju sledeća četiri mesta: iznad bicepsa, tricepsa, ispod lopatice i iznad karlice sa desne strane. Vrednost zbira se unosi u tablice i čita procenat masti u telu. Nekada se koristila i formula po Demoleu, ali se ona smatra zastarelom i nepreciznom. == Uticaji na zdravlje == Prekomerna telesna [[Telesna težina|težina]] je povezana sa raznim [[bolest|oboljenjima]], naročito [[Kardiovaskularna bolest|kardiovaskularnim bolestima]], [[dijabetes melitus tip 2|dijabetes melitusom tip 2]], [[opstruktivna apneja tokom sna|opstruktivnom apnejom tokom sna]], određenim tipovima [[Rak (bolest)|raka]], [[artroza|artrozom]]<ref name=HaslamJames/> i [[Astma|astmom]].<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/><ref>[http://www.medicalnewstoday.com/releases/24118.php Is obesity a risk factor for asthma]</ref> Kao rezultat, zaključeno je da gojaznost smanjuje [[očekivani životni vek]].<ref name=HaslamJames/> === Komplikacije bolesti === * Metaboličko-hormonalne komplikacije (šećerna bolest tip 2, insulinska rezistencija, dislipoproteinemija, hipertenzija), * Poremećaji na nivou cirkulišućih [[hormoni|hormona]] i drugih faktora (citokina, hormona rasta i dr), * Bolesti organskih sistema (cerebrovaskularna bolest, srčana insuficijencija, tromboembolijske komplikacije, hipoventilacioni sindrom, holeitijaza, masna infiltracija jetre, disfunkcije [[imunski sistem|imunološkog sistema]], bolesti kože), * Maligne bolesti, * Mehaničke komplikacije ([[artroza]], porast intraabdominalnog pritiska, lumbalni sindrom), * Hirurške komplikacije, * Psihosocijalne komplikacije ([[Stres (medicina)|stres]], [[Klinička depresija|depresija]], povećan rizik invaliditeta, komplikacije na radnom mestu). === Smrtnost === {{Double image|right|MenBMIMort.png|200|WomenBMIMort.png|200|alt=(Left) A graph showing how the risk of death varies with BMI. The lowest risk is found at a BMI of 20 to 25 and increases in both directions. (Right) A graph showing how the risk of death varies with BMI. The lowest risk is found at a BMI of 20 to 25 and increases in both directions.|Relative risk of death over 10 years for White men (left) and women (right) who have never smoked in the United States by BMI.<ref name=NEJM10>{{cite journal |author=Berrington de Gonzalez A |title=Body-Mass Index and Mortality among 1.46 Million White Adults |journal=N. Engl. J. Med. |volume=363 |issue=23 |pages=2211-9 |year=2010|month=December |pmid=21121834 |doi=10.1056/NEJMoa1000367 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2010-12-02_363_23/page/2210|pmc=3066051 |author-separator=,|display-authors=3}}</ref>||}} Gojaznost je jedan od vodećih [[Spisak uzroka smrti koji se mogu sprečiti|uzroka smrti koji se mogu sprečiti]] širom sveta.<ref name=Barn1999/><ref>{{cite journal|author=Mokdad AH, Marks JS, Stroup DF, Gerberding JL |title=Actual causes of death in the United States, 2000|journal=JAMA |volume=291 |issue=10 |pages=1238-45 |year=2004|month=March |pmid=15010446 |doi=10.1001/jama.291.10.1238|url=http://www.csdp.org/research/1238.pdf|format=PDF}}</ref><ref name=Allison>{{cite journal |author=Allison DB, Fontaine KR, JoAnn E. Manson, Stevens J, VanItallie TB |title=Annual deaths attributable to obesity in the United States |journal=JAMA |volume=282 |issue=16 |pages=1530-8 |year=1999|month=October |pmid=10546692 |doi= 10.1001/jama.282.16.1530|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/282/16/1530}}</ref> Velika američka i evropska istraživanja su zaključila da je rizik od smrtnosti najniži kod vrednosti ITM (BMI) od 20–25&nbsp;kg/m²<ref name=NEJM10/><ref name=Lancet2009>{{cite journal |author=Whitlock G |title=Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: collaborative analyses of 57 prospective studies |journal=Lancet |volume=373 |issue=9669 |pages=1083-96 |year=2009|month=March |pmid=19299006 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60318-4 |url= |pmc=2662372 |author-separator=,|author2=Lewington S |author3=Sherliker P |display-authors=3 |last4=Sherliker |first4=P |last5=Clarke |first5=R|last6=Emberson |first6=J |last7=Halsey |first7=J |last8=Qizilbash |first8=N |last9=Collins |first9=R}}</ref> kod nepušača i od 24–27&nbsp;kg/m² kod pušača, tako da se rizik povećava kod promena u bilo kom pravcu.<ref>{{cite journal |author=Calle EE, Thun MJ, Petrelli JM, Rodriguez C, Heath CW |title=Body-mass index and mortality in a prospective cohort of U.S. adults |journal=N. Engl. J. Med. |volume=341 |issue=15 |pages=1097-105|year=1999|month=October |pmid=10511607 |doi= 10.1056/NEJM199910073411501|url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/341/15/1097}}</ref><ref name=Euro2008>{{cite journal |author=Pischon T |title=General and abdominal adiposity and risk of death in Europe |journal=N. Engl. J. Med.|volume=359 |issue=20 |pages=2105-20 |year=2008|month=November |pmid=19005195 |doi=10.1056/NEJMoa0801891 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-11-13_359_20/page/2104|author-separator=, |author2=Boeing H |author3=Hoffmann K |display-authors=3 |last4=Bergmann |first4=M. |last5=Schulze|first5=M.B. |last6=Overvad |first6=K. |last7=Van Der Schouw |first7=Y.T. |last8=Spencer |first8=E. |last9=Moons|first9=K.G.M.}}</ref> ITM (BMI) iznad 32 je povezan sa dvostrukim [[Stopa smrtnosti|mortalitetom]] kod žena u 16-godišnjem periodu.<ref>{{cite journal |author=Manson JE |title=Body weight and mortality among women |journal=N. Engl. J. Med.|volume=333 |issue=11 |pages=677-85 |year=1995|pmid=7637744| doi = 10.1056/NEJM199509143331101 |author-separator=,|author2=Willett WC |author3=Stampfer MJ |display-authors=3 |last4=Colditz |first4=Graham A. |last5=Hunter|first5=David J. |last6=Hankinson |first6=Susan E. |last7=Hennekens |first7=Charles H. |last8=Speizer |first8=Frank E.}}</ref> U Sjedinjenim Državama se procenjuje da gojaznost izaziva od 111.909 do 365.000 smrti godišnje.,<ref name=Allison/><ref name="automatski generisano1">{{cite journal |author=Haslam DW, James WP |title=Obesity |journal=Lancet |volume=366 |issue=9492|pages=1197-209 |year=2005|pmid=16198769 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1}}</ref> dok se 1 milion (7,7%) smrti u Evropi povezuje sa prekomernom težinom..<ref name=EuroG2008/><ref name=Euro2007>{{cite journal|author=Fried M |title=Inter-disciplinary European guidelines on surgery of severe obesity |journal=Int J Obes (Lond)|volume=31 |issue=4 |pages=569-77 |year=2007|month=April |pmid=17325689 |doi=10.1038/sj.ijo.0803560 |url=|author-separator=, |author2=Hainer V |author3=Basdevant A |display-authors=3 |last4=Buchwald |first4=H |last5=Deitel|first5=M |last6=Finer |first6=N |last7=Greve |first7=J W M |last8=Horber |first8=F |last9=Mathus-Vliegen|first9=E}}</ref> U proseku, gojaznost smanjuje očekivani životni vek od šest do sedam&nbsp;godina:<ref name=HaslamJames/><ref>{{cite journal |author=Peeters A, Barendregt JJ, Willekens F, Mackenbach JP, Al Mamun A, Bonneux L |title=Obesity in adulthood and its consequences for life expectancy: A life-table analysis |journal=Ann. Intern. Med. |volume=138 |issue=1 |pages=24-32 |year=2003|month=January |pmid=12513041 |doi=|url=http://www.annals.org/cgi/reprint/138/1/24 | format=PDF |last7=Nedcom}}</ref> ITM (BMI) od 30–35 smanjuje očekivani životni vek za dve do četiri&nbsp;godine,<ref name=Lancet2009/> dok teška gojaznost (ITM (BMI)&nbsp;>&nbsp;40) smanjuje očekivani životni vek za do 10&nbsp;godina.<ref name=Lancet2009/> === Morbiditet === {{Main|Morbiditet vezan za gojaznost}} Gojaznost povećava rizik od mnogih fizičkih i mentalnih stanja. Ovi komorbiditeti se najjednostavnije prikazuju na [[metabolički sindrom|metaboličkom sindromu]],<ref name=HaslamJames/> kombinaciji medicinskih poremećaja koji uključuju: [[dijabetes melitus tip 2]], [[Hipertenzija|visok krvni pritisak]], [[hiperholesterolemija|visok nivo holesterola u krvi]], i[[hipertrigliceridemija|visok nivo triglicerida]].<ref>{{cite journal |author=Grundy SM |title=Obesity, metabolic syndrome, and cardiovascular disease |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=89 |issue=6 |pages=2595-600|year=2004|pmid=15181029 |doi=10.1210/jc.2004-0372}}</ref> Komplikacije su ili direktno izazvane gojaznošću ili indirektno putem mehanizama koji imaju zajednički uzročnik, kao što je loš način ishrane ili [[sedentarni način života]]. Jačina veze između gojaznosti i specifičnih stanja varira. Jedna od najjačih veza je sa [[dijabetes tipa 2|dijabetesom tipa 2]]. Prekomerna telesna mast je osnovni uzročnik 64% slučajeva dijabetesa kod muškaraca i 77% slučajeva kod žena.<ref>Seidell 2005 p.9</ref> Posledice po zdravlje se svrstavaju u dve široke kategorije: one koje se mogu pripisati uticaju povećane masne mase (kao što su [[artroza|osteoartritis]], [[opstruktivna apneja u spavanju]], društvena stigmatizacija) i one koje su uzrokovane povećanim brojem [[Adipocit|masnih ćelija]] ([[šećerna bolest|dijabetes]], [[Rak (bolest)|rak]], [[Kardiovaskularna bolest|kardiovaskularna oboljenja]], [[nealkoholna masna bolest jetre]]).<ref name=HaslamJames/><ref name=Bray2004>{{cite journal |author=Bray GA |title=Medical consequences of obesity |journal=J. Clin. Endocrinol. Metab. |volume=89 |issue=6 |pages=2583-9 |year=2004|pmid=15181027|doi=10.1210/jc.2004-0535}}</ref> Povećanje telesne masti menjaju osetljivost tela na insulin, što potencijalno vodi ka [[insulinska rezistencija|insulinskoj rezistenciji]]. Povišena masnoća takođe stvara i [[zapaljenje|pro-zapaljensko stanje]],<ref>{{cite journal|author=Shoelson SE, Herrero L, Naaz A |title=Obesity, inflammation, and insulin resistance |url=https://archive.org/details/sim_gastroenterology_2007-05_132_6/page/2169 |journal=Gastroenterology|volume=132 |issue=6 |pages=2169-80 |year=2007|month=May |pmid=17498510|doi=10.1053/j.gastro.2007.03.059}}</ref><ref>{{cite journal |author=Shoelson SE, Lee J, Goldfine AB|title=Inflammation and insulin resistance |journal=J. Clin. Invest. |volume=116 |issue=7 |pages=1793-801 |year=2006|month=July |pmid=16823477 |pmc=1483173 |doi=10.1172/JCI29069 |url=http://www.jci.org/articles/view/29069}}</ref> i [[tromboza|protrombotičko]] stanje.<ref name=Bray2004/><ref>{{cite journal |author=Dentali F, Squizzato A, Ageno W|title=The metabolic syndrome as a risk factor for venous and arterial thrombosis |journal=Semin. Thromb. Hemost.|volume=35 |issue=5 |pages=451-7 |year=2009|month=July |pmid=19739035 |doi=10.1055/s-0029-1234140}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Polje medicine ! Stanje ! Polje medicine ! Stanje |- <!--Alphabetized-->|width=10%| [[Kardiologija]] | * [[koronarna arterijska bolest|ishemijska bolest srca]]:<ref name=Yusuf2004>{{cite journal | author=Yusuf S, Hawken S, Ounpuu S, Dans T, Avezum A, Lanas F, McQueen M, Budaj A, Pais P, Varigos J, Lisheng L, INTERHEART Study Investigators. | title=Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in 52 countries (the INTERHEART study): Case-control study|journal=Lancet | year=2004| pages=937-52 | volume=364 | pmid=15364185 |doi=10.1016/S0140-6736(04)17018-9 | issue=9438}}</ref> [[Angina pektoris|angina]] i [[srčani udar|infarkt miokarda]] * [[Zatajenje srca|kongestivna srčana slabost]]<ref name=HaslamJames/> * [[Hipertenzija|visok krvni pritisak]]<ref name=HaslamJames/> * [[dislipidemija|abnormalni nivoi holesterola]]<ref name=HaslamJames/> * [[duboka venska tromboza]] i [[plućna embolija]]<ref>{{cite journal |author=Darvall KA, Sam RC, Silverman SH, Bradbury AW, Adam DJ |title=Obesity and thrombosis |journal=Eur J Vasc Endovasc Surg |volume=33 |issue=2 |pages=223-33|year=2007|month=February |pmid=17185009 |doi=10.1016/j.ejvs.2006.10.006}}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Dermatologija]] | * [[strije]]<ref name=derm2007/> * [[akantoza (acanthosis nigricans)]]<ref name=derm2007>{{cite journal |author=Yosipovitch G, DeVore A, Dawn A |title=Obesity and the skin: skin physiology and skin manifestations of obesity |journal=J. Am. Acad. Dermatol. |volume=56 |issue=6|pages=901-16; quiz 917–20 |year=2007|month=June |pmid=17504714 |doi=10.1016/j.jaad.2006.12.004 |url=}}</ref> * [[limfedem]]<ref name=derm2007/> * [[Flegmona|celulitis]]<ref name=derm2007/> * [[hirzutizam]]<ref name=derm2007/> * [[intertrigo]]<ref>{{cite journal |author=Hahler B |title=An overview of dermatological conditions commonly associated with the obese patient |journal=Ostomy Wound Manage |volume=52 |issue=6 |pages=34-6, 38, 40 passim|year=2006|month=June |pmid=16799182 |doi= |url=}}</ref> |- | <!--Alphabetized-->[[Endokrinologija]] i [[Reproduktivna medicina]] | * [[Šećerna bolest|dijabetes melitus]]<ref name=HaslamJames/> * [[sindrom policističnih jajnika]]<ref name=HaslamJames/> * [[menstruacija|menstrualni]] poremećaji<ref name=HaslamJames/> * [[Neplodnost|infertilitet]]<ref name=HaslamJames/><ref name=OBGYN2008>{{cite journal |author=Arendas K, Qiu Q, Gruslin A|title=Obesity in pregnancy: pre-conceptional to postpartum consequences |journal=J Obstet Gynaecol Can |volume=30|issue=6 |pages=477-88 |year=2008|month=June |pmid=18611299 |doi= |url=}}</ref> * [[Gojaznost tokom trudnoće|komplikacije tokom trudnoće]]<ref name=HaslamJames/><ref name=OBGYN2008/> * [[Malformacija|defekti na rođenju (kongenitalne anomalije)]]<ref name=HaslamJames/> * [[Mrtvorođenost|intrauterina smrt ploda]]<ref name=OBGYN2008/> | <!--Alphabetized-->[[Sistem organa za varenje|Gastrointestilno]] | * [[gastroezofagealna refluksna bolest]]<ref name=HaslamJames/><ref name=GERD2008>{{cite journal |author=Anand G, Katz PO |title=Gastroesophageal reflux disease and obesity |journal=Rev Gastroenterol Disord |volume=8 |issue=4 |pages=233-9 |year=2008 |pmid=19107097 |doi= |url=http://www.medreviews.com/pubmed.cfm?j=3&v=8&i=4&p=233 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2016-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918092414/http://www.medreviews.com/pubmed.cfm?j=3&v=8&i=4&p=233 |dead-url=yes }}</ref> * [[nealkoholna masna bolest jetre|masna jetra]]<ref name=HaslamJames/> * [[holelitijaza]] (kamen u žučnoj kesi)<ref name=HaslamJames/> |- | <!--Alphabetized-->[[Neurologija]] | style="width:40%;"| * [[moždani udar]]<ref name=HaslamJames/> * [[meralgia paresthetica]]<ref>{{cite journal |author=Harney D, Patijn J |title=Meralgia paresthetica: diagnosis and management strategies |journal=Pain Med |volume=8 |issue=8 |pages=669-77 |year=2007|pmid=18028045|doi=10.1111/j.1526-4637.2006.00227.x |url=}}</ref> * [[migrena]]<ref>{{cite journal |author=Bigal ME, Lipton RB |title=Obesity and chronic daily headache |journal=Curr Pain Headache Rep |volume=12 |issue=1 |pages=56-61 |year=2008|month=January |pmid=18417025 |doi= 10.1007/s11916-008-0011-8|url=}}</ref> * [[sindrom karpalnog tunela]]<ref>{{cite journal |author=Sharifi-Mollayousefi A |title=Assessment of body mass index and hand anthropometric measurements as independent risk factors for carpal tunnel syndrome |journal=Folia Morphol. (Warsz)|volume=67 |issue=1 |pages=36-42 |year=2008|month=February |pmid=18335412 |doi= |url= |author-separator=,|author2=Yazdchi-Marandi M |author3=Ayramlou H |display-authors=3 |last4=Heidari |first4=P |last5=Salavati |first5=A|last6=Zarrintan |first6=S |last7=Sharifi-Mollayousefi |first7=A}}</ref> * [[demencija]]<ref>{{cite journal |author=Beydoun MA, Beydoun HA, Wang Y |title=Obesity and central obesity as risk factors for incident dementia and its subtypes: A systematic review and meta-analysis |journal=Obes Rev |volume=9|issue=3 |pages=204-18 |year=2008|month=May |pmid=18331422 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00473.x}}</ref> * [[idiopatska intrakranijalna hipertenzija]]<ref>{{cite journal |author=Wall M |title=Idiopathic intracranial hypertension (pseudotumor cerebri) |journal=Curr Neurol Neurosci Rep |volume=8 |issue=2 |pages=87-93 |year=2008|month=March |pmid=18460275 |doi= 10.1007/s11910-008-0015-0|url=}}</ref> * [[multipla skleroza]]<ref>{{cite journal | last1 = Munger | first1 = KL | last2 = Chitnis | first2 = T | last3 = Ascherio | first3 = A. | author-separator =, | author-name-separator= |year= 2009 | title = Body size and risk of MS in two cohorts of US women | url =https://archive.org/details/sim_neurology_2009-11-10_73_19/page/1542| journal = Neurology | volume = 73 | issue = 19|pages=1543-50 | doi = 10.1212/WNL.0b013e3181c0d6e0 | pmc = 2777074 | pmid = 19901245 }}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Onkologija]]<ref>{{cite journal |author=Calle EE, Rodriguez C, Walker-Thurmond K, Thun MJ|title=Overweight, obesity, and mortality from cancer in a prospectively studied cohort of U.S. adults |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-04-24_348_17/page/1624|journal=N. Engl. J. Med. |volume=348 |issue=17 |pages=1625-38 |year=2003|month=April |pmid=12711737|doi=10.1056/NEJMoa021423}}</ref> | * [[rak dojke|dojka]], [[rak jajnika|ovarijalni]] * [[rak jednjaka|ezofagusni]], [[rak debelog creva|kolorektalni]] * [[hepatocelularni karcinom|jetra]], [[rak gušterače|pankreas]] * [[rak žučne kese|žučna kesa]], [[rak želuca|želudac]] * [[rak endometrijuma|endometrijum]], [[rak grlića materice|cervikalni]] * [[rak prostate|prostata]], [[karcinom bubrežnih ćelija|bubreg]] * [[Non-Hočkin limfom]], [[multipli mijelom]] |- | style="width:10%;"| <!--Alphabetized-->[[Psihijatrija]] | style="width:40%;"| * [[klinička depresija|depresija]] kod žena<ref name=HaslamJames/> * društvena [[stigmatizacija]]<ref name=HaslamJames/> | <!--Alphabetized-->[[Pulmologija]] | * [[apneja u toku spavanja|opstruktivna apneja u snu]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain>{{cite journal |last=Poulain|first=M|title=The effect of obesity on chronic respiratory diseases: pathophysiology and therapeutic strategies |journal=CMAJ|volume=174 |issue=9 |pages=1293-9 |year=2006|month=April |pmid=16636330 |pmc=1435949 |doi=10.1503/cmaj.051299|url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/174/9/1293 |author-separator=, |author2=Doucet M |last3=Major|first3=GC|display-authors=3 |last4=Drapeau |first4=V |last5=Sériès |first5=F |last6=Boulet |first6=LP |last7=Tremblay |first7=A|last8=Maltais |first8=F}}</ref> * [[sindrom hipoventilacije gojaznih]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/> * [[astma]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Poulain/> * povećan broj komplikacija tokom [[opšte anestezije]]<ref name=HaslamJames/><ref name=Anes2000/> |- | <!--Alphabetized-->[[Reumatologija]] i [[Ortopedija]] | * [[giht]]<ref>{{cite journal |author=Choi HK, Atkinson K, Karlson EW, Curhan G |title=Obesity, weight change, hypertension, diuretic use, and risk of gout in men: the health professionals follow-up study |journal=Arch. Intern. Med. |volume=165 |issue=7 |pages=742-8 |year=2005|month=April |pmid=15824292 |doi=10.1001/archinte.165.7.742 |url=}}</ref> * slaba pokretljivost<ref>{{cite journal |author=Tukker A, Visscher T, Picavet H |title=Overweight and health problems of the lower extremities: osteoarthritis, pain and disability |journal=Public Health Nutr |volume= 12|issue= 3|pages=1-10|year=2008|month=April |pmid=18426630 |doi=10.1017/S1368980008002103 |url=}}</ref> * osteoartritis<ref name=HaslamJames/> * [[bol u donjem delu leđa]]<ref>{{cite journal |author=Molenaar EA, Numans ME, van Ameijden EJ, Grobbee DE |title=[Considerable comorbidity in overweight adults: results from the Utrecht Health Project] |language=Dutch; Flemish |journal=Ned Tijdschr Geneeskd |volume=152 |issue=45 |pages=2457-63 |year=2008|month=November |pmid=19051798 |doi= |url=}}</ref> | <!--Alphabetized-->[[Urologija]] i [[Nefrologija]] | * [[Impotencija|erektilna disfunkcija]]<ref>{{cite journal |author=Esposito K, Giugliano F, Di Palo C, Giugliano G, Marfella R, D'Andrea F, D'Armiento M, Giugliano D |title=Effect of lifestyle changes on erectile dysfunction in obese men: A randomized controlled trial |journal=JAMA |volume=291 |issue=24 |pages=2978-84 |year=2004|pmid=15213209|doi=10.1001/jama.291.24.2978}}</ref> * [[urinarna inkontinencija]]<ref>{{cite journal |author=Hunskaar S |title=A systematic review of overweight and obesity as risk factors and targets for clinical intervention for urinary incontinence in women |journal=Neurourol. Urodyn.|volume=27 |issue=8 |pages=749-57 |year=2008|pmid=18951445 |doi=10.1002/nau.20635 |url=}}</ref> * [[hronična bubrežna insuficijencija]]<ref>{{cite journal |author=Ejerblad E, Fored CM, Lindblad P, Fryzek J, McLaughlin JK, Nyrén O |title=Obesity and risk for chronic renal failure |journal=J. Am. Soc. Nephrol. |volume=17 |issue=6 |pages=1695-702|year=2006|pmid=16641153 |doi=10.1681/ASN.2005060638}}</ref> * [[hipogonadizam]]<ref>{{cite journal |author=Makhsida N, Shah J, Yan G, Fisch H, Shabsigh R |title=Hypogonadism and metabolic syndrome: Implications for testosterone therapy |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2005-09_174_3/page/827 |journal=J. Urol. |volume=174 |issue=3 |pages=827-34|year=2005|month=September |pmid=16093964 |doi=10.1097/01.ju.0000169490.78443.59}}</ref> * [[uvučeni penis]]<ref name="pmid19935302">{{cite journal |author=Pestana IA, Greenfield JM, Walsh M, Donatucci CF, Erdmann D |title=Management of "buried" penis in adulthood: an overview |journal=Plast. Reconstr. Surg. |volume=124|issue=4 |pages=1186-95 |year=2009|month=October |pmid=19935302 |doi=10.1097/PRS.0b013e3181b5a37f}}</ref> |} === Paradoks gojaznosti === {{See also|Paradoks gojaznosti}} Iako su kod opšte populacije negativne posledice debljine po zdravlje praćene veoma očiglednim dokazima, čini se da dolazi do poboljšanja zdravstvenih rezultata kod određenih podgrupa sa povišenim ITM, što je fenomen poznat kao paradoks gojaznosti.<ref name=Schmidt2007>{{cite journal |author=Schmidt DS, Salahudeen AK |title=Obesity-survival paradox-still a controversy? |journal=Semin Dial |volume=20 |issue=6 |pages=486-92 |year=2007|pmid=17991192|doi=10.1111/j.1525-139X.2007.00349.x}}</ref> Ovaj paradoks je prvi put opisan 1999. godine kod osoba sa prekomernom težinom i gojaznih koji su bili podvrgnuti hemodijalizi,<ref name=Schmidt2007/> a potom i kod osoba sa [[Zatajenje srca|srčanom slabošću]] i [[Periferna vaskularna bolest|perifernom arterijskom bolešću]] (PAB).<ref name=paradox2003>{{cite journal |author=|title=Behavioral counseling in primary care to promote a healthy diet: recommendations and rationale |url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2003-06-15_67_12/page/2572|journal=Am Fam Physician |volume=67 |issue=12 |pages=2573-6 |year=2003|month=June |pmid=12825847 |doi= |author1= U.S. Preventive Services Task Force }}</ref> Osobe sa srčanom slabošću, čiji je ITM bio između 30,0 i 34,9, imale su niži stepen mortaliteta od onih sa normalnom težinom. Ovo se pripisuje činjenici da ljudi često gube na težini kad im bolest uznapreduje.<ref>{{cite journal |author=Habbu A, Lakkis NM, Dokainish H |title=The obesity paradox: Fact or fiction?|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-cardiology_2006-10-01_98_7/page/944 |journal=Am. J. Cardiol. |volume=98 |issue=7 |pages=944-8 |year=2006|month=October |pmid=16996880|doi=10.1016/j.amjcard.2006.04.039}}</ref> Slična su zapažanja i kod nekih drugih oboljenja srca. Kod ljudi sa gojaznošću tipa 1 i oboljenjem srca nije veća stopa daljeg razvoja srčanih problema nego kod onih sa normalnom težinom koji takođe imaju obolljenje srca. Međutim, kod osoba sa većim stepenom gojaznosti povećan je rizik od daljeg razvoja bolesti.<ref>{{cite journal |author=Romero-Corral A |title=Association of bodyweight with total mortality and with cardiovascular events in coronary artery disease: A systematic review of cohort studies |journal=Lancet |volume=368|issue=9536 |pages=666-78 |year=2006|pmid=16920472 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69251-9 |author-separator=,|author2=Montori VM |author3=Somers VK |display-authors=3 |last4=Korinek |first4=Josef |last5=Thomas |first5=Randal J|last6=Allison |first6=Thomas G |last7=Mookadam |first7=Farouk |last8=Lopez-Jimenez|first8=Francisco}}</ref><ref>{{cite journal |author=Oreopoulos A, Padwal R, Kalantar-Zadeh K, Fonarow GC, Norris CM, McAlister FA |title=Body mass index and mortality in heart failure: A meta-analysis |journal=Am. Heart J. |volume=156|issue=1 |pages=13-22 |year=2008|month=July |pmid=18585492 |doi=10.1016/j.ahj.2008.02.014 |url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2008-07_156_1/page/13}}</ref> Čak ni posle [[Hronična opstruktivna bolest pluća|bajpas operacije srca]], ne primećuje se povećanje mortaliteta kod onih sa prekomernom težinom i gojaznošću.<ref>{{cite journal |author=Oreopoulos A, Padwal R, Norris CM, Mullen JC, Pretorius V, Kalantar-Zadeh K|title=Effect of obesity on short- and long-term mortality postcoronary revascularization: A meta-analysis|journal=Obesity (Silver Spring) |volume=16 |issue=2 |pages=442-50 |year=2008|month=February |pmid=18239657|doi=10.1038/oby.2007.36}}</ref> Prema jednoj studiji poboljšano preživljavanje bi se moglo objasniti agresivnijom terapijom koja se gojaznim osobama daje posle intervencije na srcu.<ref>{{cite journal| author=Diercks DB | title=The obesity paradox in non-ST-segment elevation acute coronary syndromes: Results from the Can Rapid risk stratification of Unstable angina patients Suppress ADverse outcomes with Early implementation of the American College of Cardiology/American Heart Association Guidelines Quality Improvement Initiative | url=https://archive.org/details/sim_american-heart-journal_2006-07_152_1/page/140 | journal=Am Heart J | year=2006| month=July | volume=152 |issue=1 | pages=140-8 | pmid=16824844 | doi=10.1016/j.ahj.2005.09.024| author-separator=,| author2=Roe MT|last3=Mulgund|first3=J| display-authors=3| last4=Pollack| first4=Charles V.| last5=Kirk| first5=J. Douglas| last6=Gibler|first6=W. Brian| last7=Ohman| first7=E. Magnus| last8=Smith| first8=Sidney C.| last9=Boden| first9=William E.}}</ref> Prema drugoj studiji, ukoliko se uzme u obzir [[hronična opstruktivna bolest pluća]] (HOBP) kod onih sa PAB, prednost od gojaznosti više ne postoji.<ref name=paradox2003/> == Etiologija == Danas se smatra da gojaznost nastaje kao posledica dejstva više različitih faktora (naslednih osobina, psiholoških, kulturoloških, socijalnih, metaboličkih, fizioloških i patofizioloških), tj. da je gojaznost multikauzalno [[bolest|oboljenje]] koje najčešće nastaje kao posledica interakcije [[genotip]]a (genetičkih odlika individue) i faktora spoljne sredine. Na individualnom nivou, kombinacija prekomernog unosa [[energija iz hrane|energije iz hrane]] i pomanjkanje [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]] se smatra objašnjenjem većine slučajeva gojaznosti.<ref name=CADG2006/> Jedan ograničen broj slučajeva je prvenstveno posledica genetike, medicinskih razloga ili neke psihijatrijske bolesti.<ref>{{cite journal |author=Bleich S, Cutler D, Murray C, Adams A |title=Why is the developed world obese? |journal=Annu Rev Public Health |volume=29 |pages=273-95 |year=2008|pmid=18173389|doi=10.1146/annurev.publhealth.29.020907.090954}}</ref> Nasuprot tome, čini se da je porast stope gojaznosti na društvenom nivou posledica lako dostupne i ukusne hrane,<ref>{{cite journal |author=Drewnowski A, Specter SE|title=Poverty and obesity: the role of energy density and energy costs |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=79 |issue=1|pages=6-16 |year=2004|month=January |pmid=14684391 |doi= |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/79/1/6}}</ref> povećane zavisnosti od automobila i automatizovane proizvodnje.<ref>{{cite journal |author=Nestle M, Jacobson MF|title=Halting the obesity epidemic: a public health policy approach |journal=Public Health Rep |volume=115 |issue=1|pages=12-24 |year=2000|pmid=10968581 |pmc=1308552 |doi= 10.1093/phr/115.1.12|url=}}</ref><ref name=James2008>{{cite journal |author=James WP |title=The fundamental drivers of the obesity epidemic |journal=Obes Rev |volume=9 |issue= Suppl 1 |pages=6-13 |year=2008|month=March |pmid=18307693 |doi=10.1111/j.1467-789X.2007.00432.x}}</ref> Jedno istraživanje iz [[2006]]. godine otkrilo je deset drugih mogućih činioca koji doprinose skorašnjem porastu gojaznosti: (1) nedovoljno spavanje, (2) [[endokrini disruptor]]i ([[zagađivač]]i životne sredine koji utiču na metabolizam lipida), (3) smanjena varijabilnost temperature sredine, (4) povećana stopa [[Pušenje duvana|pušenja]], jer pušenje smanjuje apetit, (5) povećana upotreba lekova koji mogu da dovedu do povećanja težine (npr, [[atipični antipsihotici]]), (6) proporcionalni porast etničkih i starosnih grupa koje imaju tendenciju da imaju veću težinu, (7) trudnoća u poznim godinama (koja bi mogla da dovede do toga da deca budu podložna gojaznosti), (8) [[Epigenetika|epigenetički]] faktori rizika koji se prenose generacijski, (9) [[prirodna selekcija]] za viši ITM i (10) [[asortativno ukrštanje]] koje dovodi do povećanja koncentracije faktora rizika od gojaznosti (ovo bi povećalo broj gojaznih ljudi povećanjem variranja stanovništva po težini).<ref name="pmid16801930">{{cite journal|author=Keith SW |title=Putative contributors to the secular increase in obesity: Exploring the roads less traveled|journal=Int J Obes (Lond) |volume=30 |issue=11 |pages=1585-94 |year=2006|pmid=16801930 |doi=10.1038/sj.ijo.0803326|url=http://www.nature.com/ijo/journal/v30/n11/full/0803326a.html |author-separator=, |last2=Redden|first2=DT|author3=Katzmarzyk PT |display-authors=3 |last4=Boggiano |first4=M M |last5=Hanlon |first5=E C |last6=Benca |first6=R M |last7=Ruden |first7=D |last8=Pietrobelli |first8=A |last9=Barger |first9=J L}}</ref> Mada postoje značajni dokazi koji podržavaju uticaj ovih mehanizama na povećanu prevalencu gojaznosti, još uvek su nedovoljno ubedljivi, i autori kažu da su oni verovatno od manjeg uticaja nego oni navedeni u prethodnom pasusu. === Način ishrane === {{Main|Dijeta i gojaznost}} {{Double image|right|World map of Energy consumption 1961,2.svg|200|World map of Energy consumption 2001-2003.svg|200|alt=(Left) A world map with countries colored to reflect the food energy consumption of their people in 1961. North America, Europe, and Australia have relatively high intake, while Africa and Asia consume much less.(Right) A world map with countries colored to reflect the food energy consumption of their people in 2001–2003. Consumption in North America, Europe, and Australia has increased with respect to previous levels in 1971. Food consumption has also increased substantially in many parts of Asia. However, food consumption in Africa remains low.|Mapa dostupnosti energije iz hrane po osobi na dan 1961. (levo) i 2001-2003. godine (desno) u kcal/po osobi/na dan.<ref name=Earth09/> {{Multicol}} {{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<1600}} {{legend|#fff200|1600–1800}} {{legend|#ffdc00|1800–2000}} {{legend|#ffc600|2000–2200}} {{legend|#ffb000|2200–2400}} {{legend|#ff9a00|2400–2600}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|2600–2800}} {{legend|#ff6e00|2800–3000}} {{legend|#ff5800|3000–3200}} {{legend|#ff4200|3200–3400}} {{legend|#ff2c00|3400–3600}} {{legend|#cb0000|>3600}} {{Multicol-end}} ||}} [[Datoteka:World Per Person Energy Consumption.png|thumb|alt=Grafik pokazuje postepeni porast globalne potrošnje energije iz hrane po osobi na dan između 1961. i 2002. godine |Prosečna potrošnja energije po glavi stanovnika u svetu od 1961. do 2002.<ref name=Earth09>{{cite web |url=http://earthtrends.wri.org/searchable_db/index.php?theme=8&variable_ID=212&action=select_countries |title=EarthTrends: Nutrition: Calorie supply per capita |work=World Resources Institute |accessdate=Oct. 18, 2009}}</ref>]] [[Zalihe hrane izražene kroz energiju]] po glavi stanovnika primetno variraju između različitih regiona i zemalja. Takođe se značajno menjaju vremenom.<ref name=Earth09/> Od ranih 1970-ih do kasnih 1990-ih prosečan broj kalorija dostupnih po osobi na dan (količina kupljene hrane) narasla je u svim delovima sveta izuzev u Istočnoj Evropi. Sjedinjene Države imale su najveću vrednost dostupnosti sa 3654&nbsp;kalorija po osobi 1996. godine.<ref name=Earth09/> Ova vrednost je narasla 2003. godine do 3754 kalorije.<ref name=Earth09/> Krajem 1990-ih Evropljani su imali 3394&nbsp;kalorije po osobi, u oblastima koje su u razvoju u Aziji bilo je 2648&nbsp;kalorija po osobi, a u Podsaharskoj Africi ljudi su imali 2176&nbsp;kalorija po osobi.<ref name=Earth09/><ref>{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/1470965/USDA-frsept99b|title=USDA: frsept99b |work= United States Department of Agriculture |accessdate = 10. 1. 2009.}}</ref> Ustanovljeno je da je ukupna potrošnja kalorija povezana sa gojaznošću.<ref>{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-003-x/2009004/article/10933-eng.htm |title=Diet composition and obesity among Canadian adults |work=Statistics Canada |accessdate=}}</ref> Naširoko rasprostranjene [[Ishrana#Saveti i smernice|prehrambene smernice]]<ref>{{cite web |author=National Control for Health Statistics | title=Nutrition For Everyone | publisher=Centers for Disease Control and Prevention | url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/nutrition/nutrition_for_everyone | accessdate = 9. 7. 2008.}}</ref> nisu se mnogo bavile problemom prejedanja i loše izabranog načina ishrane.<ref>{{cite journal |author=Marantz PR, Bird ED, Alderman MH |title=A call for higher standards of evidence for dietary guidelines |journal=Am J Prev Med|volume=34 |issue=3 |pages=234-40 |year=2008|month=March |pmid=18312812 |doi=10.1016/j.amepre.2007.11.017|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2008-03_34_3/page/234}}</ref> Od 1971. do 2000. godine stopa gojaznosti u Sjedinjenim Državama je porasla sa 14,5% na 30,9%.<ref name=Flegal2002>{{cite journal | author=Flegal KM, Carroll MD, Ogden CL, Johnson CL | title=Prevalence and trends in obesity among US adults, 1999–2000 | journal=JAMA | year=2002| month=October | volume=288| pages=1723-1727 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/288/14/1723 | doi=10.1001/jama.288.14.1723 | pmid=12365955 |issue=14}}</ref> U tom istom periodu došlo je do povećanja prosečne količine konzumirane energije. Kod žena, prosečno povećanje je iznosilo 335&nbsp;kalorija na dan (1542&nbsp;kalorije 1971. i 1877&nbsp;kalorija 2004. godine), dok je kod muškaraca prosečan porast bio 168&nbsp;kalorija na dan (2450&nbsp;kalorija 1971. i 2618&nbsp;kalorija 2004. godine). Ova dodatna energija je većim delom potekla od povećanog konzumiranja ugljenih hidrata, a ne od konzumiranja masti.<ref>{{cite journal | author=Wright JD, Kennedy-Stephenson J, Wang CY, McDowell MA, Johnson CL |title=Trends in intake of energy and macronutrients—United States, 1971–2000 | journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep |year=2004| month=February | volume=53 | issue=4 | pages=80-2 |url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5304a3.htm | pmid=14762332}}</ref> Primarni izvori ovih dodatnih ugljenih hidrata su zaslađeni napici, koji danas čine skoro 25 posto dnevnog energetskog unosa kod mlađih odraslih osoba u Americi,<ref name=Caballero>{{cite journal |author=Caballero B |title=The global epidemic of obesity: An overview|journal=Epidemiol Rev |volume=29 |issue= |pages=1-5 |year=2007|pmid=17569676 |doi=10.1093/epirev/mxm012 |url=}}</ref> i čips.<ref>{{cite journal|last=Mozaffarian|first=D|coauthors=Hao, T, Rimm, EB, Willett, WC, Hu, FB|title=Changes in Diet and Lifestyle and Long-Term Weight Gain in Women and Men|journal=The New England Journal of Medicine|date=2011-06-23 |volume=364|issue=25|pmid=21696306|doi=10.1056/NEJMoa1014296|pmc=3151731|pages=2392-404}}</ref> Smatra se da konzumiranje zaslađenih pića doprinosi porastu stope gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Malik VS, Schulze MB, Hu FB |title=Intake of sugar-sweetened beverages and weight gain: a systematic review |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=84 |issue=2 |pages=274-88 |year=2006|month=August |pmid=16895873 |doi=|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/84/2/274 |pmc=3210834}}</ref><ref>{{cite journal |author=Olsen Nj, Heitmann BL |title=Intake of calorically sweetened beverages and obesity |journal=Obes Rev |volume=10 |issue=1 |pages=68-75|year=2009|month=January |pmid=18764885 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00523.x |url=}}</ref> Kako društva postaju sve zavisnija od [[energetska vrednost hrane|velike energetske vrednosti]], velikih porcija i obroka brze hrane, povezanost između konzumiranja brze hrane i gojaznosti sve više zabrinjava.<ref>{{cite journal |last=Rosenheck|first=R|title=Fast food consumption and increased caloric intake: a systematic review of a trajectory towards weight gain and obesity risk |journal=Obes Rev |volume=9 |issue=6 |pages=535-47 |year=2008|month=November |pmid=18346099|doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00477.x |url=}}</ref> U Sjedinjenim Državama, u periodu između 1977. i 1995. godine, konzumiranje obroka brze hrane se utrostručilo, a unos energetske vrednosti putem ovih obroka se učetvorostručio.<ref>{{Cite book |author=Lin BH, Guthrie J and Frazao E |editor=Frazão E |title=Agriculture Information Bulletin No. 750: America's Eating Habits: Changes and Consequences |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |year=1999 |publisher=US Department of Agriculture, Economic Research Service |location=Washington, DC |pages=213-239 |chapter=Nutrient contribution of food away from home |access-date=2015-04-15 |archive-date=2002-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611183104/http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |deadurl=yes }}</ref> [[Agrarna politika]] i [[Zelena revolucija (poljoprivreda)|tehnike]] u Sjedinjenim Državama i Evropi doveli su do nižih cena hrane. U Sjedinjenim Državama, subvencionisanje kukuruza, soje, pšenice i pirinča posredstvom [[zakon o farmama|zakona o farmama]] (U.S. farm bill) učinilo je glavne izvore prerađene hrane jeftinim u poređenju sa voćem i povrćem.<ref>{{cite news|author=Pollan, Michael|title=You Are What You Grow|work=New York Times|url=http://www.nytimes.com/2007/04/22/magazine/22wwlnlede.t.html?ex=1186027200&en=bbe0f6a2c10e3b3c&ei=5070|date = 22. 4. 2007.|accessdate = 30. 7. 2007.}}</ref> Gojazne osobe stalno prijavljuju manje vrednosti svoje potrošnje hrane u poređenju sa osobama normalne težine.<ref>Kopelman and Caterson 2005:324.</ref> Ovo je podržano i testiranjima ljudi izvedenim u [[kalorimetarskoj]] prostoriji,<ref>{{cite web|title=Metabolism alone doesn't explain how thin people stay thin |publisher=The Medical Post|work=John Schieszer|format=registration required}}</ref> kao i direktnim posmatranjem. === Sedentarni način života === {{See also|Sedentarni način života}} [[Sedentarni način života]] igra važnu ulogu kod gojaznosti.<ref>Seidell 2005 p.10</ref> Širom sveta došlo je do velikog pomaka ka fizički manje zahtevnom radu,<ref name=WHO2009>{{cite web |url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/publications/facts/obesity/en/ |title=WHO: Obesity and overweight |work=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate=10. 1. 2009. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218104805/http://www.who.int/dietphysicalactivity/publications/facts/obesity/en/ |archivedate=2008-12-18 |deadurl=no }}</ref><ref name=WHOExercise>{{cite web|url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/factsheet_inactivity/en/index.html |title=WHO &#124; Physical Inactivity: A Global Public Health Problem |work=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate = 22. 2. 2009.}}</ref><ref name=Ness2006>{{cite journal |author=Ness-Abramof R, Apovian CM |title=Diet modification for treatment and prevention of obesity |journal=Endocrine |volume=29 |issue=1 |pages=5-9 |year=2006|month=February |pmid=16622287|doi=10.1385/ENDO:29:1:135 |url=}}</ref> i trenutno najmanje 60% svetske populacije nedovoljno vežba.<ref name=WHOExercise/> Primarni uzrok ovoga je povećana upotreba mehanizovanog prevoza i preovlađivanje tehnologije koja smanjuje potrebu za radom u kući.<ref name=WHO2009/><ref name=WHOExercise/><ref name=Ness2006/> Kod dece dolazi do pada nivoa fizičke aktivnosti zbog manjka kretanja i fizičkog obrazovanja.<ref>{{cite journal |author=Salmon J, Timperio A |title=Prevalence, trends and environmental influences on child and youth physical activity |journal=Med Sport Sci |volume=50 |issue= |pages=183-99 |year=2007|pmid=17387258|doi=10.1159/000101391 |series=Medicine and Sport Science |isbn=978-3-318-01396-2 }}</ref> Svetski trendovi su manje jasni u pogledu [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]] u aktivno slobodno vreme. [[Svetska zdravstvena organizacija]] ukazuje na činjenicu da ljudi širom sveta manje teže aktivnom bavljenju rekreacijom, dok je jedna studija iz Finske<ref>{{cite journal |author=Borodulin K, Laatikainen T, Juolevi A, Jousilahti P |title=Thirty-year trends of physical activity in relation to age, calendar time and birth cohort in Finnish adults |journal=Eur J Public Health |volume=18 |issue=3 |pages=339-44 |year=2008|month=June |pmid=17875578 |doi=10.1093/eurpub/ckm092 |url=}}</ref> otkrila povećanje, a studija iz Sjedinjenih Država opazila da nema značajnih promena u pogledu fizičke aktivnosti u slobodno vreme.<ref>{{cite journal |author=Brownson RC, Boehmer TK, Luke DA |title=Declining rates of physical activity in the United States: what are the contributors?|journal=Annu Rev Public Health |volume=26 |issue= |pages=421-43 |year=2005|pmid=15760296|doi=10.1146/annurev.publhealth.26.021304.144437 |url=}}</ref> I kod dece i kod odraslih postoji povezanost između vremena gledanja televizije i rizika od gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Gortmaker SL, Must A, Sobol AM, Peterson K, Colditz GA, Dietz WH |title=Television viewing as a cause of increasing obesity among children in the United States, 1986–1990 |journal=Arch Pediatr Adolesc Med |volume=150 |issue=4 |pages=356-62 |year=1996|month=April |pmid=8634729|doi=10.1001/archpedi.1996.02170290022003}}</ref><ref>{{cite journal |author=Vioque J, Torres A, Quiles J |title=Time spent watching television, sleep duration and obesity in adults living in Valencia, Spain |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=24 |issue=12 |pages=1683-8 |year=2000|month=December |pmid=11126224 |doi= 10.1038/sj.ijo.0801434|url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tucker LA, Bagwell M |title=Television viewing and obesity in adult females |journal=Am J Public Health |volume=81 |issue=7 |pages=908-11 |year=1991|month=July|pmid=2053671 |pmc=1405200 |doi= 10.2105/AJPH.81.7.908|url=http://www.ajph.org/cgi/reprint/81/7/908 |format=PDF}}</ref> Jedno istraživanje je otkrilo da 63 od 73 studija (86%) pokazuje povećanje stope gojaznosti kod dece, sa povećanjem izloženosti medijima, pri čemu stopa raste proporcionalno vremenu provedenom u gledanju televizije.<ref>{{cite web |url=http://ipsdweb.ipsd.org/uploads/IPPC/CSM%20Media%20Health%20Report.pdf |title=Media + Child and Adolescent Health: A Systematic Review |publisher=Common Sense Media |year=2008 |format=PDF |work=Ezekiel J. Emanuel |accessdate=6. 4. 2009. |archive-date=2012-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121122070205/http://ipsdweb.ipsd.org/uploads/IPPC/CSM%20Media%20Health%20Report.pdf }}</ref> === Nasledni faktori === {{Main|Genetika gojaznosti}} [[Datoteka:La monstrua desnuda (1680), de Juan Carreño de Miranda..jpg|thumb|upright|alt=Slika tamnokose gojazne devojke ružičastih obraza koja se naslanja na sto. Drži grožđe i listove vinove loze u levoj ruci pokrivajući genitalije.|Na slici iz 1680. autora ''[[Juan Carreno de Miranda]]'' je devojka za koju se pretpostavlja da ima [[Prader-Vilijev sindrom]]<ref>{{cite web |url=http://www.esst.org/newsletter2000.htm |title=Case Study: Cataplexy and SOREMPs Without Excessive Daytime Sleepiness in Prader Willi Syndrome. Is This the Beginning of Narcolepsy in a Five Year Old?|last=Jones|first=Mary|publisher=European Society of Sleep Technologists|accessdate = 6. 4. 2009.}}</ref>]] Kao mnoga druga zdravstvena stanja, i gojaznost može biti prouzrokovana uzajamnim dejstvom genetskih i faktora životne sredine. [[Polimorfizam (biologija)|Polimorfizmi]] u različitim [[gen]]ima kontroliše [[apetit]] i [[metabolizam]] predisponiran za gojaznost u prisustvu dovoljne energije hrane. Do 2006. godine više od 41 ovih mesta je dovedeno u vezu sa razvojem gojaznosti u povoljnom okruženju.<ref>{{cite journal |author=Poirier P |title=Obesity and cardiovascular disease: pathophysiology, evaluation, and effect of weight loss |journal=Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. |volume=26 |issue=5 |pages=968-76 |year=2006|month=May |pmid=16627822 |doi=10.1161/01.ATV.0000216787.85457.f3|url=https://archive.org/details/sim_arteriosclerosis-thrombosis-and-vascular-biology_2006-05_26_5/page/968|author-separator=, |author2=Giles TD |author3=Bray GA |display-authors=3 |last4=Hong |first4=Y |last5=Stern|first5=JS |last6=Pi-Sunyer |first6=FX |last7=Eckel |first7=RH}}</ref> Rezultati [[Finska|finsko]]-[[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanskog]] istraživanja, objavljeni u [[Sjedinjene Američke Države|američkom]] časopisu „Sajens“, pokazali su da na 16-tom [[čovek|ljudskom]] [[hromozom]]u postoji [[gen]] (nazvan FTO, gen koji je povezan sa masnim tkivom i gojaznošću) koji utiče na gojaznost. Istraživanje sprovedeno na više od 40.000 [[čovek|ljudi]] pokazalo je da su osobe nosioci dva gena FTO izložene za 70% većoj opasnosti od pojave gojaznosti od osoba bez tog gena. Nalazi pokazuju da su ljudi koji imaju dve kopije [[FTO gen]]a u proseku teži 3–4&nbsp;kg i imaju 1,67-puta veći rizik za gojaznost u poređenju sa onima koji su bez tog rizika [[alel]].<ref>{{cite journal |author=Loos RJ, Bouchard C |title=FTO: the first gene contributing to common forms of human obesity |journal=Obes Rev |volume=9 |issue=3 |pages=246-50|year=2008|month=May |pmid=18373508 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00481.x |url=}}</ref> U zavisnosti od ispitane populacije, procenat gojaznosti koji se može pripisati genetici od 6% do 85%.<ref>{{cite journal|author=Yang W, Kelly T, He J |title=Genetic epidemiology of obesity |journal=Epidemiol Rev |volume=29 |issue=|pages=49-61 |year=2007|pmid=17566051 |doi=10.1093/epirev/mxm004}}</ref> Gojaznost je glavna odlika nekoliko sindroma, kao što su [[Prader-Vilijev sindrom]], [[Barde-Bidlov sindrom]], [[Kohenov sindrom]], i [[MOMO sindrom]]. (Termin „nesindromska gojaznost“ se ponekad koristi kada su ova stanja isključena.)<ref name="pmid19506576">{{cite journal |author=Walley AJ, Asher JE, Froguel P |title=The genetic contribution to non-syndromic human obesity |journal=Nat. Rev. Genet. |volume= 10|issue= 7|pages=431-42|year=2009|month=June |pmid=19506576 |doi=10.1038/nrg2594 |url=}}</ref> Kod ljudi sa ranim početkom ozbiljne gojaznosti (definisana kao ona koja počinje pre 10&nbsp;godina starosti i indeksa telesne mase koji je tri [[standardna devijacija|standardne devijacije]] veći od normalne), 7% gaji jedinstvenu mutaciju DNK.<ref>{{cite journal |author=Farooqi S, O'Rahilly S |title=Genetics of obesity in humans |journal=Endocr. Rev. |volume=27 |issue=7 |pages=710-18 |year=2006 |month=December |pmid=17122358 |doi=10.1210/er.2006-0040 |url=http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2010-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100710170521/http://edrv.endojournals.org/cgi/content/full/27/7/710 |dead-url=yes }}</ref> Studije koje su usmerene na nasledne obrazce umesto na određeni gen otkrile su da je gojazno 80% potomstva od dva gojazna roditelja [[roditeljska gojaznost|gojazni roditelji]], u poređenju sa manje od 10% potomstva čija su oba roditelja normalne težine.<ref>{{Cite book|author=Kolata,Gina |title=Rethinking thin: The new science of weight loss&nbsp;– and the myths and realities of dieting |publisher=Picador |location= |year=2007|pages=122| isbn = 0-312-42785-9}}</ref> [[Hipoteza štedljivog gena]] pretpostavlja se da su ljudi skloni gojaznosti zbog manjka hrane tokom ljudske evolucije. Njihova sposobnost da iskoriste retke periode izobilja čuvajući energiju u obliku masnoće bila je korisna tokom perioda kada bi raspoloživost hrane varirala, i pojedinci sa većim masnim rezervama bi imali veću verovatnoću da prežive [[glad]]. Ova sklonost za skladištenje masnoće, međutim, bila bi maladaptivna u društvima sa postojanom zalihom hrane.<ref>{{cite journal |author=Chakravarthy MV, Booth FW |title=Eating, exercise, and "thrifty" genotypes: Connecting the dots toward an evolutionary understanding of modern chronic diseases |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-physiology_2004-01_96_1/page/3 |journal=J. Appl. Physiol.|volume=96 |issue=1 |pages=3-10 |year=2004|pmid=14660491 |doi=10.1152/japplphysiol.00757.2003}}</ref> Ova teorija je dobila različite kritike te su predložene druge evolutivne teorije kao što su: [[hipoteza o skretanju gena]] i [[štedljivi fenotip|hipoteza štedljivog fenotipa]].<ref>{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = J. C. K. | title = Thrift: A guide to thrifty genes, thrifty phenotypes and thrifty norms | doi = 10.1038/ijo.2009.175 | journal = International Journal of Obesity | volume = 33 | issue = 12 |pages=1331-1338 |year= 2009 | pmid = 19752875 | pmc = }}</ref><ref>{{Cite journal | last1 = Wells | first1 = J. C. K. | title = The thrifty phenotype: An adaptation in growth or metabolism? | doi = 10.1002/ajhb.21100 | journal = American Journal of Human Biology | volume = 23 | issue = 1 |pages=65-75 |year= 2011 | pmid = 21082685 | pmc = }}</ref> === Faktori sredine === Druga polovina, koja deluje kao okidač su spoljni faktori (nepravilno i neadekvatno konzumiranje [[hrana|hrane]]). Kada se u organizam duže vreme unosi veća količina energetski hranljivih materija nego što može da se potroši, dolazi do posledičnog taloženja [[masti]] i povećanja telesne težine. Do gojaznosti neće doći ako postoji ravnoteža između unosa hrane i energetske potrošnje. === Psihogeni faktori === Oko 30% gojaznih osoba ima faze prejedanja ({{jez-eng|bingle eating disorder}}). Hrana često služi kao sredstvo za prevazilaženje loših emocija (frustracije, dosade, nesigurnosti, ljutnje, tuge) ili kao uteha za razne probleme. Osim toga, gojazne osobe se često osećaju nepoželjno i diskriminisano u današnjem društvu koje manekenski tip građe ističe kao ideal lepote. Usled toga one često ulaze u „začarani krug“, unoseći još više hrane kako bi se kratkoročno osećale bolje. === Fiziološki faktori === Sa godinama se polako smanjuje nivo bazalnog [[metabolizam|metabolizma]], a povećavaju se katabolički procesi za koje nije potrebna dodatna [[energija]]. Sa starenjem se smanjuje i sposobnost i želja za fizičkom aktivnošću, što dodatno otežava stvari. Mišićna aktivnost je najvažniji način kojim se energija oslobađa iz organizma. Oko jedna trećine dnevno utrošene energije se potroši [[mišićno tkivo|mišićnim]] radom, a kod fizičkih radnika i polovina ili tri četvrtine. Zbog toga se često kaže, da gojaznost nastaje kao posledica previsokog odnosa unosa hrane prema fizičkoj aktivnosti. === Patofiziološki faktori === Poremećaji lučenja nekih endokrinih žlezda ([[hipofiza]], [[štitna žlezda|štitasta]] i polne žlezde) mogu da budu uzrok gojaznosti. Takođe, lezija centara za regulaciju unosa hrane u [[mozak|mozgu]] ili njihov poremećaj (malignitet) može usloviti povećanje telesne težine, a sličan efekat imaju i razne genetičke abnormalnosti u hemizmu masnih zaliha. === Druge bolesti === Određene telesne i mentalne bolesti i farmaceutske supstance koje su korišćene pri njihovom lečenju mogu da povećaju rizik za gojaznost. U medicinske bolesti koje povećavaju rizik za gojaznost spada nekoliko retkih sindroma (navedenih iznad) kao i neka urođena ili stečena stanja: [[Hipotireoza|hipotireoidizam]], [[Kušingov sindrom]], [[nedostatak hormona rasta]],<ref>{{cite journal |author=Rosén T, Bosaeus I, Tölli J, Lindstedt G, Bengtsson BA |title=Increased body fat mass and decreased extracellular fluid volume in adults with growth hormone deficiency |url=https://archive.org/details/sim_clinical-endocrinology_1993-01_38_1/page/63 |journal=Clin. Endocrinol. (Oxf) |volume=38 |issue=1 |pages=63-71 |year=1993|pmid=8435887| doi = 10.1111/j.1365-2265.1993.tb00974.x}}</ref> i [[poremećaji u ishrani]]: [[poremećaj nekontrolisanog prejedanja]] i [[sindrom noćnog jedenja]].<ref name=HaslamJames/> Međutim, gojaznost se ne smatra psihijatrijskim poremećajem, i stoga nije navedena u [[Dijagonostičkom i statističkom priručniku mentalnih poremećaja|DSM-IVR]] kao psihijatrijska bolest.<ref>{{cite journal |author=Zametkin AJ, Zoon CK, Klein HW, Munson S |title=Psychiatric aspects of child and adolescent obesity: a review of the past 10 years |journal=J Am Acad Child Adolesc Psychiatry |volume=43 |issue=2 |pages=134-50 |year=2004|month=February |pmid=14726719|doi=10.1097/00004583-200402000-00008}}</ref> Rizik viška kilograma i gojaznosti je veći kod pacijenata sa psihijatrijskim poremećajima nego kod osoba koje nemaju psihijatrijski poremećaj.<ref>{{cite journal | author=Chiles C, van Wattum PJ |title=Psychiatric aspects of the obesity crisis | journal=Psychiatr Times | year=2010| volume=27 | issue=4 |pages=47-51}}</ref> Određeni lekovi mogu da prouzrokuju dobitak na težini ili promene u [[telesna građa|telesnoj građi]]; u njih spadaju [[insulin]], [[sulfonilureja|sulfonilureje]], [[tiazolidinedion]]i, [[atipični antipsihotici]], [[antidepresiv]]i, [[glukokortikoidi|steroidi]], određeni [[antiepileptik|antikonvulzivi]] ([[fenitoin]] i [[Valproinska kiselina|valproat]]), [[pizotifen]], i neki oblici [[hormonska kontracepcija|hormonske kontracepcije]].<ref name=HaslamJames/> === Društvene determinante === {{Main|Društvene determinante gojaznosti}} Iako su genetski uticaji važni za razumevanje gojaznosti, oni ne mogu da objasne aktuelno dramatično povećanje broja gojaznih osoba koje se vidi u određenim zemljama ili na globalnom nivou.<ref>{{cite journal |author=Yach D, Stuckler D, Brownell KD |title=Epidemiologic and economic consequences of the global epidemics of obesity and diabetes |journal=Nat. Med. |volume=12 |issue=1|pages=62-6 |year=2006|month=January |pmid=16397571 |doi=10.1038/nm0106-62 |url=}}</ref> Iako je prihvaćeno da unošenje energije koje je veće od potrošnje dovodi do gojaznosti u pojedinačnim slučajevima, uzrok zamene ova dva činioca na društvenom nivou je veoma diskutabilno. Postoje brojne teorije o uzroku ali većina veruje da je to kombinacija različitih činilaca. Veza između [[Društvena klasa|društvenog staleža]] i ITM varira na globalnom nivou. Pregled iz 1989. je pronašao da je u razvijenim zemljama manja verovatnoća da žene iz visokog društvenog slaleža budu gojazne. Nisu se mogle videti značajne razlike među muškarcima iz različitih društvenih staleža. U zemljama u razvoju, bila je veća verovatnoća da žene, muškarci i deca iz viših društvenih staleža budu gojazni.<ref>{{cite journal |author=Sobal J, Stunkard AJ |title=Socioeconomic status and obesity: A review of the literature |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1989-03_105_2/page/260 |journal=Psychol Bull |volume=105 |issue=2 |pages=260-75 |year=1989|month=March |pmid=2648443|doi=10.1037/0033-2909.105.2.260}}</ref> Kada je ovaj pregled ažuriran 2007. godine, otkrio je iste veze, mada slabije. Oseća se da je povezanost oslabila zbog uticaja [[Globalizacija|globalizacije]].<ref name=McLaren2007>{{cite journal |author=McLaren L |title=Socioeconomic status and obesity |journal=Epidemiol Rev|volume=29 |issue= |pages=29-48 |year=2007|pmid=17478442 |doi=10.1093/epirev/mxm001}}</ref> Među razvijenim zemljama, nivo gojaznosti odraslih i procenat dece tinejdžera koji imaju višak kilograma, dovodi se u vezu sa [[ekonomska nejednakost|nejednakim prihodima]]. Sličan odnos se vidi i u državama SAD: u nejednakim državama veći broj odraslih, čak i u višim društvenim staležima, su gojazni.<ref name="spirit">{{Cite book|title=The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better |last1=Wilkinson |first1=Richard |last2=Pickett|first2=Kate|publisher=Allen Lane |location=London |isbn=978-1-84614-039-6 |year=2009|url=http://www.equalitytrust.org.uk/why/evidence/obesity|pages=91-101}}</ref> Predočena su mnoga objašnjenja za vezu između ITM i društvenog staleža. Smatra se da u razvijenim državama, bogati mogu da priušte hranljiviju hranu, pod većim su društvenim pritiskom da ostanu vitki, i imaju više mogućnosti i veća očekivanja za [[fizički fitnes]]. Veruje se da u [[Zemlja u razvoju|nerazvijenim zemljama]] sposobnost da se priušti hrana, visoka potrošnja energije prilikom telesnog rada, i kulturne vrednosti koje cene krupnu telesnu građu doprinose primećenim obrazcima.<ref name=McLaren2007/> I stav koji ljudi imaju prema telesnoj masi u životu može igrati ulogu u gojaznosti. Veza u promenama ITM tokom vremena se može zapaziti među prijateljima, braćom i sestrama i supružnicima.<ref>{{cite journal |author=Christakis NA, James H. Fowler |title=The Spread of Obesity in a Large Social Network over 32 Years |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-07-26_357_4/page/370 |journal= New England Journal of Medicine|volume=357 |issue=4|pages=370-379 |year=2007|pmid=17652652 |doi=10.1056/NEJMsa066082}}</ref> Izgleda da stres i percipiran niski društveni status povećavaju rizik za gojaznost.<ref name="spirit" /><ref>{{cite journal|last=Bjornstop|first=P|title=Do stress reactions cause abdominal obesity and comorbidities?|journal=Obesity Reviews|volume=2|issue=2|year=2001|doi=10.1046/j.1467-789x.2001.00027.x|pmid=12119665|pages=73-86}}</ref><ref>{{cite journal|author=Goodman E, Adler NE, Daniels SR, Morrison JA, Slap GB, Dolan LM|title=Impact of objective and subjective social status on obesity in a biracial cohort of adolescents|journal=Obesity Reviews|volume=11|issue=8|year=2003|pmid=12917508|doi=10.1038/oby.2003.140|pages=1018-26}}</ref> Pušenje ima značajno dejstvo na težinu pojedinca. Bivši pušači dobijaju u proseku 4,4&nbsp;kilograma (9.7&nbsp;funti) kod muškaraca i 5,0&nbsp;kilograma (11.0&nbsp;funti) kod žena tokom deset godina.<ref>{{cite journal |author=Flegal KM, Troiano RP, Pamuk ER, Kuczmarski RJ, Campbell SM |title=The influence of smoking cessation on the prevalence of overweight in the United States |journal=N. Engl. J. Med. |volume=333 |issue=18 |pages=1165-70 |year=1995 |month=November |pmid=7565970 |doi=10.1056/NEJM199511023331801 |url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/333/18/1165 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2003-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030405192136/http://content.nejm.org/cgi/content/full/333/18/1165 }}</ref> Međutim, promenljiva stopa pušenja ne deluje mnogo na ukupnu stopu gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=Chiolero A, Faeh D, Paccaud F, Cornuz J |title=Consequences of smoking for body weight, body fat distribution, and insulin resistance|journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=87 |issue=4 |pages=801-9 |date = 2008-04-01 |pmid=18400700|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/87/4/801 }}</ref> U Sjedinjenim Državama, broj dece koji osoba ima je povezan sa njenim rizikom za gojaznost. Rizik kod žena se povećava za 7% po detetu, dok se rizik kod muškaraca povećava za 4% po detetu.<ref>{{cite journal |author=Weng HH, Bastian LA, Taylor DH, Moser BK, Ostbye T |title=Number of children associated with obesity in middle-aged women and men: results from the health and retirement study |journal=J Women's Health (Larchmt) |volume=13 |issue=1 |pages=85-91 |year=2004|pmid=15006281 |doi=10.1089/154099904322836492}}</ref> Ovo se delimično može objasniti činjenicom da su roditelji na Zapadu, koji imaju nesamostalnu decu, manje fizički aktivni.<ref>{{cite journal |author=Bellows-Riecken KH, Rhodes RE |title=A birth of inactivity? A review of physical activity and parenthood |journal=Prev Med |volume=46|issue=2 |pages=99-110 |year=2008|month=February |pmid=17919713 |doi=10.1016/j.ypmed.2007.08.003}}</ref> U svetu u razvoju, urbanizacija igra ulogu u povećanju stope gojaznosti. U [[Kina|Kini]] je ukupna stopa gojaznosti ispod 5%; međutim, u nekim gradovima stopa gojaznosti prelazi 20%.<ref>{{cite web|url=http://www.who.int/dietphysicalactivity/media/en/gsfs_obesity.pdf |title=Obesity and Overweight |format=PDF|publisher=[[Svetska zdravstvena organizacija|World Health Organization]] |accessdate = 22. 2. 2009.}}</ref> Veruje se da [[neuhranjenost]] u ranom životu igra ulogu u povećanoj stopi gojaznosti u svetu u razvoju.<ref name=DC2001>{{cite journal |author=Caballero B |title=Introduction. Symposium: Obesity in developing countries: biological and ecological factors |journal=J. Nutr. |volume=131 |issue=3 |pages=866S–870S |year=2001|month=March |pmid=11238776 |doi= |url=http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/131/3/866S}}</ref> Endokrine promene koje se dešavaju tokom perioda neuhranjenosti mogu doprineti stvaranju zaliha masnoće onda kada energija postane dostupna.<ref name=DC2001/> U skladu sa [[kognitivna epidemiologija|kognitivno epidemiološkim]] podacima, brojne studije potvrđuju da je gojaznost povezana sa kognitivnim nedostacima.<ref name="Smith2011">{{cite journal |doi=10.1111/j.1467-789X.2011.00920.x |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1467-789X.2011.00920.x/abstract |authors = E. Smith1, P. Hay, L. Campbell, J. N. Trollor |title = A review of the association between obesity and cognitive function across the lifespan: implications for novel approaches to prevention and treatment |journal = Obesity Reviews |volume = 12 |pages=740-755 |year= 2011}}</ref> Bilo da gojaznost prouzrokuje kognitivne nedostatke ili obrnuto, trenutno nije jasno. === Infektivni agensi === Studija o dejstvu infektivnih agensa na metabolizam je još u ranom stadijumu. Pokazalo se da se [[crevna flora]] razlikuje kod vitkih i gojaznih ljudi. Postoji indikacija da stomačna flora kod gojaznih i vitkih pojedinaca može da utiče na metabolički potencijal. Za ovu očiglednu promenu metaboličkog potencijala, veruje se da dodeljuje veći kapacitet za iskorišćenje energije koja doprinosi gojaznosti. Tek treba da bude jasno utvrđeno da li su ove razlike neposredni uzrok ili rezultat gojaznosti.<ref>{{cite journal |author=DiBaise JK, Zhang H, Crowell MD, Krajmalnik-Brown R, Decker GA, Rittmann BE |title=Gut microbiota and its possible relationship with obesity |journal=Mayo Clinic proceedings. Mayo Clinic |volume=83 |issue=4 |pages=460-9 |year=2008|month=April |pmid=18380992|doi=10.4065/83.4.460}}</ref> Veza između [[virus]]a i gojaznosti je pronađena kod ljudi i kod nekoliko različitih životinjskih vrsta. U kojoj meri je ta veza doprinela sve većoj stopi gojaznosti tek treba da bude utvrđeno.<ref>{{cite journal |author=Falagas ME, Kompoti M |title=Obesity and infection |journal=Lancet Infect Dis |volume=6 |issue=7|pages=438-46 |year=2006|month=July |pmid=16790384 |doi=10.1016/S1473-3099(06)70523-0 |url=}}</ref> == Patogeneza == Suvišno unošenje energetskih materija, prvenstveno [[ugljeni hidrat|ugljenih hidrata]] i [[masti|lipida]], ispoljava se uvek nagomilavanjem [[masti]] u organizmu. Za svakih 9,3 [[kalorija]] viška energije deponuje se 1 gram masti. Višak unetih ugljenih hidrata pretvara se u trigliceride,<ref>{{cite journal | author=Wright JD, Kennedy-Stephenson J, Wang CY, McDowell MA, Johnson CL | title=Trends in intake of energy and macronutrients—United States, 1971–2000 | journal=MMWR Morb Mortal Wkly Rep | year=2004| month=February | volume=53 | issue=4 | pages=80-2 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5304a3.htm | pmid=14762332}}</ref> koji se transportuju do [[Tkivo (biologija)|tkiva]] i u njima deponuju. Glavni organ u kome se obavlja ova transformacija je [[jetra]]. Deponovanje masti u masne depoe obavlja se u obliku hilomikrona i lipoproteina vrlo male gustine. Molekul triglicerida je suviše velik da bi ušao u [[Ćelija (biologija)|ćeliju]]. Krvlju dospeli trigliceridi se prvo hidrolizuju pod dejstvom [[enzim]]a lipaze u kapilarima i pri tome nastaju [[masna kiselina|masne kiseline]]. Da bi se one deponovale potreban je glicerol u ćeliji, a on potiče od razgrađenih ugljenih hidrata. Prema tome, deponovanje masti u ćelijama masnog tkiva je uslovljeno metabolizmom [[ugljeni hidrat|šećera]]. Prekomerni unos energije dešava se samo za vreme razvojne faze gojaznosti. Jednom kada osoba postane gojazna, jedini uslov da to i ostane jeste da unos energije bude identičan potrošnji (statična faza). Ostali patogenetski mehanizmi kod gojaznih osoba su manje izraženi. Eventualno, može da postoji povećana koncetracija slobodnih masnih kiselina i triglicerida u [[krv]]i, ili blago povećan nivo bazalnog metabolizma itd. == Patofiziološki poremećaji == [[Datoteka:Fatmouse.jpg|thumb|alt=Dva bela miša, oba sa ušima slične veličine, crnim očima i ružičastim nosevima. Telo miša na levoj strani je oko tri puta šire nego kod miša normalne veličine koji se nalazi na desnoj strani.|Poređenje miša koji nije u stanju da proizvede [[Leptin (hormon)|leptin]] što dovodi do gojaznosti (levo), i normalnog miša (desno)]] Ova [[bolest]] se ispoljava promenama u telesnoj građi, biohemijskim poremećajima i raznim simptomima i znacima (povećanje telesne težine, promene u unutrašnjim organima, na lokomotornom aparatu, pojave [[šećerna bolest|šećerne bolesti]], promene na [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularnom]] i [[sistem organa za disanje|respiratornom sistemu]] i psihički poremećaji).<ref name="flier">{{cite journal | author=Flier JS | title=Obesity wars: Molekularni napredak u suprotnosti sa rastućom epidemijom | journal=Cell | year=2004| pages=337-50 | volume=116 | issue=2 | pmid=14744442 | doi = 10.1016/S0092-8674(03)01081-X}}</ref> Ovim područjem istraživanja se skoro niko nije bavio sve do 1994. god kad je otkriven [[Leptin (hormon)|leptin]]. Nakon ovog otkrića su razjašnjeni mnogi drugi hormonski mehanizmi koji učestvuju u regulisanju [[apetit]]a i unošenja hrane, obrasci skladištenja [[Adipozno tkivo|masnog tkiva]] i razvoj [[Insulinska rezistencija|insulinske rezistencije]]. Nakon otkrića leptina proučavali su se [[grelin]], [[insulin]], [[oreksin]], [[Peptid YY|PYY 3-36]], [[holecistokinin]], [[adiponektin]] kao i mnogi drugi posrednici. [[Adiponektin]]i su posrednici koje proizvodi masno tkivo; za njihovo delovanje se smatralo da modifikuje mnoge bolesti koje su vezane za gojaznost. Za leptin i grelin se smatralo da su komplementarni po tome kako utiču na apetit, pri čemu se grelin proizvodi tako što se putem želuca prilagođava kratkoročna kontrola apetita (npr. jesti kada je želudac prazan i prestati kada je želudac pun). Masno tkivo proizvodi leptin kako bi signaliziralo skladištenje masti u telu, a posrednik je i za dugoročnu kontrolu apetita (npr. jesti više kada su zalihe masti niske i jesti manje kada su zalihe masti visoke). Iako davanje leptina može da bude delotvorno za malu podgrupu gojaznih pojedinaca kojima nedostaje leptin, za većinu gojaznih pojedinaca se smatra da imaju leptinsku rezistenciju i kod njih su pronađeni visoki nivoi leptina.<ref>{{cite journal|author=Hamann A, Matthaei S |title=Regulation of energy balance by leptin |journal=Exp. Klin. Endokrinol. Dijabetis|volume=104 |issue=4 |pages=293-300 |year=1996|pmid=8886745 |doi=10.1055/s-0029-1211457}}</ref> Za ovu rezistenciju se smatralo da delimično objašnjava zašto se davanje leptina nije pokazalo efikasnim pri smanjivanju apetita kod većine gojaznih ljudi.<ref name="flier"/> [[Datoteka:Leptin.png|thumb|left|alt=Trodimenzionalni model sa dva para suprotno postavljenih uvijenih stubaca međusobno spojenih na krajevima pomoću više linijskih segmenata.|Grafički prikaz molekula [[Leptin (hormon)|leptina]]]] Dok se leptin i grelin proizvode periferno, svojim delovanjem na centralni nervni sistem kontrolišu apetit. Oni konkretno, kao i drugi hormoni koji su vezani za apetit deluju na [[hipotalamus]], područje mozga koje je od suštinske važnosti za regulisanje unosa hrane i trošenja energije. Postoji nekoliko krugova u okviru hipotalamusa koji doprinose njegovoj ulozi u integrisanju apetita, putanja [[melanokortin]]a je jedna od najbolje shvaćenih.<ref name="flier"/> Krug počinje sa područjem hipotalamusa, [[arkuatno jezgro|arkuatnim jezgrom]], koje vodi do [[lateralni hipotalamus|lateralnog hipotalamusa]] (LH) i [[ventromedijalni hipotalamus|ventromedijalnog hipotalamusa]] (VMH), centara mozga za glad i sitost.<ref>{{Cite book|author=Boulpaep, Emile L.; Boron, Walter F. |title=Medical physiologya: Ćelijski i molekularni pristup |url=https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9 |publisher=Saunders |location=Philadelphia |year=2003|pages=[https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9/page/1227 1227]| isbn = 0-7216-3256-4}}</ref> Arkuatno jezgro sadrži dve različite grupe [[neuron]]a.<ref name="flier"/> Prva grupa svrstava zajedno[[neuropeptid Y]] (NPY) i [[Agutiju srodni peptid|peptid vezan za aguti]] (AgRP) i ima stimulativni uticaj na LH i inhibitorni uticaj na VMH. Druga grupa grupa svrstava zajedno [[pro-opiomelanokortin]] (POMC) i [[Kokainom i amfetaminom regulisani transkript|transkript koji reguliše kokain i amfetamin]] (CART) i ima stimulativni uticaj na VMH , a inhibitorni na LH. Shodno tome, NPY/AgRP neuroni stimulišu glad i sprečavaju sitost, dok POMC/CART neuroni podstiču sitost i sprečavaju glad. Leptin delimično reguliše obe grupe neurona arkuatnog jezgra. Leptin sprečava grupu NPY/AgRP dok podstiče grupu POMC/CART. Dakle, nedostatak signaliziranja leptina, ili putem nedostatka leptina ili putem leptinske rezistencije, vodi do preteranog unošenja hrane i može da bude odgovoran za neke genetske kao i stečene oblike gojaznosti.<ref name="flier"/> Telesna građa gojaznih osoba se značajno i karakteristično menja. Masno tkivo u organizmu zdravih osoba nalazi se u određenoj količini i služi kao potporno tkivo i energetska rezerva. Ono se nalazi u međućelijskom prostoru, među vlaknima skeletnih mišića. Kod gojaznih osoba raspored [[masti]] je nešto drugačiji. Kod [[muškarac]]a se masno tkivo nagomilava u grudnom košu, gornjem delu trbuha, na vratu i licu. Pri gojenju [[žena]], ono se pretežno nagomilava u trbuhu, glutealnim predelima i ekstremitetima. Povećanje količine masnog tkiva u organizmu gojaznih osoba se ispoljava povećanjem broja i veličine masnih ćelija (adipocita). U krvnoj plazmi gojaznih osoba povećana je koncentracija slobodnih masnih kiselina, holesterola i triglicerida, dok se koncentracije [[protein|belančevina]], glikoze i elektrolita ne menjaju. U toku gojenja dešava se i masna infiltracija u neke unutrašnje organe ([[jetra|jetru]], [[gušterača|pankreas]] i [[srce]]), a može se javiti i dijafragmalna i ventralna hernija (bruh). Uvećanje telesne težine ostavlja posledice i na lokomotornom aparatu. Degenerativne promene se dešavaju na zglobovima kolena, [[kičma|kičmenog stuba]], [[karlična kost|karlice]] i stopala, što rezultuje tegobama (bolovima) pri kretanju. Takođe se dešavaju i promene na [[kožni sistem|koži]]. Verovatno najozbiljnije posledice gojaznost ostavlja na [[cirkulatorni sistem čoveka|kardiovaskularni sistem]]. Povećanje volumena cirkulišuće [[krv]]i zahteva pojačan rad [[srce|srca]]. To se uglavnom ostvaruje povećanjem srčane frekfence ili povećanjem udarne zapremine srca. Kao posledica toga javlja se [[hipertenzija]] (povišen krvni pritisak), a neretko i hipertrofija leve komore. Svi ovi činioci uslovljavaju javljanje zastojne srčane insuficijencije kod gojaznih osoba. Osim toga, dešavaju se i promene na [[krvni sistem|krvnim sudovima]] (ateroskleroza) što direktno ili indirektno može izazvati moždani ili srčani udar. Takođe se mogu javiti i varikoziteti (proširene vene) na potkolenicama. Nagomilavanje masnog tkiva u trbuhu smanjuje pokretljivost dijafragme i grudnog koša i izaziva otežano [[disanje]] kod gojaznih osoba. Zbog toga su one podložnije [[infekcija]]ma [[sistem organa za disanje|respiratornog sistema]]. Jedna od komplikacija gojaznosti jeste i pojava [[šećerna bolest|šećerne bolesti]]. Dugogodišnje povećano unošenje ugljenih hidrata iscrpljuje beta-ćelije [[gušterača|pankreasa]] i one počinju da stvaraju nedovoljne količine [[insulin]]a. To se manifestuje povećanjem koncentracije glikoze u krvi i razvojem dijabetesa. Povezanost između gojaznosti i malignih neoplazmi predmet je brojnih istraživanja i danas postoje pouzdani dokazi o povećanoj učestalosti određenih lokalizacija malignoma kod gojaznih osoba. Studija Američkog kancerološkog društva, koje se odnosi na 750.000 osoba praćenih 12 godina, utvrila je da relativni rizik oboljevanja od neoplazmi iznosi 1,33 kod muškaraca i 1,55 kod žena u kojih postoji višak telesne mase iznad idealne veći od 40%. Gojazne osobe su često izložene podsmehu okoline. Usled toga se kod njih često javlja psihička napetost, slabljenje volje za rad, izbegavanje druženja, [[Klinička depresija|depresija]] i sl. == Javno zdravlje == [[Svetska zdravstvena organizacija]] (WHO) predviđa da [[prekomerna težina]] i gojaznost mogu uskoro da ustupe mesto tradicionalnijim problemima [[javno zdravlje|javnog zdravlja]] poput [[neuhranjenost]]i i [[Infekcija|zaraznih bolesti]] kao najvažniji uzrok lošeg zdravlja<ref>{{Cite book|author=Loscalzo, Joseph; Fauci, Anthony S.; Braunwald, Eugene; Dennis L. Kasper; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harisonovi principi interne medicine|publisher=McGraw-Hill Medical |location=|year=2008|pages= | isbn = 0-07-146633-9 |oclc=|doi= |accessdate=}}</ref> Gojaznost je politički problem kao i problem javnog zdravlja zbog rasprostranjenosti, troškova i efekata na zdravlje.<ref>{{Cite book| author=Satcher D | title=Poziv za preduzimanje mera upućen načelniku hirurgije na državnom nivou u cilju prevencije i smanjenja problema prekomerne težine i gojaznosti | year=2001| publisher=U.S. Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Office of Surgeon General | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK44206/|isbn=978-0-16-051005-2}}</ref> Javno zdravlje ulaže napore da razume i popravi faktore životne sredine koji su odgovorni za rastuću rasprostranjenost gojaznosti među stanovništvom. Rešenja imaju u vidu menjanje faktora koji uzrokuju prekomernu potrošnju hrane i sprečavaju fizičku aktivnost. Ovi napori uključuju programe obroka u školama koje refundira vlada, smanjenje direktnih reklama [[Brza hrana|brze hrane]] upućenih deci,<ref>{{cite news | author=Brook Barnes | title=Smanjenje reklama za brzu hranu upućenih deci |url=http://www.nytimes.com/2007/07/18/business/18food.html | work=New York Times | date = 18. 7. 2007. |accessdate = 24. 7. 2008.}}</ref> i smanjenje pristupa pićima po školama, koja su zaslađena šećerom.<ref>{{cite web |url=http://www.healthfinder.gov/news/newsstory.aspx?docID=625759 |title=Manje pića koja sadrže šećer vode ka gubitku težine -healthfinder.gov |work=Odeljenje SAD za zdravstvo i socijalnu službu |accessdate=Oct 18,2009 |archive-date=2012-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116045620/http://www.healthfinder.gov/news/newsstory.aspx?docID=625759 |dead-url=yes }}</ref> Prilikom izgradnje urbanih sredina, učinjeni su napori da se poveća pristup parkovima i da se razviju pešačke staze.<ref>{{cite journal | author=Brennan Ramirez LK | title=Pokazatelji zajednica pogodnih za aktivnosti: Proces konsenzusa koji se zasniva na dokazima| journal=Am J Prev Med | year=2006| month=December | issue=6 | pages=530-32 | pmid=17169714 | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2006-12_31_6/page/530|doi=10.1016/j.amepre.2006.07.026 | volume=31 | author-separator=, | author2=Hoehner CM | author3=Brownson RC |display-authors=3 | last4=Cook | first4=R | last5=Orleans | first5=C | last6=Hollander | first6=M | last7=Barker |first7=D | last8=Bors | first8=P | last9=Ewing | first9=R}}</ref> Mnoge zemlje i grupe su objavile izveštaje koji se odnose na gojaznost. 1998. su objavljene prve smernice vlade SAD pod nazivom „Kliničke smernice o identifikaciji, proceni i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih: Izveštaj o dokazima“.<ref>{{Cite book|author=Nacionalni institut za srce, pluća i krv|title=Kliničke smernice o identifikaciji, evaluaciji i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih|publisher=International Medical Publishing, Inc |location=|year= 1998 | isbn = 1-58808-002-1 |oclc=|url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf|format=PDF}}</ref> 2006. [[Kanadska mreža gojaznosti]] je objavila „Smernice kanadske kliničke prakse (CPG) o rukovođenju i prevenciji gojaznosti kod odraslih i dece“. Ovo je sveobuhvatna smernica koja se zasniva na dokazima i koja se osvrće na upravljanje i prevenciju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih i dece.<ref>{{cite journal |author=Lau DC, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E |title=2006 Preled kanadskih smernica kliničke prakse o rukovođenju i prevenciji gojaznosti kod odraslih i dece |journal=CMAJ |volume=176 |issue=8|pages=S1–13 |year=2007|month=April |pmid=17420481 |pmc=1839777|doi=10.1503/cmaj.061409 |url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/176/8/S1}}</ref> [[Kraljevski kolegijum lekara opšte prakse Velike Britanije]], [[Fakultet javnog zdravlja]] i [[Kraljevski kolegijum pedijatara i dečjeg zdravlja]] su [[2004]]. objavili izveštaj „Nagomilavanje problema“ koji je istakao rastući problem gojaznosti u Velikoj Britaniji.<ref>{{Cite book|title=Nagomilavanje problema; medicinski slučaj za mršaviju naciju |year=2004|publisher=Royal College of Physicians |location= London| isbn = 1-86016-200-2 |author=}}</ref> Iste godine je [[Zdravstveni odbor]] [[Dom komuna|britanskog Donjeg doma]] objavio svoje „najsveobuhvatnije ispitivanje [...] koje je ikad preduzeto“ koje se tiče uticaja gojaznosti na zdravlje i društvo u Velikoj Britaniji i mogući pristupi problemu.<ref name =GB2004>{{Cite book|author=Zdravstveni odbor Donjeg doma parlamenta Velike Britanije |title=Obesity– Volume 1 – HCP 23-I, Third Report of session 2003–04. Izveštaj, zajedno sa zvaničnim zapisnikom|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmhealth/23/2302.htm|accessdate = 17. 12. 2007.|year=2004|month=May|publisher=TSO (The Stationery Office)|location=London, UK|isbn=978-0-215-01737-6}}</ref> 2006. je [[Nacionalni institut za zdravstvenu negu i izuzetnost]] (''NICE'') izdao smernicu o dijagnozama i upravljanju gojaznošću, kao i politički udeo nezdravstvenih organizacija poput lokalnih veća.<ref>{{cite web|url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG43NICEGuideline.pdf |title=Gojaznost: smernice o prevenciji, utvrđivanju, ispitivanju i rukovođenjuprekomerne težine i gojaznosti ikod odraslih i dece|publisher=Nacionalno zdravstvo (NHS)|year=2006|format=PDF |work=Nacionalni institut za zdravstvo i kliničku izvrsnost (NICE)|accessdate = 8. 4. 2009.}}</ref> Izveštaj iz 2007. koji je pripremio g. [[Derek Vanles]] za [[Kraljev fond]] upozorio je da ako se ne preduzmu dalji koraci, postoji opasnost da će gojaznost finansijski ozbiljno pogoditi [[Nacionalno zdravlje]].<ref>{{Cite book|last=Wanless |first=Sir Derek |coauthors=John Appleby, Anthony Harrison, Darshan Patel|title=Da li je naše buduće zdravstvo osigurano? Pregled NHS finansiranja i rada|url=http://www.kingsfund.org.uk/research/publications/our_future.html|accessdate = 17. 12. 2007. |year=2007|publisher=The King's Fund|location=London, UK | isbn = 1-85717-562-X}}</ref> Pregledani su sveobuhvatni pristupi u cilju bavljenja rastućim stopama gojaznosti. Okvir politike delovanja po pitanju gojaznosti (''OPA'') deli mere na politike „višeg nivoa“, „srednjeg nivoa“ i „izvršnog nivoa“. Politike „višeg nivoa“ su okrenute ka promeni društva, „srednje“ pokušavaju da izmene ponašanje pojedinaca kako bi se sprečila gojaznost, a politike „izvršnog nivoa“ pokušavaju da leče trenutno obolele ljude.<ref>{{cite journal |author=Sacks G, Swinburn B, Lawrence M|title=Okvir politike delovanja po pitanju gojaznosti i mrežna analiza za sveobuhvatni politički pristup smanjenju gojaznosti|journal=Obes Rev |volume=10 |issue=1 |pages=76-86 |year=2009|month=January|pmid=18761640|doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00524.x |url=}}</ref> == Rukovođenje gojaznošću == {{Main|Rukovođenje gojaznošću}} [[Datoteka:Obesity Med2008.JPG|thumb|alt=Kartnosko pakovanje koje sadrži dva leka koja se koriste za lečenje gojaznosti. Iznad je prikazan Orlistat pod imenom brenda Ksenikal u belom pakovanju sa logotipom Roš u donjem desnom uglu (Ime Roš se nalazi unutar šestougla). Sibutramin se nalazi ispod imena brenda Meridia. Pakovanje je na vrhu belo a na dnu plavo, odvojeno mernom trakom.A logotipa Abot Laboratoriza nalazi se na donjoj polovini pakovanja.|Desno|[[Orlistat]] (Ksenikal), lek koji se najčešće koristi za lečenje gojaznosti i [[sibutramin]] (Meridia), lek koji je nedavno povučen sa tržišta zbog kardiovaskularnih nuspojava.]] Glavno lečenje gojaznosti se sastoji od [[dijeta|dijete]] i [[fizička aktivnost|fizičke aktivnosti]].<ref name=CADG2006>{{cite journal|author=Lau DC, Douketis JD, Morrison KM, Hramiak IM, Sharma AM, Ur E |title=2006 Pregled kanadskih smernica kliničke primene rukovođenja i prevencije gojaznosti kod odraslih i dece |journal=CMAJ |volume=176 |issue=8|pages=S1–13 |year=2007|month=April |pmid=17420481 |pmc=1839777 |doi=10.1503/cmaj.061409 |url=}}</ref> Dijetetski programi mogu da dovedu do [[Mršavljenje|gubitka težine]] u kratkom vremenskom roku,<ref name=Strychar>{{cite journal |author=Strychar I |title=Dijeta za rukovođenje gubitkom težine|journal=CMAJ |volume=174 |issue=1 |pages=56-63 |year=2006|month=January |pmid=16389240|pmc=1319349 |doi=10.1503/cmaj.045037 |url=http://www.cmaj.ca/cgi/content/full/174/1/56}}</ref> ali održavanje gubitka težine je često teško i često zahteva fizičku aktivnost i dijetu koja se zasniva na niskoenergetskim namirnicama kao stalni deo životnog stila te osobe.<ref>{{cite journal |author=Shick SM, Wing RR, Klem ML, McGuire MT, Hill JO, Seagle H|title=Osobe koje su uspešne na polju dugoročnog gubitka težine i koje trajno uspevaju da održe uzimanje niskoenergetske hrane sa niskom količinom masti,|journal=J Am Diet Assoc |volume=98 |issue=4 |pages=408-13 |year=1998|month=April |pmid=9550162|doi=10.1016/S0002-8223(98)00093-5}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tate DF, Jeffery RW, Sherwood NE, Wing RR|title=Dugoročno gubljenje težine koje se povezuje sa prepisivanjem većih ciljeva za fizičku aktivnost. Da li veći stepen fizičke aktivnosti štiti od ponovnog vraćanja težine? |journal=Am. J. Klin. Nutr. |volume=85 |issue=4 |pages=954-9|date = 2007-04-01 |pmid=17413092 |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/85/4/954}}</ref> Stope uspeha dugoročnog održavanja gubitka težine uz promene životnog stila su niske, u rasponu od 2 do 20%.<ref>{{cite journal |author= Wing, Rena R; Phelan, Suzanne|title=Rešenja za gojaznost koja se zasnivaju na nauci Koje su uloge visokog školstva, vlade, grana privrede i zdravstva? Izveštaji sa simozijuma, Boston, Massachusetts, USA, 10–11 March 2004 and Anaheim, California, USA, 2 October 2004 |journal=Am. J. Klin. Nutr. |volume=82 |issue=1 Suppl |pages=207S–273S |date = 2005-07-01 |pmid=16002825|url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/82/1/222S }}</ref> Promene u ishrani i životnom stilu su efikasne po pitanju ograničavanja prekomernog gojenja tokom [[trudnoća|trudnoće]] i poboljšanja ishoda i za majku i za dete.<ref>{{cite journal|last=Thangaratinam|first=S|coauthors=Rogozinska, E; Jolly, K; Glinkowski, S; Roseboom, T; Tomlinson, JW; Kunz, R; Mol, BW; Coomarasamy, A; Khan, KS|title=Učinak intervencija tokom trudnoće na majčinu težinu i porodiljske ishode: meta-analiza nasumičnih dokaza|journal=BMJ (Clinical research ed.)|date=2012-05-16 |volume=344|doi=10.1136/bmj.e2088|pmc=3355191|pmid=22596383|pages=e2088}}</ref> Jedan lek [[orlistat]] (Ksenikal), je trenutno široko dostupan i odobren za dugoročnu upotrebu. Gubitak težine je umeren sa prosekom od 2.9&nbsp;kg (6.4&nbsp;lb) tokom 1 do 4&nbsp;godine i postoji malo podataka o tome kako ovi lekovi utiču na dugoročne komplikacije gojaznosti.<ref name=Orli07>{{cite journal |author=Rucker D, Padwal R, Li SK, Curioni C, Lau DC |title=Dugoročna farmakoterapija za gojaznost i prekomernu težinu: ažurirana meta-analiza |journal=BMJ|volume=335 |issue=7631 |pages=1194-99 |year=2007 |pmid=18006966 |doi=10.1136/bmj.39385.413113.25|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/335/7631/1194 |pmc=2128668}}</ref> Ova upotreba se povezuje sa visokim stopama želudačno-crevnih nuspojava <ref name=Orli07/> i postavljaju se pitanja o negativnim učincima na bubrege.<ref>{{cite web|last=Wood|first=Shelley|title=Dijetetski lek Orlistat vezano za oštećenja bubrega i gušterače|url=http://www.medscape.com/viewarticle/740855?src=mp&spon=30|work=Medscape|publisher=Medscape News|accessdate = 26. 4. 2011.}}</ref> Druga dva leka su takođe dostupna. [[Lorkaserin]] (Belvik) kao rezultat ima u proseku 3,1&nbsp;kg gubitka težine (3% telesne mase) veći nego placebo tokom godine.<ref>{{cite journal|last=Bays|first=HE|title=Lorkaserin: profil leka i ilutrovani model regulacionih izazova razvoja leka za gubljenje težinet|journal=Stručni pregled kardiovaskularne terapije|year=2011 |month = March |volume=9|issue=3 |pmid=21438803|doi=10.1586/erc.10.22|pages=265-77}}</ref> Kombinacija [[Fentermin/topiramat|fentermina i topiramata]] (Ksimia) je takođe u nekoj meri efikasna.<ref>{{cite journal|author=Bays HE, Gadde KM |title=Fentermin/topiramat za smanjenje težine i lečenje štetnih posledica po metabolizam kod gojaznosti |journal=Drugs Today |volume=47 |issue=12 |pages=903-14 |year=2011|month=December|pmid=22348915 |doi=10.1358/dot.2011.47.12.1718738 |url=}}</ref> Najefikasnije lečenje gojaznosti je [[barijatrijska operacija]]. Operacija u slučaju teške gojaznosti povezuje se sa dugoročnim gubitkom težine i smanjenjem ukupne smrtnosti. Jedna studija je ustanovila gubitak težine između 14% i 25% (u zavisnosti od tipa izvršenog postupka) tokom 10&nbsp;godina, i 29% smanjenja u svim slučajevima smrtnosti kada se poredi sa standardnim merama gubitka težine<ref>{{cite journal |author=Sjöström L |title=Učinak barijatrijske operacije na smrtnost kod švedskih gojaznih ispitanika |journal=N. Engl. J. Med. |volume=357 |issue=8 |pages=741-52 |year=2007|month=August|pmid=17715408 |doi=10.1056/NEJMoa066254 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2007-08-23_357_8/page/740|author-separator=, |author2=Narbro K |last3=Sjöström|first3=CD|display-authors=3 |last4=Karason |first4=Kristjan |last5=Larsson |first5=Bo |last6=Wedel |first6=Hans |last7=Lystig|first7=Ted |last8=Sullivan |first8=Marianne |last9=Bouchard |first9=Claude}}</ref> Zbog visokih troškova i rizika od komplikacija, istraživači traže druga efikasna ali manje invazivna lečenja. == Epidemiološki status == {{Main|Epidemiologija gojaznosti}} {{Double image|right|World map of Male Obesity, 2008.svg|200|World map of Female Obesity, 2008.svg|200|World obesity prevalence among males (left) and females (right).<ref name=IOTF2008>{{cite web|url=http://www.iotf.org/database/documents/GlobalPrevalenceofAdultObesity16thDecember08.pdf |title=Global Prevalence of Adult Obesity |format=PDF |work=International Obesity Taskforce |accessdate = 29. 1. 2008.}}</ref> {{Multicol}} {{legend|#ffff65|<5%}} {{legend|#fff200|5–10%}} {{legend|#ffdc00|10–15%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ffc600|15–20%}} {{legend|#ffb000|20–25%}} {{legend|#ff9a00|25–30%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff8400|30–35%}} {{legend|#ff6e00|35–40%}} {{legend|#ff5800|40–45%}} {{Multicol-break}} {{legend|#ff4200|45–50%}} {{legend|#ff2c00|50–55%}} {{legend|#cb0000|>55%}} {{Multicol-end}} |alt=A map of the world with countries colored to reflect the percentage of men who are obese. Obese males and females have higher prevalence (above 30%) in the U.S. and some Middle Eastern and Oceanian countries, medium prevalence in the rest of North America and Europe, and lower prevalence (<5%) in most of Asia and Africa.||}} Pre 20.&nbsp;veka gojaznost je bila retka pojava;<ref name=Haslam2007/> Godine 1997. SZO (Svetska zdravstvena organizacija) je formalno prihvatila gojaznost kao globalnu epidemiju.<ref name=Caballero/> SZO procenjuje da je 2005. bilo najmanje 400&nbsp;miliona odraslih (9,8%) gojazno, sa većim stopama kod žena nego kod muškaraca.<ref name=WHO2009a>{{cite web|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/index.html |title=Obesity and overweight |work=World Health Organization |accessdate = 8. 4. 2009.}}</ref> Stopa gojaznosti takođe raste sa starošću od najmanje 50 ili 60&nbsp;godina,<ref>Seidell 2005 p.5</ref> a izuzetna gojaznost u Sjedinjenim Državama, Australiji i Kanadi raste brže od ukupne stope gojaznosti.<ref name=morbid2007/><ref>{{cite journal|last=Howard|first=Natasha J.|title=Severe obesity: Investigating the socio-demographics within the extremes of body mass index |journal=Obesity Research &Clinical Practice |volume=2 |issue=1 |pages=51-59 |year=2008|month=March |pmid=|doi=10.1016/j.orcp.2008.01.001 |url= |first2=A |first3=T |first4=C |last2=Taylor |last3=Gill|last4=Chittleborough}}</ref><ref name=Tjepkema2005>{{Cite book| author=Tjepkema M | chapter=Measured Obesity–Adult obesity in Canada: Measured height and weight | title=Nutrition: Findings from the Canadian Community Health Survey |publisher=Statistics Canada | date = 6. 7. 2005. | location=Ottawa, Ontario |url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-620-m/2005001/article/adults-adultes/8060-eng.htm}}</ref> Stopa gojaznosti, koja je nekada smatrana problemom samo u zemljama sa visokim dohotkom, u porastu je širom sveta, i pogađa kako razvijeni tako i svet u razvoju.<ref name=EuroG2008>{{cite journal |author=Tsigosa Constantine |title=Management of Obesity in Adults: European Clinical Practice Guidelines|journal=The European Journal of Obesity |volume=1 |year=2008|month=April |pmid= 20054170|doi=10.1159/000126822|url=http://www.gojaznost.org/gs/dodatak/OMTFManagementofObesityinAdults2008.pdf|first2=Vojtech |issue=2 |first3=Arnaud|first4=Nick |first5=Martin |first6=Elisabeth |first7=Dragan |first8=Maximo |first9=Gabriela |pages=106-16|last2=Hainer |last3=Basdevant |last4=Finer |last5=Fried |last6=Mathus-Vliegen |last7=Micic |last8=Maislos|last9=Roman}}</ref> Ovaj porast se najdramatičnije oseća u urbanim sredinama.<ref name=WHO2009a/> Jedini preostali region u svetu gde gojaznost nije uobičajena je [[Podsaharska Afrika]].<ref name=HaslamJames/> Prema istraživanjima koje je objavio Institut za zaštitu zdravlja [[Srbija|Srbije]] iz [[2000]]. godine više od polovine odraslog stanovništva (54%) ima problem prekomerne uhranjenosti (predgojaznost i gojaznost), pri čemu je 36,7 % odraslih predgojazno, dok je 17,3% gojazno. Najveću ukupnu prevalenciju ima [[Vojvodina]] (58,5%). Prosečna vrednost indeksa telesne mase u populaciji odraslog stanovništva Srbije je 26&nbsp;kg/m². U ruralnim predelima je nešto viši prosečan [[indeks telesne mase|BMI]] od 26,3&nbsp;kg/m² u odnosu na urbane gde je 25,8&nbsp;kg/m². Broj gojazne dece i adolescenata je u poslednje dve decenije udvostručen u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]. Najnovija istraživanja govore o učestalosti gojaznosti od 15,3% (u uzrastu 6-11 godina) i 15,5% (u uzrastu 12-19 godina). == Prevencija == U pokušaju da se spreči gojaznost potrebno je da se dotaknu obe strane balansa, energetski unos i energetska potrošnja. Povećan unos [[žitarice|žitarica]], [[voće|voća]] i [[povrće|povrća]], smanjen unos visoko kalorične [[hrana|hrane]], redovna fizička aktivnost ili kombinacija ove dve navike su modusi za prevenciju gojaznosti. Prevencija podrazumeva i prepoznavanje genetičkih, faktora sredine ili kombinacije faktora rizika za nastanak gojaznosti, edukaciju porodice da prepozna važnost fizičke aktivnosti i pravilne ishrane, redovnu kontrolu itd. == Istorijat == [[Datoteka:Theater fat woman Louvre BC968bis.jpg|mini|desno|180p|''Ženska figura'', terakota iz muzeja Luvr]] Gojaznost je najstariji i još uvek najčešći metabolički poremećaj kod čoveka. O tome svedoče razne skulpture drevnih civilizacija, grčke kariatide, egipatske sfinge kao i mnoge umetničke slike. Sve do posljednjih decenija [[20. vek]]a gojaznost se prvenstveno smatrala estetskim problemom, a u nekim kulturama je čak predstavljala ideal lepote. Ovo se obično objašnjavalo time što je gojaznost predstavljala znak pripadnosti društvenoj eliti. === Etimologija === Termin „gojaznost“ ({{jez-eng|obesity}}) potiče iz [[Latinski jezik|latinskog]] jezika od reči ''obesitas'', što znači gojazan, debeo ili punačak. „Ēsus“ je prošli particip od „edere“ (jesti), kome je dodato „ob“ (više).<ref name=etymol>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=obesity |title=Online Etymology Dictionary: Obesity |work=Douglas Harper|accessdate = 31. 12. 2008.}}</ref> ''[[Oksfordski rečnik engleskog]]'' ({{jez-eng| The Oxford English Dictionary}}) dokumentuje njegovu prvu upotrebu [[1611]]. godine od strane [[Rendl Kotgrejv|Rendla Kotgrejva]].<ref>{{cite web |url=http://www.oed.com/ |title=Obesity, n |work=Oxford English Dictionary 2008|accessdate = 21. 3. 2009.}}</ref> === Istorijski trendovi === [[Datoteka:Charles Mellin zugeschr - Porträt eines Herrn - Gemäldegalerie Berlin.jpg|thumb|180p|upright|alt=Veoma gojazan gospodin sa izraženim podvaljkom i brkovima, obučen u crno i mačem sa njegove leve strane.|Za vreme [[Srednji vijek|srednjeg veka]] i [[renesansa|renesanse]] gojaznost se često smatrala obeležjem imućnosti i bila je relativno uobičajena među elitom: „Toskanski general [[Alesandro del Boro]]“, pripisuje se Čarlsu Melinu, [[1645]].<ref name=Zach2003>{{cite journal |author=Zachary Bloomgarden |title=Prevention of Obesity and Diabetes |journal=Diabetes Care |volume=26 |pages=3172-3178 |year=2003|pmid= 14578257|doi= 10.2337/diacare.26.11.3172|url=http://care.diabetesjournals.org/content/26/11/3172.full|issue=11}}</ref>]] [[Datoteka:Venus von Willendorf 01.jpg|thumb|upright|180p|alt=Minijaturna figura od izrezbarenog kamena koja prikazuje gojaznu žensku osobu.|„[[Vilendorfska Venera]]“ nastala 24.000–22.000 pre naše ere]] [[Grci]] su prvi prepoznali gojaznost kao medicinski problem.<ref name=Haslam2007>{{cite journal|author=Haslam D |title=Obesity: a medical history |journal=Obes Rev |volume=8 Suppl 1 |issue= |pages=31-6 |year=2007|month=March |pmid=17316298 |doi=10.1111/j.1467-789X.2007.00314.x |url=}}</ref> [[Hipokrat sa Kosa|Hipokrat]] je napisao da „Korpulencija nije samo bolest za sebe, već je i pretnja za razvoj drugih bolesti“.<ref name=HaslamJames/> Indijski hirurg [[Sušruta Samhita|Sušruta]] ([[6. vek p. n. e.]]) dovodio je gojaznost u vezu sa dijabetesom i srčanim poremećajima.<ref name=Dwivedi&Dwivedi07/> On je preporučivao fizički rad kao pomoć u lečenju gojaznosti i njenih neželjenih uticaja.<ref name=Dwivedi&Dwivedi07>{{cite web|url=http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|format=PDF|title=History of Medicine: Sushruta – the Clinician –Teacher par Excellence|accessdate=19. 9. 2008.|work=Dwivedi, Girish & Dwivedi, Shridhar|publisher=|year=2007|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|dead-url=yes}}</ref> Tokom većeg dela ljudske istorije čovečanstvo se borilo sa nestašicom hrane.<ref>{{Cite book|author=Theodore Mazzone; Giamila Fantuzzi |title=Adipose Tissue And Adipokines in Health And Disease (Nutrition and Health) |publisher=Humana Press|location=Totowa, Nj |year=2006|pages=222 | isbn = 1-58829-721-7 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> Tako je kroz istoriju gojaznost doživljavana kao obeležje imućnosti i prosperiteta. Bila je uobičajena među visokim zvaničnicima u Evropi u [[srednji vijek|srednjem veku]] i u doba [[Renesansa|renesanse]],<ref name=Zach2003/> kao i kod drevnih istočnoazijskih civilizacija.{{sfn|Keller||pp=49}} Početak [[Industrijska revolucija|industrijske revolucije]] predočio je da je vojna i ekonomska moć naroda zavisna od veličine tela i od snage njihovih vojnika i radnika.<ref name=Caballero/> Povećanje prosečnog indeksa telesne mase, sa vrednosti koja se danas smatra pothranjenošću na vrednost koja se sada smatra normalnom, igralo je značajnu ulogu u razvoju industrijalizovanih društava.<ref name=Caballero/> Tako je tokom 19.&nbsp; veka došlo do povećanja visine i težine u razvijenom svetu. Tokom 20. veka, kako je stanovništvo dostizalo svoj genetski potencijal za visinu, težina je počela da raste mnogo brže nego visina, što je dovelo do gojaznosti.<ref name=Caballero/> Tokom 1950-ih godina porast bogatstva u razvijenom svetu doveo je do smanjenja mortaliteta kod dece, međutim, sa povećanjem telesne težine, bolesti srca i bubrega su postale učestalije.<ref name=Caballero/><ref>{{cite journal | doi=10.2105/AJPH.42.9.1116 | author=Breslow L |title=Public Health Aspects of Weight Control | journal=Am J Public Health Nations Health | year=1952| month=September| volume=42 | issue=9 | pages=1116-20 | pmid=12976585 | pmc=1526346}}</ref> Tokom ovog vremenskog perioda, osiguravajuće kompanije su uočile vezu između težine i životnog veka i povećale premije za gojazne.<ref name=HaslamJames/> Mnoge kulture kroz istoriju posmatrale su gojaznost kao rezultat nekog nedostatka u karakteru. „Obesus“ ({{jez-lat|obesus}} = gojazan) ili debeo lik u [[grčka komedija|grčkoj komediji]] je bio proždrljivac i predmet podsmevanja. U doba hrišćanstva hrana je posmatrana kao kapija grehova [[lenjost]]i i [[požuda|požude]].<ref name=Woodhouse/> U modernoj zapadnoj kulturi prekomerna težina se često smatra neprivlačnom, a gojaznost se često povezuje sa raznim negativnim stereotipima. LJudi svih uzrasta mogu se suočiti sa društvenom stigmatizacijom, i mogu biti meta nasilnika ili odbačeni od strane svojih vršnjaka. Gojaznost je još jedan razlog za diskriminaciju.<ref name=Bias2001>{{cite journal |author=Puhl R, Brownell KD |title=Bias, discrimination, and obesity|journal=Obes. Res. |volume=9 |issue=12 |pages=788-805 |year=2001|month=December |pmid=11743063|doi=10.1038/oby.2001.108 |url=}}</ref> U zapadnom društvu percepcija javnosti u pogledu zdrave telesne težine se razlikuje od one težine koja se smatra idealnom &nbsp;– a obe su se promenile od početka [[20. vek]]a. Težina koja se smatra idealnom je manja nego [[1920-e|1920-ih]] godina. Ovo ilustruje činjenica da je od 1922. do 1999. godine prosečna visina pobednica na takmičenju za Mis Amerike porasla za 2%, pri čemu se njihova prosečna težina smanjila za 12%.<ref>{{cite journal|author=Rubinstein S, Caballero B |title=Is Miss America an undernourished role model? |journal=JAMA |volume=283|issue=12 |pages=1569 |year=2000|pmid=10735392 |doi= 10.1001/jama.283.12.1569|url=}}</ref> S druge strane, stavovi ljudi u pogledu zdrave težine promenili su se u suprotnom smeru. U Britaniji je težina sa kojom su ljudi sebe smatrali preteškim bila značajno veća 2007. godine nego 1999.<ref name=John2008>{{cite journal|author=Johnson F, Cooke L, Croker H, Wardle J |title=Changing perceptions of weight in Great Britain: comparison of two population surveys |journal=BMJ |volume=337 |issue= |pages=a494 |year=2008|pmid=18617488 |pmc=2500200 |doi= 10.1136/bmj.a494|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/337/jul10_1/a494}}</ref> Veruje se da su ove promene posledica povećanja stope adipoziteta, što dovodi do porasta prihvatanja viška telesne masti kao normalne pojave.<ref name=John2008/> Gojaznost se još uvek smatra obeležjem bogatstva i blagostanja u mnogim delovima [[Afrika|Afrike]]. Ovo je posebno uobičajeno od početka epidemije [[HIV]]-a.<ref name=HaslamJames/> === Umetnost === Prvi skulpturalni prikazi ljudskog tela od pre 20.000–35.000&nbsp;godina prikazuju gojazne ženske osobe. Neki dovode u vezu [[figure Venere]] sa tendencijom da se poveća plodnost, dok drugi smatraju da one predstavljaju „debljinu“ kod ljudi tog doba.<ref name=Woodhouse/> Korpulencija, međutim, nije prisutna ni kod grčke ni kod rimske umetnosti, verovatno zbog toga da bi se sačuvali njihovi ideali u pogledu umerenosti. Ovo je nastavljeno kroz veći deo hrišćansko-evropske istorije, pri čemu su samo oni sa lošim društveno-ekonomskim statusom prikazivani kao gojazni.<ref name=Woodhouse/> Za vreme [[renesansa|renesanse]] neki iz više klase su počeli da se razmeću svojom krupnoćom, što se može videti na portretima Henrija VIII i Alesandra del Boroa.<ref name=Woodhouse>{{cite journal |author=Woodhouse R |title=Obesity in art: A brief overview |journal=Front Horm Res |volume=36 |issue= |pages=271-86 |year=2008|isbn=978-3-8055-8429-6|pmid=18230908 |doi=10.1159/000115370 |url=http://books.google.com/?id=nXRU4Ea1aMkC&pg=PA271&lpg=PA271&dq=Obesity+in+art:+a+brief+overview |series=Frontiers of Hormone Research}}</ref> [[Peter Paul Rubens|Rubens]] (1577–1640) je redovno na svojim slikama prikazivao žene punačkog tela, od čega vodi poreklo termin [[Peter Paul Rubens|rubeneska]]. Ove žene su, međutim, uvek zadržavale oblik „peščanog sata“ što je povezano sa plodnošću.<ref name=Fumento>{{Cite book|author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crisis and How Overweight Americans Can Help Themselves |publisher=Penguin (Non-Classics) |year=1997|pages=126| isbn = 0-14-026144-3}}</ref> Tokom 19.&nbsp;veka u zapadnom svetu su se promenili pogledi na gojaznost. Posle viševekovnog stava da je gojaznost sinonim bogatstva i društvenog statusa, na mršavost se počelo gledati kao na željeni standard.<ref name=Woodhouse/> == Društvo i kultura == === Ekonomski uticaj === Pored uticaja na zdravlje, gojaznost dovodi do mnogih problema, uključujući i smetnje pri zapošljavanju,<ref name="Puhl R. p.29">Puhl R., Henderson K., and Brownell K. 2005 p.29</ref><ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.ehb.2009.01.008|author=Johansson E, Bockerman P, Kiiskinen U, Heliovaara M |title=Obesity and labour market success in Finland: The difference between having a high BMI and being fat |journal=Economics and Human Biology |volume=7 |issue=1 |pages=36-45|year=2009|pmid=19249259}}</ref> kao i povećanje troškova poslovanja. Ovi uticaji se osećaju u svim nivoima društva, počev od pojedinaca pa sve do korporacija i vlada. Procenjeno je da su u 2005. godini medicinski troškovi koji se mogu pripisati gojaznosti u Sjedinjenim Državama iznosili 190,2&nbsp;milijarde dolara ili 20,6% od svih medicinskih troškova,<ref name=medical-costs>{{cite journal|coauthors=John Cawley, Chad Meyerhoefer|title=The medical care costs of obesity: An instrumental variables approach|journal=Journal of Health Economics|year=2012|month=January|volume=31|issue=1|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167629611001366|pages=219-230|accessdate = 2012-08-02 |doi=10.1016/j.jhealeco.2011.10.003|pmid=22094013|last1=Cawley|first1=J}}</ref><ref>{{cite journal|author=Finkelstein EA, Fiebelkorn IA, Wang G |title=National medical spending attributable to overweight and obesity: How much, and who's paying |journal= Health Affairs|volume=Online |issue=May |pages=|date = 2003-01-01 |url=http://content.healthaffairs.org/cgi/content/full/hlthaff.w3.219v1/DC1 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cdc.gov/nccdphp/dnpa/obesity/economic_consequences.htm |title=Obesity and overweight: Economic consequences | publisher=Centers for Disease Control and Prevention | date = 22. 5. 2007. |accessdate = 5. 9. 2007.}}</ref> dok su u Kanadi troškovi zbog gojaznosti procenjeni na 2 milijarde kanadskih dolara u 1997. godini (2,4% od ukupnih zdravstvenih troškova).<ref name="CADG2006"/> Ukupni godišnji direktni trošak usled prekomerne težine i gojaznosti u Australiji u 2005. bio je 21 milijarda australijskih dolara. Australijanci sa prekomernom težinom i gojaznošću su takođe dobili i 35,6 milijardi australijskih dolara u okviru vladinih subvencija.<ref name=MJA2009>{{Cite journal|title=The cost of overweight and obesity in Australia |url=http://www.mja.com.au/public/issues/192_05_010310/col10841_fm.html |year=2009 |author=Colagiuri, Stephen |journal=The Medical Journal of Australi a|accessdate = 2011-06-18 |last2=Lee|first2=Crystal M. Y. |last3=Colagiuri|first3=Ruth |display-authors=4 }}</ref> Procenjeni obim godišnjih izdataka za dijetetske proizvode iznosi 40&nbsp; do 100&nbsp;milijardi dolara samo u Sjedinjenim Državama.<ref>{{cite news |last= Cummings |first= Laura|title = The diet business: Banking on failure|publisher = BBC News| date = 5. 2. 2003.| url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/2725943.stm| accessdate = 25. 2. 2009.}}</ref> Osmišljeni su programi za prevenciju gojaznosti, kako bi se smanjili troškovi lečenja bolesti koje su u vezi sa gojaznošću. Međutim, što ljudi duže žive, izlažu se većim medicinskim troškovima. Istraživači su iz tog razloga zaključili da smanjenje gojaznosti može da poboljša javno zdravlje, ali je malo verovatno da će smanjiti ukupne zdravstvene izdatke.<ref>{{cite journal |author=van Baal PH |title=Lifetime Medical Costs of Obesity: Prevention No Cure for Increasing Health Expenditure |journal=PLoS Med. |volume=5 |issue=2 |pages=e29 |year=2008 |month=February |pmid=18254654 |pmc=2225430 |doi=10.1371/journal.pmed.0050029 |url=http://www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal.pmed.0050029 |author-separator=, |author2=Polder JJ |author3=de Wit GA |display-authors=3 |last4=Hoogenveen |first4=Rudolf T. |last5=Feenstra |first5=Talitha L. |last6=Boshuizen |first6=Hendriek C. |last7=Engelfriet |first7=Peter M. |last8=Brouwer |first8=Werner B. F. |access-date=2015-04-15 |archive-date=2015-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111110729/http://www.plosmedicine.org/article/info:doi/10.1371/journal.pmed.0050029 }}</ref> [[Datoteka:Wide Chair.jpg|thumb|left|alt=Izuzetno široka stolica pored izvesnog broja stolica normalne veličine.|Usluge se moraju prilagoditi gojaznim osobama putem posebne opreme poput mnogo širih stolica.<ref>{{cite journal|last=Bakewell|first=J|title=Bariatric furniture: Considerations for use|journal=Int J Ther Rehabil|issue=7|year=2007|url=http://www.ijtr.co.uk/cgi-bin/go.pl/library/article.cgi?uid=23858;article=IJTR_14_7_329_333|volume=14|pages=329-33|access-date=2015-04-15|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008202913/http://www.ijtr.co.uk/cgi-bin/go.pl/library/article.cgi?uid=23858;article=IJTR_14_7_329_333|dead-url=yes}}</ref>]] Gojaznost može dovesti do društvene stigmatizacije i smetnji pri zapošljavanju.<ref name="Puhl R. p.29"/> U poređenju sa svojim kolegama sa normalnom težinom, gojazni radnici u proseku imaju veće stope odsustvovanja sa posla i češće uzimaju bolovanje, povećavajući na taj način troškove poslodavaca i smanjujući produktivnost.<ref>{{cite journal|author=Neovius K, Johansson K, Kark M, Neovius M|title=Obesity status and sick leave: a systematic review |journal=Obes Rev |volume=10|issue=1 |pages=17-27 |year=2009|month=January |pmid=18778315 |doi=10.1111/j.1467-789X.2008.00521.x |url=}}</ref> Jedna studija, koja je proučavala zaposlene na univerzitetu Djuk, pronašla je da su osobe sa vrednošću BMI iznad 40 popunile dvostruko više zahteva za [[radnička kompenzacija|radničkim kompenzacijama]] od onih čiji je BMI bio između 18,5-24,9. Oni su takođe imali i više nego 12&nbsp;puta veći broj izgubljenih radnih dana. Najčešće povrede u ovoj grupi bile su prouzrokovane padovima i podizanjima, što je dovodilo do povreda donjih ekstremiteta, ručnih zglobova ili ruku i leđa.<ref>{{cite journal |author=Ostbye T, Dement JM, Krause KM|title=Obesity and workers' compensation: Results from the Duke Health and Safety Surveillance System |journal=Arch. Intern. Med. |volume=167 |issue=8|pages=766-73|year=2007|pmid=17452538 |doi=10.1001/archinte.167.8.766}}</ref> Odbor za osiguranje radnika u saveznoj američkoj državi Alabama odobrio je kontroverzni plan da gojazni radnici plaćaju 25 dolara svakog meseca ukoliko ne preduzmu mere za smanjenje svoje težine i poboljšaju svoje zdravlje. Ove mere se primenjuju od januara 2010. i odnose se na one sa vrednostima BMI većim od 35&nbsp;kg/m² a koji ne uspeju da postignu poboljšanje svog zdravstvenog stanja posle godinu dana.<ref>{{cite web|url=http://www.webmd.com/diet/news/20080825/alabama-obesity-penalty-stirs-debate |title=Alabama "Obesity Penalty" Stirs Debate |work=Don Fernandez |accessdate = 5. 4. 2009.}}</ref> Prema nekim istraživanjima gojazne osobe se teže zapošljavaju i manja je verovatnoća da će dobiti unapređenje na poslu.<ref name=Bias2001/> Gojazni ljudi su takođe manje plaćeni od svojih negojaznih kolega za isti posao. Gojazne žene zarađuju u proseku 6% manje, a gojazni muškarci 3% manje.<ref>Puhl R., Henderson K., and Brownell K. 2005 p.30</ref> Određene delatnosti, kao što su vazduhoplovstvo, zdravstvo i prehrambena industrija, posebno su zabrinute. Zbog porasta stope gojaznosti vazduhoplovne kompanije se suočavaju sa većim troškovima goriva, kao i pritiskom da povećaju širinu mesta za sedenje.<ref>{{cite web | author=Lisa DiCarlo| url=http://www.forbes.com/2002/10/24/cx_ld_1024obese.html |title=Why Airlines Can't Cut The Fat|work=Forbes.com|date = 24. 10. 2002. | accessdate = 23. 7. 2008.}}</ref> U 2000. godini suvišna težina gojaznih putnika koštala je avio-kompanije 275&nbsp;miliona dolara.<ref>{{cite journal|author=Dannenberg AL, Burton DC, Jackson RJ |title=Economic and environmental costs of obesity: The impact on airlines |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-preventive-medicine_2004-10_27_3/page/264 |journal=American journal of preventive medicine|volume=27 |issue=3 |pages=264|year=2004|pmid=15450642 |doi=10.1016/j.amepre.2004.06.004}}</ref> Zdravstvena delatnost je morala da investira u posebnu opremu za manipulisanje izuzetno gojaznim pacijentima, uključujući i specijalnu opremu za podizanje i [[barijatrijska ambulantna vozila]].<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Health/Diet/obese-health-care-bariatric-ambulances/story?id=7981746|title=Who Should Pay for Obese Health Care?|last=Cox|first=Lauren|publisher=ABC News|date = 2. 7. 2009.|accessdate = 6. 8. 2012.}}</ref> Troškovi za restorane su porasli usled sudskih sporova zbog optužbi da izazivaju gojaznost.<ref name=Govtrack>{{cite web | url=http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h109-554 | title=109th U.S. Congress (2005–2006) H.R. 554: 109th U.S. Congress (2005–2006) H.R. 554: Personal Responsibility in Food Consumption Act of 2005 | publisher=GovTrack.us | accessdate=24. 7. 2008. | archive-date=2008-11-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101192335/http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h109-554 }}</ref> Kongres Sjedinjenih Država je 2005. godine raspravljao o zakonu koji bi sprečio pokretanje građanskih parnica protiv prehrambene industrije, koje se odnose na gojaznost; međutim, taj zakon nije usvojen.<ref name=Govtrack/> === Prihvatanje veličine === {{Vidi još|Prihvatanje pokreta gojaznosti}} [[Datoteka:PresidentTaftTelephoneCrop.jpg|thumb|180p|right|Predsednika Sjedinjenih Američkih Država [[Vilijam Hauard Taft|Vilijama Hauarda Tafta]] su često ismevali zbog prekomerne težine]] Osnovni cilj pokreta prihvatanja gojaznosti je da se smanji diskriminacija protiv ljudi koji imaju višak kilograma i gojaznost.<ref>{{cite web|url=http://www.capitalnaafa.org/whatisnaafa.html |title=What is NAAFA |work=National Association to Advance Fat Acceptance |accessdate = 17. 2. 2009.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.size-acceptance.org/mission.html |title=ISAA Mission Statement |work=International Size Acceptance Association |accessdate=17. 2. 2009. |archive-date=2009-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225005852/http://www.size-acceptance.org/mission.html }}</ref> Međutim, neki u pokretu takođe pokušavaju da ospore ustanovljeni odnos između gojaznosti i negativnih zdravstvenih ishoda.<ref name=Pulver2007>{{Cite book|author=Pulver, Adam |title=An Imperfect Fit: Obesity, Public Health, and Disability Anti-Discrimination Law |publisher=Social Science Electronic Publishing |location= |year=2007|pages= |id=|oclc= |doi= |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1316106 |accessdate = 13. 1. 2009.}}</ref> Postoje brojne organizacije koje promovišu prihvatanje gojaznosti. Porastao im je značaj u drugoj polovini [[20. vek]]a.<ref>{{cite journal|author=Neumark-Sztainer D |title=The weight dilemma: a range of philosophical perspectives |journal=Int. J. Obes. Relat. Metab. Disord. |volume=23 Suppl 2 |issue= |pages=S31–7 |date=March 1999 |pmid=10340803 |doi=10.1038/sj.ijo.0800857 |url=}}</ref> [[Nacionalno udruženje za naprednije prihvatanje gojaznih]] (NAAFA)u SAD je formirana 1969. godine i opisuje se kao organizacija za građanska prava posvećena okončanju diskriminacije veličine.<ref>{{cite web |author=National Association to Advance Fat Acceptance |url=http://www.naafaonline.com/dev2/ |title=We come in all sizes |publisher=NAAFA |year=2008 |accessdate=29. 7. 2008. |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226125112/https://www.naafaonline.com/dev2/%20 |dead-url=yes }}</ref> Ipak, aktivizam punijih ostaje marginalni pokret. [[Međunarodna asocijacija prihvatanje veličina]] (ISAA) je [[nevladina organizacija]] (NVO) koja je osnovana 1997. godine. Ona ima više od globalne orijentacije i opisuje svoju misiju kao promovisanje prihvatanja veličina i pomaganje da se okonča diskriminacija vezana za težinu.<ref>{{cite web|url=http://www.size-acceptance.org/ |title=International Size Acceptance Association – ISAA |work=International Size Acceptance Association |accessdate = 13. 1. 2009.}}</ref> Ove grupe se često zalažu za priznavanje gojaznosti kao invaliditeta pod američkim zokonom [[amerikanci sa invaliditetom]] (ADA). Američki pravni sistem, međutim, je odlučio da potencijalni zdravstveni troškovi premašuju korist proširenja ovog antidiskriminacionog zakona da pokrije gojaznosti.<ref name=Pulver2007/> == Gojaznost u detinjstvu == Zdrav ITM opseg zavisi od starosti i pola deteta. Gojaznost kod dece i adolescenata je definisana kao BMI veći nego 95. [[percentil]]a.<ref name="cdc.gov"/> Referentni podaci na kojima su ovi percentili osnovani su iz 1963 do 1994 i na taj način nisu pogođeni nedavnim porastom stope gojaznosti.<ref name="Flegal KM, Ogden CL, Wei R, Kuczmarski RL, Johnson CL 2001 1086–93"/> Gojaznost dečijeg uzrasta je dostigla epidemijske razmere u 21. veku, sa sve većim stopama kako u razvijenim zemljama tako i u svetu. Stopa gojaznosti kod kanadskih dečaka je porasla sa 11% 1980-ih na preko 30% 1990-ih godina, dok je tokom istog vremenskog perioda stopa povećana sa 4 na 14% kod brazilske dece.<ref name=flynn2006/> Kao i kod gojaznosti odraslih, mnogo različitih faktora doprinosi rastu stope gojaznosti kod dece. Promena ishrane i smanjenje fizičke aktivnosti, se veruje, da su dva najvažnija faktora u izazivanju nedavnog povećanja stope.<ref>{{cite journal|author=Dollman J, Norton K, Norton L |title=Evidence for secular trends in children's physical activity behaviour |journal=Br J Sports Med |volume=39 |issue=12 |pages=892-7; discussion 897 |date=December 2005 |pmid=16306494 |pmc=1725088 |doi=10.1136/bjsm.2004.016675 |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-sports-medicine_2005-12_39_12/page/892}}</ref> Zbog toga što se gojaznost u detinjstvu često produžava i u odraslom dobu i povezana je sa brojnim hroničnim oboljenjima, deca koja su gojazna, se često testiraju na [[hipertenzija|hipertenziju]], [[šećerna bolest|dijabetes]], [[hiperlipidemija|hiperlipidemiju]] i [[masna jetra|masnu jetru]].<ref name=CADG2006/> Lečenja koja se koriste kod dece su, pre svega uticaj na promene načina života i bihejvioralne tehnike, iako napori da se poveća aktivnost kod dece su imali malo uspeha.<ref>{{cite journal|last=Metcalf |first=B. |last2=Henley |first2=W. |last3=Wilkin |first3=T. |title=Effectiveness of intervention on physical activity of children: systematic review and meta-analysis of controlled trials with objectively measured outcomes (EarlyBird 54) |journal=BMJ |date = 2012-09-27 |volume=345 |issue=sep27 1 |pages=e5888–e5888 |doi=10.1136/bmj.e5888 |author-separator=, |display-authors=3}}</ref> U Sjedinjenim Američkim Državama, lekovi nisu odobreni od strane FDA za upotrebu u ovoj starosnoj grupi.<ref name=flynn2006>{{cite journal|author=Flynn MA |title=Reducing obesity and related chronic disease risk in children and youth: a synthesis of evidence with 'best practice' recommendations |journal=Obes Rev |volume=7 Suppl 1 |issue= |pages=7-66 |date=February 2006 |pmid=16371076 |doi=10.1111/j.1467-789X.2006.00242.x |url=|author-separator=, |author2=McNeil DA |author3=Maloff B |last4=Mutasingwa |first4=D. |last5=Wu |first5=M. |last6=Ford |first6=C. |last7=Tough |first7=S. C. |display-authors=3}}</ref> == Kod drugih životinja == {{Main|Gojaznost kućnih ljubimaca}} Gojaznost kod kućnih ljubimaca je uobičajena u mnogim zemljama. Stope prekomerne težine i gojaznosti kod pasa u SAD su u rasponu od 23% do 41%, sa oko 5,1% gojaznih.<ref name=Lund2006>{{cite journal|author=Lund Elizabeth M. |title=Prevalence and Risk Factors for Obesity in Adult Dogs from Private US Veterinary Practices |journal=Intern J Appl Res Vet Med |volume=4 |issue=2 |pages=177-86 |year=2006|pmid= |doi= |url=http://www.jarvm.com/articles/Vol4Iss2/Lund.pdf}}</ref> Stopa gojaznosti kod mačaka je nešto veća, na nivou 6,4%.<ref name= Lund2006/> U Australiji stopa gojaznosti među psima u veterinarskom okruženju je 7,6%.<ref>{{cite journal|last=McGreevy |first=PD |last2=Thomson |first2=PC |last3=Pride |first3=C |last4=Fawcett |first4=A |last5=Grassi |first5=T |last6=Jones |first6=B |title=Prevalence of obesity in dogs examined by Australian veterinary practices and the risk factors involved |journal=Vet. Rec. |volume=156 |issue=22 |pages=695-702 |date=May 2005 |pmid=15923551 |doi= |url=|author-separator=, |display-authors=3}}</ref> Rizik od gojaznosti kod pasa se odnosi na to, da li su ili ne njihovi vlasnici gojazni, međutim, ne postoji nikakva slična korelacija između mačaka i njihovih vlasnika.<ref>{{cite journal|last=Nijland |first=ML |last2=Stam |first2=F |last3=Seidell |first3=JC |title=Overweight in dogs, but not in cats, is related to overweight in their owners |journal=Public Health Nutr |volume=13 |issue=1 |pages=1-5 |date=June 2009 |pmid=19545467 |doi=10.1017/S136898000999022X |author-separator=, |display-authors=3}}</ref> == Povezano == * [[Indeks telesne mase]] == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{Cite book |ref=harv |author=Pulver, Adam |title=An Imperfect Fit: Obesity, Public Health, and Disability Anti-Discrimination Law |publisher=Social Science Electronic Publishing |location= |year=2007 |pages= |id= |oclc= |doi= |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1316106 |accessdate=13. 1. 2009. }} * {{Cite book |ref= harv|author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crisis and How Overweight Americans Can Help Themselves |publisher=Penguin (Non-Classics) |year=1997|pages=126| isbn = 0-14-026144-3}} * {{Cite book |ref= harv|author=Theodore Mazzone; Giamila Fantuzzi |title=Adipose Tissue And Adipokines in Health And Disease (Nutrition and Health) |publisher=Humana Press|location=Totowa, Nj |year=2006|pages=222 | isbn = 1-58829-721-7 |oclc= |doi= |accessdate=}} * {{Cite book | ref=harv | author=Tjepkema M | chapter=Measured Obesity–Adult obesity in Canada: Measured height and weight | title=Nutrition: Findings from the Canadian Community Health Survey | publisher=Statistics Canada | year=2005 | location=Ottawa, Ontario | url=http://www.statcan.gc.ca/pub/82-620-m/2005001/article/adults-adultes/8060-eng.htm }} * {{Cite book|ref=harv|last=Wanless|first=Sir Derek|coauthors=John Appleby, Anthony Harrison, Darshan Patel|title=Da li je naše buduće zdravstvo osigurano? Pregled NHS finansiranja i rada|url=http://www.kingsfund.org.uk/research/publications/our_future.html|accessdate=17. 12. 2007.|year=2007|publisher=The King's Fund|location=London, UK| isbn = 1-85717-562-X}} * {{Cite book|ref=harv|author=Zdravstveni odbor Donjeg doma parlamenta Velike Britanije|title=Obesity– Volume 1 – HCP 23-I, Third Report of session 2003–04. Izveštaj, zajedno sa zvaničnim zapisnikom|url=http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200304/cmselect/cmhealth/23/2302.htm|accessdate=17. 12. 2007.|year=2004|month=May|publisher=TSO (The Stationery Office)|location=London, UK|isbn=978-0-215-01737-6}} * {{Cite book |ref= harv|title=Nagomilavanje problema; medicinski slučaj za mršaviju naciju |year=2004|publisher=Royal College of Physicians |location= London| isbn = 1-86016-200-2 |author=}} * {{Cite book|ref=harv|author=Nacionalni institut za srce, pluća i krv|title=Kliničke smernice o identifikaciji, evaluaciji i lečenju prekomerne težine i gojaznosti kod odraslih|publisher=International Medical Publishing, Inc|location=|year=1998| isbn = 1-58808-002-1|oclc=|url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf|format=PDF}} * {{Cite book | ref=harv | author=Satcher D | title=Poziv za preduzimanje mera upućen načelniku hirurgije na državnom nivou u cilju prevencije i smanjenja problema prekomerne težine i gojaznosti | year=2001 | publisher=U.S. Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Office of Surgeon General | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK44206/ | isbn=978-0-16-051005-2 }} * {{Cite book |ref= harv|author=Loscalzo, Joseph; Fauci, Anthony S.; Braunwald, Eugene; Dennis L. Kasper; Hauser, Stephen L; Longo, Dan L. |title=Harisonovi principi interne medicine|publisher=McGraw-Hill Medical |location=|year=2008|pages= | isbn = 0-07-146633-9 |oclc=|doi= |accessdate=}} * {{Cite book |ref= harv|last= Boulpaep|first= Emile L.; Boron, Walter F. |title=Medical physiologya: Ćelijski i molekularni pristup |url= https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9|publisher=Saunders |location=Philadelphia |year=2003|pages=[https://archive.org/details/medicalphysiolog0000boro_a6j9/page/1227 1227]| isbn = 0-7216-3256-4}} * {{Cite book |ref=harv |title=The Spirit Level: Why More Equal Societies Almost Always Do Better |last1=Wilkinson |first1=Richard |last2=Pickett |first2=Kate |publisher=Allen Lane |location=London |isbn=978-1-84614-039-6 |year=2009 |url=http://www.equalitytrust.org.uk/why/evidence/obesity |pages=91-101 }} * {{Cite book |ref= harv|author=Kolata,Gina |title=Rethinking thin: The new science of weight loss&nbsp;– and the myths and realities of dieting |publisher=Picador |location= |year=2007|pages=122| isbn = 0-312-42785-9}} * {{Cite book |ref=harv |author=Lin BH, Guthrie J and Frazao E |editor=Frazão E |title=Agriculture Information Bulletin No. 750: America's Eating Habits: Changes and Consequences |url=http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |year=1999 |publisher=US Department of Agriculture, Economic Research Service |location=Washington, DC |pages=213-239 |chapter=Nutrient contribution of food away from home |access-date=2015-04-15 |archive-date=2002-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020611183104/http://www.ers.usda.gov/publications/aib750/ |deadurl=yes }} * {{Cite book |ref=harv |author=Kushner, Robert |title=Treatment of the Obese Patient (Contemporary Endocrinology) |publisher=Humana Press |location=Totowa, Nj |year=2007 |pages=158 | isbn = 1-59745-400-1 |url=http://books.google.com/?id=vWjK5etS7PMC&pg=PA121&lpg=PA121&dq=measurement+of+metabolism+in+obese+Bessesen |doi= |accessdate=5. 4. 2009. }} * Bray G.A: Contemporary diagnosis and management of obesity, Newtown, Pennsylvania 1998. * Stokić E: Gojaznost i distribucija masnog tkiva - metaboličke konsekvence, Novi Sad 1998. * Stokić E: Gojaznost je bolest koja se leči, Novi Sad 2004. * Žigić D. Ivanković D. Konstantinović D: Opšta medicina, Beograd 2000. * Arthur C. Guyton, John E. Hall: Medicinska fiziologija, Beograd 1999. * Kulauzov M: Test pitanja iz patološke fiziologije, Novi Sad 2003. {{ISBN|978-86-7197-186-7}}. * Lepšanović L: Praktikum fizičke dijagnostike, Novi Sad 2001. {{ISBN|978-86-7197-173-7}}. * S. Stefanović i saradnici: Specijalna klinička fiziologija, Beograd-Zagreb 1980. * {{cite journal|doi=10.1079/BJN2002739 |last1=Bhargava |first1=Alok |last2=Guthrie |first2=J. |year=2002|title=Unhealthy eating habits, physical exercise and macronutrient intakes are predictors of anthropometric indicators in the Women's Health Trial: Feasibility Study in Minority Populations |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-nutrition_2002-12_88_6/page/719|journal=British Journal of Nutrition |volume=88 |issue=6 |pages=719-728 |pmid=12493094 |author-separator=, |display-authors=3}} * {{cite journal|last1=Bhargava |first1=Alok |year=2006|title=Fiber intakes and anthropometric measures are predictors of circulating hormone, triglyceride, and cholesterol concentration in the Women's Health Trial |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-nutrition_2006-08_136_8/page/2249|journal=Journal of Nutrition |volume=136 |issue=8 |pages=2249-2254 |pmid=16857849 |author-separator=, |display-authors=3}} * Jebb S. and Wells J. Measuring body composition in adults and children In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/12 12]-28 | isbn = 1-4051-1672-2}} * Kopelman P., Caterson I. An overview of obesity management In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/319 319]-326 | isbn = 1-4051-1672-2}} * {{Cite book |ref=harv |author=National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI) |title=Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults |publisher=International Medical Publishing, Inc |location= |year=1998 |pages= | isbn = 1-58808-002-1 |oclc= |url=http://www.nhlbi.nih.gov/guidelines/obesity/ob_gdlns.pdf |format=PDF }} * {{cite web |url=http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG43NICEGuideline.pdf |title=Obesity: guidance on the prevention, identification, assessment and management of overweight and obesity in adults and children |publisher=National Health Services (NHS) |year=2006 |format=PDF |work=National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) |accessdate=8. 4. 2009. }} * Puhl R., Henderson K., and Brownell K. Social consequences of obesity In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/29 29]-45 | isbn = 1-4051-1672-2}} * Seidell JC. Epidemiology — definition and classification of obesity In:{{cite book|author=Peter G. Kopelman, Ian D. Caterson, Michael J. Stock, William H. Dietz |title=Clinical obesity in adults and children: In Adults and Children |url=https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse |publisher=Blackwell Publishing |location= |year=2005|pages=[https://archive.org/details/clinicalobesityi02edunse/page/3 3]-11 | isbn = 1-4051-1672-2}} * {{Cite book |ref=harv |author=World Health Organization (WHO) |title=Technical report series 894: Obesity: Preventing and managing the global epidemic. |location=Geneva |publisher=World Health Organization |year=2000 |url=http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_894_(part1).pdf |format=PDF |isbn=92-4-120894-5 |access-date=2015-04-15 |archive-date=2015-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150501075305/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_894_(part1).pdf |deadurl=yes }} * {{Cite book |ref=harv |author=Fumento, Michael |title=The Fat of the Land: Our Health Crises and How Overweight Americans can Help Themselves |publisher=Penguin Books |location=New York |year=1997 | isbn = 0-14-026144-3 |url=http://books.google.com/books?id=Qr8hAQAAMAAJ }} * {{Cite book |ref=harv |author=Keller, Kathleen |title=Encyclopedia of Obesity |publisher=Sage Publications, Inc |location=Thousand Oaks, Calif |year=2008 | isbn = 1-4129-5238-7 |oclc= |url=http://books.google.com/?id=aRp2rJrEqZsC }} * {{Cite book |ref= harv|author=Kolata, Gina |title=Rethinking Thin: The New Science of Weight Loss – and the Myths and Realities of Dieting |url= https://archive.org/details/rethinkingthinne0000kola_i1w5|publisher=Picador |location= |year=2007|pages= | isbn = 0-312-42785-9}} * {{Cite book|ref=harv|editor-last=Kopelman|editor-first=Peter G.|editor2-last=Caterson|editor2-first=Ian D.|editor3-last=Dietz|editor3-first=William H.|title=Clinical obesity in Adults and Children|publisher=John Wiley & Sons|edition=3rd|location=|year=2009|isbn=978-1-4443-0763-4|url=http://books.google.com/books?id=1W2M1lnHeccC}} * {{Cite book |ref= harv|author=Levy-Navarro, Elena |title=The Culture of Obesity in Early and Late Modernity |url= https://archive.org/details/cultureofobesity0000levy|publisher=Palgrave Macmillan |location= |year=2008|pages= | isbn = 0-230-60123-5}} * {{Cite book |ref= harv|author=Pool, Robert |title=Fat: Fighting the Obesity Epidemic |url= https://archive.org/details/fatfightingobesi00pool|publisher=Oxford University Press |location=Oxford, UK |year=2001|pages= | isbn = 0-19-511853-7}} {{Refend}} == Vanjske veze == {{commonscat|Obesity}} * [http://www.stetoskop.info www.stetoskop.info] * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Nutritional_and_Metabolic_Disorders/Obesity/}} * [http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/obesity.html Obesity] {{Lista simptoma bolesti}} {{Izabran}} [[Kategorija:Gojaznost]] [[Kategorija:Poremećaji ishrane]] 3rtxmt5qccuid0sp0hm4s12atk9gpzz 0 4749 42579095 10436 2026-04-07T00:04:22Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579095 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4750 42579096 10437 2026-04-07T00:04:27Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579096 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 10 9014 42578979 41857110 2026-04-06T15:17:26Z Edgar Allan Poe 29250 samo test 42578979 wikitext text/x-wiki <includeonly><!--See parser bug T18700--><nowiki/>{{Taxobox/core | colour = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{if empty |{{Sets taxobox colour|{{{phylum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{divisio|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superphylum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superdivisio|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{subregnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{regnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superregnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{domain|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{virus_group|{{{virus group|}}}}}}|sep=}} |Error}}}}}} | name = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{Taxobox name|{{{genus}}}|{{{species}}}|{{{binomial}}}}}}} | status = {{{status|}}} | status_system = {{{status_system|{{{status system|}}}}}} | status_ref = {{{status_ref|{{{status ref|}}}}}} | status2 = {{{status2|}}} | status2_system = {{{status2_system|{{{status2 system|}}}}}} | status2_ref = {{{status2_ref|{{{status2 ref|}}}}}} | trend = {{{trend|}}} | extinct = {{{extinct|}}} | temporal_range = {{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} | image = {{{image|}}} | image_width = {{{image_width|{{{image width|}}}}}} | upright = {{{image_upright|{{{image upright|}}}}}} | image_alt = {{{image_alt|{{{image alt|}}}}}} | image_caption = {{{image_caption|{{{image caption|}}}}}} | image_caption_align = {{{image_caption_align|{{{image caption align|center}}}}}} | image2 = {{{image2|}}} | image2_width = {{{image2_width|{{{image2 width|}}}}}} | upright2 = {{{image2_upright|{{{image2 upright|}}}}}} | image2_alt = {{{image2_alt|{{{image2 alt|}}}}}} | image2_caption = {{{image2_caption|{{{image2 caption|}}}}}} | classification_status = {{{classification_status|{{{classification status|}}}}}} | virus_group = {{{virus_group|{{{virus group|}}}}}} | unranked_superdomain = {{{unranked_superdomain|{{{unranked superdomain|}}} }}} | unranked_superdomain_authority = {{{unranked_superdomain_authority|{{{unranked superdomain authority|}}}}}} | superdomain = {{{superdomain|}}} | superdomain_authority = {{{superdomaindomain_authority|{{{superdomaindomain authority|}}}}}} | unranked_domain= {{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}} | unranked_domain_authority = {{{unranked_domain_authority|{{{unranked domain authority|}}}}}} | domain = {{{domain|}}} | domain_authority = {{{domain_authority|{{{domain authority|}}}}}} | unranked_superregnum= {{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}} | unranked_superregnum_authority = {{{unranked_superregnum_authority|{{{unranked superregnum authority|}}}}}} | superregnum = {{{superregnum|}}} | superregnum_authority = {{{superregnum_authority|{{{superregnum authority|}}}}}} | unranked_regnum = {{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}} | unranked_regnum_authority = {{{unranked_regnum_authority|{{{unranked regnum authority|}}}}}} | regnum = {{{regnum|}}} | regnum_authority = {{{regnum_authority|{{{regnum authority|}}}}}} | unranked_subregnum= {{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}} | unranked_subregnum_authority = {{{unranked_subregnum_authority|{{{unranked subregnum authority|}}}}}} | subregnum = {{{subregnum|}}} | subregnum_authority = {{{subregnum_authority|{{{subregnum authority|}}}}}} | unranked_superdivisio= {{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}} | unranked_superdivisio_authority = {{{unranked_superdivisio_authority|{{{unranked superdivisio authority|}}}}}} | superdivisio = {{{superdivisio|}}} | superdivisio_authority = {{{superdivisio_authority|{{{superdivisio authority|}}}}}} | unranked_superphylum= {{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}} | unranked_superphylum_authority = {{{unranked_superphylum_authority|{{{unranked superphylum authority|}}}}}} | superphylum = {{{superphylum|}}} | superphylum_authority = {{{superphylum_authority|{{{superphylum authority|}}}}}} | unranked_divisio = {{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}} | unranked_divisio_authority = {{{unranked_divisio_authority|{{{unranked divisio authority|}}} }}} | divisio = {{{divisio|}}} | divisio_authority = {{{divisio_authority|{{{divisio authority|}}}}}} | unranked_phylum= {{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}} | unranked_phylum_authority = {{{unranked_phylum_authority|{{{unranked phylum authority|}}}}}} | phylum = {{{phylum|}}} | phylum_authority = {{{phylum_authority|{{{phylum authority|}}}}}} | unranked_subdivisio= {{{unranked_subdivisio|{{{unranked subdivisio|}}}}}} | unranked_subdivisio_authority = {{{unranked_subdivisio_authority|{{{unranked subdivisio authority|}}}}}} | subdivisio = {{{subdivisio|}}} | subdivisio_authority = {{{subdivisio_authority|{{{subdivisio authority|}}}}}} | unranked_subphylum= {{{unranked_subphylum|{{{unranked subphylum|}}}}}} | unranked_subphylum_authority = {{{unranked_subphylum_authority|{{{unranked subphylum authority|}}}}}} | subphylum = {{{subphylum|}}} | subphylum_authority = {{{subphylum_authority|{{{subphylum authority|}}}}}} | unranked_infraphylum= {{{unranked_infraphylum|{{{unranked infraphylum|}}}}}} | unranked_infraphylum_authority = {{{unranked_infraphylum_authority|{{{unranked infraphylum authority|}}}}}} | infraphylum = {{{infraphylum|}}} | infraphylum_authority = {{{infraphylum_authority|{{{infraphylum authority|}}}}}} | unranked_microphylum= {{{unranked_microphylum|{{{unranked microphylum|}}}}}} | unranked_microphylum_authority = {{{unranked_microphylum_authority|{{{unranked microphylum authority|}}}}}} | microphylum = {{{microphylum|}}} | microphylum_authority = {{{microphylum_authority|{{{microphylum authority|}}}}}} | unranked_nanophylum= {{{unranked_nanophylum|{{{unranked nanophylum|}}}}}} | unranked_nanophylum_authority = {{{unranked_nanophylum_authority|{{{unranked nanophylum authority|}}}}}} | nanophylum = {{{nanophylum|}}} | nanophylum_authority = {{{nanophylum_authority|{{{nanophylum authority|}}}}}} | unranked_superclassis= {{{unranked_superclassis|{{{unranked superclassis|}}}}}} | unranked_superclassis_authority = {{{unranked_superclassis_authority|{{{unranked superclassis authority|}}}}}} | superclassis = {{{superclassis|}}} | superclassis_authority = {{{superclassis_authority|{{{superclassis authority|}}}}}} | unranked_classis = {{{unranked_classis|{{{unranked classis|}}}}}} | unranked_classis_authority = {{{unranked_classis_authority|{{{unranked classis authority|}}}}}} | classis = {{{classis|}}} | classis_authority = {{{classis_authority|{{{classis authority|}}}}}} | unranked_subclassis = {{{unranked_subclassis|{{{unranked subclassis|}}}}}} | unranked_subclassis_authority = {{{unranked_subclassis_authority|{{{unranked subclassis authority|}}}}}} | subclassis = {{{subclassis|}}} | subclassis_authority = {{{subclassis_authority|{{{subclassis authority|}}}}}} | unranked_infraclassis = {{{unranked_infraclassis|{{{unranked infraclassis|}}}}}} | unranked_infraclassis_authority = {{{unranked_infraclassis_authority|{{{unranked infraclassis authority|}}}}}} | infraclassis = {{{infraclassis|}}} | infraclassis_authority = {{{infraclassis_authority|{{{infraclassis authority|}}}}}} | unranked_magnordo= {{{unranked_magnordo|{{{unranked magnordo|}}}}}} | unranked_magnordo_authority = {{{unranked_magnordo_authority|{{{unranked magnordo authority|}}}}}} | magnordo = {{{magnordo|}}} | magnordo_authority = {{{magnordo_authority|{{{magnordo authority|}}}}}} | unranked_superordo= {{{unranked_superordo|{{{unranked superordo|}}}}}} | unranked_superordo_authority = {{{unranked_superordo_authority|{{{unranked superordo authority|}}}}}} | superordo = {{{superordo|}}} | superordo_authority = {{{superordo_authority|{{{superordo authority|}}}}}} | unranked_ordo = {{{unranked_ordo|{{{unranked ordo|}}}}}} | unranked_ordo_authority = {{{unranked_ordo_authority|{{{unranked ordo authority|}}}}}} | ordo = {{{ordo|}}} | ordo_authority = {{{ordo_authority|{{{ordo authority|}}}}}} | unranked_subordo= {{{unranked_subordo|{{{unranked subordo|}}}}}} | unranked_subordo_authority = {{{unranked_subordo_authority|{{{unranked subordo authority|}}}}}} | subordo = {{{subordo|}}} | subordo_authority = {{{subordo_authority|{{{subordo authority|}}}}}} | unranked_infraordo= {{{unranked_infraordo|{{{unranked infraordo|}}}}}} | unranked_infraordo_authority = {{{unranked_infraordo_authority|{{{unranked infraordo authority|}}}}}} | infraordo = {{{infraordo|}}} | infraordo_authority = {{{infraordo_authority|{{{infraordo authority|}}}}}} | unranked_parvordo= {{{unranked_parvordo|{{{unranked parvordo|}}}}}} | unranked_parvordo_authority = {{{unranked_parvordo_authority|{{{unranked parvordo authority|}}}}}} | parvordo = {{{parvordo|}}} | parvordo_authority = {{{parvordo_authority|{{{parvordo authority|}}}}}} | zoodivisio = {{{zoodivisio|}}} | zoodivisio_authority = {{{zoodivisio_authority|{{{zoodivisio authority|}}}}}} | unranked_zoosectio = {{{unranked_zoosectio|{{{unranked zoosectio|}}}}}} | unranked_zoosectio_authority = {{{unranked_zoosectio_authority|{{{unranked zoosectio authority|}}}}}} | zoosectio = {{{zoosectio|}}} | zoosectio_authority = {{{zoosectio_authority|{{{zoosectio authority|}}}}}} | unranked_zoosubsectio = {{{unranked_zoosubsectio|{{{unranked zoosubsectio|}}}}}} | unranked_zoosubsectio_authority = {{{unranked_zoosubsectio_authority|{{{unranked zoosubsectio authority|}}}}}} | zoosubsectio = {{{zoosubsectio|}}} | zoosubsectio_authority = {{{zoosubsectio_authority|{{{zoosubsectio authority|}}}}}} | unranked_superfamilia= {{{unranked_superfamilia|{{{unranked superfamilia|}}}}}} | unranked_superfamilia_authority = {{{unranked_superfamilia_authority|{{{unranked superfamilia authority|}}}}}} | superfamilia = {{{superfamilia|}}} | superfamilia_authority = {{{superfamilia_authority|{{{superfamilia authority|}}}}}} | unranked_familia = {{{unranked_familia|{{{unranked familia|}}}}}} | unranked_familia_authority = {{{unranked_familia_authority|{{{unranked familia authority|}}}}}} | familia = {{{familia|}}} | familia_authority = {{{familia_authority|{{{familia authority|}}}}}} | unranked_subfamilia = {{{unranked_subfamilia|{{{unranked subfamilia|}}}}}} | unranked_subfamilia_authority = {{{unranked_subfamilia_authority|{{{unranked subfamilia authority|}}}}}} | subfamilia = {{{subfamilia|}}} | subfamilia_authority = {{{subfamilia_authority|{{{subfamilia authority|}}}}}} | unranked_supertribus = {{{unranked_supertribus|{{{unranked supertribus|}}}}}} | unranked_supertribus_authority = {{{unranked_supertribus_authority|{{{unranked supertribus authority|}}}}}} | supertribus = {{{supertribus|}}} | supertribus_authority = {{{supertribus_authority|{{{supertribus authority|}}}}}} | unranked_tribus = {{{unranked_tribus|{{{unranked tribus|}}}}}} | unranked_tribus_authority = {{{unranked_tribus_authority|{{{unranked tribus authority|}}}}}} | tribus = {{{tribus|}}} | tribus_authority = {{{tribus_authority|{{{tribus authority|}}}}}} | unranked_subtribus = {{{unranked_subtribus|{{{unranked subtribus|}}}}}} | unranked_subtribus_authority = {{{unranked_subtribus_authority|{{{unranked subtribus authority|}}}}}} | subtribus = {{{subtribus|}}} | subtribus_authority = {{{subtribus_authority|{{{subtribus authority|}}}}}} | unranked_alliance = {{{unranked_alliance|{{{unranked alliance|}}}}}} | unranked_alliance_authority = {{{unranked_alliance_authority|{{{unranked alliance authority|}}}}}} | alliance = {{{alliance|}}} | alliance_authority = {{{alliance_authority|{{{alliance authority|}}}}}} | unranked_genus = {{{unranked_genus|{{{unranked genus|}}}}}} | unranked_genus_authority = {{{unranked_genus_authority|{{{unranked genus authority|}}}}}} | genus = {{{genus|}}} | genus_authority = {{{genus_authority|{{{genus authority|}}}}}} | unranked_subgenus = {{{unranked_subgenus|{{{unranked subgenus|}}}}}} | unranked_subgenus_authority = {{{unranked_subgenus_authority|{{{unranked subgenus authority|}}}}}} | subgenus = {{{subgenus|}}} | subgenus_authority = {{{subgenus_authority|{{{subgenus authority|}}}}}} | unranked_sectio = {{{unranked_sectio|{{{unranked sectio|}}}}}} | unranked_sectio_authority = {{{unranked_sectio_authority|{{{unranked sectio authority|}}}}}} | sectio = {{{sectio|}}} | sectio_authority = {{{sectio_authority|{{{sectio authority|}}}}}} | unranked_subsectio = {{{unranked_subsectio|{{{unranked subsectio|}}}}}} | unranked_subsectio_authority = {{{unranked_subsectio_authority|{{{unranked subsectio authority|}}}}}} | subsectio = {{{subsectio|}}} | subsectio_authority = {{{subsectio_authority|{{{subsectio authority|}}}}}} | unranked_series = {{{unranked_series|{{{unranked series|}}}}}} | unranked_series_authority = {{{unranked_series_authority|{{{unranked series authority|}}}}}} | series = {{{series|}}} | series_authority = {{{series_authority|{{{series authority|}}}}}} | unranked_subseries = {{{unranked_subseries|{{{unranked subseries|}}}}}} | unranked_subseries_authority = {{{unranked_subseries_authority|{{{unranked subseries authority|}}}}}} | subseries = {{{subseries|}}} | subseries_authority = {{{subseries_authority|{{{subseries authority|}}}}}} | unranked_species_group = {{{unranked_species_group|{{{unranked species group|}}}}}} | unranked_species_group_authority = {{{unranked_species_group_authority|{{{unranked species group authority|}}}}}} | species_group = {{{species_group|{{{species group|}}}}}} | species_group_authority = {{{species_group_authority|{{{species group authority|}}}}}} | unranked_species_subgroup = {{{unranked_species_subgroup|{{{unranked species subgroup|}}}}}} | unranked_species_subgroup_authority = {{{unranked_species_subgroup_authority|{{{unranked species subgroup authority|}}}}}} | species_subgroup = {{{species_subgroup|{{{species subgroup|}}}}}} | species_subgroup_authority = {{{species_subgroup_authority|{{{species subgroup authority|}}}}}} | unranked_species_complex = {{{unranked_species_complex|{{{unranked species complex|}}}}}} | unranked_species_complex_authority = {{{unranked_species_complex_authority|{{{unranked species complex authority|}}}}}} | species_complex = {{{species_complex|{{{species complex|}}}}}} | species_complex_authority = {{{species_complex_authority|{{{species complex authority|}}}}}} | unranked_species = {{{unranked_species|{{{unranked species|}}}}}} | unranked_species_authority = {{{unranked_species_authority|{{{unranked species authority|}}}}}} | species = {{{species|}}} | species_authority = {{{species_authority|}}} | unranked_subspecies = {{{unranked_subspecies|{{{unranked subspecies|}}}}}} | unranked_subspecies_authority = {{{unranked_subspecies_authority|{{{unranked subspecies authority|}}}}}} | subspecies = {{{subspecies|}}} | subspecies_authority = {{{subspecies_authority|{{{subspecies authority|}}}}}} | unranked_variety = {{{unranked_variety|{{{unranked variety|{{{unranked_varietas|{{{unranked varietas|}}}}}}}}}}}} | unranked_variety_authority = {{{unranked_variety_authority|{{{unranked_varietas_authority|}}}}}} | variety = {{{variety|{{{varietas|}}}}}} | variety_authority = {{{variety_authority|{{{variety authority|{{{varietas_authority|{{{varietas authority|}}}}}}}}}}}} | forma = {{{forma|}}} | forma_authority = {{{forma_authority|{{{forma authority|}}}}}} | diversity = {{{diversity|}}} | diversity_ref = {{{diversity_ref|}}} | diversity_link = {{{diversity_link|{{{diversity link|}}}}}} | binomial = {{{binomial|}}} | binomial_authority = {{{binomial_authority|{{{binomial authority|}}}}}} | trinomial = {{{trinomial|}}} | trinomial_authority = {{{trinomial_authority|{{{trinomial authority|}}}}}} | type_genus = {{{type_genus|{{{type genus|}}}}}} | type_genus_authority = {{{type_genus_authority|{{{type genus authority|}}}}}} | type_species = {{{type_species|{{{type species|}}}}}} | type_species_authority = {{{type_species_authority|{{{type species authority|}}}}}} | subdivision = {{{subdivision|}}} | subdivision_ref = {{{subdivision_ref|{{{subdivision ref|}}}}}} | subdivision_ranks = {{{subdivision_ranks|{{{subdivision ranks|}}}}}} | type_strain = {{{type_strain|{{{type strain|}}}}}} | type_strain_ref = {{{type_strain_ref|{{{type strain ref|}}}}}} | range_map = {{{range_map|{{{range map|}}}}}} | range_map_upright = {{{range_map_upright|{{{range map upright|}}}}}} | range_map_width = {{{range_map_width|{{{range map width|}}}}}} | range_map_alt = {{{range_map_alt|{{{range map alt|}}}}}} | range_map_caption = {{{range_map_caption|{{{range map caption|}}}}}} | binomial2 = {{{binomial2|}}} | binomial2_authority = {{{binomial2_authority|{{{binomial2 authority|}}}}}} | range_map2 = {{{range_map2|{{{range map2|}}}}}} | range_map2_upright = {{{range_map2_upright|{{{range map2 upright|}}}}}} | range_map2_width = {{{range_map2_width|{{{range map2 width|}}}}}} | range_map2_alt = {{{range_map2_alt|{{{range map2 alt|}}}}}} | range_map2_caption = {{{range_map2_caption|{{{range map2 caption|}}}}}} | binomial3 = {{{binomial3|}}} | binomial3_authority = {{{binomial3_authority|{{{binomial3 authority|}}}}}} | range_map3 = {{{range_map3|{{{range map3|}}}}}} | range_map3_upright = {{{range_map3_upright|{{{range map3 upright|}}}}}} | range_map3_width = {{{range_map3_width|{{{range map3 width|}}}}}} | range_map3_alt = {{{range_map3_alt|{{{range map3 alt|}}}}}} | range_map3_caption = {{{range_map3_caption|{{{range map3 caption|}}}}}} | binomial4 = {{{binomial4|}}} | binomial4_authority = {{{binomial4_authority|{{{binomial4 authority|}}}}}} | range_map4 = {{{range_map4|{{{range map4|}}}}}} | range_map4_upright = {{{range_map4_upright|{{{range map4 upright|}}}}}} | range_map4_width = {{{range_map4_width|{{{range map4 width|}}}}}} | range_map4_alt = {{{range_map4_alt|{{{range map4 alt|}}}}}} | range_map4_caption = {{{range_map4_caption|{{{range map4 caption|}}}}}} | synonyms_ref = {{{synonyms_ref|{{{synonyms ref|}}}}}} | synonyms = {{{synonyms|}}} | footer = {{{footer|}}} }}{{#if:{{{extinct|}}}|[[Category:Taxoboxes using extinct parameters]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> jogvocn5xwhqumt3fmgvkop00uown3p 42578980 42578979 2026-04-06T15:18:45Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćena izmjena korisnika [[Special:Contributions/Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] ([[User talk:Edgar Allan Poe|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:Minorax|Minorax]] 41857110 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}}| }}" | {{#if:{{{ime|{{{naziv|}}}}}}|{{{ime|{{{naziv|}}}}}}|{{PAGENAMEBASE}}}}{{#if:{{{vremenski_raspon|}}}|<br /><small>Vremenski raspon: {{{vremenski_raspon}}}</small>}} |- {{#if:{{{slika|{{{image|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{slika|{{{image}}}}}}|size={{{slika_širina|{{{image_width|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{upright|1}}}|alt={{{slika_alt|{{{image_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{slika_opis|{{{image_caption|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{slika_opis}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{slika2|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{slika2}}}|size={{{slika2_širina|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{slika2_alt|}}}}} {{!}}- {{#if:{{{slika2_opis|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{slika2_opis}}} {{!}}- }} }} |- {{#if:{{{status|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Status zaštite]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align:center;" {{!}} {{#if:{{{status|}}}|<span style="text-align:center">{{#switch:{{{status}}} |SE|se|SIGURNI|Sigurni|sigurni={{StatusSigurni}} |dd|podaci|podatci|DD|PODACI|PODATCI|Podaci|Podatci={{StatusPodaci}} |LC|lc|LR/LC|LR/lc|lr/lc|LRLC|LRlc|lrlc={{StatusNiskaZabrinutost}} |LR/NT|LR/nt|lr/nt|LRNT|LRnt|lrnt|NT|nt={{StatusPotencijalnaUgroženost}} |VU|vu={{StatusOsjetljivi}} |EN|en={{StatusUgroženi}} [[Kategorija:Ugrožene vrste]] |CR|cr={{StatusKritično}} |EW|ew={{StatusIzumrliP}} [[Kategorija:Izumrle vrste]] |EX|ex|IZUMRLI|Izumrli|izumrli={{StatusIzumrli}} [[Kategorija:Izumrle vrste]] |NE|ne={{StatusNeodređen}} |tekst|Tekst|TEKST={{small|[[Status zaštite|Status&nbsp;zaštite:]] '''Vidi&nbsp;tekst'''}} |{{{status}}} }}</span> }} }} |- ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" | {{#if:{{{virus_grupa|{{{virus|}}}}}}|[[Klasifikacija virusa]]|{{#if:{{{ihnos|}}}|[[Klasifikacija ihnofosila]]|{{#if:{{{veterovata|}}}|[[Veterovata]]|[[Sistematika|Naučna klasifikacija]]}} }} }} {{#if: {{{klasifikacija_status|}}} | ({{{klasifikacija_status}}}) | }}{{#if:{{{uredi poveznicu|}}}|{{uredi sistemaiku|{{{parent|}}} | {{{uredi poveznicu}}} }} }} |- <!--{{#if:{{{parent|}}}| {{taxobox/{{#if:{{{virus|}}}|virus t|t}}axonomy|{{{parent}}}|{{{display_taxa|}}}|authority={{{authority|}}}|parent_authority={{{parent_authority|}}}|grandparent_authority={{{grandparent_authority|}}}|greatgrandparent_authority={{{greatgrandparent_authority|}}}|greatgreatgrandparent_authority={{{greatgreatgrandparent_authority|}}}|bold first={{#if:{{{species|}}}|link|bold}} }} }}--> {{#if:{{{virus_grupa|}}}| {{!}} Grupa: {{!}} {{#switch:{{{virus_grupa}}} |i=Grupa I <small>([[dsDNA virus|dsDNA]])</small> |ii=Grupa II <small>([[ssDNA virus|ssDNA]])</small> |iii=Grupa III <small>([[dsRNA virus|dsRNA]])</small> |iv=Grupa IV <small>([[(+)ssRNA virus|(+)ssRNA]])</small> |v=Grupa V <small>([[(-)ssRNA virus|(-)ssRNA]])</small> |vi=Grupa VI <small>([[ssRNA-RT virus|ssRNA-RT]])</small> |vii=Grupa VII <small>([[dsDNA-RT virus|dsDNA-RT]])</small> |{{{virus_grupa}}} }} }} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_naddomena|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_naddomena|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_naddomena_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{naddomena|}}}| {{!}} Naddomena: {{!}} {{{naddomena|}}}<br /><small>{{{naddomena_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_domena|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_domena|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_domena_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{domena|}}}| {{!}} Domena: {{!}} {{{domena|}}}<br /><small>{{{domena_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirano_superregnum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirano_superregnum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirano_superregnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superregnum|}}}| {{!}} Nadcarstvo: {{!}} {{{superregnum|}}}<br /><small>{{{superregnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirano_regnum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirano_regnum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirano_regnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{regnum|}}}| {{!}} Carstvo: {{!}} {{{regnum|}}}<br /><small>{{{regnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirano_subregnum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirano_subregnum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirano_subregnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subregnum|}}}| {{!}} Podcarstvo: {{!}} {{{subregnum|}}}<br /><small>{{{subregnum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_superdivisio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_superdivisio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_superdivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superdivisio|}}}| {{!}} Naddivizija: {{!}} {{{superdivisio|}}}<br /><small>{{{superdivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_superphylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_superphylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_superphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superphylum|}}}| {{!}} Natkoljeno: {{!}} {{{superphylum|}}}<br /><small>{{{superphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_divisio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_divisio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_divisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{divisio|}}}| {{!}} Divizija: {{!}} {{{divisio|}}}<br /><small>{{{divisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_phylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_phylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_phylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{phylum|}}}| {{!}} Koljeno: {{!}} {{{phylum|}}}<br /><small>{{{phylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_subdivisio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_subdivisio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_subdivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subdivisio|}}}| {{!}} Poddivizija: {{!}} {{{subdivisio|}}}<br /><small>{{{subdivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subphylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subphylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subphylum|}}}| {{!}} Potkoljeno: {{!}} {{{subphylum|}}}<br /><small>{{{subphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_infraphylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_infraphylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_infraphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{infraphylum|}}}| {{!}} Infrakoljeno: {{!}} {{{infraphylum|}}}<br /><small>{{{infraphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_microphylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_microphylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_microphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{microphylum|}}}| {{!}} Mikrokoljeno: {{!}} {{{microphylum|}}}<br /><small>{{{microphylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_nanophylum|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_nanophylum|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_nanophylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nanophylum|}}}| {{!}} Nanokoljeno: {{!}} {{{nanophylum|}}}<br /><small>{{{nanophylum_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_superclassis|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_superclassis|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_superclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superclassis|}}}| {{!}} Nadrazred: {{!}} {{{superclassis|}}}<br /><small>{{{superclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_classis|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_classis|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_classis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{classis|}}}| {{!}} Razred: {{!}} {{{classis|}}}<br /><small>{{{classis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subclassis|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subclassis|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subclassis|}}}| {{!}} Podrazred: {{!}} {{{subclassis|}}}<br /><small>{{{subclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_infraclassis|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_infraclassis|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_infraclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{infraclassis|}}}| {{!}} Infrarazred: {{!}} {{{infraclassis|}}}<br /><small>{{{infraclassis_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_magnordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_magnordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_magnordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{magnordo|}}}| {{!}} Velored: {{!}} {{{magnordo|}}}<br /><small>{{{magnordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_superordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_superordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_superordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superordo|}}}| {{!}} Nadred: {{!}} {{{superordo|}}}<br /><small>{{{superordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_ordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_ordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_ordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{ordo|}}}| {{!}} Red: {{!}} {{{ordo|}}}<br /><small>{{{ordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subordo|}}}| {{!}} Podred: {{!}} {{{subordo|}}}<br /><small>{{{subordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_infraordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_infraordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_infraordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{infraordo|}}}| {{!}} Infrared: {{!}} {{{infraordo|}}}<br /><small>{{{infraordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_parvordo|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_parvordo|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_parvordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{parvordo|}}}| {{!}} Pared: {{!}} {{{parvordo|}}}<br /><small>{{{parvordo_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_zoodivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{zoodivisio|}}}| {{!}} Divizija: {{!}} {{{zoodivisio|}}}<br /><small>{{{zoodivisio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_zoosectio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_zoosectio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_zoosectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{zoosectio|}}}| {{!}} Sekcija: {{!}} {{{zoosectio|}}}<br /><small>{{{zoosectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_zoosubsectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{zoosubsectio|}}}| {{!}} Podsekcija: {{!}} {{{zoosubsectio|}}}<br /><small>{{{zoosubsectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_superfamilia|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_superfamilia|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_superfamilia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{superfamilia|}}}| {{!}} Natporodica: {{!}} {{{superfamilia|}}}<br /><small>{{{superfamilia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_familia|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_familia|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_familia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{familia|}}}| {{!}} Porodica: {{!}} {{{familia|}}}<br /><small>{{{familia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_subfamilia|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_subfamilia|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_subfamilia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subfamilia|}}}| {{!}} Potporodica: {{!}} {{{subfamilia|}}}<br /><small>{{{subfamilia_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_supertribus|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_supertribus|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_supertribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{supertribus|}}}| {{!}} Nadtribus: {{!}} {{{supertribus|}}}<br /><small>{{{supertribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_tribus|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_tribus|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_tribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{tribus|}}}| {{!}} Tribus: {{!}} {{{tribus|}}}<br /><small>{{{tribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subtribus|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subtribus|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subtribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subtribus|}}}| {{!}} Podtribus: {{!}} {{{subtribus|}}}<br /><small>{{{subtribus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirano_alliance|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirano_alliance|}}}<br /><small>{{{nekategorizirano_alliance_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{alliance|}}}| {{!}} Srodstvo: {{!}} {{{alliance|}}}<br /><small>{{{alliance_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_genus|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_genus|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_genus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{genus|}}}| {{!}} Rod: {{!}} {{{genus|}}}<br /><small>{{{genus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subgenus|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subgenus|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subgenus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subgenus|}}}| {{!}} Podrod: {{!}} {{{subgenus|}}}<br /><small>{{{subgenus_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_sectio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_sectio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_sectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{sectio|}}}| {{!}} Sekcija: {{!}} {{{sectio|}}}<br /><small>{{{sectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_subsectio|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_subsectio|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_subsectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subsectio|}}}| {{!}} Podsekcija: {{!}} {{{subsectio|}}}<br /><small>{{{subsectio_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_series|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_series|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_series_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{series|}}}| {{!}} Niz: {{!}} {{{series|}}}<br /><small>{{{series_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_subseries|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_subseries|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_subseries_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subseries|}}}| {{!}} Podniz: {{!}} {{{subseries|}}}<br /><small>{{{subseries_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_species_skupina|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_species_skupina|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_species_skupina_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{species_skupina|}}}| {{!}} Skupina vrstā: {{!}} {{{species_skupina|}}}<br /><small>{{{species_skupina_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_species_podskupina_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{species_podskupina|}}}| {{!}} Podskupina vrstā: {{!}} {{{species_podskupina|}}}<br /><small>{{{species_podskupina_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_species_skup|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_species_skup|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_species_skup_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{species_skup|}}}| {{!}} Skup vrstā: {{!}} {{{species_skup|}}}<br /><small>{{{species_skup_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_species|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_species|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_species_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{species|}}}| {{!}} Vrsta: {{!}} {{{species|}}}<br /><small>{{{species_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirana_subspecies|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirana_subspecies|}}}<br /><small>{{{nekategorizirana_subspecies_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{subspecies|}}}| {{!}} Podvrsta: {{!}} {{{subspecies|}}}<br /><small>{{{subspecies_autorstvo|}}}</small>}} |- |-valign=top {{#if:{{{nekategorizirani_varijetet|}}}| {{!}} (nekategorizirano): {{!}} {{{nekategorizirani_varijetet|}}}<br /><small>{{{nekategorizirani_varijetet_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{varijetet|}}}| {{!}} Varijetet: {{!}} {{{varijetet|}}}<br /><small>{{{varijetet_autorstvo|}}}</small>}} |-valign=top {{#if:{{{forma|}}}| {{!}} Forma: {{!}} {{{forma|}}}<br /><small>{{{forma_autorstvo|}}}</small>}} |- {{#if:{{{dvoimeno|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Binarna nomenklatura|Dvojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''<span class="binomial">{{{dvoimeno}}}</span>'''<br /><small>{{{dvoimeno_autorstvo|}}}</small> }} |- style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{#if:{{{troimeno|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center" {{!}} [[{{#switch:{{{regnum|}}}|[[Animalia]]|[[Animal]]ia|Animalia=Trinomen|[[Plantae]]|[[Plant]]ae|Plantae|[[Fungi]]|[[Gljive|Fungi]]|Fungi|[[Archaeplastida]]|Archaeplastida=Intraspecifično ime (botanika)|Trinomen}}|Trojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''<span class="trinomial">{{{troimeno}}}</span>'''<br /><small>{{{troimeno_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski_rod|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja|}}} }}"{{!}} [[Tipski rod]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski_rod}}}<br /><small>{{{tipski_rod_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski_ihnogenus|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja|}}} }}"{{!}} [[Tipski rod|Tipski ihnogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski_ihnogenus}}}<br /><small>{{{tipski_ihnogenus_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski oogenus|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja|}}} }}"{{!}} [[Tipski rod|Tipski oogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski oogenus}}}<br /><small>{{{ipski oogenus_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipska_vrsta|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipska_vrsta}}}<br /><small>{{{tipska_vrsta_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski_ihnospecies|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski ihnospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski_ihnospecies}}}<br /><small>{{{tipski_ihnospecies_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski_oospecies|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski oospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski_oospecies}}}<br /><small>{{{tipski_oospecies_autorstvo|}}}</small> }} |- {{#if:{{{tipski_soj|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Tipski soj]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{tipski_soj}}} }} |- {{#if:{{{podjela|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} {{{podjela_kategorije}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{podjela|}}} }} |- {{#if:{{{moguća_podjela|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} {{{moguća_podjela_kategorije}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{moguća_podjela|}}} }} |- {{#if:{{{raznolikost|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Bioraznolikost|Raznolikost]]{{{raznolikost_ref|}}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns: 0}} | <!--[[Category:Articles using diversity taxobox]]--> | }} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{raznolikost_link|}}}|[[{{{raznolikost_link|}}}|{{{raznolikost|}}}]]|{{{raznolikost|}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{karta_raspon|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{karta_raspon}}}|size={{{karta_raspon_širina|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{karta_raspon_alt|}}}}} {{!}}- {{#if:{{{karta_raspon_opis|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{karta_raspon_opis}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{dvoimeno2|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{dvoimeno2}}}'''<br /><small>{{{dvoimeno2_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{troimeno2|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{troimeno2}}}'''<br /><small>{{{troimeno2_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{karta_raspon2|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{karta_raspon2}}}|size={{{karta_raspon2_širina|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{karta_raspon2_alt|}}}}} {{!}}- {{#if:{{{karta_raspon2_opis|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{karta_raspon2_opis}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{dvoimeno3|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{dvoimeno3}}}'''<br /><small>{{{dvoimeno3_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{troimeno3|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{troimeno3}}}'''<br /><small>{{{troimeno3_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{karta_raspon3|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{karta_raspon3}}}|size={{{karta_raspon3_širina|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{karta_raspon3_alt|}}}}} {{!}}- {{#if:{{{karta_raspon3_opis|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{karta_raspon3_opis}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{dvoimeno4|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{dvoimeno4}}}'''<br /><small>{{{dvoimeno4_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{troimeno4|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{troimeno4}}}'''<br /><small>{{{troimeno4_autorstvo|}}}</small> {{!}}- }} {{#if:{{{karta_raspon4|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{karta_raspon4}}}|size={{{karta_raspon4_širina|}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{karta_raspon4_alt|}}}}} {{!}}- {{#if:{{{karta_raspon4_opis|}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{karta_raspon4_opis}}} }} }} |- {{#if:{{{sinonimi|}}}| ! colspan=2 style="text-align: center{{#if:{{{boja|}}}|{{;}} background-color{{COLON}} {{{boja}}} }}" {{!}} [[Sinonim (taksonomija)|Sinonimi]]{{{sinonimi_ref|}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{sinonimi}}} {{!}}- }} {{#if:{{{dno|}}}| {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{dno}}} {{!}}- }} |}</includeonly><noinclude> ==Kod== <pre style="overflow:auto"> {{Taksokvir | boja = | ime = | status = | vremenski_raspon = | slika = | slika_širina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_opis_poz = | slika2 = | slika2_širina = | slika2_alt = | slika2_opis = | klasifikacija_status = | virus_grupa = | nekategorizirana_naddomena = | nekategorizirana_naddomena_autorstvo = | naddomena = | naddomena_autorstvo = | domena = | domena_autorstvo = | superregnum = | superregnum_autorstvo = | nekategorizirano_regnum = | nekategorizirano_regnum_autorstvo = | regnum = | regnum_autorstvo = | subregnum = | subregnum_autorstvo = | superdivisio = | superdivisio_autorstvo = | superphylum = | superphylum_autorstvo = | nekategorizirana_divisio = | nekategorizirana_divisio_autorstvo = | divisio = | divisio_autorstvo = | nekategorizirani_phylum = | nekategorizirani_phylum_autorstvo = | phylum = | phylum_autorstvo = | subdivisio = | subdivisio_autorstvo = | subphylum = | subphylum_autorstvo = | infraphylum = | infraphylum_autorstvo = | microphylum = | microphylum_autorstvo = | nanophylum = | nanophylum_autorstvo = | superclassis = | superclassis_autorstvo = | nekategorizirani_classis = | nekategorizirani_classis_autorstvo = | classis = | classis_autorstvo = | nekategorizirani_subclassis = | nekategorizirani_subclassis_autorstvo = | subclassis = | subclassis_autorstvo = | nekategorizirani_infraclassis = | nekategorizirani_infraclassis_autorstvo = | infraclassis = | infraclassis_autorstvo = | magnordo = | magnordo_autorstvo = | superordo = | superordo_autorstvo = | nekategorizirani_ordo = | nekategorizirani_ordo_autorstvo = | ordo = | ordo_autorstvo = | subordo = | subordo_autorstvo = | infraordo = | infraordo_autorstvo = | parvordo = | parvordo_autorstvo = | zoodivisio = | zoodivisio_autorstvo = | zoosectio = | zoosectio_autorstvo = | zoosubsectio = | zoosubsectio_autorstvo = | nekategorizirana_superfamilia = | nekategorizirana_superfamilia_autorstvo = | superfamilia = | superfamilia_autorstvo = | familia = | familia_autorstvo = | subfamilia = | subfamilia_autorstvo = | supertribus = | supertribus_autorstvo = | nekategorizirani_tribus = | nekategorizirani_tribus_autorstvo = | tribus = | tribus_autorstvo = | subtribus = | subtribus_autorstvo = | alliance = | alliance_autorstvo = | nekategorizirani_genus = | nekategorizirani_genus_autorstvo = | genus = | genus_autorstvo = | subgenus = | subgenus_autorstvo = | sectio = | sectio_autorstvo = | subsectio = | subsectio_autorstvo = | series = | series_autorstvo = | subseries = | subseries_autorstvo = | species_skupina = | species_skupina_autorstvo = | species_podskupina = | species_podskupina_autorstvo = | species_skup = | species_skup_autorstvo = | species = | species_autorstvo = | subspecies = | subspecies_autorstvo = | varijetet = | varijetet_autorstvo = | forma = | forma_autorstvo = | raznolikost_ref = | raznolikost = | raznolikost_link = | dvoimeno = | dvoimeno_autorstvo = | troimeno = | troimeno_autorstvo = | tipska_vrsta = | tipska_vrsta_autorstvo = | podjela = | podjela_kategorije = | tipski_soj = | karta_raspon = | karta_raspon_širina = | karta_raspon_alt = | karta_raspon_opis = | dvoimeno2 = | dvoimeno2_autorstvo = | karta_raspon2 = | karta_raspon2_širina = | karta_raspon2_alt = | karta_raspon2_opis = | dvoimeno3 = | dvoimeno3_autorstvo = | karta_raspon3 = | karta_raspon3_širina = | karta_raspon3_alt = | karta_raspon3_opis = | dvoimeno4 = | dvoimeno4_autorstvo = | karta_raspon4 = | karta_raspon4_širina = | karta_raspon4_alt = | karta_raspon4_opis = | sinonimi_ref = | sinonimi = }} </pre> ==Boje== {| class="wikitable" |- ! style="background:#EBEBD2" | [[Animal]]ia || #EBEBD2 |- ! style="background:#B4FAB4" | [[Archaeplastida]] || #B4FAB4 |- ! style="background:#91FAFA" | [[Fungi]] || #91FAFA |- ! style="background:#C8FA50" | [[Chromalveolate|Chromalveolata]] || #C8FA50 |- ! style="background:#EEEBC3" | [[Choanozoa]] || #EEEBC3 |- ! style="background:#F0E6F0" | [[Rhizaria]] || #F0E6F0 |- ! style="background:#FAFA64" | [[Excavata]] || #FAFA64 |- ! style="background:#AAFACD" | [[Amoebozoa]] || #AAFACD |- ! style="background:#DCEBF5" | [[Bakterije]] || #DCEBF5 |- ! style="background:#C3F5FA" | [[Archaea]] || #C3F5FA |- ! style="background:#FAFABE" | [[Virus]]i || #FAFABE |- ! style="background:#FAF0E6" | ''[[incertae sedis]]'' || #FAF0E6 |- ! style="background:#D7F0D2" | [[Ichnotaxa]] || #D7F0D2 |- ! style="#FAFADC" | [[Ootaxa]] || #FAFADC |} == O ovom predlošku == Ovaj predložak postavlja taksokvir (hrvatsku inačicu [http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Taxobox ''Taxoboxa'']). Iako je implementacija složen postupak, predložak je jednostavan za upotrebu. Za objašnjenje vidi članak o [[Wikipedia:Korištenje taksokvira|uređivanju taksokvira]]. {{infookvir za predložak | kat = Živi svijet | podkat = DA (za iznimke, vidi upute za od. predl.) | upute = [[Wikipedia:Korištenje taksokvira]] }} [[Kategorija:Biološki šabloni]] [[Kategorija:Infokutije]] </noinclude> 02xg9q7033933fv59bm11225mllr2zm 0 12728 42579039 42247704 2026-04-06T23:14:51Z Inokosni organ 160059 42579039 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = | slika = Herman Melville profile.jpg | širina_slike = | opis = Herman Melville | datum_rođenja = {{Birth date and age|1819|08|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Flag of the United States (1819–1820).svg|22px|border]] [[New York]] | datum_smrti = {{death date and age|1891|09|28|1819|08|1|df=y}} | mjesto_smrti = [[Datoteka:Flag of the United States (1891–1896).svg|22px|border]] [[New York]] | zanimanje = | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | nacionalnost = [[Amerikanci (nacija)|Amerikanac]] | žanr = [[roman]] | pokret = [[Romantizam]] | znamenita_djela = <div> * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) </div> | uticaj_od= | uticaj_na = | potpis= Herman Melville signature.svg }} '''Herman Melville''' ([[New York]], [[1. augusta]] [[1819.]] – [[28. septembra]] [[1891.]]), [[Amerikanci (nacija)|američki]] [[Roman|romanopisac]], pripovjedač i pjesnik. == Biografija == Zbog rane očeve smrti napušta redovno školovanje i nakon nekoliko neuspjelih uposlenja zapošljava se 1839. kao brodski mali na trgovačkome brodu. Melvilleova rana literatura, koju je apsorbirao kao autodidakt, uključuje [[William Shakespeare|Shakespearea]], [[Biblija|Bibliju]] autorizirane verzije (Biblija kralja Jakova), te sedamnaestostoljetne misaone autore kao što su sir Thomas Browne i Robert Burton. Godine 1841. postao je članom posade kitolovca, ali ga je napustio prije ugovornog roka te je zajedno s još jednim članom posade doživio niz avanturističkih zgoda na jednome od Marquiških otoka. To mu je poslužilo kao predložak za književni prvijenac s putopisno-antropološkom tematikom, "Taipi", 1846, u kojem daje spoj prikaza egzotičnih običaja polinežanske zajednice i poluautobiografskih pustolovina. "Omoo" (1847.), je tematski nastavak Taipija, s naglaskom na uništavanju domorodačke polinežanske zajednice zapadnjačkim tehnološkim i ideološkim osvajanjem. Ostala djela uključuju "Mardi" (1849.), pustolovnu romansu i "Bijela jakna" (1850.), realistički prikaz života na američkoj fregati. No, sva ta djela su danas rijetko čitana i ne pobuđuju interes osim kod specijalista posvećenih Melvilleu ili američkoj književnosti. == Djela == * ''[[Typee|Taipi]]'' (1846.) * ''[[Omoo]]'' (1847.) * ''[[Mardi]]'' (1849.) * ''[[Redburn]]'' (1849.) * ''[[White-Jacket|Mornar u bijelom haljetku]]'' (1850.) * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) * ''[[Pierre or The Ambiguities|Pierre ili Dvosmislenosti]]'' (1852.) * ''[[Isle of the Cross|Otok križa]]'' (1853.) * ''[[Bartleby the Scrivener|Pisar Bartleby]]'' (1853.) * ''[[The Encantadas, or Enchanted Isles|Encantadas ili Začarani otoci]]'' (1854) * ''[[Benito Cereno]]'' (1855.) * ''[[Israel Potter]]'' (1855.) * ''[[The Confidence-Man|Sljepar ]]'' (1857.) * ''[[Battle-Pieces and Aspects of the War]]'' (1866.) * ''[[Clarel]]'' (1876.) * ''[[John Marr and Other Sailors|John Marr i drugi mornari]]'' (1888.) * ''[[Timoleon (Melville)|Timoleon]]'' (1891) (poetry collection) * ''[[Billy Budd|Billy Budd]]'' (1891/1924){{efn|1891. nedovršeno, objavljeno posthumno 1924., autoritativno izdanje 1962.}} === Moby-Dick === Pravi Melville, auktor djela mitske snage, izranja u "romanci", ili vizionarnom spoju romana i anatomije (ekscentričnoga proznoga žanra njegovanoga u engleskoj književnosti 17. stoljeća, napose kod Melvilleovih omiljenih pisaca Roberta Burtona, sir Thomasa Brownea i Isaaca Waltona), "Moby-Dick ili Bijeli kit" ([[1851]].). To djelo, posvećeno [[Nathaniel Hawthorne|Nathanielu Hawthorneu]], obuhvaća više razina: realističko-pripovijednu i tehničko-opisnu, simboličku i mitsku. Pojednostavljeno, moglo bi se reći da je radnja romana lov na bijeloga kita Moby Dicka, a glavni ljudski protagonist kapetan Ahab, te da je scena zbivanja postavljena tako da lov, sukob i propast uključuju cijeli univerzum- ispričano kroz usta jedinoga preživjeloga člana posade, Ishmaela. Kasnija je kritika ustanovila da je, uza svu različitost u duhovnom miljeu, Melville jedini devetnaestostoljetni romanopisac, uz [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskog]], kojemu je spiritualna dimenzija djela dominantna i kojega je središnji opus utjelovljenje pjesničke metafizike s centralnim temama opstojnosti Zla i smislenosti univerzuma promatranoga u kategorijama teodiceje. No, dok je ruski autor tvorac uzbudljivih likova koji utjelovljuju veličajnost života, i to u vizuri kršćanskoga mita, Melville ostvaruje snažne dramsko-pjesničke slike izuzetno bogatoga arhaiziranoga jezika, no, bez psihološke obradbe (za što i nije bio zainteresiran) ili nijansi u razvijanju međuljudskih odnosa. Tema "Moby Dicka" je sukob Dobra i Zla, ili dvaju nepomirljivih Zala (Ahab i Moby Dick), no intenzitet te "romance" i njen utjecaj potječu najviše iz poetskoga zamaha i filozofema visoke retorike integrirane u djelo koje je više nalik drevnim spjevovima nego romanu bilo kojega razdoblja. Također, piščev svjetonazor u tom je djelu, kao i kasnijima, rastrgan između [[Kalvinizam|kalvinističkoga]] protestantizma, manihejsko-gnostičkih i [[ateizam|ateističkih]] vidozora. Roman "Moby-Dick" smatra se najboljim u kanonu američke književnosti XIX. stoljeća. === Kasnija djela === Zbog neodgovarajuće recepcije čitateljstva koje je očekivalo avanturistički roman, a u "Moby-Dicku" dobilo neobičnu mitsku dramu pomiješanih žanrova piščeva je karijera krenula silaznom putanjom. Sljedeći roman "Pierre ili dvoznačnosti" (1852.) neuspio je pokušaj problematiziranja provokativne teme incesta. Melville je u idućem razdoblju objavio još nekoliko pripovjednih proza, među kojima se ističu povijesni roman "Israel Potter" (1855.) s temom iz američke revolucije; priče "The Piazza Tales" (1856.), nazvane po trijemu piščeve farme, s ponajboljim pripovijestima "Pisar Bartleby", protoegzistencijalističkom pričom o otuđenju i putu u ludilo njujorškoga činovnika, koja očito puno duguje [[Charles Dickens|Dickensu]], no suvremenoga čitatelja asocira više na [[Nikolaj Vasiljevič Gogolj|Gogolja]] i Dostojevskog; te "Benito Cereno", prozom koja problematizira rasne odnose. Godine [[1857]]. objavljuje alegorijski roman "Sljepar", o prijevarama i ljudskoj naivnosti. Melvilleov neuspjeh kod čitateljstva pojačava i autorovu osobnu krizu (sukob vjerovanja i nevjere, što je rezultiralo nekim oblikom živčanoga sloma), te pisac traži duhovnu okrjepu u putu u Svetu zemlju i [[Evropa|Evropu]], što rezultira filozofskom poemom "Clarel", objavljenom u privatnoj nakladi 1876. Nedovršena je ostala dulja pripovijest (ili kraći roman) "Billy Budd" (objavljena tek [[1924]].) - posljednja manifestacija Melvilleova mitotvoračkoga genija, u kojoj je evocirana pobuna na britanskom brodu u doba Napoleonskih ratova; sotonski lik Claggarta, bogootački kapetana Verea, i kristoliki Billya Budda, osim što iniciraju mnoštvo alegorijskih interpretacija, testamentarni su ostvaraj američkoga pisca za koga do konca nije jasno je li našao utjehu u prihvaćanju kršćanstva ili se pomirio sa sudbinom bez ikakve religijske vjere. Nakon I. svjetskoga rata naglo se javilo zanimanje za "Moby Dicka ", ubrzo i za ostala djela, pa Melville od zaboravljena pisca postao središnjim američkim prozaikom 19. stoljeća. Na hrvatskosrpski je do sada (2005.) prevedena većina najpoznatijih Melvilleovih djela (Moby Dick, Taipi, Sljepar, Bartleby), osim Billy Budda. == Napomene == {{notelist}} == Vanjske veze == * [http://www.melville.org/ Melvilleova djela na engleskom] {{Commonscat}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1819|1891|Melville, Hermann]] [[Kategorija:Američki pisci]] 21rekfbpjo5j01nfdodfqq137k2wmss 42579040 42579039 2026-04-06T23:15:23Z Inokosni organ 160059 42579040 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = | slika = Herman Melville profile.jpg | širina_slike = | opis = Herman Melville | datum_rođenja = {{Birth date and age|1819|08|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Flag of the United States (1819–1820).svg|22px|border]] [[New York]] | datum_smrti = {{death date and age|1891|09|28|1819|08|1|df=y}} | mjesto_smrti = [[Datoteka:Flag of the United States (1891–1896).svg|22px|border]] [[New York]] | zanimanje = | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | nacionalnost = [[Amerikanci (nacija)|Amerikanac]] | žanr = [[roman]] | pokret = [[Romantizam]] | znamenita_djela = <div> * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) </div> | uticaj_od= | uticaj_na = | potpis= Herman Melville signature.svg }} '''Herman Melville''' ([[New York]], [[1. augusta]] [[1819.]] – [[28. septembra]] [[1891.]]), [[Amerikanci (nacija)|američki]] [[Roman|romanopisac]], pripovjedač i pjesnik. == Biografija == Zbog rane očeve smrti napušta redovno školovanje i nakon nekoliko neuspjelih uposlenja zapošljava se 1839. kao brodski mali na trgovačkome brodu. Melvilleova rana literatura, koju je apsorbirao kao autodidakt, uključuje [[William Shakespeare|Shakespearea]], [[Biblija|Bibliju]] autorizirane verzije (Biblija kralja Jakova), te sedamnaestostoljetne misaone autore kao što su sir Thomas Browne i Robert Burton. Godine 1841. postao je članom posade kitolovca, ali ga je napustio prije ugovornog roka te je zajedno s još jednim članom posade doživio niz avanturističkih zgoda na jednome od Marquiških otoka. To mu je poslužilo kao predložak za književni prvijenac s putopisno-antropološkom tematikom, "Taipi", 1846, u kojem daje spoj prikaza egzotičnih običaja polinežanske zajednice i poluautobiografskih pustolovina. "Omoo" (1847.), je tematski nastavak Taipija, s naglaskom na uništavanju domorodačke polinežanske zajednice zapadnjačkim tehnološkim i ideološkim osvajanjem. Ostala djela uključuju "Mardi" (1849.), pustolovnu romansu i "Bijela jakna" (1850.), realistički prikaz života na američkoj fregati. No, sva ta djela su danas rijetko čitana i ne pobuđuju interes osim kod specijalista posvećenih Melvilleu ili američkoj književnosti. == Djela == * ''[[Typee|Taipi]]'' (1846.) * ''[[Omoo]]'' (1847.) * ''[[Mardi]]'' (1849.) * ''[[Redburn]]'' (1849.) * ''[[White-Jacket|Mornar u bijelom haljetku]]'' (1850.) * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) * ''[[Pierre or The Ambiguities|Pierre ili Dvosmislenosti]]'' (1852.) * ''[[Isle of the Cross|Otok križa]]'' (1853.) * ''[[Bartleby the Scrivener|Pisar Bartleby]]'' (1853.) * ''[[The Encantadas, or Enchanted Isles|Encantadas ili Začarani otoci]]'' (1854) * ''[[Benito Cereno]]'' (1855.) * ''[[Israel Potter]]'' (1855.) * ''[[The Confidence-Man|Sljepar ]]'' (1857.) * ''[[Battle-Pieces and Aspects of the War]]'' (1866.) * ''[[Clarel]]'' (1876.) * ''[[John Marr and Other Sailors|John Marr i drugi mornari]]'' (1888.) * ''[[Timoleon (Melville)|Timoleon]]'' (1891) (poetry collection) * ''[[Billy Budd|Billy Budd]]'' (1891/1924){{efn|1891. nedovršeno, objavljeno posthumno 1924., autoritativno izdanje 1962.}} === Moby-Dick === Pravi Melville, auktor djela mitske snage, izranja u "romanci", ili vizionarnom spoju romana i anatomije (ekscentričnoga proznoga žanra njegovanoga u engleskoj književnosti 17. stoljeća, napose kod Melvilleovih omiljenih pisaca Roberta Burtona, sir Thomasa Brownea i Isaaca Waltona), "Moby-Dick ili Bijeli kit" ([[1851]].). To djelo, posvećeno [[Nathaniel Hawthorne|Nathanielu Hawthorneu]], obuhvaća više razina: realističko-pripovijednu i tehničko-opisnu, simboličku i mitsku. Pojednostavljeno, moglo bi se reći da je radnja romana lov na bijeloga kita Moby Dicka, a glavni ljudski protagonist kapetan Ahab, te da je scena zbivanja postavljena tako da lov, sukob i propast uključuju cijeli univerzum- ispričano kroz usta jedinoga preživjeloga člana posade, Ishmaela. Kasnija je kritika ustanovila da je, uza svu različitost u duhovnom miljeu, Melville jedini devetnaestostoljetni romanopisac, uz [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskog]], kojemu je spiritualna dimenzija djela dominantna i kojega je središnji opus utjelovljenje pjesničke metafizike s centralnim temama opstojnosti Zla i smislenosti univerzuma promatranoga u kategorijama teodiceje. No, dok je ruski autor tvorac uzbudljivih likova koji utjelovljuju veličajnost života, i to u vizuri kršćanskoga mita, Melville ostvaruje snažne dramsko-pjesničke slike izuzetno bogatoga arhaiziranoga jezika, no, bez psihološke obradbe (za što i nije bio zainteresiran) ili nijansi u razvijanju međuljudskih odnosa. Tema "Moby Dicka" je sukob Dobra i Zla, ili dvaju nepomirljivih Zala (Ahab i Moby Dick), no intenzitet te "romance" i njen utjecaj potječu najviše iz poetskoga zamaha i filozofema visoke retorike integrirane u djelo koje je više nalik drevnim spjevovima nego romanu bilo kojega razdoblja. Također, piščev svjetonazor u tom je djelu, kao i kasnijima, rastrgan između [[Kalvinizam|kalvinističkoga]] protestantizma, manihejsko-gnostičkih i [[ateizam|ateističkih]] vidozora. Roman "Moby-Dick" smatra se najboljim u kanonu američke književnosti XIX. stoljeća. === Kasnija djela === Zbog neodgovarajuće recepcije čitateljstva koje je očekivalo avanturistički roman, a u "Moby-Dicku" dobilo neobičnu mitsku dramu pomiješanih žanrova piščeva je karijera krenula silaznom putanjom. Sljedeći roman "Pierre ili dvoznačnosti" (1852.) neuspio je pokušaj problematiziranja provokativne teme incesta. Melville je u idućem razdoblju objavio još nekoliko pripovjednih proza, među kojima se ističu povijesni roman "Israel Potter" (1855.) s temom iz američke revolucije; priče "The Piazza Tales" (1856.), nazvane po trijemu piščeve farme, s ponajboljim pripovijestima "Pisar Bartleby", protoegzistencijalističkom pričom o otuđenju i putu u ludilo njujorškoga činovnika, koja očito puno duguje [[Charles Dickens|Dickensu]], no suvremenoga čitatelja asocira više na [[Nikolaj Vasiljevič Gogolj|Gogolja]] i Dostojevskog; te "Benito Cereno", prozom koja problematizira rasne odnose. Godine [[1857]]. objavljuje alegorijski roman "Sljepar", o prijevarama i ljudskoj naivnosti. Melvilleov neuspjeh kod čitateljstva pojačava i autorovu osobnu krizu (sukob vjerovanja i nevjere, što je rezultiralo nekim oblikom živčanoga sloma), te pisac traži duhovnu okrjepu u putu u Svetu zemlju i [[Evropa|Evropu]], što rezultira filozofskom poemom "Clarel", objavljenom u privatnoj nakladi 1876. Nedovršena je ostala dulja pripovijest (ili kraći roman) "Billy Budd" (objavljena tek [[1924]].) - posljednja manifestacija Melvilleova mitotvoračkoga genija, u kojoj je evocirana pobuna na britanskom brodu u doba Napoleonskih ratova; sotonski lik Claggarta, bogootački kapetana Verea, i kristoliki Billya Budda, osim što iniciraju mnoštvo alegorijskih interpretacija, testamentarni su ostvaraj američkoga pisca za koga do konca nije jasno je li našao utjehu u prihvaćanju kršćanstva ili se pomirio sa sudbinom bez ikakve religijske vjere. Nakon I. svjetskoga rata naglo se javilo zanimanje za "Moby Dicka ", ubrzo i za ostala djela, pa Melville od zaboravljena pisca postao središnjim američkim prozaikom 19. stoljeća. Na hrvatskosrpski je do sada (2005.) prevedena većina najpoznatijih Melvilleovih djela (Moby Dick, Taipi, Sljepar, Bartleby), osim Billy Budda. == Napomene == {{notelist}} == Vanjske veze == * [http://www.melville.org/ Melvilleova djela na engleskom] {{Commonscat}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1819|1891|Melville, Hermann}} [[Kategorija:Američki pisci]] st8vxahxi2298xeu6qymdqg6b334phm 42579041 42579040 2026-04-06T23:16:51Z Inokosni organ 160059 dodana kategorija [[:Kategorija:Herman Melville|Herman Melville]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42579041 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = | slika = Herman Melville profile.jpg | širina_slike = | opis = Herman Melville | datum_rođenja = {{Birth date and age|1819|08|1|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Datoteka:Flag of the United States (1819–1820).svg|22px|border]] [[New York]] | datum_smrti = {{death date and age|1891|09|28|1819|08|1|df=y}} | mjesto_smrti = [[Datoteka:Flag of the United States (1891–1896).svg|22px|border]] [[New York]] | zanimanje = | jezik = [[Engleski jezik|engleski]] | nacionalnost = [[Amerikanci (nacija)|Amerikanac]] | žanr = [[roman]] | pokret = [[Romantizam]] | znamenita_djela = <div> * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) </div> | uticaj_od= | uticaj_na = | potpis= Herman Melville signature.svg }} '''Herman Melville''' ([[New York]], [[1. augusta]] [[1819.]] – [[28. septembra]] [[1891.]]), [[Amerikanci (nacija)|američki]] [[Roman|romanopisac]], pripovjedač i pjesnik. == Biografija == Zbog rane očeve smrti napušta redovno školovanje i nakon nekoliko neuspjelih uposlenja zapošljava se 1839. kao brodski mali na trgovačkome brodu. Melvilleova rana literatura, koju je apsorbirao kao autodidakt, uključuje [[William Shakespeare|Shakespearea]], [[Biblija|Bibliju]] autorizirane verzije (Biblija kralja Jakova), te sedamnaestostoljetne misaone autore kao što su sir Thomas Browne i Robert Burton. Godine 1841. postao je članom posade kitolovca, ali ga je napustio prije ugovornog roka te je zajedno s još jednim članom posade doživio niz avanturističkih zgoda na jednome od Marquiških otoka. To mu je poslužilo kao predložak za književni prvijenac s putopisno-antropološkom tematikom, "Taipi", 1846, u kojem daje spoj prikaza egzotičnih običaja polinežanske zajednice i poluautobiografskih pustolovina. "Omoo" (1847.), je tematski nastavak Taipija, s naglaskom na uništavanju domorodačke polinežanske zajednice zapadnjačkim tehnološkim i ideološkim osvajanjem. Ostala djela uključuju "Mardi" (1849.), pustolovnu romansu i "Bijela jakna" (1850.), realistički prikaz života na američkoj fregati. No, sva ta djela su danas rijetko čitana i ne pobuđuju interes osim kod specijalista posvećenih Melvilleu ili američkoj književnosti. == Djela == * ''[[Typee|Taipi]]'' (1846.) * ''[[Omoo]]'' (1847.) * ''[[Mardi]]'' (1849.) * ''[[Redburn]]'' (1849.) * ''[[White-Jacket|Mornar u bijelom haljetku]]'' (1850.) * ''[[Moby-Dick|Moby Dick ili Bijeli kit]]'' (1851.) * ''[[Pierre or The Ambiguities|Pierre ili Dvosmislenosti]]'' (1852.) * ''[[Isle of the Cross|Otok križa]]'' (1853.) * ''[[Bartleby the Scrivener|Pisar Bartleby]]'' (1853.) * ''[[The Encantadas, or Enchanted Isles|Encantadas ili Začarani otoci]]'' (1854) * ''[[Benito Cereno]]'' (1855.) * ''[[Israel Potter]]'' (1855.) * ''[[The Confidence-Man|Sljepar ]]'' (1857.) * ''[[Battle-Pieces and Aspects of the War]]'' (1866.) * ''[[Clarel]]'' (1876.) * ''[[John Marr and Other Sailors|John Marr i drugi mornari]]'' (1888.) * ''[[Timoleon (Melville)|Timoleon]]'' (1891) (poetry collection) * ''[[Billy Budd|Billy Budd]]'' (1891/1924){{efn|1891. nedovršeno, objavljeno posthumno 1924., autoritativno izdanje 1962.}} === Moby-Dick === Pravi Melville, auktor djela mitske snage, izranja u "romanci", ili vizionarnom spoju romana i anatomije (ekscentričnoga proznoga žanra njegovanoga u engleskoj književnosti 17. stoljeća, napose kod Melvilleovih omiljenih pisaca Roberta Burtona, sir Thomasa Brownea i Isaaca Waltona), "Moby-Dick ili Bijeli kit" ([[1851]].). To djelo, posvećeno [[Nathaniel Hawthorne|Nathanielu Hawthorneu]], obuhvaća više razina: realističko-pripovijednu i tehničko-opisnu, simboličku i mitsku. Pojednostavljeno, moglo bi se reći da je radnja romana lov na bijeloga kita Moby Dicka, a glavni ljudski protagonist kapetan Ahab, te da je scena zbivanja postavljena tako da lov, sukob i propast uključuju cijeli univerzum- ispričano kroz usta jedinoga preživjeloga člana posade, Ishmaela. Kasnija je kritika ustanovila da je, uza svu različitost u duhovnom miljeu, Melville jedini devetnaestostoljetni romanopisac, uz [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskog]], kojemu je spiritualna dimenzija djela dominantna i kojega je središnji opus utjelovljenje pjesničke metafizike s centralnim temama opstojnosti Zla i smislenosti univerzuma promatranoga u kategorijama teodiceje. No, dok je ruski autor tvorac uzbudljivih likova koji utjelovljuju veličajnost života, i to u vizuri kršćanskoga mita, Melville ostvaruje snažne dramsko-pjesničke slike izuzetno bogatoga arhaiziranoga jezika, no, bez psihološke obradbe (za što i nije bio zainteresiran) ili nijansi u razvijanju međuljudskih odnosa. Tema "Moby Dicka" je sukob Dobra i Zla, ili dvaju nepomirljivih Zala (Ahab i Moby Dick), no intenzitet te "romance" i njen utjecaj potječu najviše iz poetskoga zamaha i filozofema visoke retorike integrirane u djelo koje je više nalik drevnim spjevovima nego romanu bilo kojega razdoblja. Također, piščev svjetonazor u tom je djelu, kao i kasnijima, rastrgan između [[Kalvinizam|kalvinističkoga]] protestantizma, manihejsko-gnostičkih i [[ateizam|ateističkih]] vidozora. Roman "Moby-Dick" smatra se najboljim u kanonu američke književnosti XIX. stoljeća. === Kasnija djela === Zbog neodgovarajuće recepcije čitateljstva koje je očekivalo avanturistički roman, a u "Moby-Dicku" dobilo neobičnu mitsku dramu pomiješanih žanrova piščeva je karijera krenula silaznom putanjom. Sljedeći roman "Pierre ili dvoznačnosti" (1852.) neuspio je pokušaj problematiziranja provokativne teme incesta. Melville je u idućem razdoblju objavio još nekoliko pripovjednih proza, među kojima se ističu povijesni roman "Israel Potter" (1855.) s temom iz američke revolucije; priče "The Piazza Tales" (1856.), nazvane po trijemu piščeve farme, s ponajboljim pripovijestima "Pisar Bartleby", protoegzistencijalističkom pričom o otuđenju i putu u ludilo njujorškoga činovnika, koja očito puno duguje [[Charles Dickens|Dickensu]], no suvremenoga čitatelja asocira više na [[Nikolaj Vasiljevič Gogolj|Gogolja]] i Dostojevskog; te "Benito Cereno", prozom koja problematizira rasne odnose. Godine [[1857]]. objavljuje alegorijski roman "Sljepar", o prijevarama i ljudskoj naivnosti. Melvilleov neuspjeh kod čitateljstva pojačava i autorovu osobnu krizu (sukob vjerovanja i nevjere, što je rezultiralo nekim oblikom živčanoga sloma), te pisac traži duhovnu okrjepu u putu u Svetu zemlju i [[Evropa|Evropu]], što rezultira filozofskom poemom "Clarel", objavljenom u privatnoj nakladi 1876. Nedovršena je ostala dulja pripovijest (ili kraći roman) "Billy Budd" (objavljena tek [[1924]].) - posljednja manifestacija Melvilleova mitotvoračkoga genija, u kojoj je evocirana pobuna na britanskom brodu u doba Napoleonskih ratova; sotonski lik Claggarta, bogootački kapetana Verea, i kristoliki Billya Budda, osim što iniciraju mnoštvo alegorijskih interpretacija, testamentarni su ostvaraj američkoga pisca za koga do konca nije jasno je li našao utjehu u prihvaćanju kršćanstva ili se pomirio sa sudbinom bez ikakve religijske vjere. Nakon I. svjetskoga rata naglo se javilo zanimanje za "Moby Dicka ", ubrzo i za ostala djela, pa Melville od zaboravljena pisca postao središnjim američkim prozaikom 19. stoljeća. Na hrvatskosrpski je do sada (2005.) prevedena većina najpoznatijih Melvilleovih djela (Moby Dick, Taipi, Sljepar, Bartleby), osim Billy Budda. == Napomene == {{notelist}} == Vanjske veze == * [http://www.melville.org/ Melvilleova djela na engleskom] {{Commonscat}} {{Normativna kontrola}} {{Životni vijek|1819|1891|Melville, Hermann}} [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:Herman Melville]] eopflw6gbitbwk8rxj45w5stlmu5oxn 0 16349 42579038 42575500 2026-04-06T23:01:13Z Alekol 2231 /* Jul/Juli/Srpanj */ 42579038 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje. * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine pol. i kult. vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: Nikola Radosavljević (39),iz sela [[Jabukovac (Negotin)|Jabukovac]] kod [[Negotin]]a, hicima iz lovačke puške ubio devet a teško ranio dve osobe u svom selu. Posle zločina, pokušao samoubistvo ali je sprečen i uhapšen. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. === Avgust/Kolovoz === [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|250px|[[Kornati]]]] * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorje [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu. * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo preko 510 osoba. * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - [[Hrvatska]] takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na [[Svjetsko prvenstvo u atletici|Svetskom prvenstvu]] u [[Osaka|Osaki]]. * [[3. 9.]] - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]], ostaci pronađeni sledeće godine. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - U Rusiji testirano [[termobarično oružje]] (vakuumska bomba) nazvana "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. * [[14. 9.]] - [[Viktor Zubkov]] novi premijer [[Rusija|Rusije]] (do 2008). * 14. 9. - Velike poplave u zapadnoj i istočnoj Africi, 250 mrtvih. * [[16. 9.]] - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] ostaje najjača stranka. * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]] nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: najviše glasova pojedinačno za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane pohapsila. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]] (proglašen tri dana kasnije) - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012.). [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]]. * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[7. 11.]] - Nakon više od četiri i po godine od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] (nezavisan) izabran za predsednika Slovenije (mandat od 23. decembra), protivkandidat bio [[Lojze Peterle]]. * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Na parlamentarnim izborima na [[Kosovo|Kosovu]] je pobijedila [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]]. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću [[desnica|desničarsku]] koaliciju premijera [[John Howard|Johna Howarda]]. * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Na parlamentarnim izborima u [[Rusija|Rusiji]] ubjedljivu pobjedu odnijela [[Jedinstvena Rusija]] predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 mrtvi od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je "[[Osoba godine (Time)]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] 8965vbauguowud3aqafxdnl06qgq1s4 0 17570 42578965 42577717 2026-04-06T13:13:33Z Manxeves 313281 /* Historijski izvori */ 42578965 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa |grupa=Vlasi |slika=[[Datoteka:Iabucovat.jpg|300px]] |populacija=40.000 (prema popisu iz 2002. godine) |regioni=istočna [[Srbija]] |jezici=[[vlaški jezik (Srbija)|vlaški]]|religije=uglavnom [[pravoslavlje]] }} '''Vlasi''' je naziv za vlahofono autohtono stanovništvo u istočnoj [[Srbija|Srbiji]] koja živi na području između [[Velika Morava|Morave]], [[Timok]]a i [[Dunav]]a na teritoriji četiri okruga: [[Borski okrug|Borski]], [[Braničevski okrug|Braničevski]], [[Zaječarski okrug|Zaječarski]] i [[Pomoravski okrug|Pomoravski]]. U manjem broju naseljavaju i [[Podunavski okrug|Podunavski]], [[Nišavski okrug|Nišavski]] i [[Rasinski okrug|Rasinski]]. U pogledu konfesije, Vlasi pripadaju [[pravoslavlje|pravoslavnoj]] veroispovesti i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, ali su se u njihovom verskom i obrednom životu do danas zadržali u znatnoj svežini mnogi prehrišćanski, indoevropski i paleobalkansi elementi. Vlasi nisu kompaktni u etničkom smislu, već se dele na više grupa, među kojima su tri osnovne: [[Carani]], na istoku, oko Kladova, Negotina i Zaječara, [[Ungurjani]] na zapadu u Homolju, Zviždu, Stigu, Braničevu, Mlavu, Resavi i okolini Ćuprije, i [[Munćani]] u sredini, naseljavaju slivove Porečke i Crne Reke. Zasebnu grupu Vlaha čine [[Bufani]] u Majdanpeku. Vlasi govore [[Vlaški jezik|vlaškim jezikom]], koji predstavlja provincijske dijalekte rumunskog jezika, sa znatnim fondom reči slovenskog porekla<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0&pg=RA1-PA35&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref>. Ungurjani govore banatskim dijalektom, Carani muntenskim dijalektom, dok je područje Munćana, u lingvističkom smislu, limitrofni govorni areal.<ref>{{Cite web |title=Linguistischer Atlas des dacorumänischen Sprachgebietes |url=https://www.europeana.eu/de/item/9200456/handle_123456789_54079?lang |access-date=2026-04-04 |website=www.europeana.eu |language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web |title=Atlasul lingvistic român. Graiurile dintre Morava, Dunăre și Timoc |url=https://ebib.inst-puscariu.ro/atlasullingvisticroman-timoc.html}}</ref> Prema podacima sa popisa stanovništva iz [[2002]]. godine, u Srbiji živi 40.054 Vlaha. U [[Bugarska|Bugarskoj]] takođe živi oko 10.500 etničkih Vlaha, koji su srodni Vlasima u Srbiji, tačnije rečeno Krajinsko timočkim Vlasima. Vlasi su predstaljeni preko Nacionalnog saveta vlaške nacionalne manjine. == Poreklo vlaške populacije == [[Датотека:S. Srbija.pdf|мини|десно|250п|Географско порекло становништва Краљевине Србије крајем 19. и почетком 20. века]] Na Balkanskom poluostrvu, u srednjovekovnim feudalnim državama, vršena je asimilacija starijeg preslovenskog - na zapadu ilirskog, na istoku dako-tračkog romanizovanog stanovništva - koje je vremenom, u tadašnjim društveno-ekonomskim uslovima, preraslo od etničkih Vlaha u posebnu socijalnu grupu slovenskih stočara vlaha, nastanjenih u već stalnim, uglavnom planinskim naseljima. S obzirom na nejednake društveno-ekonomske uslove u raznim krajevima Balkana, što je bilo naročito karakteristično kako za srpski tako i za kasniji turski feudalizam, ovaj proces nije morao biti svuda podjednak, niti je svuda bio završen. U severnim krajevima Srbije, gde srpski feudalizam nikada nije imao državotvorne centre koji bi uticali na sveukupni kulturni razvoj, ovaj proces se nastavio i u doba turskog feudalizma. Kako u njemu egzistiraju autonomne teritorije sa samoupravom mesnog stanovništva, koje direktno potpadaju pod sultanovu vlast, za još primitivno vlaško stanovništvo, koje turska vlast zatiče na njegovoj asimilacijonoj etničkoj granici, takve autonomne oblasti imaju naročitu važnost: u službi je sultanovoj i kao takvo ima specifične dužnosti (martolozi, vojnici), i znatna prava. O položaju ovog stanovništva u istočnoj Srbiji, pored istorijskih podataka, postoji još i danas živa tradicija. S obzirom na činjenicu da se oblast istočne Srbije nalazi u blizini takozvanog severnog balkanskog etničkog romanskog jezgra, proces potpunog vlaškog etničkog izjednačavanja sa srpskim stanovništvom bivao je usporen kasnijim doseljavanjem svežeg stanovništva romanskog govora (Ungureani, Carani), tokom XVII, XVIII i XIX veka, sa severa, a moguće i s juga, naročito u prvim decenijama turske vladavine. Osim toga, se i geografski i kulturno vezuje za karpatski region, kome je jedna od osnovnih karakteristika upravo stanovništvo, koje po genezi delimično svakako vodi poreklo još iz veoma rane trako-dačko-slovenske simbioze. U tom području za celokupno karpatsko stanovništvo Dunav nije bio prepreka za preseljavanje, što se vidi i iz novijih srpskih arhivskih podataka. Prema tome, kako je istočna Srbija integralni deo tog širokog geografskog i kulturnog područja, to bi i njeno današnje vlaško stanovništvo, kao i deo srpskog (starinci), u stvari bilo, u najširem smislu reči, starinačko, s tom razlikom što se ono, seljakajući se i unutar te oblasti i u pojedine uže njene regione, naseljavalo u raznim vremenskim periodima. Znači, naseljavanje Vlaha u istočnu Srbiju predstavljalo bi unutrašnje kretanje stanovništva u okviru šireg karpatsko-balkanskog područja, uslovljeno istorijskim prilikama.<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3&pg=RA1-PA38&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref> == Historijski izvori == Još dvadesetih godina ovog veka izašao je holandski slavista van Vejk (van Wijk) s teorijom o tome da su u ranom srednjem veku Srbi od Bugara bili odvojeni pojasom u kojem je živelo rumunsko stanovništvo. Tek docnije, kad su Rumuni delom odlutali u druge krajeve, a delom podlegli asimilaciji, došle su u neposredan dodir zapadna i istočna grana Južnih Slovena. Ovo gledanje savršeno harmonira sa nalazima lingvističke geografije koja je, kao što smo videli, konstatovala (tek mnogo posle van Vejka) veoma jaku koncentraciju izoglosa duž demarkacione linije između dvaju velikih blokova južnoslovenskog etnikuma.<ref>{{Cite book |last=Ивић |first=Павле |date=1971 |title=Српски народ и његов jезик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D0%B8_%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2_j/EKtiAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%88%D0%BE%D1%88%20%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0&dq=%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%20%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%9B%20%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%B8%20%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA&printsec=frontcover |publisher=Српска књижевна задруга |language=sr}}</ref> Od ušća Timoka preko istočnih podnožja planina duž srpsko bugarske granice do Osogova, pa dalje do Ovčeg Polja i južno od Tetova, nalazi se jedan snop izoglosa koji bi morao biti star bar hiljadu godina.<ref>{{Cite book |last=Живковић |first=Тибор |date=2000 |title=Словени и Ромеји |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B8_%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8/lxYUAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%9E%D0%B4%20%D1%83%D1%88%D1%9B%D0%B0%20%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D0%B0&dq=%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8&printsec=frontcover |publisher=Историјски институт САНУ |isbn=978-86-7743-022-1 |language=sr}}</ref> Gore pomenuti romanski pojas ranije deo Mezije, u IX v. je deo oblasti Morava dok je u XI veku deo vizantijske teme Bugarska. * Iz kodeksa svetogorskog manastira Sv. Pantelejmona, stoji između ostalog, i sledeće: "oni koji su živeli oko Dunava — Bugari, Moravi (Srbi i Vlasi) i Sloveni Ilirije behu najzad prosvetljeni svetim krštenjem tokom IX v. [864. godina] za vreme avtokratora Mihaila i slavnog patrijarha Fotija".<ref>{{Cite book |last=umetnosti) |first=Vizantološki institut (Srpska akademija nauka i |date=1997 |title=Ομορφοκκλησια : οι τοιχογραφιες του ναου του Αγιου Γεωργιου κοντα στην Καστορια |url=https://www.google.rs/books/edition/%CE%9F%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%BF%CE%BA%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%BF%CE%B9_%CF%84%CE%BF%CE%B9%CF%87/4UtoAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |publisher=Naučno delo |isbn=978-86-83883-13-4 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite book |date=1912 |title=Neos Hellēnomnēmōn |url=https://www.google.rs/books/edition/Neos_Hell%C4%93nomn%C4%93m%C5%8Dn/u6hJAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%CE%94%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%BD%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%B9 |publisher=B. Grʹegoriadès |language=el}}</ref> * Vasilije II Bugaroubica, 1020. godine osniva zasebnu episkopiju za Vlahe sa sedištem u Vranju, koja je bila pod jurisdikcijom Ohridske arhiepiskopije. U hrisovulji se, naime, među ostalim čita: „isto tako, svi gradovi koji su bili zaboravljeni poveljom mojeg veličanstva biće ipak podvrgnuti vlasti istoga presvetog arhiepiskopa koji će pobirati porez od svih, pa i od Vlaha koji žive raspršeni po čitavoj Bugarskoj“.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2004 |title=Vlasi u historiografiji |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_u_historiografiji/aFs7AAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=isto%20tako,%20svi%20gradovi%20koji%20su%20bili%20%20zaboravljeni%20poveljom%20mojeg%20veli%C4%8Danstva%20bit%20%C4%87e%20ipak%20podvrgnuti%20vlasti%20istoga%20sakro%20sanktnog%20arhiepiskopa%20koji%20%C4%87e%20pobirati%20porez%20od%20svih%20pa%20i%20od%20Vlaha%20koji%20%C5%BEive%20raspr%C5%A1eni%20%20po%20%C4%8Ditavoj%20Bugarskoj%E2%80%9D&dq=zef%20mirdita%20vlasi%20u%20historiografiji&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski institut za povijest |isbn=978-953-6324-43-9 |language=hr}}</ref><ref>{{Cite book |last=Krumbacher |first=Karl |date=1893 |title=Byzantinische Zeitschrift |url=https://www.google.rs/books/edition/Byzantinische_Zeitschrift/jK1JAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CF%89%CE%BD |publisher=C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung |language=de}}</ref> * Vlahe u podunavlju pominje Ana Komnena u Aleksijadi kada su Kumani prešli Dunav oko 1094. godine.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Pudilus%20Blachorum&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref><ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=blachorum&pg=PA11&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Arapski geograf Al-Idrisi 1154 godine, celu oblast od reke Morave do reke Osam, koja obuhvata Pomoravlje i deo zapadne Bugarske, naziva: Getulija, to jest zemlja Geta ili Nomada, kako su ih sicilijanski trgovci nazivali. Stanovnici su bili Sloveni i Vlasi.<ref>{{Cite book |last=Perkovac |first=Joan i Vojko Sabljic |date=1855 |title=Neven: Zabavni i poucni list |url=https://www.google.rs/books/edition/Neven/ktmSjl1-hTgC?hl=sr&gbpv=1&dq=Cielu%20krajinu%20od%20rieke%20Morave%20do%20Osme,%20koja%20obsi%C5%BEe%20Pomoravje%20i%20%C4%8Dest%20zapadne%20Bugarske&pg=PA363&printsec=frontcover |last2=Sabljic |first2=Vojko |publisher=Narodna tiskarnica |language=hr}}</ref><ref>{{Cite news |title=Weltkarte des Idrisi vom Jahr 1154 n. Ch., Charta Rogeriana |url=https://www.loc.gov/resource/g3200.ct001903/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-04-04 |work=The Library of Congress |language=en|date=2025-06-15}}</ref> * Oslobođenje Bugarske od vizantijske vlasti. 1186. g. ustali su Bugari i Vlasi (Rumuni) pod vođstvom bojara Petra i Asena, koji su bili vlaškog porekla.<ref>{{Cite web |title=Историја средњег века I 30 — Викизворник, слободна библиотека |url=https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%9A%D0%B5%D0%B3_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_I_30#2._%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0,_%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B8_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_XI_%D0%B4%D0%BE_XV_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 |access-date=2026-04-04 |website=sr.wikisource.org |language=sr}}</ref> * Ansbert hroničar piše kako su krstaše: „u samoj velikoj bugarskoj šumi, u koju su ušli napredujući iz Braničeva 15. jula 1189. g., u zasede postavili Grke, Bugare, Srbe i Vlahe poluvarvare, kako bi ih iz skrivenih mesta napali otrovnim strelama a po naređenju Braničevskog duksa i Vizantijskog cara“.<ref>{{Cite book |last=Ansbertus |date=1827 |title=Historia de expeditione Friderici Imperatoris |url=https://www.google.rs/books/edition/Historia_de_expeditione_Friderici_Impera/JtcGAAAAcAAJ?hl=sr&gbpv=1&dq=silva%20longissima%20Bulgariae,%20quam%20idus%20Julii%20ab%20Brandiz&pg=PA29&printsec=frontcover |last2=Dobrovský |first2=Josef |publisher=Apud Cajetanum de Mayregg bibliopolam |language=la}}</ref> * Iz korespondencije pape Inoćentija III i kralja Kalojana 1204. g. saznajemo za spor koji Bugarska ima sa Ugarskom a reč je o zemlji Vlaška na samoj granici Ugarske i Bugarske.<ref>{{Cite book |last=Theiner |first=Augustin |date=1863 |title=Vetera monumenta Slavorum meridionalium historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita: Ab Innocentio PP. III. usque ad Paulum PP. III. 1198-1549 |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_Slavorum_meridionalium/XXtcAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=confinio%20Hungarie%20,%20Bulgarie%20,%20et%20Blachie%20relinquo&pg=PA30&printsec=frontcover |language=la}}</ref> * Gervazije od Tilberija 1214. g., opisujući isti prostor koji je pre njega Ansbert hroničar nazvao velika bugarska šuma, piše da: „Od razdvajanja Dunava pa sve do Konstantinopolja ima dvadeset i četiri dana hoda prema jugoistoku. Prvo se, naime, nailazi na bugarsku pustinju, koja je zemlja Vlaha (Vlaška).<ref>{{Cite book |last=Pauli |date=1885 |title=Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XII et XIII |url=https://www.google.rs/books/edition/Ex_rerum_Anglicarum_scriptoribus_saec_XI/gWODu-afMmkC?hl=sr&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=desertum%20Bulgarie%20est%20terra%20Blacti |publisher=Hahn |language=la}}</ref> * Vilijam od Rubruka, 1253. godine piše: „Da, i preko Dunava takođe, prema Konstantinopolju, Vlaška, koja je zemlja Asenova, i mala Bugarska sve do Slavonije, svi plaćaju danak Tatarima“.<ref>{{Cite book |last=Hakluyt |first=Richard |date=1809 |title=Collection of the Early Voyages, Travels, and Discoveries, of the English Nation |url=https://www.google.rs/books/edition/Collection_of_the_Early_Voyages_Travels/-Y4bRxqr0TMC?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=valakia |language=en}}</ref> * Drman i Kudelin su bila dvojica bugarskih plemića, tatarskog ili vlaškog porekla, koji su kao polunezavisni vladari upravljali Braničevom (Podunavljem) krajem 13. veka (1273−1291).<ref>{{Cite book |last=Grčić |first=Jovan |date=1887 |title=Stražilovo: list za zabavu, pouku i književnost |url=https://www.google.rs/books/edition/Stra%C5%BEilovo/KGFBDiqzkdIC?hl=sr-Latn&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%94%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%9A%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%20%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |language=sr}}</ref> * Iz pisma 1345. godine, koje je papa Kliment VI uputio ugarskom kralju Lajošu I, vidimo da su pojedini Vlasi, Ugraske, Transivanije, Vlaške i Sremske zemlje<ref>{{Cite book |last=Jović |first=Momir |date=1994 |title=Srbija i Rimokatolička crkva u srednjem veku |url=https://www.google.rs/books/edition/Srbija_i_Rimokatoli%C4%8Dka_crkva_u_srednjem/d8aQAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Ulterior%20Sirmia%201229&dq=Ulterior%20Sirmia%201229&printsec=frontcover |publisher=Bagdala |isbn=978-86-7087-104-5 |language=sr}}</ref>, prešli na katoličanstvo.<ref>{{Cite book |last=Theiner (O.C.) |first=Augustin |date=1859 |title=Vetera monumenta historica Hungariam sacram illustrantia: maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_historica_Hungariam_sac/3H9b0Cx-9_8C?hl=de&gbpv=1&dq=quod%20Olachi%20Romani%20commorantes%20in%20partibus%20Ungarie%20Transilvanis%20Ultralpinis%20et%20Sirmiis&pg=PA691&printsec=frontcover |publisher=Typis Vaticanis |language=la}}</ref> * U XIV. i XV. stoljeću nastaju važni emigracijski pokreti vlaškoga stanovništva s Kosova i oko Vardara prema sjeveru te se oni nastanjuju u dolini Timoka i Morave.67 Drugi, pak,  dio tog vlaškog elementa u isto doba ide prema Nišu i dolinom Nišave prodire sve do  Srednje Gore u Bugarskoj i zatim iz Sofije prema sjeverozapadu sve do srpske granice.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2009 |title=Vlasi--starobalkanski narod: od povijesne pojave do danas |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_starobalkanski_narod/5SkqAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=XIV%20vla%C5%A1kog&dq=Zef%20Mirdita.%20Vlasi-starobalkanski%20narod:%20od%20povijesne%20pojave%20do%20danas.%20Hrvatski%20Institut%20za%20povijest,%202009.%20str.%20230&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski Institut za povijest |isbn=978-953-6324-83-5 |language=hr}}</ref> * 1446. godine, papa Evgenije IV obaveštava sve vernike da u Moldaviji postoji brojna sekta husita, koji su svojim dogmama zarazili čak i jedan deo stanovnika Ugarske. Iz tog razloga, pontif imenuje Fabijana, vikara redovnika minorita iz Bosne, i njegove naslednike, za doživotne inkvizitore protiv jeretika u Moldaviji, Vlaškoj, Vlaškoj preko Dunava, Bugarskoj, Raškoj i Slavoniji.<ref>{{Cite book |last=Hurmuzaki |first=Ludoxiu de |date=1890 |title=Documente privitóre la Istoria Românilor |url=https://www.google.rs/books/edition/Documente_privit%C3%B3re_la_Istoria_Rom%C3%A2nil/Wm7B70J9hcoC?hl=de&gbpv=1&bsq=Moldavie,%20Walachie,%20Bollachie,%20Bulgarie,%20Rassiae%20necnon%20Sclavonie&printsec=frontcover |publisher=Teclu |language=la}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fermendžin |first=Euzebije |date=1892 |title=Acta Bosnae potissimum ecclesiastica cum insertis editorum documentorum regestis ab anno 925 usque ad annum 1752 |url=https://www.google.rs/books/edition/Acta_Bosnae_potissimum_ecclesiastica_cum/Bdpi8PSwhScC?hl=de&gbpv=1&dq=bollachia&pg=PA202&printsec=frontcover |publisher=Academia Scientiarum et Artium Slavorum Meridionalium |language=la}}</ref> * Martin Segon oko 1481. g. pominje Vlahe na severoistoku Srbije o kojima kaže: „Vlasi su planinci, divlji rod ljudi — oni su bogati samo stadima stoke.“ i „Sredinu pokrajine naseljavau Vlasi, o kojima Ptolomej tako donosi: „Oni koji leže između nazivaju se Pikenzi“<ref>{{Cite web |title=Geographiae Libri Octo : recogniti iam et diligenter emendati cum tabulis geographicis ad mentem auctoris restitutis ac emendatis ; Cum gratia & Priuilegio Sac Caes. Maiestat. |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/s/8812i1 |access-date=2026-04-04 |website=www.davidrumsey.com|last=Ptolemy|first=Ptolemy, Claudius}}</ref>, a gore u prvom putopisu dosta je o ovim rečeno“.<ref>{{Cite book |date=1996 |title=Književnost Crne Gore od XII do XIX vijeka: Pisci srednjovjekovnog latiniteta |url=https://www.google.rs/books/edition/Knji%C5%BEevnost_Crne_Gore_od_XII_do_XIX_vij/Do7lAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8&dq=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%20%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%BD%20%D0%BA%D1%9A%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%20%D1%86%D1%80%D0%BD%D0%B5%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5&printsec=frontcover |publisher=Obod |language=sr}}</ref> Vlahe koje pominje Martin Segon u turskom periodu biće poznati kao braničevski i vidinski Vlasi. * Francuski izvor nastao posle 1595. g.: „Prema jugu, ona [Transilvanija] se dodiruje sa Transalpinima [Vlasima] i Srbima, zvanim Sloveni, i Rašani, koji su gotovo pravi Vlasi, jer imaju isti zakon i slične običaje. Oni su hrišćani prema obredima grčke crkve [pravoslavci]. Služe se italskim jezikom, ali veoma iskvarenim, i veoma su ratoborni i snažni.”<ref>{{Cite book |date=1895 |title=Actes et fragments relatifs à l'histoire des Roumains rassemblés dans les dépôts de manuscrits de l'occident par Nicolas Zorga et publiés sous les auspices du ministère de l'instruction publique: I. |url=https://www.google.rs/books/edition/Actes_et_fragments_relatifs_%C3%A0_l_histoir/O5vozntoci8C?hl=de&gbpv=1&dq=Vers%20le%20midy,%20elle%20touche%20les%20Transalpins%20et%20Serviens&pg=PA42&printsec=frontcover |publisher=Imprimerie de l'état |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Le Testu |first=Guillaume (1509-1572) Cartographe |date=1555 |title=Cosmographie universelle, selon les navigateurs tant anciens que modernes / par Guillaume Le Testu, pillotte en la mer du Ponent, de la ville francoyse de Grâce |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8447838j/f34.item |access-date=2026-04-04 |website=Gallica |language=FR}}</ref> * Petri Posini 1651. g., u komentarima o Vlasima iz Aleksijade kaže: „Blachi je ime naroda koji naseljava Gornju Meziju, koji se danas zovu Vlasi (Valachi)“.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=petri%20possini%20blachi&pg=PA395&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Evlija Čelebija u opisu grada Fetislama (Kladova) iz 1666. godine kaže da: „Svo stanovništvo govori bošnjački i turski, a znaju i vlaški“.<ref>{{Cite book |last=Paunović |first=Marinko |date=1970 |title=Đerdap i Timočka Krajina |url=https://www.google.rs/books/edition/%C4%90erdap_i_Timo%C4%8Dka_Krajina/AzsBAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&dq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&printsec=frontcover |publisher=Binoza, |language=bs}}</ref> * Luiđi Ferdinando Marsilji o Vlasima koji su 1696. godine oko Dunava obitavali kaže: „Vlasi se i običajima i jezikom razlikuju od Rašana, iako ispovedaju istu grčku religiju i koriste iste njihove ilirske karaktere (ćirilicu). Oni počinju da naseljavaju obale Dunava koje nastaju od ogranaka planina Hema i Karpata, i ne vole da žive u ravnicama, osim u dvema provincijama, Vlaškoj i Moldaviji. Zaista potiču od starih Rimljana, i hvale se da su Rimljani, te se iskvarenim imenom zovu Ruminest; a jezik im je iskvaren latinski ili italski“.<ref>{{Cite web |title=Danubius Pannonico-mysicus : observationibus geographicis, astronomicis, hydrographicis, historicis, physicis, perlustratus et in sex tomos digestus. T. 1, [in tres partes digestus : geographicam, astronomicam, hydrographicam] - Дигитална универзитетска библиотека - страна 0035 - величина 2 |url=http://ubsm.bg.ac.rs/view.php?q=1853&e=t&p=0035&z=2&x=0&w=922&h=600&x=e |access-date=2026-04-04 |website=ubsm.bg.ac.rs}}</ref> * Zanimljivo da je 1787. u Beču, po carskoj zapovesti, za stanovništvo u Turskoj bila napravljena ratna proklamacija („patent”), i to u tri slična oblika: jedna za Srbe, druga za Vlahe a treća za Turke”, kojom se stanovništvu obećava ćesarova zaštita<ref>{{Cite book |date=1962 |title=Зборник радова Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80/0DKAAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%99%D0%B8%D0%B2%D0%BE%20%D1%98%D0%B5%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%98%D0%B5%201787.%20%D1%83%20%D0%91%D0%B5%D1%87%D1%83, |publisher=Етнографски институт, Српске академије наука и уметности |language=sr}}</ref>. Jedino je vlaško stanovništvo pokazivalo prijateljsko raspoloženje prema Turcima.<ref>{{Cite book |last=Jovanović |first=Dobrivoje |year=1988 |title=Kočina krajina |url=https://www.dobrivojejovanovic.in.rs/images/kocina_krajina.pdf |publisher=Nedeljnik "Novi put" |location=Jagodina}}</ref> * Iz popisa Vlaha, sprovedenog u Kneževini Srbije 1850. g. vidimo da Vlaha ima 104.808 duša ili 10,95% ukupnog stanovništva Srbije.<ref>{{Cite book |last=Slovesnosti |first=Društvo Srbske |date=1852 |title=Glasnik Društva Srbske Slovesnosti |url=https://www.google.rs/books/edition/Glasnik_Dru%C5%A1tva_Srbske_Slovesnosti/p6BJAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B0 |language=sr}}</ref> == Povezano == * [[Vlasi]] * [[Aromuni]] == Vanjske veze == '''Istorija:''' * [http://www.melnica.com/Vlasi.htm Vlasi... ko su, šta su i odakle potiču?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101095054/http://www.melnica.com/Vlasi.htm |date=2007-11-01 }} '''Nevladine organizacije:''' * [http://www.cnmnr.org Nacionalni savet vlaške nacionalne manjine]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vdsstimoc.org/ Vlaška demokratska stranka srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704072247/http://www.vdsstimoc.org/ |date=2008-07-04 }} * [http://www.timoc.org/indexSrb.htm Savez vlaha srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419130158/http://www.timoc.org/indexSrb.htm |date=2009-04-19 }} '''Izvorna vlaška muzika:''' * [http://www.paundurlic.com/muzika/index.htm Poslednji orfeji Balkana] '''Studije iz vlaške religije, mitologije i magije:''' * [http://www.paundurlic.com/radovi/pesma_o_svecima.htm Vlaška mitološka pesma o poreklu zla] * [http://www.paundurlic.com/radovi/titanomahija.htm Elementi titanomahije u vlaškim mitološkim pesmama] * [http://www.paundurlic.com/radovi/religija_vlaha.htm Kult mrtvih kao osnova za određenje religije Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/nebeska_tela_i_marturija.htm Nebeska tela i obred "marturija" u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/rajska_sveca.htm Rajska sveća u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/magstat.htm Magijska statistika i alibi - dva aspekta dugovečnosti magije kod Vlaha] == Reference == [[Kategorija:Narodi]] [[Kategorija:Srbija]] r4cx2lnpo1ljvedyl86urfvhwtejdsk 42578966 42578965 2026-04-06T13:14:02Z Manxeves 313281 /* Historijski izvori */ 42578966 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa |grupa=Vlasi |slika=[[Datoteka:Iabucovat.jpg|300px]] |populacija=40.000 (prema popisu iz 2002. godine) |regioni=istočna [[Srbija]] |jezici=[[vlaški jezik (Srbija)|vlaški]]|religije=uglavnom [[pravoslavlje]] }} '''Vlasi''' je naziv za vlahofono autohtono stanovništvo u istočnoj [[Srbija|Srbiji]] koja živi na području između [[Velika Morava|Morave]], [[Timok]]a i [[Dunav]]a na teritoriji četiri okruga: [[Borski okrug|Borski]], [[Braničevski okrug|Braničevski]], [[Zaječarski okrug|Zaječarski]] i [[Pomoravski okrug|Pomoravski]]. U manjem broju naseljavaju i [[Podunavski okrug|Podunavski]], [[Nišavski okrug|Nišavski]] i [[Rasinski okrug|Rasinski]]. U pogledu konfesije, Vlasi pripadaju [[pravoslavlje|pravoslavnoj]] veroispovesti i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, ali su se u njihovom verskom i obrednom životu do danas zadržali u znatnoj svežini mnogi prehrišćanski, indoevropski i paleobalkansi elementi. Vlasi nisu kompaktni u etničkom smislu, već se dele na više grupa, među kojima su tri osnovne: [[Carani]], na istoku, oko Kladova, Negotina i Zaječara, [[Ungurjani]] na zapadu u Homolju, Zviždu, Stigu, Braničevu, Mlavu, Resavi i okolini Ćuprije, i [[Munćani]] u sredini, naseljavaju slivove Porečke i Crne Reke. Zasebnu grupu Vlaha čine [[Bufani]] u Majdanpeku. Vlasi govore [[Vlaški jezik|vlaškim jezikom]], koji predstavlja provincijske dijalekte rumunskog jezika, sa znatnim fondom reči slovenskog porekla<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0&pg=RA1-PA35&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref>. Ungurjani govore banatskim dijalektom, Carani muntenskim dijalektom, dok je područje Munćana, u lingvističkom smislu, limitrofni govorni areal.<ref>{{Cite web |title=Linguistischer Atlas des dacorumänischen Sprachgebietes |url=https://www.europeana.eu/de/item/9200456/handle_123456789_54079?lang |access-date=2026-04-04 |website=www.europeana.eu |language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web |title=Atlasul lingvistic român. Graiurile dintre Morava, Dunăre și Timoc |url=https://ebib.inst-puscariu.ro/atlasullingvisticroman-timoc.html}}</ref> Prema podacima sa popisa stanovništva iz [[2002]]. godine, u Srbiji živi 40.054 Vlaha. U [[Bugarska|Bugarskoj]] takođe živi oko 10.500 etničkih Vlaha, koji su srodni Vlasima u Srbiji, tačnije rečeno Krajinsko timočkim Vlasima. Vlasi su predstaljeni preko Nacionalnog saveta vlaške nacionalne manjine. == Poreklo vlaške populacije == [[Датотека:S. Srbija.pdf|мини|десно|250п|Географско порекло становништва Краљевине Србије крајем 19. и почетком 20. века]] Na Balkanskom poluostrvu, u srednjovekovnim feudalnim državama, vršena je asimilacija starijeg preslovenskog - na zapadu ilirskog, na istoku dako-tračkog romanizovanog stanovništva - koje je vremenom, u tadašnjim društveno-ekonomskim uslovima, preraslo od etničkih Vlaha u posebnu socijalnu grupu slovenskih stočara vlaha, nastanjenih u već stalnim, uglavnom planinskim naseljima. S obzirom na nejednake društveno-ekonomske uslove u raznim krajevima Balkana, što je bilo naročito karakteristično kako za srpski tako i za kasniji turski feudalizam, ovaj proces nije morao biti svuda podjednak, niti je svuda bio završen. U severnim krajevima Srbije, gde srpski feudalizam nikada nije imao državotvorne centre koji bi uticali na sveukupni kulturni razvoj, ovaj proces se nastavio i u doba turskog feudalizma. Kako u njemu egzistiraju autonomne teritorije sa samoupravom mesnog stanovništva, koje direktno potpadaju pod sultanovu vlast, za još primitivno vlaško stanovništvo, koje turska vlast zatiče na njegovoj asimilacijonoj etničkoj granici, takve autonomne oblasti imaju naročitu važnost: u službi je sultanovoj i kao takvo ima specifične dužnosti (martolozi, vojnici), i znatna prava. O položaju ovog stanovništva u istočnoj Srbiji, pored istorijskih podataka, postoji još i danas živa tradicija. S obzirom na činjenicu da se oblast istočne Srbije nalazi u blizini takozvanog severnog balkanskog etničkog romanskog jezgra, proces potpunog vlaškog etničkog izjednačavanja sa srpskim stanovništvom bivao je usporen kasnijim doseljavanjem svežeg stanovništva romanskog govora (Ungureani, Carani), tokom XVII, XVIII i XIX veka, sa severa, a moguće i s juga, naročito u prvim decenijama turske vladavine. Osim toga, se i geografski i kulturno vezuje za karpatski region, kome je jedna od osnovnih karakteristika upravo stanovništvo, koje po genezi delimično svakako vodi poreklo još iz veoma rane trako-dačko-slovenske simbioze. U tom području za celokupno karpatsko stanovništvo Dunav nije bio prepreka za preseljavanje, što se vidi i iz novijih srpskih arhivskih podataka. Prema tome, kako je istočna Srbija integralni deo tog širokog geografskog i kulturnog područja, to bi i njeno današnje vlaško stanovništvo, kao i deo srpskog (starinci), u stvari bilo, u najširem smislu reči, starinačko, s tom razlikom što se ono, seljakajući se i unutar te oblasti i u pojedine uže njene regione, naseljavalo u raznim vremenskim periodima. Znači, naseljavanje Vlaha u istočnu Srbiju predstavljalo bi unutrašnje kretanje stanovništva u okviru šireg karpatsko-balkanskog područja, uslovljeno istorijskim prilikama.<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3&pg=RA1-PA38&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref> == Historijski izvori == Još dvadesetih godina ovog veka izašao je holandski slavista van Vejk (van Wijk) s teorijom o tome da su u ranom srednjem veku Srbi od Bugara bili odvojeni pojasom u kojem je živelo rumunsko stanovništvo. Tek docnije, kad su Rumuni delom odlutali u druge krajeve, a delom podlegli asimilaciji, došle su u neposredan dodir zapadna i istočna grana Južnih Slovena. Ovo gledanje savršeno harmonira sa nalazima lingvističke geografije koja je, kao što smo videli, konstatovala (tek mnogo posle van Vejka) veoma jaku koncentraciju izoglosa duž demarkacione linije između dvaju velikih blokova južnoslovenskog etnikuma.<ref>{{Cite book |last=Ивић |first=Павле |date=1971 |title=Српски народ и његов jезик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D0%B8_%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2_j/EKtiAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%88%D0%BE%D1%88%20%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0&dq=%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%20%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%9B%20%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%B8%20%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA&printsec=frontcover |publisher=Српска књижевна задруга |language=sr}}</ref> Od ušća Timoka preko istočnih podnožja planina duž srpsko bugarske granice do Osogova, pa dalje do Ovčeg Polja i južno od Tetova, nalazi se jedan snop izoglosa koji bi morao biti star bar hiljadu godina.<ref>{{Cite book |last=Живковић |first=Тибор |date=2000 |title=Словени и Ромеји |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B8_%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8/lxYUAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%9E%D0%B4%20%D1%83%D1%88%D1%9B%D0%B0%20%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D0%B0&dq=%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8&printsec=frontcover |publisher=Историјски институт САНУ |isbn=978-86-7743-022-1 |language=sr}}</ref> Gore pomenuti romanski pojas ranije deo Mezije, u IX v. je deo oblasti Morava dok je u XI veku deo vizantijske teme Bugarska. * Iz kodeksa svetogorskog manastira Sv. Pantelejmona, stoji između ostalog, i sledeće: "oni koji su živeli oko Dunava — Bugari, Moravi (Srbi i Vlasi) i Sloveni Ilirije behu najzad prosvetljeni svetim krštenjem tokom IX v. [864. godina] za vreme avtokratora Mihaila i slavnog patrijarha Fotija".<ref>{{Cite book |last=umetnosti) |first=Vizantološki institut (Srpska akademija nauka i |date=1997 |title=Ομορφοκκλησια : οι τοιχογραφιες του ναου του Αγιου Γεωργιου κοντα στην Καστορια |url=https://www.google.rs/books/edition/%CE%9F%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%BF%CE%BA%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%BF%CE%B9_%CF%84%CE%BF%CE%B9%CF%87/4UtoAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |publisher=Naučno delo |isbn=978-86-83883-13-4 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite book |date=1912 |title=Neos Hellēnomnēmōn |url=https://www.google.rs/books/edition/Neos_Hell%C4%93nomn%C4%93m%C5%8Dn/u6hJAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%CE%94%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%BD%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%B9 |publisher=B. Grʹegoriadès |language=el}}</ref> * Vasilije II Bugaroubica, 1020. godine osniva zasebnu episkopiju za Vlahe sa sedištem u Vranju, koja je bila pod jurisdikcijom Ohridske arhiepiskopije. U hrisovulji se, naime, među ostalim čita: „isto tako, svi gradovi koji su bili zaboravljeni poveljom mojeg veličanstva biće ipak podvrgnuti vlasti istoga presvetog arhiepiskopa koji će pobirati porez od svih, pa i od Vlaha koji žive raspršeni po čitavoj Bugarskoj“.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2004 |title=Vlasi u historiografiji |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_u_historiografiji/aFs7AAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=isto%20tako,%20svi%20gradovi%20koji%20su%20bili%20%20zaboravljeni%20poveljom%20mojeg%20veli%C4%8Danstva%20bit%20%C4%87e%20ipak%20podvrgnuti%20vlasti%20istoga%20sakro%20sanktnog%20arhiepiskopa%20koji%20%C4%87e%20pobirati%20porez%20od%20svih%20pa%20i%20od%20Vlaha%20koji%20%C5%BEive%20raspr%C5%A1eni%20%20po%20%C4%8Ditavoj%20Bugarskoj%E2%80%9D&dq=zef%20mirdita%20vlasi%20u%20historiografiji&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski institut za povijest |isbn=978-953-6324-43-9 |language=hr}}</ref><ref>{{Cite book |last=Krumbacher |first=Karl |date=1893 |title=Byzantinische Zeitschrift |url=https://www.google.rs/books/edition/Byzantinische_Zeitschrift/jK1JAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CF%89%CE%BD |publisher=C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung |language=de}}</ref> * Vlahe u podunavlju pominje Ana Komnena u Aleksijadi kada su Kumani prešli Dunav oko 1094. godine.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Pudilus%20Blachorum&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref><ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=blachorum&pg=PA11&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Arapski geograf Al-Idrisi 1154 godine, celu oblast od reke Morave do reke Osam, koja obuhvata Pomoravlje i deo zapadne Bugarske, naziva: Getulija, to jest zemlja Geta ili Nomada, kako su ih sicilijanski trgovci nazivali. Stanovnici su bili Sloveni i Vlasi.<ref>{{Cite book |last=Perkovac |first=Joan i Vojko Sabljic |date=1855 |title=Neven: Zabavni i poucni list |url=https://www.google.rs/books/edition/Neven/ktmSjl1-hTgC?hl=sr&gbpv=1&dq=Cielu%20krajinu%20od%20rieke%20Morave%20do%20Osme,%20koja%20obsi%C5%BEe%20Pomoravje%20i%20%C4%8Dest%20zapadne%20Bugarske&pg=PA363&printsec=frontcover |last2=Sabljic |first2=Vojko |publisher=Narodna tiskarnica |language=hr}}</ref><ref>{{Cite news |title=Weltkarte des Idrisi vom Jahr 1154 n. Ch., Charta Rogeriana |url=https://www.loc.gov/resource/g3200.ct001903/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-04-04 |work=The Library of Congress |language=en|date=2025-06-15}}</ref> * Oslobođenje Bugarske od vizantijske vlasti. 1186. g. ustali su Bugari i Vlasi (Rumuni) pod vođstvom bojara Petra i Asena, koji su bili vlaškog porekla.<ref>{{Cite web |title=Историја средњег века I 30 — Викизворник, слободна библиотека |url=https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%9A%D0%B5%D0%B3_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_I_30#2._%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0,_%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B8_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_XI_%D0%B4%D0%BE_XV_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 |access-date=2026-04-04 |website=sr.wikisource.org |language=sr}}</ref> * Ansbert hroničar piše kako su krstaše: „u samoj velikoj bugarskoj šumi, u koju su ušli napredujući iz Braničeva 15. jula 1189. g., u zasede postavili Grke, Bugare, Srbe i Vlahe poluvarvare, kako bi ih iz skrivenih mesta napali otrovnim strelama a po naređenju Braničevskog duksa i Vizantijskog cara“.<ref>{{Cite book |last=Ansbertus |date=1827 |title=Historia de expeditione Friderici Imperatoris |url=https://www.google.rs/books/edition/Historia_de_expeditione_Friderici_Impera/JtcGAAAAcAAJ?hl=sr&gbpv=1&dq=silva%20longissima%20Bulgariae,%20quam%20idus%20Julii%20ab%20Brandiz&pg=PA29&printsec=frontcover |last2=Dobrovský |first2=Josef |publisher=Apud Cajetanum de Mayregg bibliopolam |language=la}}</ref> * Iz korespondencije pape Inoćentija III i kralja Kalojana 1204. g. saznajemo za spor koji Bugarska ima sa Ugarskom a reč je o zemlji Vlaška na samoj granici Ugarske i Bugarske.<ref>{{Cite book |last=Theiner |first=Augustin |date=1863 |title=Vetera monumenta Slavorum meridionalium historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita: Ab Innocentio PP. III. usque ad Paulum PP. III. 1198-1549 |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_Slavorum_meridionalium/XXtcAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=confinio%20Hungarie%20,%20Bulgarie%20,%20et%20Blachie%20relinquo&pg=PA30&printsec=frontcover |language=la}}</ref> * Gervazije od Tilberija 1214. g., opisujući isti prostor koji je pre njega Ansbert hroničar nazvao velika bugarska šuma, piše da: „Od razdvajanja Dunava pa sve do Konstantinopolja ima dvadeset i četiri dana hoda prema jugoistoku. Prvo se, naime, nailazi na bugarsku pustinju, koja je zemlja Vlaha (Vlaška).<ref>{{Cite book |last=Pauli |date=1885 |title=Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XII et XIII |url=https://www.google.rs/books/edition/Ex_rerum_Anglicarum_scriptoribus_saec_XI/gWODu-afMmkC?hl=sr&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=desertum%20Bulgarie%20est%20terra%20Blacti |publisher=Hahn |language=la}}</ref> * Vilijam od Rubruka, 1253. godine piše: „Da, i preko Dunava takođe, prema Konstantinopolju, Vlaška, koja je zemlja Asenova, i mala Bugarska sve do Slavonije, svi plaćaju danak Tatarima“.<ref>{{Cite book |last=Hakluyt |first=Richard |date=1809 |title=Collection of the Early Voyages, Travels, and Discoveries, of the English Nation |url=https://www.google.rs/books/edition/Collection_of_the_Early_Voyages_Travels/-Y4bRxqr0TMC?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=valakia |language=en}}</ref> * Drman i Kudelin su bila dvojica bugarskih plemića, tatarskog ili vlaškog porekla, koji su kao polunezavisni vladari upravljali Braničevom (Podunavljem) krajem 13. veka (1273−1291).<ref>{{Cite book |last=Grčić |first=Jovan |date=1887 |title=Stražilovo: list za zabavu, pouku i književnost |url=https://www.google.rs/books/edition/Stra%C5%BEilovo/KGFBDiqzkdIC?hl=sr-Latn&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%94%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%9A%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%20%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |language=sr}}</ref> * Iz pisma 1345. godine, koje je papa Kliment VI uputio ugarskom kralju Lajošu I, vidimo da su pojedini Vlasi, Ugraske, Transivanije, Vlaške i Sremske zemlje<ref>{{Cite book |last=Jović |first=Momir |date=1994 |title=Srbija i Rimokatolička crkva u srednjem veku |url=https://www.google.rs/books/edition/Srbija_i_Rimokatoli%C4%8Dka_crkva_u_srednjem/d8aQAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Ulterior%20Sirmia%201229&dq=Ulterior%20Sirmia%201229&printsec=frontcover |publisher=Bagdala |isbn=978-86-7087-104-5 |language=sr}}</ref>, prešli na katoličanstvo.<ref>{{Cite book |last=Theiner (O.C.) |first=Augustin |date=1859 |title=Vetera monumenta historica Hungariam sacram illustrantia: maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_historica_Hungariam_sac/3H9b0Cx-9_8C?hl=de&gbpv=1&dq=quod%20Olachi%20Romani%20commorantes%20in%20partibus%20Ungarie%20Transilvanis%20Ultralpinis%20et%20Sirmiis&pg=PA691&printsec=frontcover |publisher=Typis Vaticanis |language=la}}</ref> * U XIV. i XV. stoljeću nastaju važni emigracijski pokreti vlaškoga stanovništva s Kosova i oko Vardara prema sjeveru te se oni nastanjuju u dolini Timoka i Morave. Drugi, pak,  dio tog vlaškog elementa u isto doba ide prema Nišu i dolinom Nišave prodire sve do  Srednje Gore u Bugarskoj i zatim iz Sofije prema sjeverozapadu sve do srpske granice.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2009 |title=Vlasi--starobalkanski narod: od povijesne pojave do danas |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_starobalkanski_narod/5SkqAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=XIV%20vla%C5%A1kog&dq=Zef%20Mirdita.%20Vlasi-starobalkanski%20narod:%20od%20povijesne%20pojave%20do%20danas.%20Hrvatski%20Institut%20za%20povijest,%202009.%20str.%20230&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski Institut za povijest |isbn=978-953-6324-83-5 |language=hr}}</ref> * 1446. godine, papa Evgenije IV obaveštava sve vernike da u Moldaviji postoji brojna sekta husita, koji su svojim dogmama zarazili čak i jedan deo stanovnika Ugarske. Iz tog razloga, pontif imenuje Fabijana, vikara redovnika minorita iz Bosne, i njegove naslednike, za doživotne inkvizitore protiv jeretika u Moldaviji, Vlaškoj, Vlaškoj preko Dunava, Bugarskoj, Raškoj i Slavoniji.<ref>{{Cite book |last=Hurmuzaki |first=Ludoxiu de |date=1890 |title=Documente privitóre la Istoria Românilor |url=https://www.google.rs/books/edition/Documente_privit%C3%B3re_la_Istoria_Rom%C3%A2nil/Wm7B70J9hcoC?hl=de&gbpv=1&bsq=Moldavie,%20Walachie,%20Bollachie,%20Bulgarie,%20Rassiae%20necnon%20Sclavonie&printsec=frontcover |publisher=Teclu |language=la}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fermendžin |first=Euzebije |date=1892 |title=Acta Bosnae potissimum ecclesiastica cum insertis editorum documentorum regestis ab anno 925 usque ad annum 1752 |url=https://www.google.rs/books/edition/Acta_Bosnae_potissimum_ecclesiastica_cum/Bdpi8PSwhScC?hl=de&gbpv=1&dq=bollachia&pg=PA202&printsec=frontcover |publisher=Academia Scientiarum et Artium Slavorum Meridionalium |language=la}}</ref> * Martin Segon oko 1481. g. pominje Vlahe na severoistoku Srbije o kojima kaže: „Vlasi su planinci, divlji rod ljudi — oni su bogati samo stadima stoke.“ i „Sredinu pokrajine naseljavau Vlasi, o kojima Ptolomej tako donosi: „Oni koji leže između nazivaju se Pikenzi“<ref>{{Cite web |title=Geographiae Libri Octo : recogniti iam et diligenter emendati cum tabulis geographicis ad mentem auctoris restitutis ac emendatis ; Cum gratia & Priuilegio Sac Caes. Maiestat. |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/s/8812i1 |access-date=2026-04-04 |website=www.davidrumsey.com|last=Ptolemy|first=Ptolemy, Claudius}}</ref>, a gore u prvom putopisu dosta je o ovim rečeno“.<ref>{{Cite book |date=1996 |title=Književnost Crne Gore od XII do XIX vijeka: Pisci srednjovjekovnog latiniteta |url=https://www.google.rs/books/edition/Knji%C5%BEevnost_Crne_Gore_od_XII_do_XIX_vij/Do7lAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8&dq=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%20%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%BD%20%D0%BA%D1%9A%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%20%D1%86%D1%80%D0%BD%D0%B5%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5&printsec=frontcover |publisher=Obod |language=sr}}</ref> Vlahe koje pominje Martin Segon u turskom periodu biće poznati kao braničevski i vidinski Vlasi. * Francuski izvor nastao posle 1595. g.: „Prema jugu, ona [Transilvanija] se dodiruje sa Transalpinima [Vlasima] i Srbima, zvanim Sloveni, i Rašani, koji su gotovo pravi Vlasi, jer imaju isti zakon i slične običaje. Oni su hrišćani prema obredima grčke crkve [pravoslavci]. Služe se italskim jezikom, ali veoma iskvarenim, i veoma su ratoborni i snažni.”<ref>{{Cite book |date=1895 |title=Actes et fragments relatifs à l'histoire des Roumains rassemblés dans les dépôts de manuscrits de l'occident par Nicolas Zorga et publiés sous les auspices du ministère de l'instruction publique: I. |url=https://www.google.rs/books/edition/Actes_et_fragments_relatifs_%C3%A0_l_histoir/O5vozntoci8C?hl=de&gbpv=1&dq=Vers%20le%20midy,%20elle%20touche%20les%20Transalpins%20et%20Serviens&pg=PA42&printsec=frontcover |publisher=Imprimerie de l'état |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Le Testu |first=Guillaume (1509-1572) Cartographe |date=1555 |title=Cosmographie universelle, selon les navigateurs tant anciens que modernes / par Guillaume Le Testu, pillotte en la mer du Ponent, de la ville francoyse de Grâce |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8447838j/f34.item |access-date=2026-04-04 |website=Gallica |language=FR}}</ref> * Petri Posini 1651. g., u komentarima o Vlasima iz Aleksijade kaže: „Blachi je ime naroda koji naseljava Gornju Meziju, koji se danas zovu Vlasi (Valachi)“.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=petri%20possini%20blachi&pg=PA395&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Evlija Čelebija u opisu grada Fetislama (Kladova) iz 1666. godine kaže da: „Svo stanovništvo govori bošnjački i turski, a znaju i vlaški“.<ref>{{Cite book |last=Paunović |first=Marinko |date=1970 |title=Đerdap i Timočka Krajina |url=https://www.google.rs/books/edition/%C4%90erdap_i_Timo%C4%8Dka_Krajina/AzsBAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&dq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&printsec=frontcover |publisher=Binoza, |language=bs}}</ref> * Luiđi Ferdinando Marsilji o Vlasima koji su 1696. godine oko Dunava obitavali kaže: „Vlasi se i običajima i jezikom razlikuju od Rašana, iako ispovedaju istu grčku religiju i koriste iste njihove ilirske karaktere (ćirilicu). Oni počinju da naseljavaju obale Dunava koje nastaju od ogranaka planina Hema i Karpata, i ne vole da žive u ravnicama, osim u dvema provincijama, Vlaškoj i Moldaviji. Zaista potiču od starih Rimljana, i hvale se da su Rimljani, te se iskvarenim imenom zovu Ruminest; a jezik im je iskvaren latinski ili italski“.<ref>{{Cite web |title=Danubius Pannonico-mysicus : observationibus geographicis, astronomicis, hydrographicis, historicis, physicis, perlustratus et in sex tomos digestus. T. 1, [in tres partes digestus : geographicam, astronomicam, hydrographicam] - Дигитална универзитетска библиотека - страна 0035 - величина 2 |url=http://ubsm.bg.ac.rs/view.php?q=1853&e=t&p=0035&z=2&x=0&w=922&h=600&x=e |access-date=2026-04-04 |website=ubsm.bg.ac.rs}}</ref> * Zanimljivo da je 1787. u Beču, po carskoj zapovesti, za stanovništvo u Turskoj bila napravljena ratna proklamacija („patent”), i to u tri slična oblika: jedna za Srbe, druga za Vlahe a treća za Turke”, kojom se stanovništvu obećava ćesarova zaštita<ref>{{Cite book |date=1962 |title=Зборник радова Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80/0DKAAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%99%D0%B8%D0%B2%D0%BE%20%D1%98%D0%B5%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%98%D0%B5%201787.%20%D1%83%20%D0%91%D0%B5%D1%87%D1%83, |publisher=Етнографски институт, Српске академије наука и уметности |language=sr}}</ref>. Jedino je vlaško stanovništvo pokazivalo prijateljsko raspoloženje prema Turcima.<ref>{{Cite book |last=Jovanović |first=Dobrivoje |year=1988 |title=Kočina krajina |url=https://www.dobrivojejovanovic.in.rs/images/kocina_krajina.pdf |publisher=Nedeljnik "Novi put" |location=Jagodina}}</ref> * Iz popisa Vlaha, sprovedenog u Kneževini Srbije 1850. g. vidimo da Vlaha ima 104.808 duša ili 10,95% ukupnog stanovništva Srbije.<ref>{{Cite book |last=Slovesnosti |first=Društvo Srbske |date=1852 |title=Glasnik Društva Srbske Slovesnosti |url=https://www.google.rs/books/edition/Glasnik_Dru%C5%A1tva_Srbske_Slovesnosti/p6BJAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B0 |language=sr}}</ref> == Povezano == * [[Vlasi]] * [[Aromuni]] == Vanjske veze == '''Istorija:''' * [http://www.melnica.com/Vlasi.htm Vlasi... ko su, šta su i odakle potiču?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101095054/http://www.melnica.com/Vlasi.htm |date=2007-11-01 }} '''Nevladine organizacije:''' * [http://www.cnmnr.org Nacionalni savet vlaške nacionalne manjine]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vdsstimoc.org/ Vlaška demokratska stranka srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704072247/http://www.vdsstimoc.org/ |date=2008-07-04 }} * [http://www.timoc.org/indexSrb.htm Savez vlaha srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419130158/http://www.timoc.org/indexSrb.htm |date=2009-04-19 }} '''Izvorna vlaška muzika:''' * [http://www.paundurlic.com/muzika/index.htm Poslednji orfeji Balkana] '''Studije iz vlaške religije, mitologije i magije:''' * [http://www.paundurlic.com/radovi/pesma_o_svecima.htm Vlaška mitološka pesma o poreklu zla] * [http://www.paundurlic.com/radovi/titanomahija.htm Elementi titanomahije u vlaškim mitološkim pesmama] * [http://www.paundurlic.com/radovi/religija_vlaha.htm Kult mrtvih kao osnova za određenje religije Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/nebeska_tela_i_marturija.htm Nebeska tela i obred "marturija" u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/rajska_sveca.htm Rajska sveća u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/magstat.htm Magijska statistika i alibi - dva aspekta dugovečnosti magije kod Vlaha] == Reference == [[Kategorija:Narodi]] [[Kategorija:Srbija]] mwiej2m0l8n29znglkyw20sv3pldez8 42579179 42578966 2026-04-07T09:18:36Z Manxeves 313281 /* Historijski izvori */ 42579179 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa |grupa=Vlasi |slika=[[Datoteka:Iabucovat.jpg|300px]] |populacija=40.000 (prema popisu iz 2002. godine) |regioni=istočna [[Srbija]] |jezici=[[vlaški jezik (Srbija)|vlaški]]|religije=uglavnom [[pravoslavlje]] }} '''Vlasi''' je naziv za vlahofono autohtono stanovništvo u istočnoj [[Srbija|Srbiji]] koja živi na području između [[Velika Morava|Morave]], [[Timok]]a i [[Dunav]]a na teritoriji četiri okruga: [[Borski okrug|Borski]], [[Braničevski okrug|Braničevski]], [[Zaječarski okrug|Zaječarski]] i [[Pomoravski okrug|Pomoravski]]. U manjem broju naseljavaju i [[Podunavski okrug|Podunavski]], [[Nišavski okrug|Nišavski]] i [[Rasinski okrug|Rasinski]]. U pogledu konfesije, Vlasi pripadaju [[pravoslavlje|pravoslavnoj]] veroispovesti i Srpskoj pravoslavnoj crkvi, ali su se u njihovom verskom i obrednom životu do danas zadržali u znatnoj svežini mnogi prehrišćanski, indoevropski i paleobalkansi elementi. Vlasi nisu kompaktni u etničkom smislu, već se dele na više grupa, među kojima su tri osnovne: [[Carani]], na istoku, oko Kladova, Negotina i Zaječara, [[Ungurjani]] na zapadu u Homolju, Zviždu, Stigu, Braničevu, Mlavu, Resavi i okolini Ćuprije, i [[Munćani]] u sredini, naseljavaju slivove Porečke i Crne Reke. Zasebnu grupu Vlaha čine [[Bufani]] u Majdanpeku. Vlasi govore [[Vlaški jezik|vlaškim jezikom]], koji predstavlja provincijske dijalekte rumunskog jezika, sa znatnim fondom reči slovenskog porekla<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D1%80%D1%83%D0%BC%D1%83%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0&pg=RA1-PA35&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref>. Ungurjani govore banatskim dijalektom, Carani muntenskim dijalektom, dok je područje Munćana, u lingvističkom smislu, limitrofni govorni areal.<ref>{{Cite web |title=Linguistischer Atlas des dacorumänischen Sprachgebietes |url=https://www.europeana.eu/de/item/9200456/handle_123456789_54079?lang |access-date=2026-04-04 |website=www.europeana.eu |language=de-DE}}</ref><ref>{{Cite web |title=Atlasul lingvistic român. Graiurile dintre Morava, Dunăre și Timoc |url=https://ebib.inst-puscariu.ro/atlasullingvisticroman-timoc.html}}</ref> Prema podacima sa popisa stanovništva iz [[2002]]. godine, u Srbiji živi 40.054 Vlaha. U [[Bugarska|Bugarskoj]] takođe živi oko 10.500 etničkih Vlaha, koji su srodni Vlasima u Srbiji, tačnije rečeno Krajinsko timočkim Vlasima. Vlasi su predstaljeni preko Nacionalnog saveta vlaške nacionalne manjine. == Poreklo vlaške populacije == [[Датотека:S. Srbija.pdf|мини|десно|250п|Географско порекло становништва Краљевине Србије крајем 19. и почетком 20. века]] Na Balkanskom poluostrvu, u srednjovekovnim feudalnim državama, vršena je asimilacija starijeg preslovenskog - na zapadu ilirskog, na istoku dako-tračkog romanizovanog stanovništva - koje je vremenom, u tadašnjim društveno-ekonomskim uslovima, preraslo od etničkih Vlaha u posebnu socijalnu grupu slovenskih stočara vlaha, nastanjenih u već stalnim, uglavnom planinskim naseljima. S obzirom na nejednake društveno-ekonomske uslove u raznim krajevima Balkana, što je bilo naročito karakteristično kako za srpski tako i za kasniji turski feudalizam, ovaj proces nije morao biti svuda podjednak, niti je svuda bio završen. U severnim krajevima Srbije, gde srpski feudalizam nikada nije imao državotvorne centre koji bi uticali na sveukupni kulturni razvoj, ovaj proces se nastavio i u doba turskog feudalizma. Kako u njemu egzistiraju autonomne teritorije sa samoupravom mesnog stanovništva, koje direktno potpadaju pod sultanovu vlast, za još primitivno vlaško stanovništvo, koje turska vlast zatiče na njegovoj asimilacijonoj etničkoj granici, takve autonomne oblasti imaju naročitu važnost: u službi je sultanovoj i kao takvo ima specifične dužnosti (martolozi, vojnici), i znatna prava. O položaju ovog stanovništva u istočnoj Srbiji, pored istorijskih podataka, postoji još i danas živa tradicija. S obzirom na činjenicu da se oblast istočne Srbije nalazi u blizini takozvanog severnog balkanskog etničkog romanskog jezgra, proces potpunog vlaškog etničkog izjednačavanja sa srpskim stanovništvom bivao je usporen kasnijim doseljavanjem svežeg stanovništva romanskog govora (Ungureani, Carani), tokom XVII, XVIII i XIX veka, sa severa, a moguće i s juga, naročito u prvim decenijama turske vladavine. Osim toga, se i geografski i kulturno vezuje za karpatski region, kome je jedna od osnovnih karakteristika upravo stanovništvo, koje po genezi delimično svakako vodi poreklo još iz veoma rane trako-dačko-slovenske simbioze. U tom području za celokupno karpatsko stanovništvo Dunav nije bio prepreka za preseljavanje, što se vidi i iz novijih srpskih arhivskih podataka. Prema tome, kako je istočna Srbija integralni deo tog širokog geografskog i kulturnog područja, to bi i njeno današnje vlaško stanovništvo, kao i deo srpskog (starinci), u stvari bilo, u najširem smislu reči, starinačko, s tom razlikom što se ono, seljakajući se i unutar te oblasti i u pojedine uže njene regione, naseljavalo u raznim vremenskim periodima. Znači, naseljavanje Vlaha u istočnu Srbiju predstavljalo bi unutrašnje kretanje stanovništva u okviru šireg karpatsko-balkanskog područja, uslovljeno istorijskim prilikama.<ref>{{Cite book |date=1973 |title=Гласник Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3/4oQjAQAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3&pg=RA1-PA38&printsec=frontcover |publisher=Научно дело |language=sr}}</ref> == Historijski izvori == Još dvadesetih godina ovog veka izašao je holandski slavista van Vejk (van Wijk) s teorijom o tome da su u ranom srednjem veku Srbi od Bugara bili odvojeni pojasom u kojem je živelo rumunsko stanovništvo. Tek docnije, kad su Rumuni delom odlutali u druge krajeve, a delom podlegli asimilaciji, došle su u neposredan dodir zapadna i istočna grana Južnih Slovena. Ovo gledanje savršeno harmonira sa nalazima lingvističke geografije koja je, kao što smo videli, konstatovala (tek mnogo posle van Vejka) veoma jaku koncentraciju izoglosa duž demarkacione linije između dvaju velikih blokova južnoslovenskog etnikuma.<ref>{{Cite book |last=Ивић |first=Павле |date=1971 |title=Српски народ и његов jезик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D0%B8_%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2_j/EKtiAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%88%D0%BE%D1%88%20%D0%B4%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%85%20%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0&dq=%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%B5%20%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%9B%20%D1%81%D1%80%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B4%20%D0%B8%20%D1%9A%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B2%20%D1%98%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%BA&printsec=frontcover |publisher=Српска књижевна задруга |language=sr}}</ref> Od ušća Timoka preko istočnih podnožja planina duž srpsko bugarske granice do Osogova, pa dalje do Ovčeg Polja i južno od Tetova, nalazi se jedan snop izoglosa koji bi morao biti star bar hiljadu godina.<ref>{{Cite book |last=Живковић |first=Тибор |date=2000 |title=Словени и Ромеји |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B8_%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8/lxYUAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D0%9E%D0%B4%20%D1%83%D1%88%D1%9B%D0%B0%20%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D0%B0&dq=%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B8%20%D0%B8%20%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%98%D0%B8&printsec=frontcover |publisher=Историјски институт САНУ |isbn=978-86-7743-022-1 |language=sr}}</ref> Gore pomenuti romanski pojas ranije deo Mezije, u IX v. je deo oblasti Morava dok je u XI veku deo vizantijske teme Bugarska. * Iz kodeksa svetogorskog manastira Sv. Pantelejmona, stoji između ostalog, i sledeće: "oni koji su živeli oko Dunava — Bugari, Moravi (Srbi i Vlasi) i Sloveni Ilirije behu najzad prosvetljeni svetim krštenjem tokom IX v. [864. godina] za vreme avtokratora Mihaila i slavnog patrijarha Fotija".<ref>{{Cite book |last=umetnosti) |first=Vizantološki institut (Srpska akademija nauka i |date=1997 |title=Ομορφοκκλησια : οι τοιχογραφιες του ναου του Αγιου Γεωργιου κοντα στην Καστορια |url=https://www.google.rs/books/edition/%CE%9F%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%BF%CE%BA%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%B1_%CE%BF%CE%B9_%CF%84%CE%BF%CE%B9%CF%87/4UtoAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D0%B2%D0%B0%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |publisher=Naučno delo |isbn=978-86-83883-13-4 |language=sr}}</ref><ref>{{Cite book |date=1912 |title=Neos Hellēnomnēmōn |url=https://www.google.rs/books/edition/Neos_Hell%C4%93nomn%C4%93m%C5%8Dn/u6hJAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%CE%94%CE%BF%CF%8D%CE%BD%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%BD%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CE%BF%CE%B9 |publisher=B. Grʹegoriadès |language=el}}</ref> * Vasilije II Bugaroubica, 1020. godine osniva zasebnu episkopiju za Vlahe sa sedištem u Vranju, koja je bila pod jurisdikcijom Ohridske arhiepiskopije. U hrisovulji se, naime, među ostalim čita: „isto tako, svi gradovi koji su bili zaboravljeni poveljom mojeg veličanstva biće ipak podvrgnuti vlasti istoga presvetog arhiepiskopa koji će pobirati porez od svih, pa i od Vlaha koji žive raspršeni po čitavoj Bugarskoj“.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2004 |title=Vlasi u historiografiji |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_u_historiografiji/aFs7AAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=isto%20tako,%20svi%20gradovi%20koji%20su%20bili%20%20zaboravljeni%20poveljom%20mojeg%20veli%C4%8Danstva%20bit%20%C4%87e%20ipak%20podvrgnuti%20vlasti%20istoga%20sakro%20sanktnog%20arhiepiskopa%20koji%20%C4%87e%20pobirati%20porez%20od%20svih%20pa%20i%20od%20Vlaha%20koji%20%C5%BEive%20raspr%C5%A1eni%20%20po%20%C4%8Ditavoj%20Bugarskoj%E2%80%9D&dq=zef%20mirdita%20vlasi%20u%20historiografiji&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski institut za povijest |isbn=978-953-6324-43-9 |language=hr}}</ref><ref>{{Cite book |last=Krumbacher |first=Karl |date=1893 |title=Byzantinische Zeitschrift |url=https://www.google.rs/books/edition/Byzantinische_Zeitschrift/jK1JAAAAYAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%20%CE%92%CE%BB%CE%AC%CF%87%CF%89%CE%BD |publisher=C. H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung |language=de}}</ref> * Vlahe u podunavlju pominje Ana Komnena u Aleksijadi kada su Kumani prešli Dunav oko 1094. godine.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Pudilus%20Blachorum&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref><ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=blachorum&pg=PA11&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Arapski geograf Al-Idrisi 1154 godine, celu oblast od reke Morave do reke Osam, koja obuhvata Pomoravlje i deo zapadne Bugarske, naziva: Getulija, to jest zemlja Geta ili Nomada, kako su ih sicilijanski trgovci nazivali. Stanovnici su bili Sloveni i Vlasi.<ref>{{Cite book |last=Perkovac |first=Joan i Vojko Sabljic |date=1855 |title=Neven: Zabavni i poucni list |url=https://www.google.rs/books/edition/Neven/ktmSjl1-hTgC?hl=sr&gbpv=1&dq=Cielu%20krajinu%20od%20rieke%20Morave%20do%20Osme,%20koja%20obsi%C5%BEe%20Pomoravje%20i%20%C4%8Dest%20zapadne%20Bugarske&pg=PA363&printsec=frontcover |last2=Sabljic |first2=Vojko |publisher=Narodna tiskarnica |language=hr}}</ref><ref>{{Cite news |title=Weltkarte des Idrisi vom Jahr 1154 n. Ch., Charta Rogeriana |url=https://www.loc.gov/resource/g3200.ct001903/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2026-04-04 |work=The Library of Congress |language=en|date=2025-06-15}}</ref> * Oslobođenje Bugarske od vizantijske vlasti. 1186. g. ustali su Bugari i Vlasi (Rumuni) pod vođstvom bojara Petra i Asena, koji su bili vlaškog porekla.<ref>{{Cite web |title=Историја средњег века I 30 — Викизворник, слободна библиотека |url=https://sr.wikisource.org/wiki/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%9A%D0%B5%D0%B3_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0_I_30#2._%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0,_%D0%91%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D0%B8_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_XI_%D0%B4%D0%BE_XV_%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%B0 |access-date=2026-04-04 |website=sr.wikisource.org |language=sr}}</ref> * Ansbert hroničar piše kako su krstaše: „u samoj velikoj bugarskoj šumi, u koju su ušli napredujući iz Braničeva 15. jula 1189. g., u zasede postavili Grke, Bugare, Srbe i Vlahe poluvarvare, kako bi ih iz skrivenih mesta napali otrovnim strelama a po naređenju Braničevskog duksa i Vizantijskog cara“.<ref>{{Cite book |last=Ansbertus |date=1827 |title=Historia de expeditione Friderici Imperatoris |url=https://www.google.rs/books/edition/Historia_de_expeditione_Friderici_Impera/JtcGAAAAcAAJ?hl=sr&gbpv=1&dq=silva%20longissima%20Bulgariae,%20quam%20idus%20Julii%20ab%20Brandiz&pg=PA29&printsec=frontcover |last2=Dobrovský |first2=Josef |publisher=Apud Cajetanum de Mayregg bibliopolam |language=la}}</ref> * Iz korespondencije pape Inoćentija III i kralja Kalojana 1204. g. saznajemo za spor koji Bugarska ima sa Ugarskom a reč je o zemlji Vlaška na samoj granici Ugarske i Bugarske.<ref>{{Cite book |last=Theiner |first=Augustin |date=1863 |title=Vetera monumenta Slavorum meridionalium historiam illustrantia maximam partem nondum edita ex tabulariis vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita: Ab Innocentio PP. III. usque ad Paulum PP. III. 1198-1549 |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_Slavorum_meridionalium/XXtcAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=confinio%20Hungarie%20,%20Bulgarie%20,%20et%20Blachie%20relinquo&pg=PA30&printsec=frontcover |language=la}}</ref> * Gervazije od Tilberija 1214. g., opisujući isti prostor koji je pre njega Ansbert hroničar nazvao velika bugarska šuma, piše da: „Od razdvajanja Dunava pa sve do Konstantinopolja ima dvadeset i četiri dana hoda prema jugoistoku. Prvo se, naime, nailazi na bugarsku pustinju, koja je zemlja Vlaha (Vlaška).<ref>{{Cite book |last=Pauli |date=1885 |title=Ex rerum Anglicarum scriptoribus saec. XII et XIII |url=https://www.google.rs/books/edition/Ex_rerum_Anglicarum_scriptoribus_saec_XI/gWODu-afMmkC?hl=sr&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=desertum%20Bulgarie%20est%20terra%20Blacti |publisher=Hahn |language=la}}</ref> * Vilijam od Rubruka, 1253. godine piše: „Da, i preko Dunava takođe, prema Konstantinopolju, Vlaška, koja je zemlja Asenova, i mala Bugarska sve do Slavonije, svi plaćaju danak Tatarima“.<ref>{{Cite book |last=Hakluyt |first=Richard |date=1809 |title=Collection of the Early Voyages, Travels, and Discoveries, of the English Nation |url=https://www.google.rs/books/edition/Collection_of_the_Early_Voyages_Travels/-Y4bRxqr0TMC?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=valakia |language=en}}</ref> * Drman i Kudelin su bila dvojica bugarskih plemića, tatarskog ili vlaškog porekla, koji su kao polunezavisni vladari upravljali Braničevom (Podunavljem) krajem 13. veka (1273−1291).<ref>{{Cite book |last=Grčić |first=Jovan |date=1887 |title=Stražilovo: list za zabavu, pouku i književnost |url=https://www.google.rs/books/edition/Stra%C5%BEilovo/KGFBDiqzkdIC?hl=sr-Latn&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%94%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%20%D0%9A%D1%83%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%20%D0%92%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8 |language=sr}}</ref> * Iz pisma 1345. godine, koje je papa Kliment VI uputio ugarskom kralju Lajošu I, vidimo da su pojedini Vlasi, Ugraske, Transivanije, Vlaške i Sremske zemlje<ref>{{Cite book |last=Jović |first=Momir |date=1994 |title=Srbija i Rimokatolička crkva u srednjem veku |url=https://www.google.rs/books/edition/Srbija_i_Rimokatoli%C4%8Dka_crkva_u_srednjem/d8aQAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=Ulterior%20Sirmia%201229&dq=Ulterior%20Sirmia%201229&printsec=frontcover |publisher=Bagdala |isbn=978-86-7087-104-5 |language=sr}}</ref>, prešli na katoličanstvo.<ref>{{Cite book |last=Theiner (O.C.) |first=Augustin |date=1859 |title=Vetera monumenta historica Hungariam sacram illustrantia: maximam partem nondum edita ex tabulariis Vaticanis deprompta collecta ac serie chronologica disposita |url=https://www.google.rs/books/edition/Vetera_monumenta_historica_Hungariam_sac/3H9b0Cx-9_8C?hl=de&gbpv=1&dq=quod%20Olachi%20Romani%20commorantes%20in%20partibus%20Ungarie%20Transilvanis%20Ultralpinis%20et%20Sirmiis&pg=PA691&printsec=frontcover |publisher=Typis Vaticanis |language=la}}</ref> * Titula vlaških vojvoda u periodu od 1389. do 1421. godine i u periodu od 1508. do 1638. godine glasila je: „Gospodar Ugrovlaške i Podunavlja“<ref>{{Cite journal |last=Coman |first=Marian |title=Podunavia şi relaţiile sârbo-muntene în secolele XIV-XVI |url=https://www.academia.edu/5053064/Podunavia_%C5%9Fi_rela%C5%A3iile_s%C3%A2rbo_muntene_%C3%AEn_secolele_XIV_XVI |journal=Istoria. Utopie, amintire şi proiect de viitor, ed. Ovidiu Cristea, Radu Pǎun. Iaşi: Editura Universitǎţii „Alexandru Ioan Cuza” Iaşi, 2013, p. 239-258}}</ref> * U XIV. i XV. stoljeću nastaju važni emigracijski pokreti vlaškoga stanovništva s Kosova i oko Vardara prema sjeveru te se oni nastanjuju u dolini Timoka i Morave. Drugi, pak,  dio tog vlaškog elementa u isto doba ide prema Nišu i dolinom Nišave prodire sve do  Srednje Gore u Bugarskoj i zatim iz Sofije prema sjeverozapadu sve do srpske granice.<ref>{{Cite book |last=Mirdita |first=Zef |date=2009 |title=Vlasi--starobalkanski narod: od povijesne pojave do danas |url=https://www.google.rs/books/edition/Vlasi_starobalkanski_narod/5SkqAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=XIV%20vla%C5%A1kog&dq=Zef%20Mirdita.%20Vlasi-starobalkanski%20narod:%20od%20povijesne%20pojave%20do%20danas.%20Hrvatski%20Institut%20za%20povijest,%202009.%20str.%20230&printsec=frontcover |publisher=Hrvatski Institut za povijest |isbn=978-953-6324-83-5 |language=hr}}</ref> * 1446. godine, papa Evgenije IV obaveštava sve vernike da u Moldaviji postoji brojna sekta husita, koji su svojim dogmama zarazili čak i jedan deo stanovnika Ugarske. Iz tog razloga, pontif imenuje Fabijana, vikara redovnika minorita iz Bosne, i njegove naslednike, za doživotne inkvizitore protiv jeretika u Moldaviji, Vlaškoj, Vlaškoj preko Dunava, Bugarskoj, Raškoj i Slavoniji.<ref>{{Cite book |last=Hurmuzaki |first=Ludoxiu de |date=1890 |title=Documente privitóre la Istoria Românilor |url=https://www.google.rs/books/edition/Documente_privit%C3%B3re_la_Istoria_Rom%C3%A2nil/Wm7B70J9hcoC?hl=de&gbpv=1&bsq=Moldavie,%20Walachie,%20Bollachie,%20Bulgarie,%20Rassiae%20necnon%20Sclavonie&printsec=frontcover |publisher=Teclu |language=la}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fermendžin |first=Euzebije |date=1892 |title=Acta Bosnae potissimum ecclesiastica cum insertis editorum documentorum regestis ab anno 925 usque ad annum 1752 |url=https://www.google.rs/books/edition/Acta_Bosnae_potissimum_ecclesiastica_cum/Bdpi8PSwhScC?hl=de&gbpv=1&dq=bollachia&pg=PA202&printsec=frontcover |publisher=Academia Scientiarum et Artium Slavorum Meridionalium |language=la}}</ref> * Martin Segon oko 1481. g. pominje Vlahe na severoistoku Srbije o kojima kaže: „Vlasi su planinci, divlji rod ljudi — oni su bogati samo stadima stoke.“ i „Sredinu pokrajine naseljavau Vlasi, o kojima Ptolomej tako donosi: „Oni koji leže između nazivaju se Pikenzi“<ref>{{Cite web |title=Geographiae Libri Octo : recogniti iam et diligenter emendati cum tabulis geographicis ad mentem auctoris restitutis ac emendatis ; Cum gratia & Priuilegio Sac Caes. Maiestat. |url=https://www.davidrumsey.com/luna/servlet/s/8812i1 |access-date=2026-04-04 |website=www.davidrumsey.com|last=Ptolemy|first=Ptolemy, Claudius}}</ref>, a gore u prvom putopisu dosta je o ovim rečeno“.<ref>{{Cite book |date=1996 |title=Književnost Crne Gore od XII do XIX vijeka: Pisci srednjovjekovnog latiniteta |url=https://www.google.rs/books/edition/Knji%C5%BEevnost_Crne_Gore_od_XII_do_XIX_vij/Do7lAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B8&dq=%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%20%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%BD%20%D0%BA%D1%9A%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%20%D1%86%D1%80%D0%BD%D0%B5%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5&printsec=frontcover |publisher=Obod |language=sr}}</ref> Vlahe koje pominje Martin Segon u turskom periodu biće poznati kao braničevski i vidinski Vlasi. * Francuski izvor nastao posle 1595. g.: „Prema jugu, ona [Transilvanija] se dodiruje sa Transalpinima [Vlasima] i Srbima, zvanim Sloveni, i Rašani, koji su gotovo pravi Vlasi, jer imaju isti zakon i slične običaje. Oni su hrišćani prema obredima grčke crkve [pravoslavci]. Služe se italskim jezikom, ali veoma iskvarenim, i veoma su ratoborni i snažni.”<ref>{{Cite book |date=1895 |title=Actes et fragments relatifs à l'histoire des Roumains rassemblés dans les dépôts de manuscrits de l'occident par Nicolas Zorga et publiés sous les auspices du ministère de l'instruction publique: I. |url=https://www.google.rs/books/edition/Actes_et_fragments_relatifs_%C3%A0_l_histoir/O5vozntoci8C?hl=de&gbpv=1&dq=Vers%20le%20midy,%20elle%20touche%20les%20Transalpins%20et%20Serviens&pg=PA42&printsec=frontcover |publisher=Imprimerie de l'état |language=de}}</ref><ref>{{Cite web |last=Le Testu |first=Guillaume (1509-1572) Cartographe |date=1555 |title=Cosmographie universelle, selon les navigateurs tant anciens que modernes / par Guillaume Le Testu, pillotte en la mer du Ponent, de la ville francoyse de Grâce |url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8447838j/f34.item |access-date=2026-04-04 |website=Gallica |language=FR}}</ref> * Petri Posini 1651. g., u komentarima o Vlasima iz Aleksijade kaže: „Blachi je ime naroda koji naseljava Gornju Meziju, koji se danas zovu Vlasi (Valachi)“.<ref>{{Cite book |date=1878 |title=Corpus scriptorum historiae byzantinae: Annae Comnenae Alexiadis libri XV ... v.2 |url=https://www.google.rs/books/edition/Corpus_scriptorum_historiae_byzantinae_A/1YlfAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=petri%20possini%20blachi&pg=PA395&printsec=frontcover |publisher=impensis E. Weberi |language=el}}</ref> * Evlija Čelebija u opisu grada Fetislama (Kladova) iz 1666. godine kaže da: „Svo stanovništvo govori bošnjački i turski, a znaju i vlaški“.<ref>{{Cite book |last=Paunović |first=Marinko |date=1970 |title=Đerdap i Timočka Krajina |url=https://www.google.rs/books/edition/%C4%90erdap_i_Timo%C4%8Dka_Krajina/AzsBAAAAMAAJ?hl=sr&gbpv=1&bsq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&dq=Svo%20stanovni%C5%A1tvo%20govori%20bo%C5%A1nja%C4%8Dki%20i%20turski,%20a%20znaju%20i%20vla%C5%A1ki.&printsec=frontcover |publisher=Binoza, |language=bs}}</ref> * Luiđi Ferdinando Marsilji o Vlasima koji su 1696. godine oko Dunava obitavali kaže: „Vlasi se i običajima i jezikom razlikuju od Rašana, iako ispovedaju istu grčku religiju i koriste iste njihove ilirske karaktere (ćirilicu). Oni počinju da naseljavaju obale Dunava koje nastaju od ogranaka planina Hema i Karpata, i ne vole da žive u ravnicama, osim u dvema provincijama, Vlaškoj i Moldaviji. Zaista potiču od starih Rimljana, i hvale se da su Rimljani, te se iskvarenim imenom zovu Ruminest; a jezik im je iskvaren latinski ili italski“.<ref>{{Cite web |title=Danubius Pannonico-mysicus : observationibus geographicis, astronomicis, hydrographicis, historicis, physicis, perlustratus et in sex tomos digestus. T. 1, [in tres partes digestus : geographicam, astronomicam, hydrographicam] - Дигитална универзитетска библиотека - страна 0035 - величина 2 |url=http://ubsm.bg.ac.rs/view.php?q=1853&e=t&p=0035&z=2&x=0&w=922&h=600&x=e |access-date=2026-04-04 |website=ubsm.bg.ac.rs}}</ref> * Zanimljivo da je 1787. u Beču, po carskoj zapovesti, za stanovništvo u Turskoj bila napravljena ratna proklamacija („patent”), i to u tri slična oblika: jedna za Srbe, druga za Vlahe a treća za Turke”, kojom se stanovništvu obećava ćesarova zaštita<ref>{{Cite book |date=1962 |title=Зборник радова Етнографског института |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%97%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA_%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B0_%D0%95%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80/0DKAAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%97%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D1%99%D0%B8%D0%B2%D0%BE%20%D1%98%D0%B5%20%D0%B4%D0%B0%20%D1%98%D0%B5%201787.%20%D1%83%20%D0%91%D0%B5%D1%87%D1%83, |publisher=Етнографски институт, Српске академије наука и уметности |language=sr}}</ref>. Jedino je vlaško stanovništvo pokazivalo prijateljsko raspoloženje prema Turcima.<ref>{{Cite book |last=Jovanović |first=Dobrivoje |year=1988 |title=Kočina krajina |url=https://www.dobrivojejovanovic.in.rs/images/kocina_krajina.pdf |publisher=Nedeljnik "Novi put" |location=Jagodina}}</ref> * Iz popisa Vlaha, sprovedenog u Kneževini Srbije 1850. g. vidimo da Vlaha ima 104.808 duša ili 10,95% ukupnog stanovništva Srbije.<ref>{{Cite book |last=Slovesnosti |first=Društvo Srbske |date=1852 |title=Glasnik Društva Srbske Slovesnosti |url=https://www.google.rs/books/edition/Glasnik_Dru%C5%A1tva_Srbske_Slovesnosti/p6BJAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B0 |language=sr}}</ref> == Povezano == * [[Vlasi]] * [[Aromuni]] == Vanjske veze == '''Istorija:''' * [http://www.melnica.com/Vlasi.htm Vlasi... ko su, šta su i odakle potiču?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101095054/http://www.melnica.com/Vlasi.htm |date=2007-11-01 }} '''Nevladine organizacije:''' * [http://www.cnmnr.org Nacionalni savet vlaške nacionalne manjine]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vdsstimoc.org/ Vlaška demokratska stranka srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704072247/http://www.vdsstimoc.org/ |date=2008-07-04 }} * [http://www.timoc.org/indexSrb.htm Savez vlaha srbije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419130158/http://www.timoc.org/indexSrb.htm |date=2009-04-19 }} '''Izvorna vlaška muzika:''' * [http://www.paundurlic.com/muzika/index.htm Poslednji orfeji Balkana] '''Studije iz vlaške religije, mitologije i magije:''' * [http://www.paundurlic.com/radovi/pesma_o_svecima.htm Vlaška mitološka pesma o poreklu zla] * [http://www.paundurlic.com/radovi/titanomahija.htm Elementi titanomahije u vlaškim mitološkim pesmama] * [http://www.paundurlic.com/radovi/religija_vlaha.htm Kult mrtvih kao osnova za određenje religije Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/nebeska_tela_i_marturija.htm Nebeska tela i obred "marturija" u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/rajska_sveca.htm Rajska sveća u kultu mrtvih kod Vlaha] * [http://www.paundurlic.com/radovi/magstat.htm Magijska statistika i alibi - dva aspekta dugovečnosti magije kod Vlaha] == Reference == [[Kategorija:Narodi]] [[Kategorija:Srbija]] objy0ow505oikneouegxhkn7d7rx0pj 0 22426 42579075 73180 2026-04-07T00:02:42Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 42579075 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 5rvwq8ze5uebakm7hstwpdr90118p3m 0 22427 42579076 73181 2026-04-07T00:02:47Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 42579076 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 5rvwq8ze5uebakm7hstwpdr90118p3m 0 22429 42579077 73183 2026-04-07T00:02:52Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 42579077 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 5rvwq8ze5uebakm7hstwpdr90118p3m 0 23731 42579008 42562052 2026-04-06T17:41:19Z Ђидо 82600 /* April/Travanj */ 42579008 wikitext text/x-wiki {{Godina nav|1936}} {{otheruses}} {{Godina u drugim kalendarima|1936}} Godina '''1936''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXXVI]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u srijedu]], po gregorijanskom kalendaru. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1936''': <br /> [[1936#Januar/Siječanj|1]] • [[1936#Februar/Veljača|2]] • [[1936#Mart/Ožujak|3]] • [[1936#April/Travanj|4]] • [[1936#Maj/Svibanj|5]] • [[1936#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1936#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1936#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1936#Septembar/Rujan|9]] • [[1936#Oktobar/Listopad|10]] • [[1936#Novembar/Studeni|11]] • [[1936#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1936#Rođenja|Rođenja]] • [[1936#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[5. 1.]] - Uvedeni motorno-električni vozovi na kratkim linijama iz Beograda.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/01/03?pageIndex=00004 "Vreme", 3. jan. 1936]</ref> * [[7. 1.]] - U [[Pahlavi (dinastija)|Iranu]] zabranjeno pokrivanje žena, kasnije će ovaj datum u zemlji biti Dan žena (nakon Islamske revolucije prozvan "dan sramote")<ref name="Milani1992">{{cite book|author=Farzaneh Milani|title=Veils and Words: The Emerging Voices of Iranian Women Writers|url=http://books.google.com/books?id=bOMwi_XXlsYC&pg=PA34|year=1992|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0-8156-2557-5|pages=34–}}</ref>. * [[7. 1.|7]] - [[8. 1.]] - Generalni štrajk u [[Buenos Aires]]u, pet mrtvih u sukobima (dogovor postignut 25. 1.). * [[14. 1.]] - Prva izložba karikatura [[Ošišani jež|Ošišanog ježa]] u paviljonu "Cvijeta Zuzorić". * [[17. 1.]] - [[Venijamin I]] izabran za vaseljenskog patrijarha (do [[1946]]). * [[18. 1.]] - Otvoren za javnost [[Muzej kneza Pavla]] u Beogradu. * [[19. 1.]] - Otvorena pruga Veles-Prilep, od ranije postoji prema Bitolju. * [[20. 1.]] - Umro britanski kralj [[George V]], nasleđuje ga sin [[Edvard VIII]] (do decembra); sahrana 28. 1.. * 20. 1. - [[Drugi italijansko-abesinski rat]]: etiopska Božićna ofanziva okončana taktičkim etiopskim uspehom, Italijani privremeno zaustavljeni na severu. Ali istog dana na jugu okončana [[Bitka na Ganale Doriji]] u kojoj su etiopske snage potučene. * 20. 1. - Počinje 50-dnevni generalni štrajk u [[Francuski mandat za Siriju i Liban|Siriji]] protiv francuske politike. * [[22. 1.]] - U Beogradu izmereno 19,3 stepena, najtoplije u januaru od 1900.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/26?pageIndex=00011 "Politika", 26. jan. 1936]</ref> * [[26. 1.]] - Izbori u Grčkoj: venizelisti i monarhisti približno izjednačeni, jezičak na vagi je Narodni front na čelu sa komunistima. === Februar/Veljača === * [[4. 2.]] - [[David Frankfurter]], Jevrejin rođen u [[Daruvar]]u, ubio [[Wilhelm Gustloff|Wilhelma Gustloffa]], šefa [[NSDAP|nacističke]] stranke u [[Švajcarska|Švajcarskoj]]. * [[5. 2.]] - Premijera [[Charlie Chaplin|Chaplinovog]] filma ''[[Modern Times]]''. * [[6.2.|6]]-[[16. 2.]] - [[Zimska Olimpijada 1936]] u [[Garmisch-Partenkirchen]]u ([[Njemačka]]). * [[12. 2.]] - U Francuskoj izrečena presuda učesnicima [[Marsejski atentat|Marsejskog atentata]]: [[Zvonimir Pospišil]], [[Ivan Rajić]] i [[Mijo Kralj]] osuđeni na doživotni zatvor a [[Eugen Kvaternik]], [[Ante Pavelić]] i [[Ivan Perčević]] na smrt u odsustvu. * [[13. 2.]] - Sahrana monarhističkog istoričara [[Jacques Bainville|Jacquesa Bainvillea]] u Parizu, pripadnici ''[[Camelots du Roi]]'', omladinske formacije ''[[Action Française]]'', napali kola sa socijalističkim političarem [[Léon Blum|Léonom Blumom]] i teško ga povredili; vlada sledeće večeri zabranjuje AF. * februar - Objavljena knjiga "Opšta teorija zaposlenosti, kamate i novca" [[John Maynard Keynes|Johna Maynarda Keynesa]]. * februar - Francuska vlada ratifikovala [[Franko-sovjetski pakt o uzajamnoj pomoći]] (ratifikacije razmenjene 27. marta u Moskvi). * [[16. 2.]] - Levičarski [[Narodni front (Španija)|Narodni front]] pobedio malom razlikom na izborima u [[Druga Španska Republika|Španiji]] (poslednji izbori do [[1977]]). Nakon ovoga u zemlji počinje talas nasilja, zauzimanja zemlje, pljačkanja i paljenja crkava. * [[17. 2.]] - U američkim novinama se pojavljuje strip [[Fantom (strip)|Fantom]] (prvi superheroj sa pripijenim kostimom i maskom). * 17. 2. - Umro Wilhelm Berliner, direktor austrijskog osiguravajućeg koncerna ''Phönix'', jednog od najvećih u Evropi - ali sledećeg meseca dolazi do pada zbog ogromnih dugova. Skandal je udarac [[Kurt Schuschnigg|Schuschniggovom]] režimu i austrijskoj državi. * 10 - [[19. 2.]] - [[Bitka kod Amba Aradama]]: Italijani uz pomoć avijacije i bojnih otrova uništili etiopsko desno krilo na severu. * 20. - 21. 2. - Španija: levičarske demonstracije za amnestiju i neredi, militanti napadaju crkve i manastire; vlada amnestira 34.000 političkih zatvorenika. * [[23. 2.]] - Načelnik španskog Generalštaba [[Francisco Franco]] imenovan za vojnog komandanta na Kanarskim ostrvima. * [[26. 2.]] - "[[Incident 26. februara]]" u Japanu, Frakcija Carskog puta pokušala puč, nekoliko političara ubijeno (kraj frakcije). * 26. 2. - Obnovljen [[Generalitat de Catalunya|Generalitet Katalonija]]. * februar - Kampanja zanatlijskih radnika protiv fabričke obuće, naročite "Batine" gumene obuće, koja je znatno jeftinija - ali seljaci se s tim ne slažu.<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/02/26?pageIndex=00004 ''Grupa seljaka i narodnih poslanika traži od nadležnih ministara da se omogući rad firmi "Bata"''. Vreme, 26. feb. 1936, str. 6]. digitalna.nb.rs</ref> * [[27. 2.]] - Vlada KJ usvaja uredbu kojom se sedište reis-ul-uleme vraća u Sarajevo.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/01?pageIndex=00006 "Politika", 1. mart 1936]</ref> * 27 - [[29. 2.]] - [[Druga Tembienska bitka]]: uništena etiopska armija centra. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Hoover dam from air.jpg|mini|260px|[[Hooverova brana]]]] * [[1. 3.]] - Završena [[Huverova brana]]. * 1. 3. - [[Videofon]]: nemački ministar pošte inaugurirao sistem ''Gegensehn-Fernsprechanlagen'', prva veza između Berlina i Lajpciga. * [[4. 3.]] - Prvi let dirižabla ''[[LZ 129 Hindenburg]]''. * [[5. 3.]] - Prvi let aviona ''[[Supermarine Spitfire]]''. * 5. 3. - [[8. dodjela Oscara]]: statuete se prvi put nazivaju "oskari", najbolji film je ''[[Mutiny on the Bounty (film, 1935)|Mutiny on the Bounty]]'', četiri nagrade za ''[[The Informer (film, 1935)|The Informer]]'', dve za ''[[A Midsummer Night's Dream (film, 1935)|A Midsummer Night's Dream]]''. * [[6. 3.]] - Poslanik Damnjan Arnautović pucao u skupštini na predsednika vlade [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] i promašio. * [[7. 3.]] - [[Remilitarizacija Rajnlanda]]: protivno [[Versajski sporazum|Versajskom sporazumu]] i [[Ugovori iz Lokarna|Ugovorima iz Lokarna]] a uz izgovor Franko-sovjetskog pakta, nemačka vojska zaposeda teritoriju na levoj obali [[Rajna|Rajne]]. Hitler istog dana zvanično odbacuje Ugovore iz Lokarna i raspisuje izbore za 29. mart. * 7. 3. - Rekonstrukcija Stojadinovićeve vlade: gen. [[Petar Živković]] je na mestu ministra vojske i mornarice zamenjen gen. [[Ljubomir Marić|Ljubomirom Marićem]]. [[Datoteka:Versailler Vertrag.png|mini|270px|Nemačka nakon Versajskog sporazuma, označene granice demilitarizovanog Rajnlanda]] * [[8. 3.]] - Osnovana Radio Jugoslavija, danas Međunarodni Radio Srbija. * [[9. 3.]] - [[Pogrom u Przytyku]], sukob Jevreja i Poljaka s troje mrtvih (u novije vreme se opovrgava da se radilo o pogromu). * mart - Počela reklamna prodaja u nedovršenoj robnoj kući "Tata" - "panika" među beogradskim trgovcima.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/13?pageIndex=00010 "Politika", 13. mart 1936]</ref> * [[12. 3.]] - [[Falanga (Španija)|Falangisti]] pucali na socijalističkog potpredsednika Kortesa [[Luis Jiménez de Asúa]], ubijen njegov pratilac; demonstranti sutradan zapalili još dve crkve u Madridu. * [[14. 3.]] - Zabranjena španska Falanga, njen lider [[José Antonio Primo de Rivera]] uhapšen. * [[15. 3.]] - Austrijanac [[Josef Bradl]] ostvario na [[Planica|Planici]] prvi skijaški skok preko 100 m. * 17 - [[18. 3.]] - Velike poplave na istoku SAD, naročito u [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburghu]], gde je bilo 69 mrtvih. * [[19. 3.]] - Savet Društva naroda osudio Nemačku zbog gaženja Versajskog i Lokarnskog ugovora. * [[23. 3.]] - Italija, Austrija i Mađarska dopunile [[Rimski protokoli (1934)|Rimske protokole]] iz 1934. * [[24. 3.]] - Prva modna revija u Beogradu, u Domu inženjera i tehničara. * [[25. 3.]] - Potpisan [[Drugi Londonski pomorski ugovor]]. * [[27. 3.]] - [[Stipe Javor]] umro u Srijemskoj Mitrovici - nakon njegovog sprovoda u Zagrebu će doći do nereda. * [[29. 3.]] - Jednopartijski izbori u Nemačkoj i referendum o okupaciji Rajnlanda: 98,8% za, uz odziv od 99%. * [[31. 3.]] - [[Bitka kod Maychewa]]: uništenje etiopskih snaga na severu. === April/Travanj === [[Datoteka:Žarko Marinović.png|mini|120px|[[Žarko Marinović]]]] * {{circa}} april - Jugoslavija napušta politiku slobodne trgovine i pristupa kontroli i dirigovanju uvoza i izvoza.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/10?pageIndex=00005 "Politika", 10. april 1936]</ref> * [[1. 4.]] - U Austriji uvedena vojna obaveza, protivno Senžermenskom ugovoru. * 1. 4. - U Kraljevini Jugoslaviji, međugradski telefonski pozivi se mogu obavljati sa svakog telefona.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/03/06?pageIndex=00004 "Politika", 6. mart 1936]</ref> * [[3. 4.]] - Pogubljen [[Bruno Hauptmann]], osuđen za otmicu i ubistvo [[Charles Lindbergh|Lindbergovog]] deteta. * [[4. 4.]] - Počeo generalni štrajk studenata u Beogradu, Zagrebu, Ljubljani, Skoplju i Subotici. U sukobu "Ornasovaca" (Organizacija nacionalnih studenata) i levičarskih studenata, koji su tražili štrajk na Beogradskom univerzitetu protiv visokih školarina i dr., ubijen levičar [[Žarko Marinović]] i teže povređen Jovan Šćepanović (ovaj datum će posle rata postati Dan studenata). * 5 - 6. 4. - Jaki uragani pogađaju mesta u državama Misisipi i Džordžija. * [[7. 4.]] - Španski parlament smenio predsednika [[Niceto Alcalá-Zamora|Alcalá-Zamoru]]. * [[9. 4.]] - U Trnovcu kod Gospića ubijen narodni poslanik iz HSS [[Karlo Brkljačić]]. [[Datoteka:Ioannis Metaxas 1937 cropped.jpg|mini|160px|[[Ioannis Metaksas]], diktator Grčke 1936-41.]] * [[13. 4.]] - Umro [[Kraljevina Grčka|grčki]] premijer [[Konstantinos Demercis]], nasleđuje ga [[Ioannis Metaksas]] (do [[1941]]). * 13. 4. - Otkriven [[asteroid]] [[1605 Milankovitch]] (astronom [[Petar Đurković]]). * [[14. 4.]] - Na proslavi Republike u Madridu bačene petarde pred tribinu, došlo do meteža sa povređenima. * [[15. 4.]] - Počinje [[Arapska pobuna u Palestini (1936–1939)]], nazvana i Veliki arapski ustanak, protiv [[Britanski mandat nad Palestinom|britanske vlasti]] i masovnog [[Aliyah|doseljavanja Jevreja]]; generalni štrajk Arapa traje od 20. aprila do oktobra. * april - Počela gradnja [[Unska pruga|Unske pruge]].<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/04?pageIndex=00008 "Vreme", 4. okt. 1936]</ref> * april - [[Aprilski plenum CK KPJ (1936)|Aprilski plenum CK KPJ]] u Beču: međusobni sukobi, Kominterna će raspustiti CK. * april - Biskupi sa Jadrana osuđuje "nemoral i golotinju" na plažama.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/16?pageIndex=00009 "Politika", 16. april 1936]</ref> * [[16. 4.]] - Seljačka rulja ubila šestoricu omladinaca [[Jugoslovenska radikalna zajednica|JRZ]]-e u [[Kerestinec|Kerestincu]], ubeđena da se radi o četnicima; povređen bivši hrvatski ban [[Antun Mihalović]]; doseljenik Jovan Buta, predsednik "Četničkog udruženja" u [[Samobor]]u, ubijen sa ženom i kčerkom u Rakitju; još jedno ubistvo u Plešivici<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/18#page/0/mode/1up Politika, 18. april 1936, str. 1-3]. digitalna.nb.rs (pristup. 8.2.2016.)</ref>. * 14 - [[25. 4.]] - [[Ogadenska bitka]]: poražene etiopske trupe na jugu, ali ne i uništene. * [[25. 4.]] - U Palestini osnovan [[Arapski visoki komitet]] na čelu sa muftijom [[Muhamed Amin al-Huseini|al-Huseinijem]] (zabranjen 1937). * [[26. 4.]] - Italijanski maršal [[Pietro Badoglio]] pokreće "[[Marš gvozdene volje]]" iz [[Dese]]a prema [[Adis Abeba|Adis Abebi]]. * [[28. 4.]] - Umro [[Kraljevina Egipat|egipatski]] kralj [[Fuad I (Egipat)|Fuad I]], nasleđuje ga [[Faruk I (Egipat)|Faruk I]] (do [[1952]]). === Maj/Svibanj === [[Datoteka:Italian East Africa (1938–1941).svg|thumb|220px|[[Italijanska Istočna Afrika]] 1936-40]] * [[2. 5.]] - Premijera kompozicije "[[Petar i vuk]]" u Moskvi. * [[3. 5.]] - Drugi krug izbora u Francuskoj, pobedio [[Narodni front (Francuska)|Narodni front]] [[Léon Blum|Léona Bluma]], koalicija različitih socijalista i komunista (poslednji izbori u Francuskoj do [[1945]]). Radnici započinju štrajkove i nadaju se revoluciji. * 3. 5. - Otvorene vazdušne linije Beograd-Borovo-Zagreb i Beograd-Niš-Skoplje (od 1. juna Beograd-Sarajevo-Dubrovnik).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/04?pageIndex=00012 "Politika", 4. maj 1936]</ref> * [[5. 5.]] - Italijanske snage ušle u [[Adis Abeba|Adis Abebu]], u kojoj vladaju neredi (Haile Selasije napustio grad tri dana ranije). Musolini proglasio kraj [[Drugi italijansko-abesinski rat|Drugog italijansko-abesinskog rata]]. * x. 5. - U Beogradu otvorena robna kuća Ta-Ta, nekoliko dana kasnije jedan trgovački pomoćnik razbio izloge, iz "protesta prema stranom kapitalu"<ref>Vreme, 10. maj 1936, str. 9</ref> (osuđen na globu 1940<ref>Vreme, 14. feb. 1940, str. 11</ref>). Uprava grada je zabranila rad kuće 10. juna, na osnovu zabrane osnivanja trgovačkih radnji velikog obima iz 1934. * 6. - 7. 5. - Konferencija [[Mala Antanta|Male Antante]] i Balkanskog sporazuma u Beogradu. * [[9. 5.]] - Formirana [[Italijanska Istočna Afrika]], od Eritreje, Italijanske Somalije i tek anektirane Etiopije. * 9. 5. - Generalni štrajk i demonstracije u [[Solun]]u, vojska i žandarmerija pucale u masu, 12 mrtvih. * [[10. 5.]] - Španski premijer [[Manuel Azaña]] izabran za predsednika (do 1939) * [[12. 5.]] - Arapski visoki komitet odlučuje da se od 15. maja u Palestini neće plaćati porezi i pribeći će se oružanom otporu ako Britanci ne zaustave useljavanje Jevreja, prodaju imanja i ako ne osnuju zakonodavno telo. * 12. 5. - Prvo putovanje linije ''[[Super Chief]]'' od Čikaga do Los Anđelesa - prvi voz sa dizel vučom i svim vagonima Pullmanovim spavaćim kolima. [[Datoteka:Queen Mary New York.jpg|mini|240px|''[[RMS Queen Mary]]'' (foto 1960)]] * 12. 5. - [[Datoteka:Menjiang Flag (1936).svg|25px]] Japanci proglasili formalno nezavisnu Mongolsku vojnu vladu u kineskoj Unutrašnjoj Mongoliji (→ [[Mengjiang]]). * [[maj]] - Jugoslavija, koja trpi štetu zbog međunarodnih sankcija Italiji, zaključila [[barter]] sporazum sa Nemačkom. * [[14. 5.]] - Počeo štrajk u Trepči, završen sporazumom 1. juna. * [[19. 5.]] - Inauguracija [[Telavivska luka|Telavivske luke]], pred oduševljenim narodom se istovaruje cement sa jugoslovenskog broda "Četvrti"<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/31?pageIndex=00008 "Politika", 31. maj 1936]</ref> - izgrađena je za manje od dve godine, kao alternativa za arapsku luku u [[Jafa|Jafi]]. * [[25. 5.]] - Počeo je dugi štrajk u američkoj firmi [[Remington Rand]] tokom kojeg će nastati [[Formula Mohawk Valley]] za razbijanje štrajkova. * [[26. 5.]] - Tragedija u češkom mestu Rakvice, na školskom izletu se utopilo 31 dete. * [[27. 5.]] - [[1. 6.]] - Prvo putovanje luksuznog broda ''[[RMS Queen Mary]]'' (preko Atlantika joj treba 42 minuta duže nego "[[SS Normandie|Normandiji]]", ali u avgustu će osvojiti [[Plava traka|Plavu traku]]). * [[28. 5.]] - [[Alan Turing]] predao rad u kome je uveden pojam [[Turingov stroj|Turingovog stroja]]. * [[29. 5.]] - U španskom gradu [[Yeste]] došlo do sukoba između seljaka i [[Civilna garda (Španija)|Civilne garde]] - 18 mrtvih, od čega 17 seljaka. * 29. 5. - Prikazan ''[[Fury (film, 1936)|Fury]]'', prvi holivudski film [[Fritz Lang|Fritza Langa]]. * 29. 5. - Sporazum o okončanju štrajka građevinskih radnika u Beogradu, u sukobu štrajkača sa žandarmima na Pašinom brdu poginuo jedan radnik. * [[31. 5.]] - U beogradskom Košutnjaku otvoreno golf-igralište (proteže se "od nemačkog ratničkog groblja prema Rakovici")<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/06/03?pageIndex=00005 "Politika", 3. jun 1936., str. 5]. digitalna.nb.rs (pristup. 27.1.2016.)</ref>. === Jun/Juni/Lipanj === [[Datoteka:Léon-Blum-micro1936.jpg|mini|250px|[[Léon Blum]]]] * [[2. 6.]] - Početak štrajka lučkih radnika u [[Antverpen]]u i šireg socijalnog pokreta u Belgiji, koji vodi sporazumu sa vladom (minimalna plata, šest dana plaćenog odsustva, 40-satna nedelja, sloboda sindikata). * [[3. 6.]] - U [[Kraljevina Mađarska (1920–1946)|Mađarskoj]] zabranjena [[Mađarska nacionalsocijalistička partija|nacionalsocijalistička partija]], uhapšeno više stotina ljudi. * [[4. 6.]] - [[Léon Blum]] je francuski premijer, na čelu vlade Narodnog fronta (prvi socijalista i Jevrejin premijer, 1936-37 i 1938). * 7/[[8. 6.]] - Generalni štrajk u Francuskoj: potpisani [[Matinjonski sporazumi (1936)|Matinjonski sporazumi]] kojim se daju izvesna prava radnicima. * [[8. 6.]] - Velika svečanost u [[Bukurešt]]u povodom godišnjice vlasti kralja [[Karol II (Rumunija)|Karola II]]; došlo je do pada tribine, veliki broj mrtvih. * [[9. 6.]] - Mussolinijev zet [[Galeazzo Ciano]] (33) postaje talijanski ministar inozemnih poslova (do [[1943]]). * 9. 6. - Šef [[nikaragva]]nske Nacionalne garde [[Anastasio Somoza García]] prinudio na ostavku predsednika [[Juan Bautista Sacasa|Sacasu]] - sa i bez predsedničke titule vlada zemljom do [[1956]]. * [[10. 6.]] - Objavljen roman ''[[Gone with the Wind (roman)|Gone with the Wind]]'' [[Margaret Mitchell]]. * [[11. 6.]] - [[4. 7.]] - Održana [[Međunarodna nadrealistička izložba (London)|Međunarodna nadrealistička izložba]] u Londonu. [[Salvador Dalí]] držao predavanje 1. jula u ronilačkom odelu i zamalo se ugušio. Inače, ranije ove godine je uradio sliku "Meka konstrukcija s kuvanim pasuljem (Slutnja Građanskog rata)". * [[13. 6.]] - Presude komunistima: Đuro Halabarec osuđen na smrt za ubistvo policajca u Zagrebu 17. januara. * [[15. 6.]] - U Estoniji eksplodirala vojna laboratorija, 60 poginulih. * 15. 6. - Prvi let bombardera ''[[Vickers Wellington]]''. * 15. 6. - Polufinale Davis Cupa u Beču: Austrija - Jugoslavija 1:4, igrači sutradan oduševljeno dočekani u Zagrebu. * jun - Afera Aleksandra Bodija, jugoslovenskog diplomate koji je švercovao persijske tepihe u zemlju<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/06/18?pageIndex=00003 Vreme, 18. jun 1936, str. 5]. digitalna.nb.rs</ref><ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/10/28#page/9/mode/1up Vreme, 28. okt. 1939, str. 10]. digitalna.nb.rs</ref> (okrivljeni kažnjeni u oktobru sa blizu 33 miliona dinara<ref>"Vreme", 18. okt. 1936</ref>). * [[16. 6.]] - Kod Budimpešte se prevrnuo splav sa pijanim tramvajdžijama - 17 mrtvih. * [[17. 6.]] - Ujedinjene sve policijske snage u Trećem rajhu, na njihovo čelo postavljen [[Heinrich Himmler]] (→ ''[[Ordnungspolizei]]'', ''[[Sicherheitspolizei]]'', ''[[Kriminalpolizei (Treći Rajh)|Kriminalpolizei]]''). * 17. 6. - [[André Gide]] stiže u Moskvu<ref name="Sheridan1999">{{cite book|author=Alan Sheridan|title=André Gide: A Life in the Present|url=https://books.google.com/books?id=mZGxs0PCwzEC&pg=PA441|year=1999|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-03527-0|pages=492–}}</ref> - putovanje SSSR-om vodi njegovom odbacivanju komunizma u knjizi ''Retour de l'U.R.S.S.'', objavljenoj u novembru. * [[19. 6.]] - [[Max Schmeling]] nokautirao u Njujorku [[Joe Luis]]a u 12. rundi (dogodine će imati revanš). * 19. 6. - Totalno [[pomračenje Sunca]], u Jugoslaviji prekriveno od 75% diska u Sloveniji do preko 90% u Makedoniji<ref>[http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=19360619 Total Solar Eclipse of 1936 June 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815041506/http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsearch/SEsearchmap.php?Ecl=19360619 |date=2014-08-15 }}, ''NASA''</ref>. * [[26. 6.]] - Belvederske demonstracije na [[Cetinje|Cetinju]], protest zbog ubistva beogradskih studenata i komunista, u okršaju sa žandarmerijom ima i mrtvih.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/06/28?pageIndex=00004 "Politika", 28. jun 1936]</ref> * 26. 6. - "[[Ornas]]ovac" Slobodan Nedeljković osuđen na pet godina i mesec dana za ubistvo Žarka Marinovića i ranjavanje još dvojice studenata 4. aprila. * 26. 6. - Prvi let ''[[Focke-Wulf Fw 61]]'', prvog funkcionalnog helikoptera. Istog dana ''[[Douglas DC-3]]'' ima prvi komercijalni let. * [[27. 6.]] - Nesreća autobusa kod [[Vršac|Vršca]], izgorelo šest putnika. * [[30. 6.]] - Etiopski car [[Haile Selasije]] govori pred [[Društvo naroda|Društvom naroda]]: "Danas smo mi, sutra ćete biti vi". Italijanski novinari zviždali tokom govora. * 30. 6. - Poplava u Zagrebu: nakon provale oblaka i tuče, nadošli potoci sa Zagrebačke gore. * jun - U Bistričkom Podgorju ([[Marija Bistrica]]) seljaci okupili "Hrvatsku vojsku" (HSS je ranije tokom godine osnovao [[Hrvatska seljačka zaštita|Hrvatsku seljačku zaštitu]])<ref name="Ramet2006">{{cite book|author=Sabrina P. Ramet|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918-2005|url=http://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC|year=2006|publisher=Indiana University Press|isbn=0-253-34656-8|page=101}}</ref>. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Bizon u beogradskom ZOO vrtu.jpg|mini|180px|Bizon u [[Beogradski zoološki vrt|Beogradskom zoološkom vrtu]]]] * [[3. 7.]] - Čehoslovački Jevrejin i novinar [[Stefan Lux]] se ubio u generalnoj skupštini Društva naroda kako bi privukao pažnju na antisemitizam i militarizam u Nemačkoj. * [[4. 7.]] - Skupština [[Društvo naroda|Društva naroda]] izglasala okončanje sankcija Italiji, nakon što je ova dovršila okupaciju Etiopije (Jugoslavija okončala sankcije 15. jula). * [[6. 7.]] - Uvođenje pešačkih prelaza u Beogradu: uveče probno obeležen prelaz u Kneza Mihaila kod "Ruskog cara" - dve linije s obe strane prelaza.<ref>"Vreme", 7. jul 1936</ref> * [[11. 7.]] - Austrijsko-nemački sporazum: Nemačka priznaje suverenitet Austrije, nema mešanja u unutrašnje poslove, Austrija će u svojoj politici imati na umu da je nemačka država. * [[12. 7.]] - Otvoren [[Beogradski zoološki vrt]]. * 12. 7. - Otvorena pruga Kosovo Polje - Peć. * 12. 7. - Pripadnici španske [[Falanga (stranka)|Falange]] ubili socijalistu i poručnika policijske Napadačke garde [[José del Castillo Sáenz de Tejada|Joséa del Castilla]]. * 12. 7. - Počinje gradnja [[Koncentracioni logor Sachsenhauen|Koncentracionog logora Sachsenhausen]]. * 12. 7. - Finale evropske zone [[Davis Cup]]a u Zagrebu: Jugoslavija-Nemačka 2:3 (Nemci zadnjeg dana predali dva meča zbog kiše). * [[13. 7.]] - Pripadnici Napadačke garde i socijalistički aktivisti ubili španskog konzervativnog političara [[José Calvo Sotelo|Joséa Calva Sotela]]. * 13 - [[14. 7.]] - Vrhunac najjačeg toplotnog talasa u modernoj istoriji Severne Amerike, koji će ubiti hiljade ljudi; u severnom Mičigenu temperatura ide do 45&nbsp;°C. * [[15. 7.]] - Pri poletanju iz [[Ljubljana|Ljubljane]] pao putnički avion marke Spartan - sedam mrtvih. * [[16. 7.]] - "Čišćenje" Berlina pred Olimpijadu: Romi poslati u [[koncentracioni logor Berlin-Marzahn]]. * [[17. 7.|17]] - [[18. 7.]] - '''[[Španski građanski rat]]''' počinje: španska Afrička armija se pobunila u Melilji; protiv levičarske vlade u metropoli pokrenut puč ali ne uspevaju staviti celu zemlju pod kontrolu. * 18. ili [[19. 7.]] - [[Dolores Ibárruri]] zaključuje govor preko radija rečima ''[[No pasaran]]''. * 19. 7. - Španski premijer [[José Giral]] naređuje da se narodu podeli oružje, traži pomoć od Francuske (ova na to pristaje prvih meseci, dok ne ustukne zbog nesklonosti Britanije i pritiska unutrašnjeg javnog mnenja). * 19. 7. - Komandant Baleara [[Manuel Goded]] pokušava izvesti pobunu i u Barceloni, ali je zarobljen (streljan u augustu). * 19. 7. - Na vrućini od oko 38 stepeni, Beograd ostao bez vode (cev u Makišu opravljena sutradan).<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/07/21#page/8/mode/1up "Politika", 21. jul 1936]</ref> * 18 - [[20. 7.]] - Opsada Cuartel de la Montañe u Madridu, poraženi pobunjenici. * [[20. 7.]] - Potpisana Konvencija iz Montrea o režimu u Moreuzima: Turska dobija punu kontrolu nad Bosforom i Dardanelima, uključujući militarizaciju; slobodan prolaz trgovačkim brodovima u mirno doba, ograničen prolaz ratnim brodovima necrnomorskih država. [[Datoteka:Spanis Civil War 1936.svg|thumb|260px|[[Španski građanski rat]], stanje avgust - septembar '36.]] * 20. 7. - General [[José Sanjurjo]], jedan od lidera nacionalističkog puča, gine u avionskom udesu. * [[21. 7.]] - Počinje dvomesečna republikanska [[Opsada Alcázara]] u Toledu. * [[23. 7.]] - Nacionalisti zauzimaju [[Granada|Granadu]] i ubijaju osumnjičene republikance (→ [[Beli teror (Španija)|Beli teror]]). * [[24. 7.]] - Poslanik Damjan Arnautović osuđen na 15 godina robije zbog pokušaja atentata na premijera Stojadinovića (s njim osuđena još trojica). * 24. 7. - Bitka na Guadarrami: republikanci sprečili iznenadni napad na Madrid. * [[26. 7.]] - Osvećen kamen-temeljac nove "rafinerije bakra" u [[Bor]]u. * [[26.7.|26]] - [[27. 7.]] - [[Olimpijska baklja]] prošla kroz Jugoslaviju, od [[Dimitrovgrad|Caribroda]] do [[Horgoš]]a. Na beogradskim Terazijama za ovu priliku postavljen "žrtvenik". * [[29. 7.]] - U Beogradu izmereno 39,4&nbsp;°C u hladu. * [[30. 7.]] - [[Olimpijada 1940|Olimpijske igre 1940.]] dodeljene Tokiju (kasnije Helsinkiju, na kraju nisu održane). * 30. 7. - Dva do 12 italijanskih bombardera upućenih španskim nacionalistima se spustila u Francuskom Maroku, što je objavljeno širom sveta (još jedan avion pao u more). * leto - Završena gradnja Hitlerove rezidencije [[Berghof]] (prošireno prethodno zdanje). === Avgust/August/Kolovoz === [[Datoteka:Bundesarchiv Bild 183-G00630, Sommerolympiade, Siegerehrung Weitsprung.jpg|mini|200px|[[Jesse Owens]]]] * [[1.8.|1]] - [[16. 8.]] - [[Datoteka:Olympic rings.svg|45px]] [[Olimpijada 1936|Olimpijske igre]] u [[Berlin]]u. [[Jesse Owens]] osvojio četiri zlatne medalje. [[Leon Štukelj]] osvojio srebrnu medalju u gimnastici za Jugoslaviju. Prve igre koje se prenose preko televizije. * leto - Tokom Olimpijade je testiran novi kolor film [[Agfacolor]]. Takođe ove godine, [[Kodachrome]] je predstavio film 8&nbsp;mm, kao i 35&nbsp;mm za fotografije. * [[4. 8.]] - Kraj [[Našička afera|Našičke afere]]: većina osuđenih prošle godine oslobođena ili im kazna znatno smanjena. * 4. 8. - [[Režim 4. avgusta]] u Grčkoj: povodom generalnog štrajka, Metaksasova vlada raspustila parlament i objavila opsadno stanje (režim traje do 1941). * [[5. 8.]] - ''Convoy de la victoria'', nacionalistički konvoj uspeo preći iz Afrike u Španiju. * ca. 8. 8. - Donesena uredba o uređenju Oceanografskog instituta Kraljevine Jugoslavije, u Splitu. * [[9. 8.]] - Britanski kralj Edvard VIII stigao u Jugoslaviju (vozom u Jesenice), radi krstarenja dalmatinskom obalom na jahti ''Nahlin'', sutradan stižu u [[Šibenik]]. * 1 - [[14. 8.]] - Nacionalistička Extremadurska kampanja se okončava Bitkom za Badahos i zauzećem grada, čime je spojena njihova južna i severna zona; sledi Badahoski masakr, ubistvo najmanje 573 pristalice Republike. * [[15. 8.]] - U Skoplju je otvorena mala fabrika za ekstrakciju [[morfin]]a i sintetiziranje [[kodein]]a i drugih alkaloida - buduće preduzeće [[Alkaloid (preduzeće)|Alkaloid Skoplje]].<ref>[https://istorijskenovine.unilib.rs/view/index.html#panel:pp|issue:UB_00064_19760815|page:8 "Borba", 15. avg. 1976, str. 8]</ref> * avgust - Otvara se afera sa zloupotrebama u duševnoj bolnici u Kovinu.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/08/20?pageIndex=00008 "Vreme", 20. avg. 1936]</ref> * 17 - 31. 8. - Bitka u Sierra Guadalupe: Nacionalisti prelaze rijeku [[Tajo]] u napredovanju prema Madridu, navodno im je zrakoplov [[André Malraux|Andréa Malrauxa]] nanio gubitke. [[Datoteka:Zinoviev and Kamenev.PNG|mini|220px|[[Grigorij Zinovjev|Zinovjev]] i [[Lev Kamenjev|Kamenjev]] (starija slika)]] * 19 - [[24. 8.]] - [[Velika čistka]] &mdash; [[Prvi moskovski proces]], "Šesnaestorici", od kojih su glavni [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lev Kamenjev]] (streljani sutradan). Tokom procesa je optužen i bivši član CK [[Mihail Tomski]] (izvršio samoubistvo 22-og). * [[24. 8.]] - Vojni rok u Nemačkoj produžen sa jedne na dve godine. * [[26. 8.]] - Potpisan [[Anglo-egipatski ugovor (1936)|Anglo-egipatski ugovor]] - britanska vojska ostaje samo u zoni [[Suecki kanal|Sueckog kanala]], vojna pomoć [[Kraljevina Egipat|Egiptu]] u slučaju rata; nacionalisti nezadovoljni. === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - Sudije u Kraljevini Jugoslaviji stiču stalnost i nepokretnost, nakon petogodišnjeg roka od [[Ustav Jugoslavije 1931|ustava iz 1931]]. * 3. 9. - Bitka za Talaveru de la Reina je skupa pobeda nacionalista, koji su se primakli Madridu. * [[4. 9.]] - [[Francisco Largo Caballero]] je novi španski premijer i ministar rata (do maja 1937). * 4 - [[5. 9.]] - [[Beryl Markham]] je prva žena koja je preletela Atlantik sa istoka na zapad. * [[5. 9.]] - Tokom bitke kod Cerro Muriana, [[Robert Capa]] navodno snimio fotografiju "Pali vojnik" (osporena autentičnost). * 5. 9. - Nacionalisti zauzeli [[Irun]] u Baskiji, čime su republikanci u severnim provincijama odsečeni od Francuske. * [[6. 9.]] - Zemljotres kod [[Senta|Sente]]. * 6. 9. - Prikazan film ''[[My Man Godfrey]]''. * [[7. 9.]] - Uginuo poslednji [[tasmanijski tigar]]. * [[8. 9.]] - U lisabonskoj luci se pobunile posade dva ratna broda protiv [[António de Oliveira Salazar|Salazarove]] diktature i za špansku republiku, onesposobljeni granatiranjem. * 8 - 14. 9. - Osmi partijski miting nacista u Nirnbergu, "Miting časti", jer je Nemačkoj "vraćena čast" [[Remilitarizacija Rajnlanda|Remilitarizacijom Rajnlanda]]; kao sledeći ciljevi se ističu povratak kolonija i [[Četvorogodišnji plan]] (naoružavanje i samodovoljnost). * [[9. 9.]] - Jalovi Franko-[[Francuski mandat za Siriju i Liban|sirijski]] ugovor o nezavisnosti za tri godine (Francuzi ga nisu ratifikovali). * 9. 9. - U Londonu osnovan Komitet neintervencije u Španiji (bez efekta). * [[12. 9.]] - Okončana Bitka za Majorku - republikanci bačeni nazad u more, počinje [[Italijanska okupacija Majorke]] (do 1939). * [[14. 9.]] - "[[Moskovsko zlato]]": počinje izvlačenje 510 tona zlata, 72,6% rezervi Banke Španije, koje će biti poslano u Sovjetski Savez (brodovi iz Kartahene krenuli 25. 10. za Odesu). * [[18. 9.]] - Jugoslovensko-rumunska konvencija o gradnji mosta između Kladova i Turn Severina i odgovarajuće pruge od Kučeva.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/09/26?pageIndex=00010 "Politika", 26. sept. 1936]</ref> * [[21. 9.]] - Nacionalisti zauzeli [[Maqueda|Maquedu]], 80&nbsp;km od Madrida i 45 od Toleda. * [[22. 9.]] - Golman BSK [[Franjo Glaser]] osuđen na dve godine strogog zatvora, jer je levog beka podmlatka, koji nije znao plivati, gurnuo u vodu na savskom kupalištu. * [[23. 9.]] - Narodni poslanik sreza župskog Bogdan Milinčić ustreljen kod Aleksandrovca - umire sutradan. * [[25. 9.]] - Uredba o likvidaciji zemljoradničkih dugova u Jugoslaviji - seljacima oproštena polovina dugova od pre aprila 1932. (kada je donesen Zakon o zaštiti zemljoradnika), a ostatak da se vrati tokom 12 godina. * 25. 9. - Francuska vlada devalvira franak za 25 do 33%, što narednih dana povlači devalvacije i nekih drugih evropskih valuta. * [[26. 9.]] - [[Nikolaj Ježov]] novi narodni komesar unutrašnjih dela SSSR, umesto [[Genrih Jagoda|Jagode]] (do 1938, → [[Ježovščina]]). * [[27. 9.]] - [[Opsada Alcázara]] u Toledu okončana dolaskom nacionalističkih snaga - odnose važnu simboličnu pobedu, ali su skrenuli od Madrida. * [[29. 9.]] - Bitka kod rta Espartel je odlučujuća pomorska pobeda španskih nacionalista, kojim je probijena republikanska blokada u Gibraltarskom moreuzu. * [[30. 9.]] - Otvoreni ''[[Pinewood Studios]]'' u Engleskoj. * 30. 9. - Vlak upao u snijeg kod [[Malovan]]a na pruzi Zagreb-Split, na Jadranu je oluja. * septembar/oktobar - [[Robert William Seton-Watson|Siton-Votsonov]] memorandum o ustavnom, ekonomskom i nacionalnom problemu Jugoslavije<ref>[https://www.znaci.org/00001/138_29.pdf (iz Tematske zbirke dokumenata)], pdf str. 5</ref>. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Francisco Franco 1940 (cropped).jpg|mini|130px|[[Francisco Franco]]]] * [[1. 10.]] - [[Francisco Franco]] proglašen u Burgosu za ''[[generalissimo]]''-a Nacionalne armije i šefa države (do smrti [[1975]], takođe i šef vlade 1938-73). * 1. 10. - Španski republikanski Kortes se sastaje u Valensiji, izglasana samouprava za Baskiju. * [[3. 10.]] - ''[[Kriegsmarine]]'': u Hitlerovom prisustvu porinut [[bojni brod Scharnhorst]] (u službi 1939-43), u decembru i [[bojni brod Gneisenau|Gneisenau]]. * 3 - 12. 10. - [[Zagrebački zbor]]: jesenji sajam se prvi put održava na Savskoj cesti.<ref>[https://digitalna.nb.rs/view/URN:NB:RS:SD_2F6F6602455A67B1B521D786232CBF4A-1936-08-30#page/0/mode/1up "Politika", 30. avg. 1936], str. 15</ref> * [[4. 10.]] - [[Dolores Ibárruri]] u novinskom članku koristi izraz "[[peta kolona]]", pripisan nacionalističkom generalu [[Emilio Mola|Emiliju Moli]] (u smislu da prema Madridu napreduju četiri kolone, a peta su pristalice u gradu). * [[4. 10.]] - [[Bitka u Cable Street]]: antifašisti se sukobili sa policijom kako bi sprečili crnokošuljaše iz [[Britanska unija fašista|Britanske unije fašista]] da promarširaju kroz jevrejski kraj Londona (inače, lider BUF [[Oswald Mosley]] se dva dana kasnije u Berlinu tajno venčao sa [[Diana Mitford|Dianom Mitford]], u kući [[Joseph Goebbels|Josepha Goebbelsa]] a gost je bio i Hitler). * [[6. 10.]] - Umro mađarski premijer [[Gyula Gömbös]], nasleđuje ga [[Kálmán Darányi]] (do 1938). [[Datoteka:Kafana "Albanija".jpg|mini|180px|left|Kafana "Albanija" je srušena]] * [[9. 10.]] - U Parizu otkriven spomenik kralju Petru i kralju Aleksandru.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/11?pageIndex=00001 "Vreme", 11. okt. 1936] (foto)</ref> * [[10. 10.]] - U Nemačkoj osnovana [[Reichszentrale zur Bekämpfung der Homosexualität und Abtreibung|Centrala Rajha za borbu protiv homoseksualnosti i abortusa]]. * 10. 10. - Austrijski ''[[Heimwehr]]'' ukinut i pripojen [[Otadžbinski front (Austrija)|Otadžbinskom frontu]]. * [[12. 10.]] - Konfrontacija filozofa [[Miguel de Unamuno|Miguela de Unamuna]] i generala [[José Millán Astray|Astraya]] na Univerzitetu Salamanca, Unamuno pred falangistima kritikuje "nekrofilnu parolu" ''¡Viva la Muerte!'' ("Živela smrt!"). * [[14. 10.]] - [[Wallis Simpson]] pokrenula brakorazvodnu parnicu od drugog muža (dobija razvod 27. 10.) - o vesti se opširno izveštava u SAD i Francuskoj, a britanska štampa sprovodi samocenzuru. * oktobar - Završen put Zemun - Stara Pazova, prva deonica državnog puta Beograd-Novi Sad-Subotica.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/18?pageIndex=00005 "Vreme", 18. okt. 1936]</ref> * [[15. 10.]] - Otkriven [[asteroid]] nazvan [[1564 Srbija]] (astronom [[Milorad B. Protić]]). * [[16. 10.]] - Opsada nacionalističkog garnizona u Oviedu okončana deblokadom. * [[17. 10.]] - U Beogradu srušena kafana "Albanija" da bi na istom mestu bila podignuta [[Palata Albanija]]. * 17. 10. - [[Albacete]] postaje sedište [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]], stranih dobrovoljaca za Špansku republiku. * [[18. 10.]] - [[Hermann Göring]] imenovan opunomoćenikom za [[Četvorogodišnji plan]]: ubrzava se naoružavanje i priprema ekonomije za rat, bez obzira na ogromnu potrošnju, deficit i pretnju inflacije na šta upozorava [[Hjalmar Schacht|Schacht]]. * [[19. 10.]] - Prva sednica Narodne skupštine KJ u novoj zgradi<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/10/20#page/4/mode/1up Politika] i [http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/10/20?pageIndex=00005 Vreme]. 20. oktobar 1936. digitalna.nb.rs (pristup. 24.2.2016.)</ref> (posle rata poznatoj kao Savezna skupština), čija je gradnja počela još [[1907]]. [[Datoteka:Narodna skupština, Beograd, 2014.jpg|mini|250px|Skupština]] * 19. 10. - Američki novinar H.R. Ekins pobedio u trci oko sveta komercijalnim letovima, vreme: 18,5 dana. * [[23. 10.]] - Počinje rušenje dela rimskog reona Borgo, kako bi se izgradila ''[[Via della Conciliazione]]'' između trga Svetog Petra i Kastel Sant'Anđela. * [[24. 10.]] - Politički zatvorenici, komunisti, u Sremskoj Mitrovici i Mariboru štrajkuju glađu zbog pooštrenja zatvorskog režima prošlog avgusta - četiri dana kasnije, ministarstvo potvrđuje prošlogodišnju, tolerantniju, "Miškulinovu odredbu". * 24-[[25. 10.]] - Tokom posete grofa [[Galeazzo Ciano|Ciana]] postignut sporazum Italije i Nemačke - '''[[Sile Osovine|Osovina]]''' (Mussolini objavio 1. novembra u Milanu); u vezi Jugoslavije, Hitler kaže Čanu da joj da uveravanja, kako bi je odvojio od francuskog uticaja i omeo "britansku antiitalijansku aktivnost u Beogradu"<ref name="Boone2008">{{cite book|author=J.C. Boone|title=HITLER AT THE OBERSALZBERG: With Perceptions|url=http://books.google.com/books?id=U03SRBquJbEC|date=27 September 2008|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-4628-1353-7|page=90}}</ref>. * 25. 10. - U Beogradu u parku na Topličinom vencu otkriven spomenik [[Vojin Popović|Vojvodi Vuku]]. * [[26. 10.]] - [[Joachim von Ribbentrop]] stiže u London kao novi nemački ambasador (do 1938), bezuspešno pokušava da dogovori anglo-nemački savez. * [[28. 10.]] - Sastanak [[Kemal Atatürk|Atatürk]] - [[Milan Stojadinović|Stojadinović]] u Ankari, potisani ugovori o trgovini, kliringu i nastanjivanju. * [[29. 10.]] - Neuspešni republikanski napad na [[Seseña|Seseñu]], 30&nbsp;km od Madrida, mada su upotrebili sovjetske [[T-26]]. * 29. 10. - [[Irački puč (1936)|Irački puč]]: general [[Bakr Sidqi]] oborio premijera - ovo je prvi vojni udar u Iraku i arapskom svetu. * [[30. 10.]] - Nesreća na [[Šipad]]ovoj željeznici kod Drvara, poginula četiri kočničara. === Novembar/Studeni === * [[2. 11.]] - [[BBC]] započinje s emitiranjem redovitog [[TV|televizijskog]] programa (ubrzo preovlađuje elektronski sistem od [[405 linija]]). * [[3. 11.]] - Američki predsednik [[Franklin Delano Roosevelt]] ubedljivo reizabran, pobedio je republikanca [[Alf Landon|Alfa Landona]] sa 523 prema 8 elektorskih glasova. * 3. 11. - Jugoslovenski premijer Stojadinović se sastao sa bugarskim carem [[Boris III (Bugarska)|Borisom III]]. * [[4. 11.]] - Anarhistička [[Nacionalna konfederacija rada]] (CNT) dobija četiri mesta u španskoj vladi, među kojima je i prva žena ministar, [[Federica Montseny]]. Istog dana, nacionalisti zauzeli [[Getafe]] kod Madrida, lokaciju avio-baze. * 4. 11. - Odobrena nacionalizacija industrije aeroplanskih motora Rakovica.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1936/11/05?pageIndex=00004 "Vreme", 5. nov. 1936]</ref> * [[6. 11.]] - Usled nadiranja nacionalističkih snaga, republikanska vlada beži iz Madrida u Valensiju; u Madridu je sutradan osnovan Savet odbrane na čelu sa generalom [[José Miaja|Miajom]]. * [[7. 11.]] - U Madridu počinju [[Paracuelloski masakri]], republikanci za mesec dana ubijaju 2-3 hiljade nacionalista. * [[8. 11.]] - Sastanak [[Knez Pavle|Kneza Pavla]] i [[Vladko Maček|Vladka Mačeka]] na Brdu kod Kranja - ništa konkretno. * 8. 11. - General [[Emilio Mola]] pokreće napad na [[Madrid]], počinje [[Opsada Madrida]] (do marta 1939); uveče na front stižu prve Inter-brigade. * [[9. 11.]] - [[Kostaq Kota]] novi premijer [[Kraljevina Albanija|Albanije]] nakon [[Mehdi Frashëri]]ja (do [[1939]]). * [[11. 11.]] - Osvećena Spomen-kosturnica srpskih ratnika u Zejtinliku kod Soluna. * 11. 11. - [[Durrutijeva kolona]], anarhistička vojna jedinica, stiže u Madrid. * 11. 11. - Britanska krunska [[Peelova komisija]] stiže u Palestinu da ispita uzroke tamošnjeg revolta. * [[12. 11.]] - Otvoren [[San Francisco–Oakland Bay Bridge]]. * [[14. 11.]] - [[Treći Rajh|Nemačka]] se odrekla [[Versajski ugovor|Versajskih]] obaveza po pitanju rečnih vodenih puteva; samo Francuska, Čehoslovačka i Jugoslavija osuđuju ovaj jednostrani čin. * 14. 11. - [[Suiyuanska kampanja]]: sukob kineske vojske i japanskih marioneta u Unutrašnjoj Mongoliji. [[Datoteka:Anti-Comintern Pact signing 1936.jpg|mini|190px|Potpisivanje [[Antikominternski pakt|Antikominternskog pakta]]]] * [[16. 11.]] - [[Abdikacijska kriza]]: kralj [[Edward VIII od Ujedinjenog Kraljevstva|Edward VIII]] obavestio premijera [[Stanley Baldwin|Baldwina]] da se namerava oženiti sa [[Wallis Simpson]]. * [[18. 11.]] - Francuski ministar unutarnjih poslova Roger Salengro izvršio samoubojstvo - bio je na meti klevetničke kampanje krajnje desnice. * [[20. 11.]] - Osnivač Falange [[José Antonio Primo de Rivera]] je streljan ranu ujutro; anarhista [[Buenaventura Durruti]] umire od rana istog dana. * [[21. 11.]] - [[Pierre Gemayel]] osnovao [[Libanska falanga|Libansku falangu]] ([[Partija Kataib]]), okuplja uglavnom [[Maronitska crkva|Maronite]]. * 15 - [[23. 11.]] - Bitka u Univerzitetskom gradu je strateška republikanska pobeda u Madridu, zaustavljeno brzo nadiranje nacionalista. * [[25. 11.]] - Nemačka i Japan sklopili [[Antikominterna pakt]] (Italija se pridružuje sledeće godine). * [[29. 11.]] - Počinje Prva Bitka na Korunjskom drumu, nacionalisti pokušali da odseku Madrid sa zapadne strane. * [[30. 11.]] - Izgorela londonska [[Kristalna palata]]. * 30. 11. - Baskijci započinju neuspešnu Villarrealsku ofanzivu protiv nacionalista (do 24. 12.). === Decembar/Prosinac === [[Datoteka:Hitlerjugend.svg|50px|left|Značka HJ]] * [[1. 12.]] - Članstvo u [[Hitlerjugend]]u obavezno za Nemce-arijevce od 10 do 18 godina starosti. * decembar, početkom - Do sada su održani lokalni izbori u KJ, po banovinama: JRZ je sveukupno uzela 2.626 opština od 3.762, bivši HSS 507 i Udružena opozicija 318.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/12/09?pageIndex=00004 "Politika", 9. dec. 1936]</ref> [[Datoteka:Soviet Union change 1936-12-05.png|mini|250px|Promene u sastavu SSSR]] * [[2. 12.]] odn. [[5. 12.]] - [[Država Džebel Druz]], na jugu, i [[Alavitska Država]], na primorju, vraćeni u sastav [[Francuski mandat za Siriju i Liban|francuske Sirije]]. * [[5. 12.]] - Donesen novi [[Ustav SSSR (1936)|Ustav SSSR]], poznat i kao Staljinov ustav. Uvedeni dvodomni [[Vrhovni sovjet Sovjetskog Saveza]], formalno univerzalno direktno pravo glasa, ekonomska prava, prava na rad, odmor, razonodu, zdravstvo, obrazovanje, itd. (kritičari ga smatraju propagandnim dokumentom). * 5. 12. - [[Nacionalno razgraničenje u SSSR]]: ** [[Zakavkaska Socijalistička Federativna Sovjetska Republika]] podeljena u [[Datoteka:Flag of Georgian SSR (1937-1951).svg|25px]] [[Gruzijska Sovjetska Socijalistička Republika|Gruzijsku]], [[Datoteka:Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1940).svg|25px]] [[Jermenska Sovjetska Socijalistička Republika|Jermensku]] i [[Datoteka:Flag of Azerbaijan SSR (1937-1940).svg|25px]] [[Azerbejdžanska Sovjetska Socijalistička Republika|Azerbejdžansku SSR]]. ** [[Datoteka:Flag of Kazakh SSR (1937-1940).svg|25px]] Kazačka ASSR, deo [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske SFSR]], postaje zasebna [[Kazaška Sovjetska Socijalistička Republika]]. ** [[Datoteka:Flag of Kyrgyz SSR before 1952.svg|25px]] Kirgiska ASSR, deo [[Ruska Sovjetska Federalna Socijalistička Republika|Ruske SFSR]], postaje zasebna [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika]]. ** [[Karakalpakstan|Karakalpačka ASSR]] prelazi iz RSFSR u sastav [[Uzbečka Sovjetska Socijalistička Republika|Uzbečke SSR]]. * [[6. 12.]] - Pošto Norveška uskraćuje gostoprimstvo [[Lav Trocki|Lavu Trockom]], meksički predsednik [[Lazaro Cardenas]] objavljuje da može doći u Meksiko (stiže sledećeg meseca). * [[9. 12.]] - Putnički avion [[Douglas DC-2]] pao po poletanju sa croydonskog aerodroma, 15 poginulih, među kojima i [[Juan de la Cierva]], izumitelj [[autožir]]a i bivši švedski premijer [[Arvid Lindman]]. [[Datoteka:Vincenzo Laviosa - Duke and Duchess of Windsor - Google Art Project.jpg|mini|170px|[[Edward VIII|Edward]] od Windsora i [[Wallis Simpson]]]] * [[10. 12.]] - Britanski kralj [[Edward VIII]] potpisuje instrument abdikacije. Sutradan se obraća naciji a novi kralj postaje njegov brat [[George VI od Ujedinjenog Kraljevstva|George VI]], raniji vojvoda od Yorka (do [[1952]]). * 10. 12. - Na dodeli Nobelovih nagrada u Stokholmu nema [[Carl von Ossietzky|Carla von Ossietzkog]], dobitnika nagrade za mir iz Nemačke. * 10. 12. - Samoubistvo "jedne od najlepših beogradskih devojaka" Mile Dimitrijević zbog nesrećne ljubavi sa inž. Batom Stojanovićem - njen otac je 17-og ustrelio Stojanovića sa nekoliko hitaca (preživeo je) i izvršio samoubistvo (veliki publicitet, pet strana u "Politici"<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/12/18#page/4/mode/1up "Politika", 18. dec. 1936]</ref>). * [[11. 12.]] - [[Irska Slobodna Država]] koristi abdikacionu krizu u V. Britaniji da skoro u potpunosti eliminira britanskog vladara kao ustavnog činioca. * [[12. 12.]] - [[Xi'anski incident]] - [[Chiang Kai-shek]] otet od strane "Mladog maršala" [[Zhang Xueliang]]-a, što će dovesti do obnove saveza sa komunistima (Chiang pušten 25. 12.). * 12. 12. - Prikazan film ''[[Camille (film, 1936)|Camille]]'' sa [[Greta Garbo|Gretom Garbo]] i [[Robert Taylor|Robertom Taylorom]]. * [[14. 12.]] - [[David Frankfurter]] osuđen na 18 godina za ubistvo Gustloffa (pušten 1945). * [[21. 12.]] - Prvi let bombardera ''[[Junkers Ju 88]]''. * 21. 12. - [[Hashim al-Atassi]] prvi put postaje predsednik Sirije (1936-39, 1949-51. i 1954-55.) * [[23. 12.]] - Beograd proglašen turističkim mestom. * [[26. 12.]] - Eric Blair ([[George Orwell]]) stigao u Barcelonu (ostaje u Španiji pola godine). * 27 - 29. 12. - XIV internacionalna brigada poražena u bici kod Lopere, poginuli engleski pesnici [[John Cornford]] (praunuk Charlesa Darwina) i [[Ralph Winston Fox]]. * decembar - Posle jakog toplotnog talasa letos, počinje jak hladni talas u Severnoj Americi. === Kroz godinu === * Odlična žetva u Kraljevini Jugoslaviji.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/10/29?pageIndex=00005 "Politika", 29. okt. 1936]</ref> * [[Kolonizacija Kosova|Kolonizacija]]: od 1919. u "Južnoj Srbiji" je naseljeno 34.528 kolonista, koji su dobili 177.454 ha zemlje; ove godine oko Đakovice i u Podrimlju naseljeno 6.000 agrarnih interesenata na 48.744 ha.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/04/27?pageIndex=00007 "Politika", 27. april 1937]</ref> Za naseljavanje je potrošeno oko 860 miliona dinara, što je po naseljeniku "neznatno" u poređenju sa drugim zemljama.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/05/21?pageIndex=00011 "Politika", 21. maj 1937]</ref> * Mala pijanistkinja Nada Branković pobedila na festivalu u Beču.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1937/02/24?pageIndex=00008 "Politika", 24. feb. 1937]</ref> * Glad u zapadnoj Kini odnosi milione ljudi. * [[Gvatemala]], [[Honduras]] i [[Nikaragva]] su ove godine napustili [[Društvo naroda]]. * [[Sarajevo]] ima 80.000 stanovnika, od čega samo 4.500 poreskih obveznika.<ref>"Vreme", 2. jan. 1937, str. 5</ref> * [[Beograd]] ima 310.000 stanovnika i 125 tramvaja, koji prevoze 82% putnika; ima oko 8.000 motornih vozila svih vrsta<ref>"Vreme", 2. jan. 1937, str. 9</ref> Izvršeno je 20 ubistava.<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1937/02/10#page/11/mode/1up "Vreme", 10. feb. 1937, str. 12]. digitalna.nb.rs</ref> == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1936.}} === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - [[Lazo Goluža]], urednik TVZ († [[2020]]) * [[5. 1.]] - [[Petar Kriste]], hrvatski političar * [[6. 1.]] - [[Safet Isović]], pjevač († [[2007]]) * [[8. 1.]] - [[Božidar Šujica]], jugoslavenski i srpski pjesnik * [[9. 1.]] - [[Marko Veselica]], ekonomist, političar († [[2017]]) * [[10. 1.]] - [[Robert Woodrow Wilson]], astronom, nobelovac * [[11. 1.]] - [[Eva Hesse]], umetnica († [[1970]]) * [[19. 1.]] - [[Mahmut Bakali]], političar († [[2006]]) * [[22. 1.]] - [[Predrag Živković Tozovac]], pevač († [[2021]]) * [[27. 1.]] - [[Lavrentije Trifunović]], episkop šabački († [[2022]]) * [[28. 1.]] - [[Ismail Kadare]], albanski književnik († [[2024]]) * 28. 1. - [[Alan Alda]], glumac, autor * [[29. 1.]] - [[Patrick Caulfield]], slikar († [[2005]]) === Februar/Veljača === * [[10. 2.]] - [[Velimir Lukić]], književnik, upravnik Narodnog pozorišta, direktor TV Beograd († [[1997]]) * [[11. 2.]] - [[Burt Reynolds]], glumac († [[2018]]) * [[12. 2.]] - [[Đoko Stojičić]], književnik, diplomata, ministar († [[2021]]) * [[14. 2.]] - [[Uglješa Kojadinović]], glumac († [[1982]]) * [[17. 2.]] - [[Stipe Šuvar]], hrvatski političar († [[2004.]]) * [[26. 2.]] - [[Adem Demaçi]], kosovski pisac i političar († [[2018]]) === Mart/Ožujak === * [[5. 3.]] - [[Dean Stockwell]], glumac († [[2021]]) * [[10. 3.]] - [[Sepp Blatter]], predsjednik [[FIFA]] * [[11. 3.]] - [[Antonin Scalia]], sudac Vrhovnog suda SAD († [[2016]]) * [[18. 3.]] - [[F. W. de Klerk]], predsednik Južne Afrike († [[2021]]) * [[19. 3.]] - [[Ursula Andress]], glumica * [[28. 3.]] - [[Mario Vargas Llosa]], književnik, nobelovac († [[2025]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Milka Lukić]], glumica († [[2009]]) * [[7. 4.]] - [[Jelisaveta Karađorđević]], jugoslovenska princeza * [[8. 4.]] - [[Milivoj Solar]], teoretičar književnosti, akademik HAZU († [[2025]]) * [[9. 4.]] - [[Ljubomir Ćipranić]], glumac († [[2010]]) * [[12. 4.]] - [[Charles Napier (glumac)|Charles Napier]], glumac († [[2011]]) * [[16. 4.]] - [[Šaban Bajramović]], romski pevač († [[2008]]) * [[20. 4.]] - [[Ljubica Jović]], hrvatska glumica * [[21. 4.]] - [[Vasilija Radojčić]], pevačica († [[2011]]) * [[23. 4.]] - [[Roy Orbison]], kantautor, muzičar († [[1988]]) * [[24. 4.]] - [[Jill Ireland]], glumica († [[1990]]) * [[29. 4.]] - [[Zubin Mehta]], dirigent === Maj/Svibanj === * [[2. 5.]] - [[Engelbert Humperdinck]], pevač * [[7. 5.]] - [[Ivan Jagodić]], glumac († [[2010]]) * [[9. 5.]] - [[Glenda Jackson]], glumica, političarka († [[2023]]) * 9. 5. - [[Albert Finney]], glumac * [[12. 5.]] - [[Frank Stella]], slikar († [[2024]]) * [[13. 5.]] - [[Davor Rodin]], hrvatski filozof i politolog * 13. 5. - [[Ivo Štivičić]], dramaturg, scenarist († [[2021.]]) * [[14. 5.]] - [[Bobby Darin]], pevač, glumac († [[1973]]) * [[17. 5.]] - [[Dennis Hopper]], američki glumac († [[2010.]]) * [[27. 5.]] - [[Ivo Brešan]], hrvatski književnik i scenarist († [[2017]]) * 27. 5. - [[Senka Veletanlić]], pevačica, glumica († [[2026]]) * 27. 5. - [[Zlatko Crnković (glumac)|Zlatko Crnković]], glumac († [[2012]]) * 27. 5. - [[Louis Gossett Jr.]], glumac († [[2024]]) === Jun/Juni/Lipanj === * [[1. 6.]] - [[Bekim Fehmiu]], glumac († [[2010]].) * [[7. 6.]] - [[Pippo Baudo]], TV voditelj († [[2025]]) * [[9. 6.]] - [[Nikola Koljević]], književnik i političar († [[1997]].) * [[10. 6.]] - [[Thomas Hoepker]], fotograf († [[2024]]) * [[17. 6.]] - [[Ken Loach]], režiser * [[20. 6.]] - [[Ivan Grubišić]], svećenik, političar († [[2017]]) * [[22. 6.]] - [[Kris Kristofferson]], glumac, pevač († [[2024]]) * [[23. 6.]] - [[Richard Bach]], književnik, avijatičar * 23. 6. - [[Kostas Simitis]], premijer Grčke († [[2025]]) === Jul/Juli/Srpanj === * [[8. 7.]] - [[Gabi Novak]], pjevačica († [[2025]]) * [[9. 7.]] - [[Richard Wilson (škotski glumac)|Richard Wilson]], glumac * [[15. 7.]] - [[George Voinovich]], američki političar († [[2016]]) === Avgust/August/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Yves Saint Laurent]], modni kreator († [[2008]]) * [[3. 8.]] - [[Vice Vukov]], hrvatski estradni umjetnik, publicist i političar († [[2008.]]) * [[4. 8.]] - [[Milenko Maticki]], književnik, urednik "Politike" († [[2001]]) * [[6. 8.]] - [[Dražan Jerković]], hrvatski nogometaš, reprezentativac, trener, sportski direktor i izbornik († [[2008]].) * [[15. 8.]] - [[Vera Svoboda]], hrvatska pjevačica († [[2024]]) * [[18. 8.]] - [[Robert Redford]], glumac († [[2025]]) * [[20. 8.]] - [[Alice i Ellen Kessler]], njemačke zabavljačice * [[21. 8.]] - [[Wilt Chamberlain]], košarkaš († [[1999]]) * [[22. 8.]] - [[Dobrica Erić]], srpski pesnik († [[2019]]) * [[29. 8.]] - [[John McCain]], američki republikanski političar († [[2018]]) === Septembar/Rujan === * [[3. 9.]] - [[Zine El Abidine Ben Ali]], predsednik Tunisa († [[2019]]) * [[5. 9.]] - [[Jerko Ješa Denegri]], istoričar umetnosti, kritičar * [[7. 9.]] - [[Buddy Holly]], američki muzičar († [[1959]]) * [[12. 9.]] - [[Tahir Kulenović]], flautista († ) * [[13. 9.]] - [[Nedeljko Dragić]], animator "Zagrebačke škole" * [[14. 9.]] - [[Walter Koenig]], glumac * [[21. 9.]] - [[Jurij Luškov]], gradonačelnik Moskve († [[2019]]) * [[25. 9.]] - [[Moussa Traoré]], predsednik Malija († [[2020]]) * [[29. 9.]] - [[Silvio Berlusconi]], poduzetnik, premijer Italije († [[2023]]) === Oktobar/Listopad === * [[5. 10.]] - [[Václav Havel]], književnik, predsednik Čehoslovačke i Češke († [[2011]]) * [[6. 10.]] - [[Beti Jurković]], hrvatska pjevačica * [[9. 10.]] - [[Brian Blessed]], glumac * [[14. 10.]] - [[Božidar Vučurević]], gradonačelnik Trebinja * [[17. 10.]] - [[Đurđa Ivezić]], glumica * [[22. 10.]] - [[Jovan Pavlović]], mitropolit zagrebačko-ljubljanski († [[2014]]) * [[27. 10.]] - [[Zdenka Anušić]], glumica († [[2012]]) === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - [[Ivan Stambolić]], predsednik Predsedništva SR Srbije († [[2000]]) * [[8. 11.]] - [[Virna Lisi]], glumica († [[2014]]) * [[9. 11.]] - [[Mihail Talj]], šahista († [[1992]]) * [[19. 11.]] - [[Ljubiša Samardžić]], glumac († [[2017]]) * [[20. 11.]] - [[Stevan Gardinovački]], glumac († [[2011]]) * [[22. 11.]] - [[Vladimir Kranjčević]], dirigent, pijanista * [[23. 11.]] - [[Dragoslav Lazić]], filmski i TV reditelj === Decembar/Studeni === * [[1. 12.]] - [[Franjo Jurčec]], hrvatski glumac * [[6. 12.]] - [[Božo Bunjevac]], glumac († [[2008]]) * [[8. 12.]] - [[David Carradine]], glumac († [[2009]]) * [[10. 12.]] - [[Radomir Damnjanović]]-Damnjan, slikar * [[15. 12.]] - [[Irena Prosen]], glumica * [[16. 12.]] - [[Nikola Kovač]], romanista, akademik († [[2007]]) * [[17. 12.]] - Jorge Mario Bergoglio, [[papa Franjo]] († [[2025]]) * 17. 12. - [[Klaus Kinkel]], njemački političar († [[2019]]) * [[22. 12.]] - [[Héctor Elizondo]], glumac * [[29. 12.]] - [[Mary Tyler Moore]], glumica († [[2017]]) * [[31. 12.]] - [[Mirjana Isaković]], vajar === Kroz godinu === * [[Dragan Tomić (političar)]] († [[2022]]) * [[Mirko Čanadanović]], političar == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1936.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[6. 1.]] - [[Louise Bryant]], novinarka (* [[1885]]) * [[9. 1.]] - [[John Gilbert]], glumac (* [[1897]]) * [[18. 1.]] - [[Rudyard Kipling]], engleski književnik (* [[1865]].) * [[20. 1.]] - [[George V od Ujedinjenog Kraljevstva|George V]], kralj Ujedinjenog Kraljevstva (* [[1865]]) * [[23. 1.]] - [[Teodor Taranovski]], rusko-jugoslovenski pravnik i istoričar (* [[1875]]) * [[2. 2.]] - [[Bosiljka Janić]] rođ. Cincar-Janković, dobrotvorka (* [[1869]]) * [[4. 2.]] - [[Wilhelm Gustloff]], švajcarski nacista (* [[1895]]) * [[19. 2.]] - [[Billy Mitchell]], američki general, pionir vojne avijacije (* [[1879]]) * [[20. 2.]] - [[Max Schreck]], glumac (* [[1879]]) * [[25. 2.]] - [[Maksimilijan Hajdin]], episkop gornjokarlovački (* [[1879]]) * [[27. 2.]] - [[Ivan Pavlov]], ruski fiziolog (* [[1849]].) * [[11. 3.]] - [[David Beatty]], britanski admiral (* [[1871]]) * [[16. 3.]] - [[Marguerite Durand]], novinarka, glumica, sifražetkinja (* [[1864]]) * 16. 3. - [[Josip Bogner]], književnik kritičar (* [[1906]]) * [[18. 3.]] - [[Elefterios Venizelos]], grčki državnik (* [[1864]]) * [[27. 3.]] - [[Stipe Javor]], hrvatski političar (* [[1877]]) === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[Žarko Marinović]], student prava i član KPJ (* [[1911]]) * [[7. 4.]] - [[Marilyn Miller]], glumica, plesačica (* [[1898]]) * [[20. 4.]] - [[Wladimir Giesl von Gieslingen]], bivši austrougarski poslanik u Beogradu (* [[1860]]) * [[23. 4.]] - Blanka Kezer, operska pevačica<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/04/24?pageIndex=00007 "Politika", 24. april 1936]</ref> * [[28. 4.]] - [[Ignjat Job]], hrvatski slikar (* [[1895]].) * 28. 4. - [[Fuad I (Egipat)|Fuad I]], kralj Egipta (* [[1868]]) * [[8. 5.]] - [[Oswald Spengler]], istoričar, filozof (* [[1880]]) * [[14. 5.]] - [[Edmund Allenby]], britanski general i administrator (* [[1861]]) * [[3. 6.]] - [[Walther Wever]], nemački general, komandant Luftwaffe (* [[1887]]) * [[11. 6.]] - [[Robert E. Howard]], pisac fantazije (* [[1906]]) * [[12. 6.]] - [[Karl Kraus]], austrijski prozaist, publicist i dramatik (* [[1874]].) * [[14. 6.]] - [[Gilbert Keith Chesterton]], književnik, filozof, laički teolog (* [[1874]]) * jun - [[Lajoš Čaki]], revolucionar i politički zatvorenik (* [[1869]]) * [[18. 6.]] - [[Maksim Gorki]], ruski književnik (* [[1868]].) * [[22. 6.]] - [[Moritz Schlick]], fizičar, filozof (* [[1882]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[7. 7.]] - [[Georgij Čičerin]], sovjetski političar (* [[1872]]) * [[8. 7.]] - [[Thomas Meighan]], glumac (* [[1879]]) * 8. 7. - [[Rudolf Koppitz]], fotograf (* [[1884]]) * [[15. 7.]] - [[Mihailo Jarošenko]], pilot A.D. Aeroput (* [[1893]]) * [[19. 7.]] - [[Jovan Žujović]], srpski geolog i političar (* [[1856]]) * [[1. 8.]] - [[Louis Blériot]], pionir avijacije (* [[1872]]) * [[10. 8.]] - [[Antonije Hrapovicki]], osnivač Ruske zagranične crkve (* [[1863]]) * [[15. 8.]] - [[Grazia Deledda]], talijanska književnica, nobelovka (* [[1871]].) * [[19. 8.]] - [[Federico García Lorca]], španski pesnik (* [[1898]]) * [[25. 8.]] - [[Lev Kamenjev]], revolucionar i sovjetski političar, žrtva čistke (* [[1883]]) * 25. 8. - [[Grigorij Zinovjev]], revolucionar i sovjetski političar, žrtva čistke (* [[1883]]) * [[14. 9.]] - [[Irving Thalberg]], filmski producent (* [[1899]]) * [[15. 9.]] - [[Svetozar Pribićević]], srpski političar iz Hrvatske (* [[1875]]) * [[16. 9.]] - [[Ibrahim Maglajlić]], bivši reis-ul-ulema (* [[1861]]) * [[17. 9.]] - [[Henry Louis Le Châtelier]], hemičar (* [[1850]]) * [[21. 9.]] - [[Hugo Ehrlich]], arhitekt (* [[1879]]) * [[29. 9.]] - [[Lazar Mijušković]], bivši crnogorski premijer (* [[1867]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[6. 10.]] - [[Gyula Gömbös]], premijer Mađarske (* [[1886]]) * [[19. 10.]] - [[Arsen Karađorđević]], brat Petra I, otac Pavla (* [[1859]]) * 19. 10. - [[Lu Xun]], književnik (* [[1881]]) * [[3. 11.]] - [[Vojislav Vujović]], revolucionar, žrtva čistke (* [[1897]]) * 3. 11. - [[Deže Kostolanji]], književnik, novinar, prevodilac (* [[1885]]) * [[6. 11.]] - [[Ivša Lebović]], hrvatski političar i odvjetnik (* [[1874]].) * [[15. 11.]] - [[Eugen Viktor Feller]], farmaceut, industrijalac (* [[1871]]) * [[18. 11.]] - [[Gančo Hadžipanzov]], pesnik, član KPJ, španski borac (* [[1900]]) * [[20. 11.]] - [[Buenaventura Durruti]], anarhista (* [[1896]]) * 20. 11. - [[José Antonio Primo de Rivera]], osnivač Falange (* [[1903]]) * [[2. 12.]] - [[Miloš Bogunović (četnički komandant)]] (* [[1854]]) * [[9. 12.]] - [[Lottie Pickford]], glumica (* [[1893]]) * [[10. 12.]] - [[Luigi Pirandello]], talijanski književnik, nobelovac (* [[1867]].) * [[18. 12.]] - [[Andrija Mohorovičić]], hrvatski geofizičar (* [[1857]].) * [[20. 12.]] - [[Elsa Einstein]], druga Albertova supruga (* [[1876]]) * [[22. 12.]] - [[Dragutin Gorjanović Kramberger]], hrvatski paleontolog, paleontropolog i geolog (* [[1856]].) * 22. 12. - [[Nikolaj Ostrovski]], književnik socrealizma (* [[1904]]) * [[27. 12.]] - [[Hans von Seeckt]], nemački general (* [[1866]]) * [[28. 12.]] - [[Zorka Todosić]], srpska glumica (* [[1864]]) * [[31. 12.]] - [[Miguel de Unamuno]], književnik, filozof, profesor (* [[1864]]) === Kroz godinu === * [[Mihailo Golubović]], boem, pripovedač (* [[1872]]) * [[Đorđe Stratimirović (arheolog)]] (* [[1858]]) == Nobelova nagrada za 1936. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Victor Franz Hess]] (otkriće [[Kosmička radijacija|kosmičke radijacije]]) i [[Carl David Anderson]] (otkriće [[pozitron]]a) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Peter Debye]] (doprinos poznavanju molekularne strukture putem istraživanja [[Dipolni moment|dipolnog momenta]] i difrakcije rentgenskih zraka i elektrona u gasovima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Henry Hallett Dale]] i [[Otto Loewi]] (otkrića u vezi hemijske [[Neurotransmisija|transmisije]] nervnih impulsa) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Eugene O'Neill]] (za snagu, poštenje i duboke emocije njegovih dramskih dela, koje otelovljuju originalni koncept tragedije) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Carlos Saavedra Lamas]] (posredovanje u [[Rat za Čako|Ratu za Čako]] između Bolivije i Paragvaja, iniciranje ugovora o nenapadanju između južnoameričkih zemalja) == Reference == {{reference}} == Vanjske veze == * [http://www.indiana.edu/~league/1936.htm Chronology 1936], University of Indiana * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,847716-1,00.html Foreign News: Pigs in Policy]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, magazin ''Time'', 2. mart 1936. (uvećanje britanske kvote za svinje iz Jugoslavije, radi pridržavanja sankcija protiv Italije) * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,770264,00.html YUGOSLOVIA: Peter Passes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121174724/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,770264,00.html |date=2010-11-21 }}, magazin ''Time'', 6. jul 1936. (o Petru i Tomislavu) * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,848641,00.html Miscellany, Oct. 12, 1936] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121185403/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,848641,00.html |date=2010-11-21 }}, ''Time'' * [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757122,00.html Miscellany: Yugoslavia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121173404/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757122,00.html |date=2010-11-21 }}, ''Time'' Dec. 07 <!-- internacionalni linkovi --> [[Kategorija:1930-e]] [[Kategorija:20. vijek|36]] [[Kategorija:Godine]] o2xim2tlvxtpoztffynnrtl75jqh7bi 0 23789 42578974 42578821 2026-04-06T14:23:15Z Alekol 2231 /* April/Travanj */ 42578974 wikitext text/x-wiki {{Godina}} {{godina u drugim kalendarima|1926}} Godina '''1926''' ('''[[Rimski brojevi|MCMXXVI]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]]. __NOTOC__ <center> {| style="border:1px solid silver;background-color:white;padding:5px;" align=center class=radius | '''1926''': <br /> [[1926#Januar/Siječanj|1]] • [[1926#Februar/Veljača|2]] • [[1926#Mart/Ožujak|3]] • [[1926#April/Travanj|4]] • [[1926#Maj/Svibanj|5]] • [[1926#Jun/Juni/Lipanj|6]] • [[1926#Jul/Juli/Srpanj|7]] • [[1926#Avgust/August/Kolovoz|8]] • [[1926#Septembar/Rujan|9]] • [[1926#Oktobar/Listopad|10]] • [[1926#Novembar/Studeni|11]] • [[1926#Decembar/Prosinac|12]] <br /> [[1926#Rođenja|Rođenja]] • [[1926#Smrti|Smrti]] |}</center> == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - Odredba o vožnji desnom stranom je proširena na celu KSHS.<ref>"Dnevne vesti - Drž' desno!", Politika, 27. dec. 1925, str. 7</ref> * 1. 1. - U Kraljevini SHS osnovana Državna rečna plovidba<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/01/01?pageIndex=00015 "Politika", 1. jan. 1936]</ref> (umesto brodarskog sindikata). * 1. 1. - Stoletna poplava [[Rajna|Rajne]] plavi [[Köln]]; u ovo vreme su i velike poplave u Holandiji, Belgiji, Francuskoj. * [[3. 1.]] - Grčki premijer general [[Teodoros Pangalos (general)|Teodoros Pangalos]] uzima diktatorska ovlašćenja. * 3. 1. - Beogradski protojerej osuđuje u propovedi nedavna predavanja [[Branislav Petronijević|Brane Petronijevića]] zbog [[darvinizam|darvinističkih]] učenja koja je izneo, citirajući pritom i zakon države [[Tennessee]] kojim se zabranjuje predavanje te teorije<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/1/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. januar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs (pristup. 30.9.2015.)</ref> (→ [[Scopesov proces]]). * [[4. 1.]] - Rumunski parlament ratifikovao odricanje princa [[Carol II (Rumunija)|Carola II]] od nasleđivanja prestola, krunski princ postaje njegov 4-godišnji sin [[Mihai I (Rumunija)|Mihai I]] (Carol II će se ipak vratiti u zemlju i biti kralj 1930-40). * 4. 1. - [[Andrej Ljapčev]] novi premijer Bugarske (do [[1931]]) nakon [[Aleksandar Cankov|Aleksandra Cankova]]. * 4. 1. - U [[Budimpešta|Budimpešti]] uhapšeni princ [[Ludwig zu Windisch-Grätz]] i društvo, pod optužbom da su falsifikovali francuske franke u jednom državnom institutu - međunarodna afera. * [[6. 1.]] - Osnovana nemačka avio-kompanija ''Deutsche Luft Hansa'' (1926-45; ime i znak će 1953. preuzeti ''[[Lufthansa]]'', mada nema pravne veze). * [[8. 1.]] - [[Datoteka:Flag of the Kingdom of Hejaz and Nejd.svg|border|25px|Zastava Hidžaza i Nadžda]] [[Ibn Saud]], sultan [[Sultanat Nadžd|Nadžda]], proglašen je u [[Meka|Meki]] i za kralja [[Kraljevina Hidžaz|Hidžaza]], kojeg je [[Saudijsko osvajanje Hidžaza|osvojio prošlog meseca]]. Iz [[Kraljevina Hidžaz i Nadžd|Kraljevine Hidžaz i Nadžd]] 1932. nastaje [[Saudijska Arabija]]. * 8. 1. - [[Bảo Đại]] postaje poslednji car Vijetnama (car 1926-45, šef države 1949-55). * [[10. 1.]] - [[Hernando Siles Reyes]] novi predsednik [[Bolivija|Bolivije]] (do 1930). * {{circa}} 13. 1. - Izveštava se o "hajci na Srbe" u egejskoj Makedoniji.<ref>"Hajka na Srbe u Grčkoj", Politika, 14. jan. 1926, str. 5</ref> * [[14. 1.]] - Praizvedba [[Ivo Tijardović|Tijardovićeve]] operete "[[Mala Floramye]]" u Splitu. * [[15. 1.]] - [[Košava]] do 30 m/s u Beogradu, TT veze prekinute, uključujući antene bežične stanice u Rakovici, materijalna šteta, potopljeno više plovila na Savi i Dunavu. Na pruzi Paraćin-Zaječar tri vagona izbačena iz koloseka. * [[16. 1.]] - [[BBC]]-jeva [[radio drama]] [[Ronald Knox|Ronalda Knoxa]] sa simuliranom radničkom revolucijom izaziva paniku u Londonu. * januar - [[Erwin Schrödinger]] objavljuje rad u kome je predstavio [[Schrödinger jednačina|Schrödingerovu jednačinu]]. * januar - Hapšenje više vođa komunista i radničkog pokreta u Beogradu.<ref>"Hapšenja komunista", Politika, 21. jan. 1926, str. 4</ref> * januar - Snijeg u Rijeci i Sušaku, kao i u Veneciji i Rimu. * 17. 1. - Ministarstvo prosvete (Radić) penzionisalo devet profesora Zagrebačkog sveučilišta, većinom članova Samostalne demokratske stranke. * [[18. 1.]] - Premijera "[[Oklopnjača Potemkin|Oklopnjače Potemkin]]" u Moskvi. * [[19. 1.]] - Anarhistička banda ''Los Errantes'', na čelu sa [[Buenaventura Durruti|Buenaventurom Durrutijem]], opljačkala je poslednju banku u Latinskoj Americi, u Argentini, nakon čega beže u Francusku. * [[20. 1.]] - Nemački kancelar [[Hans Luther]] je formirao svoj drugi kabinet, pošto su nacionalisti iz DNVP napustili njegovu vladu zbog [[Ugovori iz Locarna|Ugovora iz Locarna]] (do maja). * [[21. 1.]] - Otvorena Sennarska, ili Makwarska, brana na [[Plavi Nil|Plavom Nilu]]<ref>Ilustrovani list; 1926, br. 6, str. 14</ref> u [[Anglo-Egipatski Sudan|Anglo-Egipatskom Sudanu]], dugačka preko 3.000 m, najviše visine 40 m. * [[26. 1.]] - Engleski pronalazač [[John Logie Baird]] demonstrirao [[mehanička televizija|mehaničku televiziju]] u Londonu – pet slika u sekundi, žive slike sa valerima. * [[28. 1.]] - Japan u periodu [[Taishō demokratija|Taishō demokratije]]: umro je premijer [[Katō Takaaki]], naslediće ga [[Wakatsuki Reijirō]] (do 1927. i 1931). * [[31. 1.]] - Britanske i belgijske trupe napustile [[Keln]]. === Februar/Veljača === * januar/februar - Stjepan Radić u poseti Bosni, Dubrovniku, Hercegovini, Dalmaciji. Kaže da vodi predizbornu kampanju, mnoge izjave izazivaju negodovanje među srpskim političarima; sporno je i otpuštanje Đorđevića, direktora škole u Dubrovniku.<ref>Politika, 6. feb. 1926, str. 1 i 3</ref> [[Datoteka:Zgrada Narodne banke Srbije, Beograd.JPG|mini|200px|[[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|Zgrada Narodne banke]] u Beogradu, proširena 1922-25]] * [[1. 2.]] - Razmenjene ratifikacije Angorskog ugovora o miru i prijateljstvu između KSHS i Turske (na snazi 16. 2.). * [[3. 2.]] - [[Češki jezik]] ("čehoslovački") zvanični je jezik u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]] - mnogi će zvaničnici i službenici koji ga ne govore izgubiti posao. * 3. 2. - [[Francisco Franco]] postaje general sa 33 godine, valjda najmlađi u Evropi (istakao se u [[Rifski rat|Rifskom ratu]] u Maroku). * [[5. 2.]] - U Letoniji napadnut voz sa sovjetskim diplomatskim kuririma - Teodor Nete ubijen braneći diplomatsku torbu. * [[6. 2.]] - Ukradena lobanja iz [[Pancho Villa|Pancho Villinog]] groba. * [[8. 2.]] - Pošto se Radić 2-og u Dubrovniku založio za federalizam, slovenački lider [[Anton Korošec]] daje izjavu u skupštini u istom smeru, tj. za široku samoupravu ujedinjene Slovenije (trenutno je podeljena na Ljubljansku i Mariborsku oblast); ističe da su [[Slovenci]] poseban narod i da se zbog (pretežno srpskog) centralizma osećaju kao državljani drugog reda.<ref>"Federalizam g. Koršca", Politika, 9. feb. 1926, str. 3</ref> * 8. 2. - Prikazan ''Torrent'', prvi američki film [[Greta Garbo|Grete Garbo]]. * [[10. 2.]] - [[Gdynia]] je dobila gradska prava - njena luka, poljska alternativa za onu u [[Slobodni Grad Danzig|Slobodnom Gradu Danzigu]], još uvek se gradi. * [[11. 2.]] - U [[Ruska SFSR|Ruskoj SFSR]] [[Sovjetski Savez|Sovjetskog Saveza]], Kara-Kirgiska Autonomna Oblast preuređena u Kirgisku Autonomnu Socijalističku Sovjetsku Republiku (od 1936. [[Kirgiska Sovjetska Socijalistička Republika|Kirgiska SSR]]). * [[12. 2.]] - Sovjetskom gradu Novonikolajevsk ime je promenjeno u [[Novosibirsk]]. * [[14. 2.]] - [[Bamberška konferencija]] lidera [[Nacistička stranka|nacističke stranke]]: umirena disidentska severna frakcija ([[Gregor Strasser]]), [[Hitler]]ov [[Nacionalsocijalistički program|Program u 25 tačaka]] je nepromenljiv ali najvažniji je ''[[Führerprinzip]]''. * februar - U Nemačkoj prikazan najstariji sačuvani dugometražni crtani film, ''[[Die Abenteuer des Prinzen Achmed]]''. * [[15. 2.]] - Patrijarh Dimitrije osvetio proširenu [[Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra|zgradu Narodne banke]] u Beogradu. * 15. 2. - Papski nuncije monsinjor Pelegrineti ulaže protestnu notu povodom optužbe St. Radića da je agitovao za klerikalce u Dalmaciji.<ref>"Monsenjer Pelegrineti protestuje", Politika, 16. feb. 1926, str. 2</ref> * [[17. 2.]] - [[Ataturkove reforme]]: u Turskoj je izglasan građanski zakonik, po uzoru na švajcarski, zamena za [[šerijat]]. * [[19. 2.]] - Mlada Alisa Rozenbaum, poznata kao [[Ayn Rand]], stigla je iz Lenjingrada u Njujork. * 19. 2. - Iz Grčke, pod vojnom vlašću gen. Pangalosa, javlja se da je osujećen prevrat na čelu sa gen. Kondilisom;<ref>"Neuspeli prevrat u Grčkoj", Politika, 20. feb. 1926, str. 4</ref> njegov osumnjičeni saučesnik gen. Plastiras je narednih dana zatečen u Skoplju. * [[22. 2.]] - Članak u beogradskim "Novostima" povezao premijerovog sina Radu Pašića sa korupcijskim skandalom. * [[25. 2.]] - Zločin uvrede Veličanstva: žena u Skoplju osuđena na tri godine zatvora za uvredu kralja tokom svađe sa mužem, po njegovoj tužbi;<ref>"Žena osuđena za uvredu Kralja", Politika, 26. feb. 1926, str. 5</ref> u martu je potvrđena presuda jednom čoveku iz Starog Sivca na 10 godina jer je u tri maha izvršio isti zločin.<ref>"Za uvredu Veličanstva", Politika, 20. mart 1926, str. 4</ref> * [[26. 2.]] - Preds. [[Calvin Coolidge|Coolidge]] je potpisao zakon o prihodima kojim su u SAD smanjeni porezi, naročito bogatima. * 26. 2. - Maharadža Indora, Tukodži Rao III, prinuđen je na abdikaciju pošto je bio umešan u ubistvo čoveka kome je prebegla njegova kurtizana Mumtaz Begum. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Goddard and Rocket.jpg|mini|180px|[[Robert H. Goddard]] sa raketom]] * 5/6. 3. - Oluja u Splitu: potonulo nekoliko brodova, polomljeno nekoliko stotina borova na Marjanu, odneseni neki krovovi; kod Mravinaca prevrnut uskotračni voz.<ref>"Velika nepogoda kod Splita", Politika, 8. mart 1926, str. 5</ref> * [[6. 3.]] - Izgoreo [[Kraljevski Šekspirov teatar]] u Stratfordu. * [[7. 3.]] - Demonstracija bežičnog telefonskog saobraćaja između Londona i Njujorka, na 50. godišnjicu [[Alexander Graham Bell|Bellovog]] patenta (komercijalno od sledećeg januara). * [[10. 3.]] - U Albaniji ubijen sandžački odmetnik [[Jusuf Mehoniqi]] (Mehonić) - za pravoslavce razbojnik, za muslimane junak<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1926/03/13?pageIndex=00006 "Politika", 13. mart 1926, str. 6]. digitalna.nb.rs (pristup. 11.11.2015.)</ref> (na njegovom grobu stoji datum 12. mart<ref>[http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka Jusuf Mehonić – Junak koji nije prihvatio okupaciju Sandžaka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304200941/http://sandzakpress.net/jusuf-mehonic-junak-koji-nije-prihvatio-okupaciju-sandzaka |date=2016-03-04 }}. sandzakpress.net (pristup. 11.11.2015.)</ref>, neki zločini iz 1918-22. koji su pripisivani njemu i Huseinu Boškoviću počinila je jedna druga banda<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/politika/1936/05/19?pageIndex=00011 "Politika", 19. maj 1936]</ref>). * 10. 3. - Izašao je prvi broj ''[[Amazing Stories]]'', datiran sa April 1926 - prvi časopis posvećen [[Naučna fantastika|naučnoj fantastici]]. * [[12. 3.]] - [[Anti-Fengtianski rat]] u Kini: sukob japanskih snaga i frakcije [[Guominjun]] kod [[tvrđave Taku|tvrđava Taku]] - zemlje [[Bokserski protokol|Bokserskog protokola]] tri dana kasnije ultimativno traže od pekinške vlade rušenje tvrđava. * [[14. 3.]] - [[Emiliano Chamorro Vargas]] ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] nakon što je prethodnik zbačen u državnom udaru - nema podršku SAD, liberali u maju pokreću [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)|građanski rat]] a Vargas daje ostavku u novembru. * 14. 3. - Železnička nesreća na El Virilli u Kostarici: poginulo 385 hodočasnika. * [[16. 3.]] - [[Robert H. Goddard]] u Masačusetsu lansirao prvu [[raketa sa tečnim gorivom|raketu sa tečnim gorivom]]. * [[18. 3.]] - [[Masakr 18. marta]] u Pekingu: antiimperijalističke demonstracije i okršaj sa vojnom policijom - 47 mrtvih. * 18. 3. - Osnovna moderna [[Atinska akademija (moderna)|Atinska akademija]] * [[20. 3.]] - Početak suđenja po tužbi [[Dragiša Stojadinović|Dragiše Stojadinovića]] protiv [[Rade Pašić]]a za klevetu, na koju mu je takođe odgovorio optužbom da je umešan u aferu kojom je država oštećena za 13 miliona dinara.<ref>"D. Stojadinović - R. N. Pašić", Politika, 21. mart 1926, str. 4</ref> (Rade Pašić odgovara kontraoptužbama preko štampe, i D. S. i njegovog tasta [[Ljubomir Jovanović|Ljube Jovanovića]]<ref>"G. Rad. N. Pašić optužuje g. Ljubu Jovanovića", Politika, 23. mart 1926.</ref>, tako da dolazi i do sukoba u radikalnoj stranci). * 20. 3. - Kantonski puč (Zhongshanov incident, Incident 20. marta): [[Chiang Kai-shek]] izveo čistku nepouzdanih komunističkih elemenata u Nacionalističkoj armiji. * [[23. 3.]] - [[Éamon de Valera]] se otcepio od [[Sinn Féin]]a, osnovaće [[Fianna Fáil]] (/fiana fojl/ - "ratnici Irske"). Mada se protivi Anglo-irskom ugovoru iz 1921, želi da učestvuje u skupštini i iznutra republikanizuje [[Irska Slobodna Država|Irsku Slobodnu Državu]] koja je britanski dominion. * 23. 3. - Izašao prvi tom [[Velika sovjetska enciklopedija|Velike sovjetske enciklopedije]] (prvo izdanje, sa 65 tomova, završeno 1947). * [[30. 3.]] - Skupština KSHS je usvojila budžet za 1926. i '27; vlada je zatim odložila njen rad do maja, dok [[Stjepan Radić]], opozicija i Ljuba Jovanović traže da Skupština nastavi rad u aprilu - dolazi do krize vlade. === April/Travanj === * [[3. 4.]] - U [[Kraljevina Italija|Italiji]] je osnovana ''[[Opera Nazionale Balilla]]'', fašistička organizacija za decu i mlade (od 1937. ''[[Gioventù Italiana del Littorio]]''). * 3. 4. - Nakon prošlogodišnje Julske revolucije u [[Ekvador]]u, vojska daje predsedništvo civilu, [[Isidro Ayora|Isidru Ayori]], ranijem rektoru univerziteta (do 1931). * [[4. 4.]] - [[Nikola Pašić]], predsednik ministarskog saveta, dao ostavku pod pritiskom zbog korupcijskih skandala - time se okončava njegova premijerska karijera. * [[7. 4.]] - Neuspeli atentat na Musolinija u Rimu, [[Violet Gibson]] mu okrznula nos - sledeće noći napadi na antifašiste. [[Datoteka:Nikola uzunovic.jpg|mini|150px|[[Nikola Uzunović]], premijer KSHS 1926-27]] * [[8. 4.]] - [[Nikola Uzunović]] novi predsednik vlade (takođe [[Narodna radikalna stranka|radikal]]), i dalje koalicija sa [[HSS]]-om. * [[9. 4.]] - Pobuna [[solun]]skog garnizona protiv Pangalosa - brzo ugušena. * [[11. 4.]] - [[Stjepan Radić]] drži govor u [[Pakrac]]u, između ostalog spočitava ministru saobraćaja [[Krsta Miletić|Krsti Miletiću]] "4000 tone ugljena" koji se "kradu svakog meseca" u Zagrebu. * 11. 4. - Grčki diktator Pangalos pobedio sa 93% na predsedničkim izborima s malim odzivom. * [[12. 4.]] - Ministar Miletić daje ostavku uz obrazloženje, misleći na Radića: "ne želim da budem više u prilici da sa ovakom jednom bitangom i vucibatinom sedim za jednim istim stolom"<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/4/13?pageIndex=00001 "Politika", 13. april 1926, str. 1]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref> - kriza vlade. * [[15. 4.]] - Uzunović dao ostavku i odmah formirao novu vladu, bez Radića (ostala dvojica članova HSS, Šuperina i Nikić). Radić novu vladu naziva neparlamentarnom, neustavnom i "nedonoščetom korupcije".<ref>"'Državni udar'", Politika, 19. apr. 1926</ref> Na to se 22-og odgovara objavljivanjem dokumenata u smislu da su Maček, Predavec i Košutić bili uključeni u korupciju.<ref>"Korupcija i vođstvo H.S.S.", Politika, 22. apr. 1926</ref> U toku je i afera Standard Oil: Mirko Pečar, šef kabineta ministra trgovine Ivana Krajača, optužen je da je uzimao novac od te kompanije. * 15. 4. - Prodor vode u rudniku ugljena Mostar, osam poginulih. * 15. 4. - Sovjetski Savez anektirao arktički arhipelag [[Zemlja Franje Josifa]]. * [[17. 4.]] - Mandžurski gospodar rata [[Zhang Zuolin]] zauzeo Peking od frakcije Guominjun i stavio pod kontrolu [[Beiyanška vlada|Beiyanšku vladu]]. [[Duan Qirui]] odlazi 20-tog, * [[20. 4.]] - Potpisan Mellon–Berengerov sporazum o otplati francuskog duga SAD: znatno smanjen iznos, laki uslovi ali nepopularan u Francuskoj (ratifikovan 1929, većina duga zbog Depresije nije ni otplaćena). * 20. 4. - Grčke izbeglice su osnovale Svesolunski atletski klub Konstantinopoljaca - [[P.A.O.K. (muški fudbal)|PAOK]]. * [[21. 4.]] (8. ševal 1344. AH) - [[Uništavanje ranoislamskog nasleđa u Saudi Arabiji]]: po naređenju [[Ibn Saud]]a srušeni mauzoleji na groblju [[Al-Baqi']] u [[Medina|Medini]] - Dan tuge za neke muslimane. * 21. 4. - Vojvoda i vojvotkinja od Yorka su dobili kćerku [[Elizabeta II|Elizabetu]] (kraljica 1952-2022). * [[24. 4.]] - [[Berlinski ugovor (1926)|Berlinski ugovor]] između Nemačke i SSSR: neutralnost jedne prema drugoj zemlji u slučaju napada treće. Smatra se pojačanjem Rapalskog ugovora iz 1922. i dopunom Ugovora iz Locarna. * 24. 4. - U Parizu potpisana Konvencija o saobraćaju motornih vozila, kojom je predviđena Međunarodna vozačka dozvola (''permis de conduire international''). [[Datoteka:Pahlavi Crown.jpg|150px|mini|Kruna Pahlavija]] * [[25. 4.]] - Sednica Glavnog odbora radikalne stranke, povodom spora Jovanović–Pašić (Jovanović je kritikovao Pašića u pismu objavljenom 21/22. 4.<ref>"Pismo g. Lj. Jovanovića", Politika, 22. apr. 1926, str. 5</ref>): Pašić tvrdi da "galama protivu korupcije" treba da pokrije federalističke i autonomističke tendencije; smatra da je jugoslovenstvo utopističko, nešto što je "izmislila Austrija"; protivi se federalizmu i davanju "druge uprave" Hrvatima i Slovencima.<ref>"Govor g. Pašića", Politika, 26. apr. 1926, str. 2</ref> * 25. 4. - [[Reza-šah Pahlavi]] krunisan za šaha Persije (Irana). Njegov šestogodišnji sin [[Muhamed-Reza Pahlavi|Muhamed-Reza]] je juče proglašen za krunskog princa (šah 1941-79). * 25. 4. - U Milanu je praizvedena [[Giacomo Puccini|Puccinijeva]] opera [[Turandot]] (on je umro 1924). * [[26. 4.]] - [[Ljubomir Jovanović|Ljuba Jovanović]] isključen iz radikalne stranke; vlada u sukobu sa Pašićem. * [[29. 4.]] - Obnovljena "R-R" koalicija, [[HSS|radićevci]] dobijaju još tri ministarstva ([[Pavle Radić]], Krajač i Pucelj). * proleće - [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjena opozicija]] Staljinu: [[Grigorij Zinovjev]] i [[Lav Kamenjev]] se približili [[Lav Trocki|Lavu Trockom]]. === Maj/Svibanj === * [[1. 5.]] - U Velikoj Britaniji počinje rudarski štrajk (traje do novembra). * 1. 5. - U [[Strumica|Strumici]] bačena bomba u hotelu "Srpski kralj", napadač u bekstvu ubio vojnika, ukupno dvojica mrtvih<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/4?pageIndex=00004 "Politika", 4. maj 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[2. 5.]] - Počinje [[Nikaragvanski građanski rat (1926–27)]] između liberala i konzervativne vlade, kojoj pomaže SAD: liberalni emigranti su se iskrcali u [[Bluefields]]u na karipskoj obali. Američki marinci stižu 7-og. * 2. 5. - U Indiji je ubijen Rudraprajaški leopard, koji je za osam goodina pojeo 125 ljudi. * [[4.12.|4]] - [[13. 5.]] - Generalni štrajk u Velikoj Britaniji, kao podrška rudarskom štrajku, vlada uvela vanredno stanje. * [[8. 5.]] - Prikazan je film ''The Black Pirate'' sa [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]], u ranoj verziji [[Technicolor]]a. * [[9. 5.]] - [[Sirijska revolucija (1925)|Sirijska pobuna]]: francuska mornarica bombarduje [[Damask]] zbog [[druzi|druskih]] nemira. * 9. 5. - [[Richard E. Byrd]] i [[Floyd Bennett]] navodno preleteli avionom preko Severnog pola - pozdravljeni kao heroji ali kasnije se ispostavilo da su se okrenuli 240&nbsp;km ranije. * [[12. 5.]] - [[Roald Amundsen]] preleteo [[Severni pol]] vazdušnim brodom ''Norge''. * 12. 5. - Nemački kancelar [[Hans Luther]] daje ostavku nakon gubitka poverenja u Rajhstagu, na čelo vlade se vraća [[Wilhelm Marx]] (do 1928). [[File:Józef Piłsudski (SPRA).jpg|mini|110px|[[Józef Piłsudski|Piłsudski]]]] * 12- [[14. 5.]] - [[Majski prevrat (Poljska)|Majski prevrat]] u [[Druga poljska republika|Poljskoj]], poginulo 379 vojnika i civila. Maršal [[Józef Piłsudski]] je vlast iza kulisa do smrti [[1935]], odn. pokret ''[[Sanacja]]'' ("Sanacija", "Ozdravljenje"). * [[14.5.|14]] - [[22. 5.]] - [[Bečki kongres KPJ|Treći kongres KPJ]] u Beču - za balkansku federaciju radničko-seljačkih republika, na čelu partije [[Sima Marković]], rad je blokiran [[Sukob leve i desne frakcije u KPJ|frakcijama]]. * [[15. 5.]] - Započelo emitiranje [[radio Zagreb]]a, prve [[radio]] postaje u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] koja kasnije postaje sastavnim dijelom [[Hrvatska radiotelevizija|HRT]]-a. * [[16. 5.]] - Ibrahim Heski na čelu tri kurdska plemena započinje Prvu araratsku pobunu u Turskoj - za mesec dana moraju pobeći u Iran. * maj - ''[[Louis Armstrong]] and His Hot Five'' su izdali pjesmu ''Heebie Jeebies'', koja ih proslavlja. [[Datoteka:Библиотека некада.jpeg|mini|220px|[[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u Beogradu]] * [[18. 5.]] - Nestanak evangelistkinje [[Aimee Semple McPherson]] sa plaže u Los Angelesu - prvo se mislilo da se utopila, kasnije se pojavila rekavši da je bila oteta, što je postalo tema spora. * [[21. 5.]] - Veliki župan splitske oblasti poništio komunističke mandate sa poslednjih opštinskih izbora, jer bi oni i radićevci imali većinu. * [[23. 5.]] - Država Veliki Liban, u okviru Francuskog Mandata za Siriju i Liba, dobija prvi ustav i postaje Libanska Republika (proglašava nezavinost 1943). * [[24. 5.]] - Otvorena [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] u [[Beograd]]u (građena [[1921]]-[[1924|24]], od [[1946]]. U. B. "Svetozar Marković"). * 24. 5. - Govor Stjepana Radića u Staroj Pazovi, uz velike mere obezbeđenja zbog glasina o orjunaškim i radikalskim planovima; pred tribinom uhapšen jedan orjunaš sa eksplozivnom napravom<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/5/24#page/1/mode/1up "Politika", 24. maj 1926.]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, str. 2-4. digitalna.nb.rs</ref>. * [[25. 5.]] - U Parizu je ubijen [[Simon Petljura]], nacionalistički lider Ukrajine u izgnanstvu, atentator je pesnik i anarhista [[Sholom Schwartzbard]]. * [[26. 5.]] - Kraj [[Rifski rat|Rifskog rata]] i [[Rifska Republika|Rifske Republike]]: [[Abd el-Krim]] se predao Francuzima, čime je završen rat Španaca i Francuza protiv pobunjenika u Maroku. Abd el-Krim je do 1947. u progonstvu na [[Réunion]]u. * [[28. 5.]] - [[Portugalska revolucija (1926)|Portugalska revolucija]]: general [[Manuel Gomes da Costa]] izvodi puč kojim je okončana [[Prva Portugalska Republika]] - slede ''Ditadura Militar'' i ''Ditadura Nacional'' (1928-33), uvod u ''[[Estado Novo (Portugal)|Estado Novo]]'' ([[1933]]-[[1974]]). * [[30. 5.]] - Ustanovljena tradicionalna konjička trka "Memorijal Vladislava Ribnikara". === Jun/Juni/Lipanj === * [[4. 6.]] - [[Ignacy Mościcki]] postaje predsednik Poljske (do [[1939]]). * [[5. 6.]] - Kraj [[Mosulsko pitanje|Mosulskog pitanja]]: u Ankari potpisan ugovor između Britanaca, [[Britanski mandat nad Mezopotamijom|Iraka]] i [[Turska|Turske]] - [[Mosul]] pripada Iraku. * [[10. 6.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Treća Francuska Republika|Francuske]]. * [[14. 6.]] - [[Prva Brazilska Republika|Brazil]] napustio [[Društvo naroda]], pošto nije dobio stalno mesto u savetu. * [[16. 6.]] - Nekada uticajni fašista [[Aurelio Padovani]] poginuo u Napulju sa još osmoro ljudi, kada se srušio balkon sa kog se obraćao okupljenima. * [[20. 6.]] - Referendum u Nemačkoj o eksproprijaciji vladarskih domova: uz odziv 39%, za je 96% - bilo je potrebno 50% izbornog tela. * [[24. 6.]] - ''Sanjuanada'': pokušaj zbacivanja španskog diktatora [[Miguel Primo de Rivera|Primo de Rivere]]. * [[27. 6.]] - [[Čehoslovačka|Čehoslovački]] predsednik [[Tomaš Masarik]] odlikovao [[Beograd]] [[Čehoslovački ratni krst|Ordenom Ratnog krsta]]. [[Datoteka:Mercedes benz logo 1926.png|110px|mini|Logo [[Mercedes-Benz]]]] * [[28. 6.]] - Fuzijom ''Benz & Cie.'' i ''Daimler-Motoren-Gesellschaft'' nastaje ''Daimler-Benz AG'', čije će sve fabrike koristiti brend ''[[Mercedes-Benz]]''. * 28. 6. - Afera King–Byng u Kanadi, ustavna kriza: premijer [[William Lyon Mackenzie King|W.L.M. King]] je dao ostavku nakon što je generalni guverner Byng odbio raspustiti parlament. Za premijera je postavljen konzervativac Arthur Meighen, ali nakon što je izgubio poverenje 2. 7., skupština je ipak raspuštena i raspisani su izbori. === Jul/Juli/Srpanj === [[Datoteka:Chine 1925-1926.png|200px|mini|Klike, tj. Gospodari rata u Kini]] * [[2. 7.]] - Na drugom nacističkom saboru u Vajmaru, Velikonemački omladinski pokret promenio ime u Hitlerov omladinski savez nemačke radničke omladine ([[Hitlerjugend]]). * [[3. 7.]] - U Bitolju ubijen [[Spasoje Hadži-Popović]], direktor novina "Južna zvezda", organizator je VMRO-ovac [[Krste Ljondev]] (''Кръсте Льондев''). * [[9. 7.]] - General [[Óscar Carmona]], lider najkonzervativnijeg krila portugalskih revolucionara, izvodi puč i imenuje se za predsednika (ostaje na toj poziciji do [[1951]], kasnije kao figura). * 9. 7. - [[Kuomintang]] na čelu sa [[Chiang Kai-shek]]om zvanično počinje [[Severna ekspedicija|Severnu ekspediciju]], vojnu kampanju za ujedinjenje Kine (do 1928). Već 11-tog je zauzet [[Changsha]], na teritoriji [[Wu Peifu]]a, "Maršala od žada" (koji je zauzet borbama kod Pekinga). * 9. 7. - Pretpremijera [[Rudolf Valentino|Valentinovog]] filma ''[[The Son of the Sheik]]'' (masovno prikazivanje od septembra). * [[10. 7.]] - Veći upad Makedonaca iz Bugarske u Kraljevinu SHS - prvi u nizu.<ref name="Indi">[http://www.indiana.edu/~league/1926.htm Chronology 1926] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402163103/http://www.indiana.edu/~league/1926.htm |date=2020-04-02 }}, Indiana University, League of Nations Timeline</ref>. * 10. 7. - Munja izazvala požar u arsenalu Picatinny u Nju Džersiju - eksplozija nekoliko hiljada tona eksploziva u naredna 2-3 dana. * [[12. 7.]] - Nikola Nikić, odmetnik iz HSS osnovao novi poslanički klub sa nekoliko pristalica. * jul - Velike poplave Dunava, Save i drugih reka. * [[16. 7.]] - Valutna kriza u Francuskoj: 206,4 [[Francuski franak|franka]] za funtu odn. 42,49 za dolar. [[Aristide Briand|Briandova]] vlada pada sutradan, [[Édouard Herriot]] se vraća na nekoliko dana (20. jula 49,22 franka za dolar). [[Datoteka:Burial of Felix Edmundovich Dzerzhinsky in Moscow (1926).jpg|mini|Nosači kovčega na sahrani [[Feliks Dzeržinski|Dzeržinskog]]]] * [[20. 7.]] - Umro je [[Feliks Dzeržinski]], šef sovjetske tajne policije [[OGPU]], nasleđuje ga [[Vjačeslav Menžinski]] (do svoje smrti 1934, zamenik [[Genrih Jagoda]] vodi posao od kasnih '20-tih). * [[23. 7.]] - [[Grigorij Zinovjev]] isključen iz Politbiroa nakon kampanje Staljinovih pristalica; ubrzo ukinuta funkcija predsednika [[Kominterna|Kominterne]], tako da ostaje i bez tog položaja. * 23. 7. - [[Fox Film]] kupio zvučni sistem ''[[Movietone]]''. * 23. 7. - [[Raymond Poincaré]] po treći put premijer Francuske (do 1929), preduzima mere za stabilizaciju franka. * [[30. 7.]] - Delegati iz Britanije, Francuske, Grčke, Italije i Kraljevine SHS potpisali ugovor o granicama Albanije.<ref name="Indi"/> * [[31. 7.]] - U Meksiku stupa na snagu Zakon za reformu Krivičnog zakona, poznatiji kao [[Callesov zakon]], kojim se vrlo represivno sprovodi separacija crkve i države - posledica je [[Kristeroski rat]] (do 1929). === Avgust/August/Kolovoz === * [[5. 8.]] - Osnovan Državni arhiv u Novom Sadu, današnji Arhiv Vojvodine. * [[6. 8.]] - Amerikanka [[Gertrude Ederle]] je prva žena koja je preplivala [[Lamanš]], za rekordnih 14 h i 34 min. * 6. 8. - [[Warner Bros.]]-ovim filmom ''[[Don Juan (film, 1926)|Don Juan]]'' predstavljen zvučni sistem ''[[Vitaphone]]'' (muzika i zvučni efekti). * [[11. 8.]] - Kolektivna nota Grčke, Rumunije i Kraljevine SHS Bugarskoj, u kojoj se zahteva kraj makedonskih upada. [[Datoteka:Rudolph Valentino funeral 1926.jpg|mini|200px|Sahrana [[Rudolph Valentino|Rudolpha Valentina]]]] * 11. 8. - Otvorena srpska knjižara u Episkopskom dvoru u [[Temišvar]]u (do [[1946]]). * [[15. 8.]] - Opštinski izbori u Srbiji i Crnoj Gori, u Beogradu pobeđuju demokrate na čelu sa [[Kosta Kumanudi|Kostom Kumanudijem]] (gradonačelnik do 1929). * [[17. 8.]] - Sporazum Grčke i Kraljevine SHS o slobodnoj zoni u [[solun]]skoj luci<ref name="Indi"/>, kao i ugovor o prijateljstvu. * [[18. 8.]] - Mussolini najavio kontroverznu meru revalvacije [[Talijanska lira|lire]] (''[[Quota 90]]''): 90 lira za britansku funtu umesto 150. * [[22. 8.]] - General [[Georgios Kondilis]] oborio grčkog diktatora gen. [[Teodoros Pangalos (general)|Pangalosa]], postaje premijer do decembra; admiral [[Pavlos Kunduriotis]] je ponovo predsednik (do 1929). * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]] (31) umro je u New Yorku, obožavateljke u histeriji (sahranjen 7. 9. u Hollywoodu). * [[25. 8.]] - Prikazan je film ''[[Beau Geste (film, 1926)|Beau Geste]]'', po [[Beau Geste|istoimenom romanu]]. * [[29. 8.]] - Kod Lenjingrada potonuo parobrod "Burevestnik" sa 404 osobe, zvanično 65 mrtvih. === Septembar/Rujan === * [[5. 9.]] - Valentinov film ''[[The Son of the Sheik]]'' počinje s nacionalnim prikazivanjem (voz s njegovim telom sutra stiže u Los Angeles). * 5. 9. - Wanhsienski incident ([[Wanzhou]] na Yangzeu): sukob Britanaca sa snagama generala [[Yang Sen (1884–1977)|Yang Sena]] oko brodova koje su ovi zarobili, Kinezi tvrde da su bile hiljade žrtava u gradu. * 6. 9. - Severna ekspedicija: Kuomintangove snage zauzimaju Hankou (danas deo Wuhana). * [[6.9.|6]] - [[25. 9.]] - Sedmo redovno zasedanje [[Društvo naroda|Društva naroda]], predsedavajući je ministar inostranih poslova KSHS [[Momčilo Ninčić]] (do sledećeg zasedanja [[1927]])<ref>[http://www.indiana.edu/~league/7thassemb.htm Seventh Ordinary Session of the Assembly]</ref>. * [[8. 9.]] - [[Vajmarska Republika|Nemačka]] primljena u [[Društvo naroda]]. * 8. 9. - Kačaci kod [[Vučitrn]]a pucali na automobil poglavara sreza - on je ranjen a njegova kćerka je poginula<ref>[http://www.digitalna.nb.rs/wb/NBS/Novine_i_casopisi/Politika_1904-1941/1926/9/10?pageIndex=00004 "Politika", 10. septembar 1926, str. 4]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. digitalna.nb.rs</ref>. * [[9. 9.]] - Vojna pobuna pristalica bivšeg diktatora Pangalosa u Atini - brzo ugušena. * [[11. 9.]] - Anarhista [[Gino Lucetti]] bacio bombu na Mussolinijeva kola u Rimu. * [[12. 9.]] - Plebiscit u Španiji podržava Primo de Riverinu politiku. * [[16. 9.]] - Stupili na snagu [[Ugovori iz Locarna]] * [[16. 9.]] - Ugovor o prijateljstvu [[Kraljevina Rumunija|Rumunije]] i [[Kraljevina Italija|Italije]]. * [[17. 9.]] - Pakt prijateljstva Jugoslavije i Poljske<ref>Vladimir Ćorović, Istorija Srba</ref>. * [[18. 9.]] - Veliki uragan pogađa [[Majami]], nekoliko stotina mrtvih i ogromna materijalna šteta. * [[19. 9.]] - U Milanu je otvoren [[Stadion San Siro]] (od 1980. Giuseppe Meazza). * [[20. 9.]] - Banda severne strane napala [[Al Capone]]a: njegov restoran u [[Cicero, Illinois]] zasut kišom metaka, ali on je nepovređen. * [[23. 9.]] - [[Gene Tunney]] pobedio [[Jack Dempsey|Jacka Dempseya]] u Filadelfiji i postao prvak sveta u teškoj kategoriji (do 1928). * [[25. 9.]] - Ford uvodi 8-časovni radni dan i petodnevnu radnu sedmicu. * 25. 9. - U Ženevi, pod okriljem Drušva naroda, potpisana Konvencija o ropstvu (na snazi 1927, dopunjena 1956/57 UN-ovom Dopunskom konvencijom o ukidanju ropstva). * [[28. 9.]] - Potpisan Sovjetsko-litvanski ugovor o nenapadanju: potvrda mirovnog ugovora iz 1920; SSSR priznaje [[Vilnius]] kao litavski, mada je u poljskim rukama, a Litva se neće udruživati u antisovjetske saveze (ugovor produžavan do prekršaja 1940). * [[29. 9.]] - Katastrofa u rudniku Pabst u [[Ironwood, Michigan]]: 43 zarobljena rudara su izvučena nakon pet dana. * [[30. 9.]] - U Luksemburgu osnovan Međunarodni sporazum o čeliku, predsednik [[Émile Mayrisch]]. === Oktobar/Listopad === [[Datoteka:Belgrade 02.JPG|mini|[[Zeleni venac]] u Beogradu]] * [[1. 10.]] - Otvorena beogradska pijaca Zeleni venac. Nakon što je ove godine zatvorena Velika pijaca (danas Studentski trg), otvorene su još i Kalenić guvno i Jovanova pijaca<ref>[http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 Gradske pijace, O nama, Istorijat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190621114733/http://www.bgpijace.rs/article.php?id=28 |date=2019-06-21 }}. bgpijace.rs (pristup. 29.9.2015.)</ref>. * 3 - 6. 10. - U Beču održan prvi kongres Panevropske unije (inicijativa [[Richard von Coudenhove-Kalergi|Richarda von Coudenhove-Kalergija]]). * [[7. 10.]] - Formalni osnutak sinkretističke vjere [[kaodaizam]] (zvanično Veliki put treće ere iskupljenja) u Vijetnamu. * [[11. 10.]] - Ubijen je [[Hymie Weiss]], lider čikaške Bande Severne strane * [[14. 10.]] - U Engleskoj objavljena knjiga [[Winnie Pooh]]. * oktobar? - Norveški inženjer [[Erik Rotheim]] je prijavio patent za [[Aerosol-boca|aerosol-bocu]] (Amerikanci su je usavršili i masovno koristili od '40-tih). * oktobar - Kurdski poglavica Simko Šikak diže pobunu u Iranu - ubrzo je poražen, beži u Irak. * [[20. 10.]] - Na Kubi gine 650 ljudi od uragana. * 20. 10. - Kršćanski socijalist [[Ignaz Seipel]] ponovno je austrijski kancelar (do 1929). * [[23. 10.]] - Na XV partijskoj konferenciji [[Lav Trocki]] i [[Lav Kamenjev]] izbačeni iz Politbiroa [[SKP(b)]] - poraz [[Ujedinjena opozicija (SSSR)|Ujedinjene opozicije]] Staljinu. * [[31. 10.]] - Mladi anarhista [[Anteo Zamboni]] (15) pucao na Mussolinija i promašio - na mestu je linčovan a režim će ovo upotrebiti za eliminaciju opozicije. * 31. 10. - Obilježena prva [[Svetkovina Krista Kralja]] (papin odgovor na nacionalizam i sekularizam). === Novembar/Studeni === * [[5. 11.]] - Zabranjena [[Komunistička partija Italije]] i druge opozicione partije, ukinuta sloboda štampe; [[Antonio Gramsci]] uhapšen tri dana kasnije (u zatvoru je praktično do smrti 1937). * [[7. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u [[Ogulin]]u govori oštro o stanju u Italiji i o Musoliniju, premijer Uzunović se navodno izvinjava<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html YUGOSLAVIA: Foul Means] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110131222021/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,722761,00.html |date=2011-01-31 }}, ''Time'' magazin od 22. nov. 1926</ref>. * [[11. 11.]] - U SAD uveden sistem numerisanih magistrala, među kojima je najčuveniji [[Ruta SAD 66|Route 66]] od Čikaga do [[Santa Monica, California|Santa Monike]] u Kaliforniji. * [[12. 11.]] - [[Komunistička partija Indonezije|Komunistička partija]] diže pobunu u nekoliko gradova [[Nizozemske Istočne Indije]], ubrzo ugušeno. * [[13.11.|13]] - [[16. 11.]] - Indijski književnik [[Rabindranat Tagor]] u poseti Jugoslaviji (Zagreb i Beograd). * [[14. 11.]] - Prvi broj lista "Filmske novine". * 14. 11. - Adolfo Díaz je novi predsednik Nikaragve, podržavaju ga SAD - ali Juan Bautista Sacasa stiže 1. 12. u [[Puerto Cabezas]] i proglašava rivalsku vladu, koju podržava Meksiko. * [[15. 11.]] - Na sedmoj [[Imperijalna konferencija|Imperijalnoj konferenciji]] usvojena Balfourova deklaracija da su [[dominion]]i i Ujedinjeno Kraljevstvo autonomni i jednaki unutar [[Britanska Imperija|Britanske Imperije]] (→ [[Komonvelt nacija|Komonvelt]]). * 15. 11. - Osnovana radio-mreža [[NBC]]. * 15. 11. - [[Washington Luís]] novi predsednik Brazila (do 1930), [[Getúlio Vargas]] ministar finansija (do 1927). * studeni - Plenum CK [[KPJ]], za političkog sekretara izabran [[Đuro Cvijić]]. * novembar - Novi Zakon o braku, porodici i starateljstvu u KSHS: olakšan razvod, priznat nevenčani brak, ustanovljena zajednička imovina supružnika. * [[18. 11.]] - Izmirenje među radikalima u KSHS. * 18. 11. - Tokom turneje po Bosni, povorku [[Stjepan Radić|Stjepana Radića]] u [[Breza (BiH)|Brezi]] gađali kamenjem, jajima i balegom (navodno radikali). * [[20.11.|20]] - [[26. 11.]] - Pobuna u severnoj [[Albanija|Albaniji]]<ref name="Indi"/>. * [[27. 11.]] - Zaključen Prvi Tiranski ugovor: praktično italijanski protektorat nad Albanijom (objavljen [[1. 12.]]). * [[29. 11.]] - [[Stjepan Radić]] u "Domu" optužuje za saučesništvo u korupciji Nikolu Pašića i ministre u njegovoj vladi, Velizara Jankovića i [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] (afera oko popravke lokomotiva i vagona u Češkoj, u koju je umešan Rade Pašić, sin bivšeg premijera). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Severni gospodari rata u Kini, na čelu sa [[Zhang Zuolin]]om, osnivaju Armiju nacionalne pacifikacije, ili ''Ankuochun'', vojnu granu [[Beiyanška vlada|Beiyanške vlade]], protiv Kuomintanga koji vodi Severnu ekspediciju. * [[3.12.|3]] - [[14. 12.]] - Nestanak [[Agatha Christie|Agathe Christie]] i velika potraga. * [[4. 12.]] - U [[Dessau]]u otvorena zgrada škole [[Bauhaus]]. * [[6. 12.]] - Ministar inostranih poslova Ninčić dao ostavku - posledica italijansko-albanskog ugovora. * [[7. 12.]] - Ostavka [[Nikola Uzunović|Uzunovićeve]] vlade. * [[9. 12.]] - Kuomintangove snage ušle bez otpora u [[Fuzhou]]. [[Datoteka:Nikola Pasic cropped.jpg|thumb|100px|† [[Nikola Pašić]]]] * [[10. 12.]] - Umro [[Nikola Pašić]], lider Narodne radikalne stranke, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih političara i državnika (sahrana [[12. 12.]]). * [[11. 12.]] - Objavljen drugi tom Hitlerovog ''[[Mein Kampf]]''-a: Nemci treba da se ujedine i naoružaju, sklopiti savez sa Italijom i Britanijom i eliminisati Francusku, a glavni cilj je životni prostor (''[[Lebensraum]]'') na istoku (SSSR). * [[12. 12.]] - Električni [[Tramvajski promet u Osijeku|tramvaj u Osijeku]]. * [[17. 12.]] - [[Vojni puč u Litvaniji (1926)|Vojni puč u Litvaniji]] ruši demokratski izabranu vladu i dovodi konzervativce, vlast uzima [[Antanas Smetona]] i zadržava je do sovjetske okupacije [[1940]]. * 17. 12. - Nemački kancelar Wilhelm Marx gubi glasanje o poverenju, nakon što su otkriveni tajni odnosi [[Reichswehr]]a i SSSR (sledećeg meseca formira novu vladu). * 17. 12. - Prvi svesavezni popis stanovništva u SSSR: nešto preko 147 miliona; etnički Rusi manje od 78, Ukrajinci preko 31 milion. * [[21. 12.]] - Uzunović vratio mandat, a kralj ga dao [[Ljubomir Davidović|Ljubi Davidoviću]] za formiranje šire koalicije. Radikali ga odbijaju, pa se mandat opet vraća Uzunoviću. * [[24. 12.]] - Treća Uzunovićeva vlada, opet koalicija radikala i HSS ([[Anton Korošec|Korošcevi]] klerikalci odustali u zadnjem trenutku). * [[25. 12.]] - Umro japanski car [[Yoshihito, car Taishō|Yoshihito]], nasleđuje ga sin [[Hirohito]], koji je bio regent od 1921. Njegova [[Japanska era|era]] se naziva ''Shōwa'', "Prosvećeni mir", traje do [[1989]]. === Kroz godinu === * Osnovana Hrvatska pravaška revolucionarna omladina. * Uredbom povećane takse cirkusima u KSHS, što artiste stavlja u "očajan položaj".<ref>[https://digitalna.nb.rs/wb/NBS/novine/vreme/1939/12/24#page/14/mode/1up Vreme, 24. dec. 1939, str. 15]. digitalna.nb.rs</ref> * Prinosi žita i železnički transport u SSSR prevazišli nivo pre Prvog svetskog rata. * [[Stephen Herbert Langdon]] započeo iskopavanja u iračkom lokalitetu [[Jemdet Nasr]] gde su pronađene tablice sa proto[[Klinasto pismo|klinastim pismom]] ([[31. vijek pne.]]). * [[Gilbert N. Lewis]] predložio naziv "[[foton]]" za najmanju jedinicu radijantne energije. * Norvežanin [[Erik Rotheim]] prijavio patent za aerosolni sprej. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Februar/Veljača === * [[1. 1.]] - [[Tihomir Vlaškalić]], društveno-politički radnik SR Srbije i SFRJ († [[1993]]) * [[1. 1.]] - [[Claudio Villa]], italijanski pjevač († [[1987]].) * [[2. 1.]] - [[Zaharije Trnavčević]], TV novinar i urednik, političar († [[2016]]) * [[3. 1.]] - [[George Martin]], muzički producent, "peti ''Beatle''" († [[2016]]) * 3. 1. - [[Felicitas Kuhn]], austrijska ilustratorica († [[2022]]) * [[15. 1.]] - [[Maria Schell]], austrijska glumica († [[2005]]) * [[17. 1.]] - [[Dobroslav Ćulafić]], društveno-politički radnik SR CG i SFRJ († [[2011]]) * [[27. 1.]] - [[Ingrid Thulin]], glumica († [[2004]]) * [[2. 2.]] - [[Danilo Nikolić]], srpski književnik († [[2016]]) * 2. 2. - [[Valéry Giscard d'Estaing]], predsednik Francuske († [[2020]]) * [[8. 2.]] - [[Neal Cassady]], pisac († [[1968]]) * 8. 2. - [[Radmila Savićević]], glumica († [[2001]]) * [[9. 2.]] - [[Josip Vrhovec]], društveno-politički radnik SRH i SFRJ († [[2006]]) * [[11. 2.]] - [[Leslie Nielsen]], glumac, komičar († [[2010]]) * [[16. 2.]] - [[John Schlesinger]], filmski režiser († [[2003]]) * [[24. 2.]] - [[Nikola Karaklajić]], novinar, šahista, prvi YU disk-džokej († [[2008]]) * [[28. 2.]] - [[Svetlana Alilujeva]], Staljinova kćerka († [[2011]]) === Mart/Ožujak &ndash; April/Travanj === * [[2. 3.]] - [[Stevan Vračar]], prof. Pravnog fak. u Bg. († [[2007]]) * [[4. 3.]] - [[Stjepan Zaninović]], filmski reditelj i scenarista († [[1997]]) * [[6. 3.]] - [[Branko Pleša]], glumac, režiser († [[2001]]) * 6. 3. - [[Andrzej Wajda]], režiser († [[2016]]) * 6. 3. - [[Alan Greenspan]], predsednik Federalne rezerve SAD * [[13. 3.]] - [[Miloš Gvozdenović Gvozden]], slikar, pedagog († [[2006]]) * [[16. 3.]] - [[Jerry Lewis]], glumac, komičar († [[2017]]) * [[17. 3.]] - [[Siegfried Lenz]], njemački pisac († [[2014]]) * [[24. 3.]] - [[Dario Fo]], glumac, umetnik, nobelovac za književnost († [[2016]]) * [[30. 3.]] - [[Ingvar Kamprad]], osnivač ''IKEA''-e († [[2018]]) * [[2. 4.]] - [[Jack Brabham]], vozač F1 († [[2014]]) * 2. 4. - [[Milan Puzić]], glumac († [[1994]]) * [[3. 4.]] - [[Gus Grissom]], astronaut († [[1967]]) * [[4. 4.]] - [[Borka Vučić]], bankarka († [[2009]]) * [[5. 4.]] - [[Roger Corman]], filmski režiser, producent († [[2024]]) * [[6. 4.]] - [[Ian Paisley]], alsterski političar († [[2014]]) * [[8. 4.]] - [[Dimitrije Lazarov Raša]], narodni heroj († [[1948]]) * [[9. 4.]] - [[Hugh Hefner]], osnivač ''Playboy''-a († [[2017]]) * [[11. 4.]] - [[Vera Belogrlić]], glumica i TV reditelj († [[2015]]) * [[12. 4.]] - Dragoslav Lompar, novinar i urednik RTB († [[1986]]) * [[15. 4.]] - [[Pavle Ugrinov]], (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg, reditelj († [[2007]]) * [[21. 4.]] - [[Elizabeta II.]], kraljica Ujedinjenog Kraljevstva († [[2022]]) * 21. 4. - [[Savo Jovanović Sirogojno]], bombaš, narodni heroj († [[1944]]) * [[28. 4.]] - [[Harper Lee]], književnica († [[2016]]) === Maj/Svibanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[3. 5.]] - [[Ema Derossi-Bjelajac]], predsjednica Predsjedništva SR Hrvatske († [[2020]]) * [[6. 5.]] - [[Branka Mitić]], glumica († [[2012]]) * 6. 5. - [[Slobodan Perović (glumac)]] († [[1978]]) * [[8. 5.]] - [[David Attenborough]], TV voditelj * [[17. 5.]] - [[Vane Marinović]], književnik († [[1999]]) * [[23. 5.]] - [[Zoran Gluščević]], književnik i kritičar († [[2006]]) * [[26. 5.]] - [[Miles Davis]], džez muzičar († [[1991]]) * [[1. 6.]] - [[Marilyn Monroe]], američka glumica († [[1962]].) * [[3. 6.]] - [[Allen Ginsberg]], pesnik († [[1997]]) * [[11. 6.]] - [[Ante Vican]], glumac († [[2014]]) * [[18. 6.]] - [[Allan Sandage]], astronom († [[2010]]) * [[21. 6.]] - [[Krešo Novosel]], književnik, TV urednik († [[2008]]) * [[26. 6.]] - [[Olga Ban]], narodni heroj († [[1943]]) * [[28. 6.]] - [[Mel Brooks]], glumac, komičar, režiser, producent... * [[29. 6.]] - [[Stipan Marušić]], društveno-politički radnik SAPV, SRSr i SFRJ († [[1974]]) === Jul/Srpanj &ndash; Avgust/Kolovoz === * [[3. 7.]] - [[Predrag Heruc]], učesnik NOB († [[1945]]) * [[4. 7.]] - [[Alfredo Di Stéfano]], argentinski i španski fudbaler († [[2014]]) * [[10. 7.]] - [[Pavle Vuisić]], srpski glumac († [[1988]]) * 10. 7. - [[Fred Gwynne]], glumac († [[1993]]) * [[14. 7.]] - [[Harry Dean Stanton]], glumac († [[2017]]) * [[20. 7.]] - [[Ilija Ivezić]], glumac († [[2016]]) * [[24. 7.]] - [[Ankica Tuđman]], prva dama Hrvatske († [[2022]]) * [[28. 7.]] - [[Vlasta Velisavljević]], glumac († [[2021]]) * [[2. 8.]] - [[Jug Grizelj]], novinar († [[1991]]) * [[3. 8.]] - [[Tony Bennett]], pevač († [[2023]]) * [[4. 8.]] - [[Nada Šakić]], rođ. Tambić, čuvarka u Staroj Gradiški († [[2011]]) * [[13. 8.]] - [[Fidel Castro]], revolucionar, predsednik Kube († [[2016]]) * [[14. 8.]] - [[René Goscinny]], crtač stripa († [[1977]]) * [[17. 8.]] - [[Jiang Zemin]], predsednik NR Kine († [[2022]]) * [[18. 8.]] - [[Ilija Gligorijević]], arhitekta († [[2007]]) === Septembar/Rujan &ndash; Oktobar/Listopad === * [[8. 9.]] - [[Sergio Pininfarina]], dizajner automobila († [[2012]]) * [[15. 9.]] - [[Jean-Pierre Serre]], matematičar * [[23. 9.]] - [[John Coltrane]], džez saksofonista († [[1967]]) * [[26. 9.]] - [[Stevan Karamata]], geolog († [[2015]]) * [[6. 10.]] - [[Petar Omčikus]], slikar i akademik († [[2019]]) * [[10. 10.]] - [[Mladen Oljača]], književnik († [[1994]]) * [[12. 10.]] - [[Milovan Vidak]], slikar († [[2003]]) * [[15. 10.]] - [[Michel Foucault]], filozof, istoričar ideja († [[1984]].) * [[18. 10.]] - [[Chuck Berry]], rock kantautor i gitarista († [[2017]]) * 18. 10. - [[Klaus Kinski]], glumac († [[1991]]) * [[29. 10.]] - [[Necmettin Erbakan]], premijer Turske († [[2011]]) * [[31. 10.]] - [[Jimmy Savile]], TV i radio osoba († [[2011]]) === Novembar/Studeni &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 11.]] - [[Joan Sutherland]], operska pevačica, sopran († [[2010]]) * [[8. 11.]] - [[Mile Latas Mićo]], partizan, samouki dirigent * [[13. 11.]] - [[Zvonimir Červenko]], general HV († [[2001]]) * [[16. 11.]] - [[Miko Tripalo]], hrvatski političar († [[1995]].) * [[23. 11.]] - [[Sathya Sai Baba]], indijski duhovni vođa († [[2011]].) * [[30. 11.]] - [[Richard Crenna]], glumac († [[2003]]) * [[8. 12.]] - [[Stevo Žigon]], glumac († [[2005]]) * [[9. 12.]] - [[Raif Dizdarević]], predsjednik Predsjedništva SFRJ * [[13. 12.]] - [[Nikola Janković]], vajar, akademik SANU († [[2017]]) * [[19. 12.]] - [[Nikola Dekleva]], lekar i naučnik († [[2003]]) * [[20. 12.]] - [[Geoffrey Howe]], britanski političar († [[2015]]) * [[22. 12.]] - [[Hajrudin Krvavac]], filmski režiser († [[1992]]) === Kroz godinu === * [[Boško Buha]], bombaš, narodni heroj († [[1943]]) * [[Milja Marin]], partizanka, "Kozarčanka" († [[2007]]) * [[Enes Čengić]], novinar, publicista († [[1995]]) == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 1926.}} === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * [[4. 1.]] - [[Margherita di Savoia]], italijanska kraljica majka (* [[1851]]) * [[21. 1.]] - [[Camillo Golgi]], lekar, biolog, nobelovac (* [[1843]]) * [[28. 1]] - [[Ernest Troubridge]], britanski admiral, bivši šef misije u Srbiji (* [[1862]]) * [[30. 1.]] - [[Barbara La Marr]], glumica (* [[1896]]) * [[2. 2.]] - [[Vladimir Suhomlinov]], bivši ruski ministar rata (* [[1848]]) * [[14. 2.]] - [[John Jacob Bausch]], optičar, suosnivač ''Bausch & Lomb'' (* [[1830]]) * [[21. 2.]] - [[Heike Kamerlingh Onnes]], fizičar, nobelovac (* [[1853]]) * [[24. 2.]] - [[Anđelija Lazarević]], slikarka i književnica (* [[1885]]) * 24. 2. - [[Ivan Lorković]], hrvatski političar (* [[1876]]) * [[1. 3.]] - [[Dragutin Ilić]], srpski književnik (* [[1858]]) * [[9. 3.]] - [[Mikao Usui]], osnivač terapije ''reiki'' (* [[1865]]) * [[17. 3.]] - [[Aleksej Brusilov]], ruski carski general (* [[1853]]) * [[28. 3.]] - Philippe od Orléansa, pretendent na francusko prijestolje, kao Philippe VIII (* [[1869]]) * 29. 3. - Jovan Aničić, hajduk u okolini Požege i Arilja<ref>"Pogibija hajduka Aničića", Politika, 30. mart 1926, str. 5</ref> * 29. 3.? - Sibin Vukašinović, hajduk u okolini Prizrena<ref>"Samoubistvo hajduka Sibina", Politika, 31. mart 1926, str. 8</ref> === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * [[4. 4.]] - [[August Thyssen]], industrijalac (* [[1842]]) * [[7. 4.]] - [[Giovanni Amendola]], italijanski novinar, antifašista (* [[1882]]) * [[17. 4.]] - [[Hermann Bollé]], arhitekt u Zagrebu (* [[1845]]) * [[24. 4.]] - [[Sunjong od Koreje|Sunjong]], poslednji vladar Koreje (* [[1874]]) * [[25. 4.]] - [[Savo Nakićenović]], sveštenik, geograf, istoričar i etnolog (* [[1882]]) * [[30. 4.]] - [[Bessie Coleman]], prva crnkinja pilot u SAD (* [[1892]]) * [[14. 5.]] - [[Jovan Miodragović]], prof. Učiteljske škole u Beogradu (* [[1853]]) * [[16. 5.]] - [[Mehmed VI]], poslednji osmanski sultan (* [[1861]]) * maj - [[Franjo Vulč]], član KPJ (* [[1891]]) * [[25. 5.]] - [[Simon Petljura]], ukrajinski novinar i političar (* [[1879]]) * [[9. 6.]] - [[Janko Ibler]], hrvatski publicist i književni kritičar (* [[1862]].) * [[10. 6.]] - [[Antoni Gaudí]], arhitekta (* [[1852]]) * [[14. 6.]] - [[Branko Vodnik]], hrvatski književnik i povjesničar (* [[1879]].) * 14. 6. - [[Mary Cassatt]], slikarica (* [[1844]]) === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[2. 7.]] - [[Émile Coué]], psiholog, popularizator autosugestije (* [[1857]]) * [[12. 7.]] - [[Gertrude Bell]], spisateljica, arheologinja, administratorka, špijun (* [[1868]]) * [[18. 7.]] - [[Leopold Lojka]], šofer Franca Ferdinanda (* 1885-6) * [[20. 7.]] - [[Feliks Dzeržinski]], osnivač sovjetske tajne policije Čeka (* [[1877]]) * [[26. 7.]] - [[Krste Petkov Misirkov]], filolog (* [[1874]]) * [[23. 8.]] - [[Rudolph Valentino]], američki filmski glumac (* [[1895]].) * [[26. 8.]] - [[Ugyen Wangchuck]], kralj Butana (* [[1862]]) * [[5. 9.]] - [[Karl Harrer]], novinar, suosnivač DAP, prethodnice NSDAP (* [[1890]]) * [[14. 9.]] - [[John Louis Emil Dreyer]], astronom (* [[1852]]) * [[15. 9.]] - [[Rudolf Eucken]], filozof, nobelovac za književnost (* [[1846]]) * [[21. 9.]] - [[Léon Charles Thévenin]], telegrafski inženjer (* [[1857]]) * [[24. 9.]] - [[Jovan Jugović]], vojni pilot (* [[1886]]) === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === * [[7. 10.]] - [[Emil Kraepelin]], pionir moderne psihijatrije (* [[1856]]) * [[11. 10.]] - [[Hymie Weiss]], gangster (* [[1898]]) * [[19. 10.]] - [[Victor Babeș]], bakteriolog (* [[1854]]) * [[20. 10.]] - [[Eugene V. Debs]], američki sindikalni lider (* [[1855]]) * [[31. 10.]] - [[Harry Houdini]], američki iluzionist i eskapist (* [[1874]].) * 31. 10. - [[Anteo Zamboni]], anarhista (* [[1911]]) * [[3. 11.]] - [[Annie Oakley]], strijelkinja (* [[1860]]) * [[5. 11.]] - [[Draga Ljočić]], prva žena lekar u Srbiji (* [[1855]]) * [[26. 11.]] - [[John Browning]], projektant oružja (* [[1855]]) * [[4. 12.]] - [[Ivana Kobilca]], slovenska slikarica (* [[1861]]) * [[5. 12.]] - [[Claude Monet]], francuski slikar (* [[1840]].) * [[10. 12.]] - [[Nikola Pašić]], višestruki premijer Srbije i KSHS (* [[1845]]) * [[17. 12.]] - [[Lars Magnus Ericsson]], osnivač ''Ericsson''-a (* [[1846]]) * [[25. 12.]] - [[Joshihito, car Taishō]], japanski vladar (* [[1879]]) * [[29. 12.]] - [[Rainer Maria Rilke]], pesnik (* [[1875]]) === Kroz godinu === * [[Milica Avirović]], glumica (* [[1898]]) * [[Paulina Matijević]], dobrotvorka (* 1856, 1861?) == Nobelova nagrada za 1926. godinu == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Jean Baptiste Perrin]] (rad na diskontinalnoj strukturi materije, naročito za otkriće [[sedimentaciona ravnoteža|sedimentacione ravnoteže]]) * [[Nobelova nagrada za kemiju|'''Kemija''']]: [[Theodor Svedberg]] (rad na disperznim sistemima) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Johannes Fibiger]] (otkriće [[Gongylonema neoplasticum|Spiroptera carcinoma]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Grazia Deledda]] (idealistički nadahnuti zapisi koji s plastičnom jasnoćom oslikavaju život na njenom rodnom ostrvu i s dubinom i simpatijom se bave sa ljudskim problemima uopšte) * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Aristide Briand]] i [[Gustav Stresemann]] (potpisnici [[Ugovori iz Locarna|Ugovorâ iz Locarna]]) == Reference == {{reference}} {{commonscat|1926}} [[Kategorija:1926.]] 5xft6pm0qlab9b9z5p5g9dtxjzz60ht 10 35458 42579112 140138 2026-04-07T00:05:48Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija naselje u Grčkoj]] 42579112 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija naselje u Grčkoj]] rw5doocrbnk17ucmfk1kmkfg7dxcfxu 10 41069 42579133 41576728 2026-04-07T00:35:56Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg datotekom [[:File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg|Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renam 42579133 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kajmanski otoci | flag alias = Flag of the Cayman Islands.svg | flag alias-old = Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg | flag alias-civil = Civil Ensign of the Cayman Islands.svg | flag alias-civil-old = Civil Ensign of the Cayman Islands (pre-1999).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = old | var2 = civil | var3 = civil-old | redir1 = CYM | redir2 = CAY | redir3 = KAJ | redir4 = Kajmanska ostrva </noinclude> }} mq7rxqgf5v9fzdrjywjkaterk5ke87g 10 41107 42579108 180089 2026-04-07T00:05:27Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija ekumenski sabor]] 42579108 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija ekumenski sabor]] mn68uqodlp4hm2zc4xnyacxrs2hhrwo 0 44298 42579139 42295863 2026-04-07T00:58:31Z ~2026-21324-21 341779 Sitan propust. Izmenjeno: "Zana je bi novo talasna grupa..." u "Zana je bila novotalasna grupa" 42579139 wikitext text/x-wiki '''Zana''' je pop-rok grupa iz [[Beograd]]a, uspešna tokom [[1980e|1980ih]] u [[SFRJ|bivšoj Jugoslaviji]]. Grupu danas sačinjavaju pevačica [[Jelena Galonić]] i klavijaturista [[Zoran Živanović]] == Počeci == Zanu su u Beogradu [[1980]]. osnovali klavijaturista [[Zoran Živanović]] i gitarista [[Radovan Jovićević]]. Grupa je dobila ime po svojoj prvoj i najpolularnijoj pevačici [[Zana Nimani|Zani Nimani]]. Grupa je objavila nekoliko singlova pre svog prvog albuma ''„Loše vesti uz rege za pivsku flašu“'' koju je izdao [[Jugoton]] [[1981]]. Tokom ovog kraćeg i manje poznatog početnig perioda, Zana je bila [[novi talas|novo talasna]] grupa. Zanine pesme su se nalazile na kompilacijama ''„[[Svi marš na ples!]]“'' i ''„Vrući dani i vrele noći“''. == Popularnost == Grupa, a posebno Zana Nimani su postigli popularnost širom bivše Jugoslavije sa drugim albumom ''„Dodirni mi kolena“'' koji su izdali za Jugoton. 1982. Sa ovim albumom grupa se prebacila na više pop zvuk. Međutim, izvesni tragovi njihove prethodne faze su bili očigledni i na ovoj ploči. Album je snimnjen u [[Torsbi]]ju, [[Švedska]], između 20. maja i 25. juna 1982, a postavu su činili: pevačica Zana Nimani, klavijaturista Zoran Živanović, gitaristi Radovan Jovićević i [[Igor Jovanović]], basista i prateći vokal [[Bogdan Dragović]] i bubnjar [[Pavle Nikolić]]. Godine [[1983]]. su objavili treći album ''„Natrag na voz“'', na kojoj se nalazile pesme ''„Majstor za poljupce“'' i balada ''„Jabuke i vino“'', duet Zane Nimani i bivšeg člana [[Bijelo dugme|Bijelog dugmeta]] [[Željko Bebek|Željka Bebeka]]. == Solo karijera Zane Nimani == Zana Nimani je [[1985]]. napustila grupu i započela uspešnu solo karijeru. Godine [[1986]]. je objavila solo album ''„Noćas pevam samo tebi“''. Zana Nimani se neposredno pred raspad bivše Jugoslavije seli u inostranstvo i danas živi u Kanadi. == Zana bez Zane == Uprkos Zaninom odlasku, grupa je nastavila da radi pod istim imenom sa novom pevačicom [[Nataša Gajović|Natašom Gajović]] (1985-1988), koja je prevala na albumima ''„Crvene lale“'' (PGP RTB 1985), ''„Otkinimo noćas zajedno“'' (PGP RTB 1987) i ''„Vlak“'' (Diskoton 1987) sa gostima kao što su [[Mladen Vojičić Tifa]] i [[Laza Ristovski]] iz Bijelog dugmeta. Uz dolazak nove pevačice, grupa je promenila svoj stil ka komercijalnijom pop muzici. Iz ovog perioda se izdvajaju pesme ''„Vejte snegovi“'' i ''„Oženićeš se ti“''. [[Nataša Živković]] (1989-1990) je zamenila Gajovićku i pevala je na albumu ''„Miš“'' (Diskoton, 1989) Pre dolaska druge Nataše u grupu su došli [[Saša Al-Hamed]] (bubnjar ex Divlji Andjeli) i Zoran Jakšić (basista). Na albumu se našao hit ''„Rukuju se, rukuju“''. Gost na ovom albumu je bila srpska popfolk i kasnije [[turbofolk]] zvezda [[Dragana Mirković]]. Sadašnja pevačica [[Jelena Galonić]] se pridružila grupi 1990. Sa njom je grupa objavila albume: ''„Nisam, nisam“'' (1991), ''„Tražim“'' ([[PGP RTS]] 1993), ''„Zanomanija“'' (PGP RTS 1997), ''„Prijatelji“'' (PGP RTS 1999) i ''„Kvaka“'' (PGP RTS 2001). Osnivač grupe Radovan Jovićević je napustio grupu 1999. i preselio se u [[Sjedinjene Države]]. Grupa je [[2006]]. objavila album ''„Kao nekad“'' na kom su se našli remiksi starijih hitova ''„Dodirni mi kolena“'' i ''„Vejte snegovi“''. U jesen 2006. u grupu dolazi [[Miljan Davidović]],na mesto stalnog klavijaturiste pored Žike. Kao koncertni i studijski muzičar Miljan je saradjivao i svirao sa grupama Moby Dick, Magazin,Saša Vasić,Amadeus bend, Calcutta, Queen Real Tribute i mnogi drugi.. Na njegov predlog u grupu Zana dolazi i gitarista [[Dejan Trajković]] ( Saša Vasić, Z.Čolić, Calcutta..) Posle odlaska Srđana Dunkića na mesto bubnjara dolazi [[Milica Rančić]]. Ova postava se održala do dan danas i obeležila 30. godina grupe velikim koncertomu Sava Centru 2010. == Sadašnja postava grupe ZANA == *[[Zoran Živanović]] - Klavijature, Vokali *[[Jelena Živanović]] - Vokal *[[Zoran Jakšić Jakša]] - Bas *[[Miljan Davidović]] - Klavijature *[[Dejan Trajković]] - Gitara *[[Milica Rančić]] - Bubanj == Festivali == * '''Beogradsko proleće:''' * Leto, BG proleće '81 * '''MESAM:''' * Da li čuješ, da li osećaš, MESAM '86 * Rukuju se, rukuju, MESAM '89 * '''Sunčane skale:''' * Rezervacija, Sunčane skale 2003 == Vanjske veze == * [http://www.zana.rs Zvaničan sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216102801/http://www.zana.rs// |date=2012-02-16 }} * [http://www.balkanmedia.com/m2/doc/274-1.shtml Zana Bio at Balkanmedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524031120/http://www.balkanmedia.com/m2/doc/274-1.shtml |date=2007-05-24 }} * [http://www.discogs.com/artist/Zana Short info at Discogs] * [http://www.opendemocracy.net/arts-festival/article_546.jsp Dejan Djokić: Ex-Yugoslav Rock at openDemocracy Ltd. (incl. Zana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831032547/http://www.opendemocracy.net/arts-festival/article_546.jsp |date=2009-08-31 }} * [http://arhiva.glas-javnosti.co.yu/arhiva/1999/10/16/srpski/k99101603.shtm CD "Prijatelji" promotion at ''Glas javnosti'' magazine, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225034048/http://arhiva.glas-javnosti.co.yu/arhiva/1999/10/16/srpski/k99101603.shtm |date=2007-12-25 }} * [http://www.republika.cg.yu/naslovna.phtml?akcija=vijest&id=68721 Promotion of the album "Kao nekad" - ''Republika'' daily newspaper, Montenegro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306120414/http://www.republika.cg.yu/naslovna.phtml?akcija=vijest&id=68721 |date=2009-03-06 }} * [http://www.cityrecords.co.yu/izdanja/464.html City Records, Serbia - Catalogue of 1980s Retro compilations incl. Zana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304234804/http://www.cityrecords.co.yu/izdanja/464.html |date=2008-03-04 }} * [http://www.novosti.co.yu/code/navigate.php?Id=15&status=jedna&vest=96208&search=zana%20nimani&datum=2007-04-04 25th Anniversary of Zana - ''Večernje novosti'' newspaper, Belgrade, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103154311/http://www.novosti.co.yu/code/navigate.php?Id=15&status=jedna&vest=96208&search=zana%20nimani&datum=2007-04-04 |date=2008-01-03 }} * [http://www.kurir-info.co.yu/Arhiva/2005/oktobar/31/ST-01-31102005.shtml ''Kurir'' magazine, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010052645/http://www.kurir-info.co.yu/Arhiva/2005/oktobar/31/ST-01-31102005.shtml |date=2007-10-10 }} [[Kategorija:Srpske muzičke grupe]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] g91p06gzm1cyeg69fvt71zyt7etlktg 42579140 42579139 2026-04-07T00:58:46Z ~2026-21324-21 341779 42579140 wikitext text/x-wiki '''Zana''' je pop-rok grupa iz [[Beograd]]a, uspešna tokom [[1980e|1980ih]] u [[SFRJ|bivšoj Jugoslaviji]]. Grupu danas sačinjavaju pevačica [[Jelena Galonić]] i klavijaturista [[Zoran Živanović]] == Počeci == Zanu su u Beogradu [[1980]]. osnovali klavijaturista [[Zoran Živanović]] i gitarista [[Radovan Jovićević]]. Grupa je dobila ime po svojoj prvoj i najpolularnijoj pevačici [[Zana Nimani|Zani Nimani]]. Grupa je objavila nekoliko singlova pre svog prvog albuma ''„Loše vesti uz rege za pivsku flašu“'' koju je izdao [[Jugoton]] [[1981]]. Tokom ovog kraćeg i manje poznatog početnig perioda, Zana je bila [[novi talas|novotalasna]] grupa. Zanine pesme su se nalazile na kompilacijama ''„[[Svi marš na ples!]]“'' i ''„Vrući dani i vrele noći“''. == Popularnost == Grupa, a posebno Zana Nimani su postigli popularnost širom bivše Jugoslavije sa drugim albumom ''„Dodirni mi kolena“'' koji su izdali za Jugoton. 1982. Sa ovim albumom grupa se prebacila na više pop zvuk. Međutim, izvesni tragovi njihove prethodne faze su bili očigledni i na ovoj ploči. Album je snimnjen u [[Torsbi]]ju, [[Švedska]], između 20. maja i 25. juna 1982, a postavu su činili: pevačica Zana Nimani, klavijaturista Zoran Živanović, gitaristi Radovan Jovićević i [[Igor Jovanović]], basista i prateći vokal [[Bogdan Dragović]] i bubnjar [[Pavle Nikolić]]. Godine [[1983]]. su objavili treći album ''„Natrag na voz“'', na kojoj se nalazile pesme ''„Majstor za poljupce“'' i balada ''„Jabuke i vino“'', duet Zane Nimani i bivšeg člana [[Bijelo dugme|Bijelog dugmeta]] [[Željko Bebek|Željka Bebeka]]. == Solo karijera Zane Nimani == Zana Nimani je [[1985]]. napustila grupu i započela uspešnu solo karijeru. Godine [[1986]]. je objavila solo album ''„Noćas pevam samo tebi“''. Zana Nimani se neposredno pred raspad bivše Jugoslavije seli u inostranstvo i danas živi u Kanadi. == Zana bez Zane == Uprkos Zaninom odlasku, grupa je nastavila da radi pod istim imenom sa novom pevačicom [[Nataša Gajović|Natašom Gajović]] (1985-1988), koja je prevala na albumima ''„Crvene lale“'' (PGP RTB 1985), ''„Otkinimo noćas zajedno“'' (PGP RTB 1987) i ''„Vlak“'' (Diskoton 1987) sa gostima kao što su [[Mladen Vojičić Tifa]] i [[Laza Ristovski]] iz Bijelog dugmeta. Uz dolazak nove pevačice, grupa je promenila svoj stil ka komercijalnijom pop muzici. Iz ovog perioda se izdvajaju pesme ''„Vejte snegovi“'' i ''„Oženićeš se ti“''. [[Nataša Živković]] (1989-1990) je zamenila Gajovićku i pevala je na albumu ''„Miš“'' (Diskoton, 1989) Pre dolaska druge Nataše u grupu su došli [[Saša Al-Hamed]] (bubnjar ex Divlji Andjeli) i Zoran Jakšić (basista). Na albumu se našao hit ''„Rukuju se, rukuju“''. Gost na ovom albumu je bila srpska popfolk i kasnije [[turbofolk]] zvezda [[Dragana Mirković]]. Sadašnja pevačica [[Jelena Galonić]] se pridružila grupi 1990. Sa njom je grupa objavila albume: ''„Nisam, nisam“'' (1991), ''„Tražim“'' ([[PGP RTS]] 1993), ''„Zanomanija“'' (PGP RTS 1997), ''„Prijatelji“'' (PGP RTS 1999) i ''„Kvaka“'' (PGP RTS 2001). Osnivač grupe Radovan Jovićević je napustio grupu 1999. i preselio se u [[Sjedinjene Države]]. Grupa je [[2006]]. objavila album ''„Kao nekad“'' na kom su se našli remiksi starijih hitova ''„Dodirni mi kolena“'' i ''„Vejte snegovi“''. U jesen 2006. u grupu dolazi [[Miljan Davidović]],na mesto stalnog klavijaturiste pored Žike. Kao koncertni i studijski muzičar Miljan je saradjivao i svirao sa grupama Moby Dick, Magazin,Saša Vasić,Amadeus bend, Calcutta, Queen Real Tribute i mnogi drugi.. Na njegov predlog u grupu Zana dolazi i gitarista [[Dejan Trajković]] ( Saša Vasić, Z.Čolić, Calcutta..) Posle odlaska Srđana Dunkića na mesto bubnjara dolazi [[Milica Rančić]]. Ova postava se održala do dan danas i obeležila 30. godina grupe velikim koncertomu Sava Centru 2010. == Sadašnja postava grupe ZANA == *[[Zoran Živanović]] - Klavijature, Vokali *[[Jelena Živanović]] - Vokal *[[Zoran Jakšić Jakša]] - Bas *[[Miljan Davidović]] - Klavijature *[[Dejan Trajković]] - Gitara *[[Milica Rančić]] - Bubanj == Festivali == * '''Beogradsko proleće:''' * Leto, BG proleće '81 * '''MESAM:''' * Da li čuješ, da li osećaš, MESAM '86 * Rukuju se, rukuju, MESAM '89 * '''Sunčane skale:''' * Rezervacija, Sunčane skale 2003 == Vanjske veze == * [http://www.zana.rs Zvaničan sajt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216102801/http://www.zana.rs// |date=2012-02-16 }} * [http://www.balkanmedia.com/m2/doc/274-1.shtml Zana Bio at Balkanmedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070524031120/http://www.balkanmedia.com/m2/doc/274-1.shtml |date=2007-05-24 }} * [http://www.discogs.com/artist/Zana Short info at Discogs] * [http://www.opendemocracy.net/arts-festival/article_546.jsp Dejan Djokić: Ex-Yugoslav Rock at openDemocracy Ltd. (incl. Zana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831032547/http://www.opendemocracy.net/arts-festival/article_546.jsp |date=2009-08-31 }} * [http://arhiva.glas-javnosti.co.yu/arhiva/1999/10/16/srpski/k99101603.shtm CD "Prijatelji" promotion at ''Glas javnosti'' magazine, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225034048/http://arhiva.glas-javnosti.co.yu/arhiva/1999/10/16/srpski/k99101603.shtm |date=2007-12-25 }} * [http://www.republika.cg.yu/naslovna.phtml?akcija=vijest&id=68721 Promotion of the album "Kao nekad" - ''Republika'' daily newspaper, Montenegro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306120414/http://www.republika.cg.yu/naslovna.phtml?akcija=vijest&id=68721 |date=2009-03-06 }} * [http://www.cityrecords.co.yu/izdanja/464.html City Records, Serbia - Catalogue of 1980s Retro compilations incl. Zana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080304234804/http://www.cityrecords.co.yu/izdanja/464.html |date=2008-03-04 }} * [http://www.novosti.co.yu/code/navigate.php?Id=15&status=jedna&vest=96208&search=zana%20nimani&datum=2007-04-04 25th Anniversary of Zana - ''Večernje novosti'' newspaper, Belgrade, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080103154311/http://www.novosti.co.yu/code/navigate.php?Id=15&status=jedna&vest=96208&search=zana%20nimani&datum=2007-04-04 |date=2008-01-03 }} * [http://www.kurir-info.co.yu/Arhiva/2005/oktobar/31/ST-01-31102005.shtml ''Kurir'' magazine, Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010052645/http://www.kurir-info.co.yu/Arhiva/2005/oktobar/31/ST-01-31102005.shtml |date=2007-10-10 }} [[Kategorija:Srpske muzičke grupe]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] m1zppnyhn0fd4kg2vpq8cqrqwflievy 0 48360 42579084 237441 2026-04-07T00:03:27Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Utrka na 100 metara]] 42579084 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Utrka na 100 metara]] afge2d8m3xz00wbdnw3cesot9yyko1v 0 49494 42579134 42365755 2026-04-07T00:36:01Z CommonsDelinker 806 Zamjenjujem datoteku Flag_of_the_Cayman_Islands_(pre-1999).svg datotekom [[:File:Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg|Flag_of_the_Cayman_Islands_(1959—1999).svg]] (izvršilac: [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]; razlog: [[:c:COM:FR|File renam 42579134 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Flag of the Cayman Islands (1959—1999).svg|250px|right|thumb|[[Datoteka:FIAV_historical.svg|23px]] [[Datoteka:FIAV_110010.svg|23px]] Zastava Kajmanskih Otoka do 1999.]] [[Datoteka:Civil_Ensign_of_the_Cayman_Islands.svg|250px|right|thumb|[[Datoteka:FIAV_000100.svg|23px]] Civilna zastava]] [[Datoteka:Flag of the Governor of the Cayman Islands.svg|thumb|250px|Zastava Guvernera Kajmanskih Otoka]] '''Zastava [[Kajmanski Otoci|Kajmanskih Otoka]]''' je usvojena [[1959]]. Do tada, na otocima se koristila [[zastava Ujedinjenog Kraljevstva]]. Zastava je tamnoplave boje sa zastavom Ujedinjenog Kraljevstva u gornjem lijevom kutu, te grbom Kajmanskih Otoka. Civilna zastava je crvene boje, a zastava Guvernera Kajmanskih Otoka je zastava Velike Britanije sa grbom Kajmanskih Otoka u sredini. {{mrva}} {{Zastave Sjeverne Amerike}} {{Commonscat|Flags of the Cayman Islands}} [[Kategorija:Zastave|Kajmanski Otoci]] [[Kategorija:Kajmanski otoci]] loe57554bu5jjkvmbagqf7njmmo9y8w 0 50178 42579067 247830 2026-04-07T00:02:02Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Kabinet Sjedinjenih Američkih Država]] 42579067 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kabinet Sjedinjenih Američkih Država]] cuaifoajrkymb35sykxdzp77m4m5n4v 0 50181 42579048 247840 2026-04-07T00:00:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579048 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 50182 42579049 247841 2026-04-07T00:00:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579049 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 50183 42579050 247842 2026-04-07T00:00:42Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579050 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 50184 42579051 247847 2026-04-07T00:00:47Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579051 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 50204 42579062 248025 2026-04-07T00:01:42Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar rata Sjedinjenih Američkih Država]] 42579062 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar rata Sjedinjenih Američkih Država]] g2wfkv7qk3anaf6yl3s4iwyqo2ncvag 0 50205 42579063 248026 2026-04-07T00:01:47Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar rata Sjedinjenih Američkih Država]] 42579063 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar rata Sjedinjenih Američkih Država]] g2wfkv7qk3anaf6yl3s4iwyqo2ncvag 0 50211 42579068 248109 2026-04-07T00:02:07Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579068 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50212 42579069 248110 2026-04-07T00:02:12Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579069 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50213 42579070 248111 2026-04-07T00:02:17Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579070 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50214 42579071 248112 2026-04-07T00:02:22Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579071 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50215 42579072 248113 2026-04-07T00:02:27Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579072 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50216 42579073 248114 2026-04-07T00:02:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579073 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50217 42579074 248115 2026-04-07T00:02:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] 42579074 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar financija Sjedinjenih Američkih Država]] a1sv74uax3dbxh3f0lqj5luagzuu8ce 0 50663 42579187 42493068 2026-04-07T11:58:23Z Scip. 96161 /* Piazza */ + 42579187 wikitext text/x-wiki '''Kapitol''' ili '''Kapitolij''' ([[latinski jezik|lat]]. ''Capitolinus mons'', [[talijanski jezik|tal]]. ''il Campidoglio'' ili ''Monte Capitolino'') nalazi se između [[Forum Romanum|Foruma]] i [[Campus Martius|Marsovog polja]] (''Campus Martius''), te je jedan od najslavnijih i najviših od [[sedam rimskih brežuljaka]]. Do 16. stoljeća ''Capitolino'' je postao ''Campidoglio'' u [[romanesko|rimskom dijalektu]]. U suvremenom [[talijanski jezik|talijanskom jeziku]] ''campidoglio'' također označava bilo kakvu kapitolnu zgradu. Hrvatska riječ ''kaptol'' također potječe od ''Kapitola''. Kapitol sadrži relativno malo antičkih ruševina, pošto su one gotovo u potpunosti prekrivene srednjovjekovnim ''[[palazzo|palačama]]'' (sada [[Kapitolski muzeji|Kapitolskim muzejima]]) koji okružuju [[piazza|piazzu]]. Značajan dio arhitekture u ovom području projektirao je [[Michelangelo]]. == Historija == <!-- :''Glavni članak: [[Povijest Rima]]'' --> === Stari vijek === Brežuljak je bio mjesto hrama [[Kapitolska trijada|Kapitolske trijade]] čiju je gradnju započeo peti rimski kralj [[Tarkvinije Prisk|Tarkvinije Stariji]]. Smatrao se jednim od najvećih i najljepših hramova u gradu (iako je tek malo ostataka sačuvano) i vjerojatno je podignut na ranijem etruščanskom [[Veiovisov hram|hramu Veiovisa]], od kojeg su ostali sačuvani ostaci i kip kulta. Legenda o gradu počinje s otkrićem ljudske lubanje (latinska riječ za glavu je ''caput'') kada su iskopani temelji za [[Jupiterov hram (Kapitol)|Jupiterov hram]] prema Tarkvinijevoj zapovijedi. Na tom je brežuljku [[Vestina djevica]] [[Tarpeja]] pustila u grad [[Sabinjanke]], koje su gmizale do [[citadela|utvrđenog grada]]. Stoga je prva pretrpila kaznu zbog izdaje kojom se morala baciti sa strmog vrha brežuljka na [[Tarpejine stijene]] oštre poput noža. Čim su se [[Senonci|senonski]] Gali nastanili u središnjoj i istočnoj Italiji, napali su Rim [[390. pne.]] Nakon bitke kod rijeke [[Allia|Allije]], Kapitolski brežuljak bio je dio grada koji je izbjegao barbarsko osvajanje, jer su ga utvrdili rimski branitelji. [[Datoteka:cordonata.at.piazza.campidoglio.rome.arp.jpg|thumb|right|Kapitolska kordonata (središte slike) koja vodi od Via del Teatro di Marcello do Piazza del Campidoglio.]] Kada je Julije Cezar pretrpio nesreću tijekom svog [[rimski trijumf|Trijumfa]], jasno uvidjevši Jupiterov bijes zbog svojih djela u [[Cezarov građanski rat|građanskom ratu]], pristupio je brežuljku i Jupiterovu hramu na koljenima radi uklanjanja nesretnog [[omen]]a (usprkos tome, ubijen je šest mjeseci kasnije, a [[Decim Junije Brut Albin|Brut]] i ostale ubojice zaključali su se unutar hrama odmah nakon ubojstva) [http://ancientworlds.net/aw/Places/Place/324684] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050522065623/http://ancientworlds.net/aw/Places/Place/324684 |date=2005-05-22 }}. Vespazijanov [[Tit Flavije Sabin (konzul 45.)|brat]] i [[Tit Flavije Sabin (konzul 69.)|nećak]] bili su također opsjedani u hramu tijekom [[Godina četiri cara|Godine četiri cara]] ([[69]].). ''[[Tabularij]]'', smješten u podzemlju ispod piazze i vrha brežuljka, zauzima istoimenu zgradu sagrađenu u [[1. stoljeće pne.|1. stoljeću pne.]] i čuva rimske državne spise. Tabularij gleda sa strane na [[Rimski forum]]. Glavna atrakcija Tabularija, osim same građevine, je [[Veiovisov hram]]. === Srednji vijek === Crkva [[Santa Maria in Aracoeli|svete Marije od Nebeskog Oltara]] nalazi se uz trg smještena blizu mjesta gdje je nekoć stajao antički ''[[arks (rimski)|arks]]'' ili citadela. Na njenoj bazi nalaze se ostaci rimske ''[[insulae|insule]]'' s više od 4 skladišta vidljiva s ulice. U srednjem vijeku sakralna funkcija brežuljka zasjenjena je određivanjem brežuljka kao centra civilne vlasti u Rimu koji je kao [[komuna]] ponovo oživio u [[11. stoljeće|11. stoljeću]]. Gradska vlast bila je sada čvrsto pod [[Papinska Država|papinom kontrolom]], ali je Kapitol postao pozornica mnogih pokreta urbanog otpora poput dramatičnih scena ponovo oživljene republike [[Cola di Rienzo|Cole di Rienza]]. Posljedica toga bilo je okruživanje piazze postojećim zgradama sve do 16. stoljeća. === Michelangelo === [[Datoteka:CampidoglioEng.jpg|thumb|right|Michelangelova sistematizacija Campidoglija, gravura [[Étienne Dupérac|Étiennea Dupéraca]], 1568.]] Postojeći dizajn Piazze del Campidoglio i okolnih palača (''palazzo'') osmislio je slavni [[renesansa|renesansni]] umjetnik i arhitekt [[Michelangelo Buonarroti]] u razdoblju od [[1536]]. - [[1546]]. Na vrhuncu svoje slave farneski papa [[Pavao III.]] povjerio je Michelangelu ovaj posao, pošto je želio da simbol novog Rima impresionira [[Karlo V., njemačko-rimski car|Karla V.]] koji je trebao doći u grad [[1538]]. Michelangelovi prvi dizajni za piazzu i remodeliranje okolnih palača datiraju iz [[1536]]. godine. Učinkovito je preokrenuo klasičnu orijentaciju Kapitola u simboličkoj gesti kojom je rimski civilni centar okrenut od [[rimski Forum|rimskog Foruma]], usmjerivši ga prema papinskom Rimu i kršćanskoj crkvi u formi [[bazilika sv. Petra|bazilike sv. Petra]]. Redoslijed ''Cordonato'' piazze i središnje palače je prvo urbano uvođenje "kulta osi" koje će zaokupiti talijanske planove vrtova i doseći ostvarenje u [[Francuska|Francuskoj]] (Giedion 1962). Provođenje dizajna bio je spor posao: iako je malo stvari dovršeno za vrijeme Michelangelova života ("Cordonata" nije bila gotova kada je car Karlo stigao, a carska grupa trebala se uzverati uz padine do Foruma kako bi vidjeli radove u tijeku), radovi su nastavljeni držeći se izvornih Michelangeolovih zamisli, te je Campidoglio dovršen u [[17. stoljeće|17. stoljeću]]. Na dizajn pločnika trebalo se sačekati još tri stoljeća. ==== Piazza ==== Ptičja perspektiva na gravuri [[Étienne Dupérac|Étiennea Dupéraca]] pokazuje Michelangelovo rješenje problema prostora na ''Piazzi del Campidoglio''. Čak i s novim fasadama koje su bile usredotočene na novu [[palazzo|palaču]] sa strane, prostor je bio trapezoidan, a fasada nisu bile okrenute jedna nasuprot drugoj kao u kvadratu. Još je gora stvar što je cijelo mjesto bilo nagnuto (nalijevo na gravuri). Michelangelovo rješenje bilo je korjenovito. Tri remodelirane palače zatvarale su harmoničan trapezoidan prostor, kojem se pristupale stube na kosini nazvane "[[Cordonata]]". Budući da "savršeni" oblici ne bi funkcionirali, njegov očigledan oval postavljen na pločniku zapravo je jajolik, uži na jednom kraju od drugog kraja. [[Travertin]]ski dizajn postavljen na pločniku savršene je razine: uokolo njegova opsega niske stube se uzdižu i završavaju u pločniku kako nagib zahtjeva. Njegov centar polagano izvire tako da se osjeti kao da se stoji na izloženom segmentu gigantskoga jajeta čitavog, ali zakopanog u centru grada u centru svijeta, kao što je istaknuo [[Charles de Tolnay]], povjesničar koji je proučavao Michelangela (Charles De Tolnay, 1930.). isprepletena dvanaesterokraka zvijezda stvara suptilan odnos sa konstelacijama, okrećući se oko ovog mjesta nazvanog ''Caput mundi'' ili "glava svijeta". Ovaj dizajn pločnika pape nisu nikad provele vjerojatno sluteći skriveni sadržaj manje kršćanskog uvoza. [[Benito Mussolini]] je naredio da se pločnik dovrši prema Michelangelovom dizajnu [[1940]]. godine. [[Datoteka:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg|thumb|Replika [[Konjanički kip Marka Aurelija|konjaničkog kipa Marka Aurelija]].]] [[Datoteka:Palazzo dei Senatori in the Piazza del Campidoglio.jpg|thumb|right|''Piazza del Campidoglio'', na vrhu Kapitolinskog brežuljka, s fasadom Palazza Senatorija.]] ===== Marko Aurelije ===== <!-- :''Glavni članak: [[Konjanički kip Marka Aurelija]]'' --> U sredini je, ne prema Michelangelovu ukusu, stajala jedina konjanička bronca koja je preživjela od antike, prikazujući [[Marko Aurelije|Marka Aurelija]], cara filozofa. Michelangelo je osigurao nepretpostavljeni pijedestal za njega. Jedini razlog da je ova skulptura preživjela leži u činjenici da je vlast kršćanske Crkve tijekom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] mislila da kip prikazuje cara [[Konstantin I.|Konstantina]], prvog rimskog cara koji je legalizirao kršćanstvo u carstvu, i koji se prekrstio na kršćansku vjeru na samrtničkoj postelji ([[337]].). Današnja bronca postavljena na tom mjestu je moderna kopija, a original se čuva u obližnjem Palazzo dei Conservatori. ==== Palazzi ==== <!-- :''Glavni članak: [[Kapitolinski muzeji]]'' --> Michelangelo je osigurao nove fronte za dvije službene zgrade rimske civilne vlasti, Palazzo dei Conservatori, Senatorio, i konačno Nuovo. Podnožni nadlučeni motiv u čitavom dizajnu Campidoglija jesu segmentalni [[zabat]]i nad prozorima, koji daju blagi skok potpuno ugaonoj vodoravno-okomitoj ravnoteži dizajna. Tri palače (''palazzi'') sada su dom istaknutim [[Kapitolinski muzeji|Kapitolinskim muzejima]]. ===== Palazzo dei Conservatori ===== ''Palazzo dei Conservatori'' ("Palača Konzervatora"), izvorno nazvan Palazzo Caffarelli, sagrađen je u srednjem vijeku za lokalne magistrate na vrhu hrama iz [[6. stoljeće pne.|6. stoljeća p. n.e.]] posvećenom [[Jupiter]]u nazvanom "Maximus Capitolinus". Prvi se put koristio [[divovski red]] koji se prostirao na dva kata s pojasom [[korintski red|korintskih stupova]] i supsidijarnih [[jonski red|jonskih stupova]] koji su ograđivali prizemne otvore [[lođa|lođe]] i prozore na prvom katu. Drugi divovski red služio je kasnije za eksterijer [[bazilika sv. Petra|bazilike sv. Petra]]. Njegovu fasadu je obnovio Michelangelo u 1530-ima, kao i drugi umjetnici više puta kasnije. ===== Palazzo Senatorio ===== Sagrađen tijekom 13. i 14. stoljeća, ''Palazzo Senatorio'' ("Senatorska palača") stoji nad [[Tabularij]]em koji je nekoć udomljavao arhive antičkog Rima. Blokovi [[peprino]] mramora ugrađeni u Tabularij ponovo su korišteni na lijevoj strani palače i uglu zvonika. Danas se tu nalazi rimska [[gradska vijećnica]]. Dvostruke stube dizajnirao je Michelangelo. Fontana ispred stuba sadrži riječne bogove [[Tiber]]a i [[Nil]]a kao i ''Deu Romu'' (Minervu). Zvonik je dizajnirao [[Martin Longhi Stariji]], a sagrađen je između 1578. i 1582. Trenutnu fasadu dizajnirali su [[Giacomo della Porta]] i [[Girolamo Rainaldi]]. ===== Palazzo Nuovo ===== Kako bi se piazza simetrično zatvorila i sakrio toranj Aracoeli, započelo se 1603. s gradnjom "Nove palače" (''Palazzo Nuovo''). Palazzo Nuovo dovršen je 1654. a otvoren za javnost 1734. Njegova fasada duplicira onu na Palazzu dei Conservatori. Drugim riječima, identična je kopija napravljena korištenjem Michelangelovih nacrta kada je redizajnirao Palazzo dei Conservatori stoljeće ranije. [[Datoteka:Cordonata_1.jpg|thumb|left|Bliski pogled na cordonatu na Kapitolinskom brežuljku. Stube nalijevo vode do crkve [[Santa Maria in Aracoeli|svete Marije na Aracoeliju]].]] ==== Balustrade ==== [[Balustrade]] istaknute skulpturama na vrhu divovskih stupova koji natkrivaju kompoziciju, jedan su od najutjecajnijih Michelangelovih dizajna. Dva masivna antička kipa Kastora i Poluksa koji ukrašavaju balustrade nisu kakvima ih je postavio Michelangelo, koji se sada nalaze ispred [[Palazzo del Quirinale|Palazza del Quirinale]]. ==== Cordonata ==== Do starijih i strmijih stuba koje vode do [[Santa Maria in Aracoeli|Aracoeli]], Michelangelo je postavio monumentalno široke stube (''[[cordonata]]''), nježno i stupnjevito uzdižući se uz brdo sve do visoke [[piazza|piazze]], tako da je Campidoglio čvrsto okrenuo leđa [[rimski Forum|rimskom Forumu]] nad kojim je nekad zapovijedao. Sagrađene su da budu dovoljno široke kako bi se konjanici mogli uspeti na brdo bez da sjašu. Ogradu natkrivaju dva kipa egipatskih lavova u crnom [[bazalt]]u koji se nalaze na njezinoj bazi, te mramorni prikazi [[Kastor i Poluks|Kastora i Poluksa]] na njezinom vrhu. == Napomene == * Giedion, Siegfried (1941.). ''Space, Time and Architecture''. {{Reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.westfordconnection.com/Photos/Italy/capitolnine/index.htm Minosh Photography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207061600/http://westfordconnection.com/Photos/Italy/capitolnine/index.htm |date=2009-02-07 }} * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/PLATOP*/Capitolinus.html Samuel Ball Platner, ''A Topographical Dictionary of Ancient Rome'':] Capitoline Hill * [http://www.romanbookshelf.com/prints/Capitoline%20Hill/capitoline.html Roman Bookshelf - Views of the Capitoline Hill from the 18th and 19th Century] * [http://www.wilhelm-aerospace.org/Architecture/rome/capitoline/capitoline.html Kapitol, centar Rima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210033742/http://www.wilhelm-aerospace.org/Architecture/rome/capitoline/capitoline.html |date=2009-02-10 }} * [http://www.romeroma.com/Rome/campidoglio.html Kapitol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070214141145/http://www.romeroma.com/Rome/campidoglio.html |date=2007-02-14 }} * [http://www.freereservation.com/roma2/2.htm Kapitolinski brežuljak s kipom Marka Aurelija - 360° Ipix panoramski pogled] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060515134511/http://www.freereservation.com/roma2/2.htm |date=2006-05-15 }} {{Rimski brežuljci}} [[Kategorija:Sedam rimskih brežuljaka]] [[Kategorija:Građevine u Italiji]] o6zl5bwdsci3hopy957ch6p6sf2wgf6 10 52100 42579107 772090 2026-04-07T00:05:22Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija F1 tim]] 42579107 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija F1 tim]] d91ph6x4v2m1mq2gweeh9782kvr2vlm 10 69056 42579016 42571770 2026-04-06T20:04:34Z Ekvatarina 270952 42579016 wikitext text/x-wiki <!--DO NOT UPDATE BEFORE OFFICIAL RANKINGS ARE PUBLISHED!--> {{Navbox with columns | name = Top 10 tenisera i teniserki | title = Prvih 10 tenisera i teniserki na svijetu (ažurirano 6. aprila 2026.) | titlestyle = background:#f5ebda; color:black; | belowstyle = background:#f2e7d3; color:black; | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> | colstyle = text-align:left; | colwidth = 25% | col1header = [[ATP ljestvica|ATP singlovi]] | col1headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col2header = [[ATP ljestvica|ATP parovi]] | col2headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col3header = [[WTA ljestvica|WTA singlovi]] | col3headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col4header = [[WTA ljestvica|WTA parovi]] | col4headerstyle = background:#f3f3f3; color:black; | col1 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpsingles|{{{atpsinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon|ESP}} [[Carlos Alcaraz]] #{{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]] #{{flagicon|GER}} [[Alexander Zverev]] #{{flagicon|SRB}} [[Novak Đoković]] #{{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Musetti]] #{{flagicon|AUS}} [[Alex de Minaur]] #{{flagicon|CAN}} [[Félix Auger-Aliassime]] #{{flagicon|USA}} [[Ben Shelton]] #{{flagicon|USA}} [[Taylor Fritz]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Danil Medvedev]] <!-- #{{flagicon|KAZ}} [[Aleksandar Bubljik]] #{{flagicon|NOR}} [[Casper Ruud]] --> </div></div></div> | col2 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{atpdoubles|{{{atpparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|GBR}} [[Neal Skupski]] <li value="2">{{flagicon|ARG}} [[Horacio Zeballos]] <li value="3">{{flagicon|ESP}} [[Marcel Granollers]] <li value="4">{{flagicon|GBR}} [[Lloyd Glasspool]] <li value="5">{{flagicon|GBR}} [[Julian Cash]] <li value="6">{{flagicon|FIN}} [[Harri Heliövaara]] <li value="6">{{flagicon|GBR}} [[Henry Patten]] <li value="8">{{flagicon|GBR}} [[Joe Salisbury]] <li value="9">{{flagicon|ESA}} [[Marcelo Arévalo]] <li value="9">{{flagicon|CRO}} [[Mate Pavić]] <!-- <li value="11">{{flagicon|USA}} [[Christian Harrison]] <li value="12">{{flagicon|GER}} [[Kevin Krawietz]] <li value="12">{{flagicon|GER}} [[Tim Pütz]] --> </ol> </div></div></div> | col3 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtasingles|{{{wtasinglovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Arina Sabaljenka]] #{{flagicon|KAZ}} [[Jelena Ribakina]] #{{flagicon|USA}} [[Coco Gauff]] #{{flagicon|POL}} [[Iga Świątek]] #{{flagicon|USA}} [[Jessica Pegula]] #{{flagicon|USA}} [[Amanda Anisimova]] #{{flagicon|UKR}} [[Elina Svitoljina]] #{{flagicon|ITA}} [[Jasmine Paolini]] #{{flagicon|CAN}} [[Victoria Mboko]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Mira Andrejeva]] <!-- #{{flagicon|SUI}} [[Belinda Bencic]] #{{flagicon|CZE} [[Karolina Muchova]] #{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Jekaterina Aleksandrova]] --> </div></div></div> | col4 = <div style="display: table; width: 100%"><div style="display: table-row"><div style="display: table-cell; {{#if:{{{wtadoubles|{{{wtaparovi|}}}}}}|background: #ffc}}"> <ol> <li value="1">{{flagicon|BEL}} [[Elise Mertens]] <li value="2">{{flagicon|CZE}} [[Kateřina Siniaková]] <li value="3">{{flagicon|ITA}} [[Jasmine Paolini]] <li value="3">{{flagicon|ITA}} [[Sara Errani]] <li value="5">{{flagicon|USA}} [[Taylor Townsend]] <li value="6">{{flagicon|CAN}} [[Gabriela Dabrowski]] <li value="7">{{flagicon|KAZ}} [[Ana Danilina]] <li value="8">{{flagicon|SRB}} [[Aleksandra Krunić]] <li value="9">{{flagicon image|Blank flag.svg|border=0}} [[Veronika Kudermetova]] <li value="10">{{flagicon|BRA}} [[Luisa Stefani]] <!-- <li value="11">{{flagicon|NZL}} [[Erin Routliffe]] <li value="12">{{flagicon|CHN}} [[Shuai Zhang]] --> </ol> </div></div></div> | below= }}<noinclude> {{Squad maintenance}} {{documentation}}<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> 8g0ghlmsak5r93sgs7rdumsdcqbc3b9 0 70327 42579020 42347882 2026-04-06T21:05:05Z J budissin 1147 bolja slika 42579020 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini (SR) |mjesto = Šuica |slika = Šuica – general view 01.jpg |opis_slike = Naselja Šuica |entitet = Federacija Bosne i Hercegovine | kanton = [[Zapadnobosanski kanton]] | opština = [[Tomislavgrad]] |nadm visina = |gšir = 43.84 |gduž = 17.18 |populacija = 1.446 |poštanski kod = |pozivni broj = }} '''Šuica''' (često se upotrebljava i naziv '''Šujica''') je naseljeno mjesto u sastavu opštine [[Tomislavgrad]], [[Federacija Bosne i Hercegovine]], [[Bosna i Hercegovina|BiH]]. == Geografija == Nalazi se na putu [[Livno]] - [[Kupres]], južno od [[Malovan (prijevoj)|prijevoja Malovan]], koji vodi do [[kupreško polje|Kupreškog polja]]. Kroz naselje protiče ponornica [[Šuica (rijeka)|Šuica]]. == Stanovništvo == {| border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |colspan ="7" | '''Šuica''' |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" | '''godina popisa''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1991.|1991]].''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1981.|1981]].''' |'''style="background: bgcolor="#C2B280" | '''[[Popis stanovništva Bosne i Hercegovine 1971.|1971]].''' |- | [[Hrvati]] |1.313 (90,80%) |1.345 (90,81%) |1.365 (90,87%) |- | [[Muslimani (narod)|Muslimani]] |119 (8,22%) |123 (8,30%) |121 (8,05%) |- | [[Srbi]] |2 (0,13%) |3 (0,20%) |12 (0,79%) |- | [[Jugosloveni]] |3 (0,20%) |6 (0,40%) |0 |- | ostali i nepoznato |9 (0,62%) |4 (0,27%) |4 (0,26%) |- |'''style="background: bgcolor="#F5DEB3" |'''ukupno''' |'''1.446''' |'''1.481''' |'''1.502''' |} == Izvori == * Knjiga: "Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.", statistički bilten br. 234, Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine, Sarajevo. * internet - izvor, "Popis po mjesnim zajednicama" - http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005002409/http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf |date=2013-10-05 }} == Vanjske veze == {{Commonscat}} {{portal|Bosna i Hercegovina}} {{klica-selo-BiH}} {{Opština Tomislavgrad}} [[Kategorija:Tomislavgrad]] [[Kategorija:Naseljena mjesta u Federaciji Bosne i Hercegovine]] muwdh69v9pknu09nrb2ev3fpe1q1lj2 10 96643 42579082 623578 2026-04-07T00:03:17Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija savezna država Australije]] 42579082 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija savezna država Australije]] e5fjnjcdc7gay7pgp81k8trgkr76eb4 0 97855 42579181 42248692 2026-04-07T10:25:07Z Scip. 96161 /* Replika */ + 42579181 wikitext text/x-wiki {{coord|41.893|N|12.483|E|display=title|source:dewiki}} [[Datoteka:Marek Aureliusz Kapitol.jpg|thumb|Izložena replika statue]] '''[[Konjanička statua]] [[Marko Aurelije|Marka Aurelija]]''' je [[drevni Rim|drevna rimska]] statua koja je bila izložena na [[Campidoglio]]u u [[Rim]]u. Napravljena je od [[bronca|bronce]] i visoka 3,5&nbsp;m. Prikazuje cara Marka Aurelija čiji prikaz pokazuje dosta sličnosti sa ranijim statuama cara [[Oktavijan August|Augusta]]. Original statue se trenutno nalazi na [[Palazzo Nuovo]] gdje se provodi restauracija, dok se na [[Piazza del Campidoglio]] od [[1981]]. nalazi suvremena replika. Podignuta je [[176]]. godine. Dio historičara vjeruje da nije prikazivala samo cara nego i pobijeđenog barbarskog vojskovođa kome Marko Aurelije svojom gestom daruje život. Predstavlja jedinu konjaničku statuu koja je preživjela iz rimskog doba; ostale su stradale od kasnijih generacija [[kršćani|kršćana]] koji su u njima vidjeli [[paganizam|paganske]] idole. Razlog za poštedu je bilo pogrešno mišljenje kako prikazuje prvog kršćanskog cara [[Konstantin Veliki|Konstantina Velikog]]. Od [[8. vijek]]a je bila u [[Lateranska palača|Lateranskoj palači]] da bi na Piazza di Campidoglo bila premještena [[1538]]. pod rukovodstvom [[Michelangelo|Michelangela]] koji je za nju napravio novi pijedestal. == Galerija == === Original === <gallery> Datoteka:Equestrian statue of Marcus Aurelius (Rome).jpg Datoteka:Statua Marco Aurelio Musei Capitolini Fronte.JPG Datoteka:Statua Marco Aurelio Musei Capitolini Fronte2.JPG </gallery> === Replika === <gallery> Datoteka:Rom Capitol Marc Aurel.jpg Datoteka:Equestrian statue Marcus Aurelius replica, Capitole, Rome, Italy.jpg Datoteka:Marco-Aurelio.jpg </gallery> == Vanjske veze == {{Commonscat|Equestrian statue of Marcus Aurelius (Rome)}} * [http://en.museicapitolini.org/percorsi/percorsi_per_temi/grandi_bronzi/statua_equestre_di_marco_aurelio Capitoline Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071007041920/http://en.museicapitolini.org/percorsi/percorsi_per_temi/grandi_bronzi/statua_equestre_di_marco_aurelio |date=2007-10-07 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Djela 2. vijeka]] [[Kategorija:Rimska skulptura]] [[Kategorija:Skulpture]] [[Kategorija:Marko Aurelije]] [[Kategorija:Kultura u Rimu]] bf5jpxtm0ekkh2poypestfzwpmaemny 2 114847 42578960 42578128 2026-04-06T12:08:41Z Duma 16555 /* Načini ishrane */ 42578960 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Megafauna]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Rakun]] * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Koraljni greben]] * [[Život na Marsu]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * [[Meristika]] * [[Ludi naučnik]] * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Terarij]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Podrast]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Biljni sok]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} hj99of1zkekkfjvdxk6ct7wal1wdff4 42579163 42578960 2026-04-07T06:07:07Z Duma 16555 /* Razno */ 42579163 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] {{div col end}} == Razno == * [[Pirka]] * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Megafauna]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Rakun]] * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Koraljni greben]] * [[Život na Marsu]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * [[Meristika]] * [[Ludi naučnik]] * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Terarij]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Podrast]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Biljni sok]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} cx0kvmkoxlrnci27chm33jow9ncjpbm 42579164 42579163 2026-04-07T06:07:51Z Duma 16555 42579164 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Megafauna]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Rakun]] * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Koraljni greben]] * [[Život na Marsu]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * [[Meristika]] * [[Ludi naučnik]] * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Terarij]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Podrast]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Biljni sok]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} c35ifr4mxg9z8k0xx8ill1i16ll4mv2 10 121578 42579121 817844 2026-04-07T00:06:33Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija brend]] 42579121 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija brend]] 0phuup8za1jmywwby8icb72nqxkpwin 0 145376 42579078 950830 2026-04-07T00:02:57Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 42579078 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 5rvwq8ze5uebakm7hstwpdr90118p3m 0 145379 42579079 950833 2026-04-07T00:03:02Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 42579079 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo pravde Sjedinjenih Američkih Država]] 5rvwq8ze5uebakm7hstwpdr90118p3m 0 147646 42579009 42424468 2026-04-06T17:41:37Z Ђидо 82600 42579009 wikitext text/x-wiki {{Heroj M |didaskalija=ŽARKO MARINOVIĆ |slika=Žarko Marinović.png |opis slike=Žarko Marinović |datum rođenja=[[20. jul]] [[1911]]. |mesto rođenja=[[Očinići]], kod [[Cetinje|Cetinja]] |država rođenja=<br />{{zas|Crna Gora|1910}} [[Kraljevina Crna Gora]] |datum smrti=[[4. april]] [[1936]]. ('''25''' god.) |mesto smrti=[[Beograd]] |država smrti=<br />{{zas|SRJ}} [[Kraljevina Jugoslavija]] |profesija=student [[Pravo|prava]] }} '''Žarko Marinović''' ([[1911]] – [[1936]]), student [[Pravo|prava]] i član [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], koji je ubijen [[4. 4.|4. aprila]] [[1936]]. godine tokom studentskog štrajka i taj dan se praznuje kao Dan studenata [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]]. == Biografija == Rođen je [[20. 7.|20. jula]] [[1911]]. godine u selu [[Očinići]]ma, u blizini [[Cetinje|Cetinja]]. Godine [[1920]]. u devetoj godini je ostao bez oba roditelja. Posle završetka osnovne škole u rodnom selu, upisao je gimnaziju na Cetinju. Pošto nije imao sredstava za život u gradu, morao je svakodnevno putovati oko 15 kilometara do škole. Kao učenik cetinjske gimnazije, pristupio je revolucionarnom omladinskom pokretu, koji je imao svoju jaku organizaciji u gimnaziji. Učestvovao je u nekoliko štrajkova učenika gimnazije tokom [[1931]]. i [[1932]]. godine, pisanju [[Komunizam|komunističkih]] parola i dr. Bio je učesnik i poznatog štrajka učenika cetinjske gimnazije od [[5. 12.|5. decembra]] [[1932]]. godine u kojem je učestvovalo 144 učenika. Ovaj štrajk je uspeo i niko od učesnika nije bio isključen iz škole, iako je bilo predloga iz policije da se gimnazija zatvori. Godine [[1933]]. Žarko je završio gimnaziju. Imao je želju da studira [[pravo]], ali zbog nedostatka sredstava nije mogao nastaviti školovanje. Uz pomoć drugova iz gimnazije i pomoći Fonda za siromašne učenike uspeo je da ode u [[Beograd]] i upiše se na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravni fakultet]]. Dolaskom na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradski univerzitet]] odmah se povezao sa revolucionarnim studentskim pokretom, u kojem su tada učestvovali mnogim mladi revolucionari: [[Veljko Vlahović]], [[Vlado Popović]], [[Svetozar Vukmanović Tempo]], [[Rifat Burdžović]], [[Cvijetin Mijatović]], [[Miloš Minić]], [[Osman Karabegović]], [[Đoko Kovačević]] i drugi. Tokom studija primljen je i u članstvo [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] (KPJ). Tokom raspusta, politički je delovao u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], u okolini Cetinja. Pošto je aktivnost revolucionarsnog studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu, tokom [[1930e|tridesetih godina]], bila veoma razvijena - organizovani su česti štrajkovi i druge akcije. Vlast je nekoliko puta pokušavala da suzbije tu borbu. Pošto ni osnivanje omladinske „[[Organizacija jugolsovenskih nacionalista|Organizacije jugoslovenskih nacionalista]]“ (ORJUNA) nije dovelo do rezultata i smanjivanja aktivnosti revolucinarnog pokreta, vlast je odlučila da uvede Univerzitetsku policiju. Ovom predlogu su se oštro usprotivili studenti, ali i mnogi profesori. Sekretar Univertitetskog komiteta KPJ [[Đoko Kovačević]], student prava i predsednik Akcionog odbora studenata [[Veljko Vlahović]], organizovali su krajem marta studentski štrajk čiji je početka bio zakazan za [[3. 4.|3. april]] 1936. godine. Veljko Vlahović je odmah potom otputovao, najpre u [[Zagreb]], a potom u [[Ljubljana|Ljubljanu]], gde je sa tamošnjim studentima dogovorio podršku njihovih studentskih organizacija. Štrajk studenata otpočeo je [[3. 4.|3. aprila]] i istovremeno je zahvatio sve univerzitete u zemlji - [[Beograd]]ski, [[Zagreb]]ački, [[Ljubljana|Ljubljanski]], [[Skoplje|Skopljanski]] i [[Subotica|Subotički]]; i imao je jedinstven program i zahteve izložene u 16 tačaka. Ovaj štrajk završio se uspešno [[28. 4.|28. aprila]] i poznat je pod imenom aprilski štrajk. Kao rezultat štrajka povučena je odluka o zavođenju policije na Univerzitetu, smenjen rektor [[Vladimir Ćorović]] i za novog izabran [[Dragoslav B. Jovanović|Dragoslav Jovanović]]. Na samom početku štrajka, [[4. 4.|4. aprila]], pri pokušaju policije i studenata-orjunaša da zauzmu zgrade fakulteta, došlo je do velikih sukoba, od kojih je najjači i najtragičniji bio onaj ispred zgrade Patološkog instituta [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicisnkog fakulteta]] u kojem je ubijen Žarko Marinović. On se nalazio u grupi studenata koja se nalazila ispred zgrade, kada je student prava i član „Orjune“ Slobodan Nedeljković nožem nasrnuo na studenta prava Jovana Šćepanovića. Žarko je tada pritrčao da odbrani druga, ali mu je tada student Nedeljković zadao dva udarca kamom u leđa. Vest o pogibiji Žarka Marinovića odjeknula je širom [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]], a ubrzo se pročula i na drugim univerzitetima. Ona je još više ohrabrila studente u njihovoj borbi za autonomiju Univerziteta i skrenula pažnju javnosti. Na vest o smrti, prva je reagovala Organizacija ujedinjene studentske omladine, koja je izdala letak u kom je oštro osudila čin njegovog ubistva. Vlast je odmah posle izvršene obdukcije, odlučila da se sahrana održi sutradan u osam ujutru na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. Policija je ovim činom želela da izbegne nove sukobe sa studentima, koji su opsedali zgradu mrtvačnice. Od ranog jutra [[5. 4.|5. aprila]], kolone od nekoliko hiljada studenata su iz nekoliko pravaca krenule ka Novom groblju. Pošto su od strane policije bile zaustavljene u toj nameri, došlo je do nekoliko sukoba s policijom u Grobljanskoj ulici (danas Ruzveltova ulica). Uprkos policijskim merama, studenti su čitavog dana obilazili Žarkov grob, koji se nalazio na periferiji groblja i polagali cveće. Vest o njegovoj pogibiji i sahrani, veoma burno je odjeknula u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. U nedjelju [[7. 4.|7. aprila]], u njegovom rodnom selu [[Očinići]]ma, kod [[Cetinje|Cetinja]], bio je održan pomen uz prisustvo velikog broja građana iz svih krajeva Crne Gore. Ovaj pomen je takođe bio pretvoren u politički zbor na kom su istupali članovi KPJ. Njegova smrt je bila krupan politički događaj u Crnoj Gori i poslužila je za mnoge proteste širom Crne Gore, kao i za krvave [[Belvederske demonstracije]], juna [[1936]]. godine. Suđenje za Žarkovo ubistvo održano je juna [[1936]]. godine. Poznati advokati [[Nikola Đonović]] i [[Radoje Vukčević|dr Radoje Vukčević]], ponudili su Žarkovoj porodici da ih besplatno zastupaju pred sudom, dok su okrivljenog Nedeljkovića branili [[Dimitrije Ljotić]] i [[Milan Marjanović]]. Okrivljeni je na suđenju proglašen krivim i osuđen je na petogodišnju zatvorsku kaznu. U periodu do početka [[Drugi svjetski rat|Drugog svetskog rata]], studenti [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]] su svake godine, uprkos zabrani, obeležavali [[4. 4.|4. april]] - dan Žarkove smrti. Na devetogodišnjicu njegove smrti [[9. 4.|9. aprila]] [[1945]]. godine njegov grob je bio uređen, a na [[Dan borca]], [[4. 7.|4. jula]] [[1954]]. godine na njemu je svečano otkrivena spomen-ploča. Istog dana doneta je odluka da se 4. april obeležava kao Dan studenata Beogradskog univerziteta. Iako je još od njegove sahrane, [[1936]]. godine, postojala inicijativa o prenosu njegovih posmrtnih ostataka u rodno mjesto, [[1970]]. godine je doneta odluka o njihovom prenosu u [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleju zaslužnih građana na Novom groblju]], koja je izvršena [[15. 6.|15. juna]] [[1972]]. godine. === Porodica === Čitava porodica Žarka Marinovića učestvovala je u [[Radnički pokret|radničkom pokretu]] i [[Narodnooslobodilačka borba|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Deca njegovog rođenog strica - braća [[Jovan Marinović (1908)|Jovan]] i Đuro i sestra Danica su bili predratni članovi [[Komunistička partija Jugoslavije|Komunističke partije]] i nosioci [[Partizanska spomenica 1941.|Partizanske spomenice 1941.]] Takođe i troje njegovih rođaka - Nikola, Luka i Šako su poginuli tokom rata kao partizanski borci. == Literatura == * Dr Đuro Batrićević „'''Žarko Marinović - Student u Aleji velikana'''“. {{Lifetime|1911|1936|Marinović, Žarko}} [[Kategorija:Crnogorski komunisti]] [[Kategorija:Univerzitet u Beogradu]] [[Kategorija:Biografije, Cetinje]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije]] 4sc1ci851dnp7calktd32jso6d5gho5 0 149442 42579015 42385345 2026-04-06T19:59:32Z ~2026-21284-91 341720 42579015 wikitext text/x-wiki {{Tvrtka (HR) | grupa = | ime =Warner Bros. | slika = [[File:Warner_Bros. logo 2023.svg|thumb]] | vrsta = podružnica | osnutak = [[1918]]. | osnivači = Jack Warner<br />Harry Warner<br />Albert Warner<br />Samuel Warner | sjedište = [[Hollywood]], [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | predsjednik = Jeff Robinov | ključneosobe = Barry M. Meyer<br />Alan F. Horn | industrija = [[film]] | proizvodi = | zaposleni = | holding = | slogan = | web = http://www.warnerbros.com/ | sjedište_grad = [[Burbank]] | sjedište_država = [[Kalifornija]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | pod_posluženo = | usluge = | divizije = | podruž = | vlasnik = Time Warner | prestala_postojati = |}}'''Warner Bros.''' (službeno ime '''Warner Brothers Pictures Inc.'''), [[sjedinjene Američke Države|američka]] kompanija za proizvodnju i distribuciju [[film]]ova. Jedna je od najznačajnijih filmskih kompaniji u [[Hollywood]]u. Sjedište studija nalazi se danas u Burbanku, [[Kalifornija]]. Filmski studio ''Warner Bros'' najpoznatiji je po distribuciji filmskih franšiza poput ''[[Lethal Weapon|Smrtnonosnog oružja]]'', ''[[The Terminator|Terminatora]]'', ''[[Batman]]a'', ''[[Matrix]]a'', ''[[Ocean's Eleven (2001 film)|Oceanovih 11]]'' (uključujući nastavke) i ''[[Harry Potter|Harryja Pottera]]''.<ref>[http://www.imdb.com/company/co0026840/ Warner Bros - imdb.com]</ref> == Historija == Kompaniju su [[1923]]. godine osnovala braća Jack, Harry, Albert i Samuel Warner.<ref>Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, str. 310.</ref> Postala je jedan od vodećih [[hollywood]]skih studija nakon prikazivanja prvog zvučnog filma ''The Jazz Singer'' [[1927]]. godine.<ref name="encyclopedia.farlex.com">[http://encyclopedia.farlex.com/Warner+Bros. encyclopedia.farlex.com]{{Dead link|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U razdoblju između [[1930-e|1930-ih]] i [[1950-e|1950-ih]] najveće filmske zvijezde ''Warnera'' bile su [[Humphrey Bogart]], [[Errol Flynn]], [[James Cagney]] i [[Bette Davis]], a najpoznatiji film ''[[Casablanca (film)|Casablanca]]'' iz [[1942]]. godine. Godine [[1971]]. spaja se s [[diskografija|diskografskim]] kompanijama dobivši ime ''Warner Communications Inc'', a [[1989]]. udružila se s kompanijom ''Time-Life Inc.'' i danas je dio medijskog koncerna ''Time Warner''.<ref name="encyclopedia.farlex.com"/> Godine [[2001]]. ''Time Warner'' se udružio s kompanijom ''America Online Inc.'' oformivši ''AOL Time Warner''.<ref>[http://www2.warnerbros.com/web/wbsf/index.jsp?section=geninfo&subsection=history warnerbros.com]</ref> == Povezano == * [[Warner Bros. Records]] == Napomene == <references/> == Literatura == * ''Opća i nacionalna enciklopedija u 20 svezaka, sv. XX, Zagreb, 2007.'' {{ISBN|978-953-7224-20-5}} == Vanjske veze == * [http://www.warnerbros.com/ Službena stranica] {{en icon}} * [http://www.imdb.com/company/co0026840/ Warner Bros] na [[Internet Movie Database]]u {{en icon}} {{mrva-tvrtka}} [[Kategorija:Filmski studiji]] [[ceb:Cartoon Network]] 4g3sytb5s1fty4ps1xubx9bxjigarp4 0 159911 42579152 42172861 2026-04-07T03:34:52Z SpinnerLaserzthe2nd 161851 ([[c:GR|GR]]) [[File:People's Republic of China Biometric passport.jpg]] → [[File:Chinese passport.svg]] 42579152 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Chinese passport.svg|mini|Pasoš Narodne Republike Kine]] '''Pasoš Narodne Republike Kine''' je javna putna isprava koja se državljaninu [[Kina|Narodne Republike Kine]] izdaje za putovanje i boravak u inostranstvu, kao i za povratak u državu. Za vreme boravka u inostranstvu, putna isprava služi njenom imaocu za dokazivanje identiteta i kao dokaz o državljanstvu NR Kine. Pasoš Kine se izdaje za neograničen broj putovanja. Građanima NR Kine je potrebna viza za ulazak u mnoge države, između ostalih i u [[Srbija|Republiku Srbiju]]. ==Jezici== Pasoš je ispisan kineskim i engleskim jezikom (kao i lične informacije nosioca). ===Stranica sa identifikacionim podacima=== * Slika nosioca pasoša * Tip („P” za pasoš) * Kod države * Serijski broj pasoša * Prezime i ime nosioca pasoša * Državljanstvo * Datum rođenja * Pol (''M'' za muškarce ili ''F'' za žene) * Mesto rođenja * Datum izdavanja * Potpis nosioca pasoša * Datum isteka * Autoritet == Povezano == *[[Pasoš Saveza Komora]] *[[Pasoš Saudijske Arabije]] *[[Pasoš San Marina]] {{pasoši}} [[Kategorija:Pasoši po državama|Narodna Republika Kina]] [[Kategorija:Kina]] fwh237xh46fxqgyj2bafikqivbz5ld9 10 173060 42579083 1213761 2026-04-07T00:03:22Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija vojni objekt]] 42579083 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija vojni objekt]] hdggm8ibtrdvabua71ews74vb5x1cn5 0 177258 42579007 42470269 2026-04-06T17:41:07Z Ђидо 82600 42579007 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Protestni-miting-ujedinjene-studentske-omladine-1939.jpg|desno|mini|300px|Protestni miting Ujedinjene studentske omladine [[1939]].]] '''Napredni studentski pokret''' na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] je bio studentski pokret, koji se borio za poboljšanje materijalnog položaja [[Student|studenata]] i očuvanje autonomije univerziteta, protiv [[šestojanuarska diktatura|diktature]] i [[fašizam|fašizma]]. U istoriografiji bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|SFRJ]], ovaj pokret naziva se i '''Revolucionarni studentski pokret'''. Nastao je tokom [[1920e|dvadesetih godina]] [[20. vek]]a, a njegova najača aktivnost je bila tokom [[1930e|tridesetih godina]]. Bio je pod snažnim uticajem tada ilegalne [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]], i svoju borbu je tokom godina sve više usmeravao protiv tadašnjih vlasti [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Revolucionarni studentski pokret delovao je na svim [[Univerziteti u Jugoslaviji|Univerzitetima u Jugoslaviji]], ali je najjači bio na Beogradskom univerzitetu. Beogradski univerzitet je imao izrazito slobodarsku tradiciju tako da na njemu nacionalističke i profašističke snage u celom međuratnom periodu nikada nisu mogle da stvore značajnije uporište. [[1934]]. godine [[Komunistička partija Jugoslavije]] je preuzela rukovođenje studentskom organizacijom na Univerzitetu, pod čijim okriljem je organizovana jedna od najuticajnijih opozicija režimu i sve agresivnijim profašističkim snagama. Među njima posebno su bili agresivni pripadnici [[Zbor]]a i njegove omladinske organizacije Beli orlovi. Oni, ipak, nisu mogli ozbiljnije da pariraju mnogo brojnijim i takođe dobro organizovanim i borbenim komunističkim studentima.<ref>http://elmundosefarad.wikidot.com/odgovor-javnosti-na-antisemitizam</ref> Početkom [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]], većina članova ovog pokreta se priključila [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu Jugoslavije]], a mnogi od njih su poginuli tokom rata. == Istorijat == {{izdvojeni citat|Odmah sam se uključio u rad partijske organizacije i u žestoke i krvave borbe koje su se u to vrijeme vodile. Ne samo sa policijom. Sa ljotićevcima. Vama je danas teško to čak i da shvatite. Ispričaću ti samo djelić toga. Poslije dugih čarki i kavgi upadoše, jednom, ljotićevci na Tehnički fakultet. Naoružani. Svaki je nosio i po dva pištolja. Dao im Masalović, šef Nedićevog kabineta, a kasnije komandant srpske državne straže, da ubijaju komuniste na Univerzitetu. Bilo ih je nešto oko četrdeset. Htjeli su da izađu na balkon, održe govoranciju i, onda, da razlupaju one jevrejske radnje u Aleksandrovoj ulici, sada Bulevaru revolucije. Ja sam, baš u tom momentu, govorio studentima. Bilo je to na izlazu iz aule. Čim su me vidjeli, pucali su na mene. I danas stoje rupe u onom mermernom zidu. Oni navališe sa pištoljima, a mi sa tehničarskim stolicama. Raniše jednog Vukadinovića u ruku, i ovi moji se pokolebaše. Pokušali smo, prvo, da prođemo kroz glavna vrata, ali oni otvoriše paljbu na nas. Gore, na spratu, bio se zabarikadirao studentski akcioni odbor i na ljotićevce odozgo bacao gvozdene klupe. U jednom trenutku, vidim, šunjaju se dvojica prema zidu, zafrljačim stolicu i pogodim ih. Ali, stolica teška, bukova, pa me zanese i ja malo izađoh iz zaklona. U onom magnovenju, pogledam lijevo, vidim drugog kako se šunja. Otvori vatru na mene. Metak me pogodio ispod jagodične kosti, prošao iznad nepca i ulećeo u grlo.<ref name="Ćuruvija">[http://www.partijarada.org/Arhiv/IB-JVD.pdf Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević]</ref>|[[Vlado Dapčević]]}} [[Datoteka:Rukovodioci studentskog pokreta 1936.jpg|minijatura|Vođe studentskog pokreta (Beograd, 1936): [[Radivoje Radović]], NN, [[Vjekoslav Crvlje]], [[Milinko Kušić]], NN, [[Dragoslav Dodić]], [[Jelena Popović]], [[Mahmut Bušatlija]] (pozadi), [[Muhamed Musić]], [[Veljko Vlahović]], NN, [[Ivo Lola Ribar]], [[Rifat Burdžović]].]] Na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] je u međuratnom periodu postojala snažna politička aktivnost studenata. To delovanje je bilo uslovljeno društveno-političkim dešavanjima u zemlji i svetu, uslovima na Univerzitetu, kao i materijalnim položajem studenta. U početku, tokom [[1920e|dvadesetih godina]], ono je prvenstveno bilo usmereno na očuvanje autonomije univerziteta i poboljšanje materijalnog položaja studenta. Kasnije tokom vremena primat nad političkim delovanjem studenta, preuzela je tada ilegalna [[Savez komunista Jugoslavije|Komunistička partija Jugoslavije]] (KPJ), kao i njena omladinska organizacija - [[Savez komunističke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). Tada borba studenta sve više počinje da prerasta u otvorenu borbu protiv tadašnjeg vladajućeg režima [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]]. Aktivnost studenta Beogradskog univerziteta naglo je oživela školske [[1931]]/[[1932.|32]]. godine. Tada je došlo do osnivanja stručnih studentskih udruženja na svim fakultetima, ali i ekonomsko-zdravstvenih i kulturno-sportskih organizacija, kao što su: Udruženje studentkinja, Potporno udruženje studenta, Studentska zadruga „Samopomoć“, Društvo studenta protiv tuberkuloze, Studentska menza, Akademsko pozorište, Akademsko pevačko društvo „Obilić“, Kultuno udruženje „Selo“, Studentski letovališni savez, Studentski sportski savez i dr. Njihova delatnost bila je usmerena na rešavanje gorućih problema studenta, kao što su zdravstveno stanje i problem ishrane. Prve menze osnovali su o održavali sami studenti, kao i neke spavaonice. Stručna udruženja su kulturni i naučni život obogatila javim predavanjima, tribinama i drugim aktivnostima, a uz pomoć donacija osnivane su [[Biblioteka|biblioteke]]. Nezadovoljstvo studenta izražavano je u štrajkovima i demonstarcijama, koje su u početku bile usmerene samo protiv loših uslova života studenta. Tokom vremena [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]] i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ]] su stvorili široku ilegalnu mrežu na Univerzitetu, preko kojih su sve više uzimali primat u štrajkovima i demonstracijama studentaa, a kasnije su organizovali i spopstvene demonstarcije i štrajkove usmerene protiv vlasti. Kasnije su organizovani skupovi protiv [[Fašizam|fašizma]], kao i za republikancima u [[Španija|Španiji]], za vreme [[Španski građanski rat|građanskog rata]]. [[File:Đorđe Andrejević Kun - Ubistvo studenta Mirka Srzentića.jpg|thumb|Đorđe Andrejević Kun - Ubistvo studenta Mirka Srzentića ispred Pravnog fakulteta u Beogradu, 1. februara 1935.]] Sa ovim studentskim aktivnostima, vlast se obračunavala silom - izbacivnjem sa fakulteta, hapšenjima i zatvaranjima studenta. Vlast je takođe, osnovala i podsticala rad „Organizacije nacionalnih studenta“ (ORNAS), koja je bila deo „[[Organizacija jugoslavenskih nacionalista|Organizacije jugoslavenskih nacionalista]]“ (ORJUNA), sa željom da parira revolucionarnom studentskom pokretu. Tokom [[Šestojanuarska diktatura|šestojanuarske diktature]], od [[1929]]. do [[1932]]. godine, započeto je proterivanje studenta u rodna mesta. Pošto je vrećina studenta, koji su pripadali KPJ i SKOJ, nakon proterivanja u rodno mesto, tamo nastavljala sa revolicionarnom aktivnošću, [[Vlada Bogoljuba Jevtića|Vlada]] [[Bogoljub Jevtić|Bogoljuba Jevtića]] je početkom [[1935]]. godine osnovala [[koncentracioni logor]] u [[Višegrad]]u. U ovaj logor, prvi ove vrste u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]], upućivani su studenti komunisti. Štrajkom studenata, u kojem je u sukobu s policijom stradao student [[Mirko Srzentić]], kao i pritiscima javnosti, ovaj logor je marta 1935. godine ukinut. Pošto vlast nije odustajala od napora da uguši revolucionarni studentski pokret, [[Vlada Milana Stojadinovića|Vlada]] [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]] se početkom [[1936]]. godine odlučila za uvođenje „studentske policije“. Ovaj potez vlasti izazvao je štrajk, koji je predstavljao vrhunac borbe revolucionarnog studentskog pokreta i zahvatio je sve [[Univerziteti u ugoslaviji|Univerzitete u Jugoslaviji]]. Prvog dana štrajka, [[4. april]]a u sukobu s članovima ORNAS-a stradao je student [[Žarko Marinović]], posle čega je ova organizacija ukinuta. Ovaj događaj izazvao je burnu rekaciju javnosti, što je dovelo do odustajanja vlasti od uvođenja „studentske policije“, ali i smene dotadašnjeg rektora [[Vladimir Ćorvić|Vladimira Ćorovića]]. Novoizabrani rektor, profesor [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] [[Dragoslav B. Jovanović|dr Dragoslav Jovanović]], priznao je doprinos studenata u odbrani akademskih sloboda i uveo nove oblike saradnje. Studenti su bili više zastupljeni prilikom utvrđivanja iznosa školarina i upisnina, prilikom organizovanja nastave i ispitnih rokova. Tada je pokrenut i list „[[Student (časopis)|Student]]“. Tokom [[1936]]. godine došlo je do jačanja i ujedinjenja studentskog pokreta u Akcionom odboru stručnih studentskih udruženja (preteča današnjeg [[Savez studenta Beograda|Saveza studenta Beograda]]), kao i drugim udruženjima. Aktivisti revolucionarnog studentskog pokreta su uoči [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] razvili živu međunarodnu saradnju, kao i veze sa drugim Univerzitetima u Jugoslaviji. Zbog snage, organizacije i aktivnosti studentskog revolucionarnog pokreta, koji je bio najjači u Jugoslavije, Beogradski univerzitet je tridesetih godina nazivan i „crveni univerzitet“. Kao glavni organizatori revolucionarnog studentskog pokreta na Beogradskom univerzitetu isticali su se studenti - [[Ivo Lola Ribar]], [[Veljko Vlahović]], [[Milovan Đilas]], [[Svetozar Vukmanović]], [[Strahil Pindžur]], [[Miloš Minić]], [[Đuro Strugar]], [[Mirko Tomić]] i dr. Studenti Beogradskog univerziteta aktivno su učestvovali u organizovanju pomoći za pomoć Španskoj republici, tokom [[Španski građanski rat|građanskog rata]], od [[1936]]. do [[1939]]. godine. Oko 40 studenta se borilo u redovima [[Internacionalne brigade|Internacionalnih brigada]] u [[Španija|Španiji]], a polovina njih je poginula. Mnogi studenti, pre svega aktivisti i rukovodioci revolucionarnog studentskog pokreta, od [[1941]]. godine učestvovali su u [[Narodnooslobodilački pokret Jugoslavije|Narodnooslobodilačkom pokretu]], kao borci i organizatori ustanka. Veliki broj je poginuo ili stradao u logorima i zatvorima, a neki su proglašeni za [[Narodni heroj Jugoslavije|narodne heroje Jugoslavije]]. Među narodnim herojima bilo je 208 studenata i diplomiranih studenata Beogradskog univerziteta. === Dan studenata === '''Dan studenata Beogradskog univerziteta''' praznuje se [[4. april]]a, u znak sećanja na dan kada je [[1936]]. godine, tokom studentskog štrajka, u sukobu sa pripadnicima „Organizacije nacionalnih studenta“ (ORNAS), poginuo student prava [[Žarko Marinović]]. Štrajk tokom kojeg je on poginuo, bio je vrhunac borbe revolucionarnog studentskog pokreta i zahvatio je sve univerzitete u Jugoslaviji. Kao rezultat ovog štrajka povučen je predlog vlasti o uvođenju studentske policije i smenjen rektor [[Vladimir Ćorović]]. Odluku o ustanovljenju 4. aprila kao [[Dan studenata Beogradskog univerziteta|Dana studenta]] donelo je Predsedništvo Univerzitetskog odbora [[Savez studenata Beograda|Saveza studenata Beograda]], [[2. april]]a [[1959]]. godine, u okviru proslave četrdesetogodišnjice [[Savez komunista Jugoslavije|SKJ]] i [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ-a]]. Dan studenata je prvi put proslavljen [[1960]]. godine nizom manifestacija od 2. do 4. aprila. Centralna proslava tada je održana na [[Zadužbina Ilije M. Kolarca|Kolarčevom univerzitetu]], a na Univerzitetu i fakultetima organizovane su manifestacije, priredbe, razgovori sa učesnicima predratnih demonstracija; svečana povorka studenata prošla je kroz grad, koji je za tu priliku bio ukrašen; organizovan je maskenbal, izleti, sportska takmičenja; izašao je svečani broj lista „[[Student (časopis)|Student]]“. Prilikom proslave Dana studenta, [[4. april]]a [[1966]]. godine, na zgradi Patološkog instituta [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]], postavljena je spomen-ploča Žarku Miranoviću, na kojoj piše: „''4. aprila 1936. u borbi protiv nenarodnog režima pao je na ovom mestu student prava ŽARKO MARINOVIĆ učesnik najvećeg štrajka studenata Beogradskog univerziteta. Studenti Beograda, 4. aprila 1966''“. Zalaganjem Univerzitetskog odbora Saveza studenata Beograda, posmrtni ostaci Žarka Marinovića, su [[15. jun]]a [[1972]]. godine, preneti i sahranjenu i [[Aleja zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu|Aleju zaslužnih građana]] na [[Novo groblje (Beograd)|Novom groblju]]. === Hronologija studentskog pokreta === [[File:Žandarmerija rastura antifašistički skup u Nišu.png|thumb|Žandarmerija rastura antifašistički skup u Nišu na kom je trebalo da govori beogradski student prava Ivo Lola Ribar.]] U međuratnom periodu, na [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskom univerzitetu]] je organizovano 123 zbora sa oko 100.000 učesnika, 88 demonstracija sa preko 40.000 učesnika, 22 štrajka i rad je prekidan 13 puta u trajanju od 93 dana. Pritom je uhapšeno oko 2.600 studenata, ranjeno oko 200, ubijeno 4, dvoje je umrlo od posledica ranjavanja, a 6 studenata je nestalo. Hronologija važnijih događaja vezanih za Revolucionarni studentski pokret Beogradskog univerziteta, od [[1931]]. do [[1941]]. godine: * '''1931. godina''' ** '''''6. novembar''''' *** Studenti Beogradskog univerzita održali su protestni zbor protiv Vlade [[Petar Živković|Petra Živkovića]] i potom krenuli u protestnu šetnju [[Knez Mihailova (ulica u Beogradu)|Knez Mihailovom ulicom]], u kojoj je učestvovalo oko 2.000 studenata. Policija je zaustavila povorku, uhapsivši 13 i ranivši 6 studenata. ** '''''6. decembar''''' *** Izbile studentske demonstracije protiv Jugoslovenskog akademskog kluba i sa zahtevima univerzitetskim vlastima da obore izbore za novu upravu Fonda i Pobratimstva. Pred zgradom [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]] održan je veliki zbor studenata. Nekoliko dana kasnije, [[12. decembar|12. decembra]], održane su nove demonstracije protiv Uredbe Ministarstva porsvete kojom se ukidala autonomija Univerziteta. * '''1932. godina''' ** '''''15. januar''''' *** Na dan zasedanja Nove narodne skupštine i Senata održane velike studenteske demonstracije u [[Beograd]]u. Oko stotinu studenata je bilo uhapšeno, a Univerzitet je bio zatvoren na tri dana. ** '''''1. april''''' *** Na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom]], [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskom]] i [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkom fakultetu]] održani su protestni zborovi protiv donošenja opšte Uredbe o Univerzitetu, kojom je bila povređena njegova autonomija, kao i protiv hapšenja i proterivanja studenata. Zborovi su se pretvorili u demonstracije, zbog čega je Senat Univerziteta doneo odluku o desetodnevnoj obustavi rada Univerziteta. [[Datoteka:Mirko Srzentić.jpg|minijatura|175px|[[Mirko Srzentić]], student prava, ubijen od žandarma na demonstracijama studenata levičara u Beogradu, 1935.]] * '''1933. godina''' ** '''''29. januar''''' *** Održani su izbori za upravu Studentskog pravničkog udruženja, na kojima je najveći broj glasova dobila lista studenta-marksista, koji su osvojili sva mesta u upravi. ** '''''1. mart''''' *** Studenti Beogradskog univerzita organizovali demonstracije protiv uvođenja školarina i taksi. Tada je prihvaćena Rezolucija, koju su pretodno usvojili studenti Zagrebačkog univerziteta o generalnom štrajku. ** '''novembar''' *** Na Beogradskom univerzitetu obnovljen rad [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|Saveza komunsitičke omladine Jugoslavije]] (SKOJ). * '''1934. godina''' ** '''''21-22. maj''''' *** Na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom fakultetu]] održan protestni zbor povodom donošenja Uredbe o studentskim udruženjima, kojom se narušavala autonomija univerziteta. Policija je pred zgradom fakulteta pretukla grupu studenata što je izazvalo proteste i dovelo do studentskih demonstracija. Sutradan [[22. maj]]a, na zboru oko 300 studenta, okupljenih u zgradi Pravnog fakulteta (''danas zgrada [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]]''), koji je bio pod blokadom policije, donet zahtev da policija odstupi s Univerziteta i da se daju garancije da neće biti hapšenja. Uveče istog dana policija upala na fakultet i pohapsila 142 studenta. ** '''''jun''''' *** Formiran Akcioni odbor stručnih studenstkih udruženja. * '''1935. godina''' ** '''''1. februar''''' *** Prilikom štrajka solidarnosti studenata [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]] sa zatočenicima koncentracionog logora u [[Višegrad]]u došlo do sukoba između studenata i policije, kod zgrade [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]] (''danas zgrada [[Filološki fakultet Univerziteta u Beogradu|Filološkog fakulteta]]''). Tom prilikom je ubijen student prava [[Mirko Srzentić]] (1912-1935), a nekoliko desetina studenta uhapšeno. ** '''''11. decembar''''' *** Održan opštestudentski zbor na kome je objavljen dvodnevni štrajk, zbog sve veće povrede autonomije Univerziteta. [[Datoteka:Žarko Marinović.png|minijatura|175px|[[Žarko Marinović]], stradao tokom napada fašističke omladine [[1936]].]] * '''1936. godina''' ** '''''1. februar''''' *** Komemoracija povodom godišnjice smrti studenta Mirka Srzentića na Beogradskom univerzitetu prerasla u zbor protiv [[Vlada Milana Stojadinovića|Vlade]] [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]]. Policija je rasturila zbor i pohapsila organizatore. ** '''''4. april''''' *** Prvog dana generalnog štrajka studenata [[Beograd]]a, [[Zagreb]]a, [[Ljubljana|Ljubljane]], [[Skoplje|Skoplja]] i [[Subotica|Subotice]] protiv [[Fašizam|fašizacije]] zemlje i Vlade [[Milan Stojadinović|Milana Stojadinovića]], u sukobu studenata-komunista sa članovima nacionalističke organizacije „Ornas“ u zgradi [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]] ubijen student prava [[Žarko Marinović]] (1911-1936). ** '''''4. decembar''''' *** Na Pravnom fakultetu, uz učešće oko 2.000 studenata održan miting za mir. Na mitingu je govorio Mirko Davičo. Tada je bio formiran Odbor studentskih udruženja za mir, koji je obuhvatao 28 organizacija. Za predsednika Odbora bio je izabran [[Miloš Minić]]. * '''1937. godina''' ** '''''15. mart''''' *** Počeo je da izlazi organ stručnih, ekonomskih i kulturnih studentskih udruženja Beogradskog univerziteta [[Student (časopis)|list „Student“]]. ** '''''8. jun''''' *** Veliki broj studenata Beogradskog univerziteta aktivno je učestvovalo u antifašističkim demonstracijama u [[Beograd]]u, protiv dolaska ministra inostranih poslova [[Treći rajh|Trećeg rajha]] [[Konstantin fon Nojrat|Konstantina fon Nojrata]] u posetu [[Jugoslavija|Jugoslaviji]]. ** '''5. decembar''' *** Održan antifašistički zbor studenata Beogradskog univerziteta, kom je prisustvovalo oko 4.000 studenata. * '''1938. godina''' ** '''''februar''''' *** Osnovana organizacija Ujedinjena studentska omladina, koja je bila pod snažnim uticajem revolucionarnog studentskog pokreta i [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. ** '''''17. mart''''' *** Održan miting studenta Beogradskog univerziteta povodom [[Anšlus|„anšlusa“ Austrije]] i fašističke opasnosti za Jugoslaviju. Sa mitinga je upućen poziv studentima [[Zagrebački univerzitet|Zagrebačkog univerziteta]] da zajedno pružaju otpor nadolazećoj fašističkoj agresiji. ** '''''19-22. maj''''' *** Održan višednevni štrajk studenata Beogradskog univerziteta protiv policijskog nasilja, koje je izvršeno 17. i 18. maja prilikom pretresa i hapšenja studenata [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]]. Za vreme trajanja štrajka rukovodstva Ujedinjene studentske omladine izdalo nekoliko proglasa - „Kako policija muči studente“ i „Šta je sa uhapšenim studentima“. ** '''''25. maj''''' *** Studenti Pravnog fakulteta u [[Subotica|Subotici]] stupili u jednodnevni štrajk solidarnosti sa studentima Beogradskog univerziteta. [[Datoteka:Bosa Milićević.jpg|minijatura|175px|[[Bosa Milićević]], studentkinja ekonomije, umrla od prebijanja na demonstracijama [[14. decembra]] [[1939]]. u [[Beograd]]u.]] [[Datoteka:Tabla 14 decembar.JPG |mini|150px|Spomen ploča demonstracijama 14. decembra 1939.]] * '''1939. godina''' ** '''''30. januar''''' *** Održan miting studenata Beogradskog univerziteta, kom je prisustvovalo oko 2.000 studenata, posvećen odlukama Njujorškog omladinskog kongresa za mir. U Rezoluciji sa mitinga zahtevala se aktivna pomoć žrtvama [[Španski građanski rat|rata u Španiji]], odbrana žrtava rasnih i [[Antisemitizam|antisemitskih]] progona. ** '''''22. april''''' *** Na Pravnom fakultetu održana Akademija omladine iz 23 omladinske organizacije, udruženja i sekcija, posvećena ulozi omladine u odbrani zemlje. Na Akademiji je govorio [[Ivo Lola Ribar]]. ** '''''14. decembar''''' *** Održane velike radničko-studentske demonstracije u [[Beograd]]u, sa učešćem oko 50.000 ljudi. U želji da rasturi demonstracije, policija je upotrebila silu i otpočela sukobe s demonstrantima. Najžešći sukobi između demonstranata i policije odigrali su se u Prištinskoj ulici (danas Ulica Cara Nikolaja, a jedno vreme ulica 14. decembra), kod Pravnog fakulteta, kod Tehničkog fakulteta i u Aleksandrovoj ulici (danas Bulevar Kralja Aleksandra, a jedno vreme Bulevar revolucije). Tokom demonstracija stradalo je 10 lica, od čega 8 studenata, među kojim su: Mirko Luković, student medicine, Rajko Lalić, stolarski radnik, Bosiljka Bosa Milićević, student više komercijalne škole, Živadin Sedlan, student tehnike i dr. * '''1940. godina''' ** '''''8. septembar''''' *** Veliki broj studenata Beogradskog univerziteta je učestvovao u izletu radničke i srednjoškolske omladine i građana u [[Košutnjak]]u. Izletu je prisustvovalo oko 5.000 ljudi. Policija je napala izletnike i ubila preko deset učesnika. * '''1941. godina''' ** '''''26-27. mart''''' *** Studenti Beogradskog univerziteta aktivno su učestvovali u demonstracijama protiv pristupanja [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] [[Trojni pakt|Trojnom paktu]] i podrške [[Vojni puč od 27. marta 1941.|vojnom puču od 27. marta]]. == Vođe i istaknuti članovi studentskog pokreta == === Vođe studentskog pokreta === * '''[[Vlada Aksentijević]]''' (1916—1942), student Visoke tehničke škole, od [[1935]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio sekretar Akcionog odbora stručnih studentskih udrušenja. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Obešen [[27. mart]]a [[1942]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Gojko Bjedov]]''' (1913—1937), student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Bio predsednik Udruženja studenata agronomije i predsednik Studentske menze. Učesnik [[Španski borac|španskog grđanskog rata]]. Poginuo [[24. avgust]]a [[1937]]. godine. * '''[[Danilo Bojović]]''' (1910—1943), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1929]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je uprave studentskog pravničkog udruženja i član Akcionog odbora stručnih studentskih udrušenja. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Poginuo [[3. mart]]a [[1943]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Rifat Burdžović]]''' (1913—1942), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je sekretar Univerzitetskog komiteta KPJ, organizator Udruženja studenata iz Sandžaka „Zlatar“ i član delegacije Narodnih studenata Beogradskog univerziteta na Prvom kongresu Ujedinjene omladine Jugoslavije. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Ubijen [[2. oktobar|2. oktobra]] [[1942]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Mahmut Bušatlija Buš|Mahmut Bušatlija]]''' (1914—1941), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio član Uprave Udruženja bosanskohercegovačkih studenata „[[Petar Kočić]]“ i član rukovodstva Univerzitetskog komiteta KPJ. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Umro [[Oktobar|oktobra]] [[1941]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Veljko Vlahović]]''' (1914—1975), student [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]] od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je predsednik Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja i jedan od organizatora revolucionarnog studentskog pokreta. Učesnik [[Španski borac|španskog grđanskog rata]] i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. [[Junak socijalističkog rada]] i [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Svetozar Vukmanović]]''' (1912—2000), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1931]]. do [[1935]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je član Akcionog odbora studentskog pravničkog društva. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. [[Datoteka:Milovan Đilas u beogradskom tramvaju.jpg|minijatura|[[Milovan Đilas]], jedan od studentkih vođa, u beogradskom tramvaju 1930-ih.]] * '''[[Milovan Đilas]]''' (1911—1995), student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], od [[1929]]. i [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1932]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Zbog revolucionarnog rada više puta isključivan s fakulteta, a [[1933]]. godine osuđen na pet godina robije. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]], do [[1954]]. godine. * '''[[Kuzman Josifovski Pitu|Kuzman Josifovski]]''' (1915—1944), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je član uprave Udruženja makedonskih studenata „Vardar“. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Ubijen [[25. februar]]a [[1944]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Đoko Kovačević]]''' (1913—1937), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1932]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je sekretar Univerzitetskog komiteta KPJ. Učesnik [[Španski borac|španskog grđanskog rata]]. Poginuo [[28. avgust]]a [[1938]]. godine. * '''[[Miloš Minić]]''' (1914—2003), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je predsednik Opšte studentske menze, sekretar Potpornog udruženja studenata, član Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja, rukovodilac studentske „Samopomoći“ i član Univerzitetskog komiteta KPJ. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Strahil Pindžur]]''' (1915—1943), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je član Akcionog odbora studentskog pravničkog društva i osnivač Udruženja makedonskih studenata „Vardar“. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Ubijen [[4. januar]]a [[1943]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Dragica Pravica]]''' (1919—1942), student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], od [[1938]]. godine. Bila je član omladinske sekcije udruženja „Neretva“, kulturno-umetničke grupe studentskog udruženja „Petar Kočić“ i član Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Streljana [[27. jun]]a [[1943]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Slobodan Princip Seljo|Slobodan Princip]]''' (1914—1942), student [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio predsednik Udruženja bosanskohercegovačkih studenata „[[Petar Kočić]]“. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Umro [[maj]]a [[1942]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Dobrivoje Radosavljević Bobi]]''' (1915—1984), student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]], od [[1933]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je sekretar Univerzitetskog komiteta SKOJ-a. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Ivo Lola Ribar]]''' (1916—1943), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1935]]. do [[1939]]. i student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], od [[1940]]. godine. Bio je rukovodilac revolucionarnog studentskog pokreta i delegat u međunarodnom studentskom pokretu. Član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] i sekretar [[Centralni komitet|CK]] [[Savez komunističke omladine Jugoslavije|SKOJ-a]]. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Poginuo [[27. novembar|27. novembra]] [[1943]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Petar Stambolić]]''' (1912—2007), student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]], od [[1931]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je član Univerzitetskog komiteta KPJ i član Akcionog odbora stručnih studentskih udruženja. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Posle oslobođenja bio društveno-politički radnik i član [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK SKJ]]. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Đuro Strugar]]''' (1912—1941), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1932]]. do [[1937]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je član privremenog partijskog rukovodstva Univerzitetskog komiteta KPJ. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Streljan [[Septembar|septembra]] [[1941]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * '''[[Mirko Tomić]]''' (1904—1943), student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], od [[1929]]. do [[1938]]. godine. Član [[Savez komunista Jugoslavije|KPJ]]. Bio je predsednik studentske zadruge „Samopomoć“ i član Uprave studentskog pravničkog udruženja. Učesnik [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]]. Ubijen [[17. januar]]a [[1943]]. godine. [[Narodni heroj Jugoslavije|Narodni heroj]]. * [[Miloš Popović Đurin]], Sekretar Akcionog odbora beogradskih studenata.<ref>https://znaci.org/00003/503.pdf</ref> Poginuo na Sutjesci 1943. === Istaknuti članovi studentskog pokreta === <table border=0><tr valign=><td> * [[Olga Alkalaj]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Vlado Dapčević]], student Tehničkog fakulteta, kasnije potpukovnik NOVJ * [[Mirko Arsenijević]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Krsto Bajić]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Mitar Bakić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Marko Baletić]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Vera Blagojević]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Saša Božović]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]]. * [[Pavle Goranin Ilija]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Branko Deletić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Žikica Jovanović Španac]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Josif Josifovski Sveštarot|Josif Josifovski]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Osman Karabegović]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Vojo Kovačević]], student [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Milinko Kušić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog]] i [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Radojka Lakić]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Danilo Lekić Španac|Danilo Lekić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Dušan Lompar]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Marija Lompar]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]]. * [[Sonja Marinković]], student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Žarko Marinović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Mijat Mašković]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. <td> * [[Mika Mitrović Jarac|Mika Mitrović]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]]. * [[Mitra Mitrović]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]]. * [[Ratko Mitrović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Veljko Mićunović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Slavka Morić]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]]. * [[Ivanka Muačević-Nikoliš]], student [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]]. * [[Radisav Nedeljković Raja]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Dragan Pavlović Šilja]], student [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Ratko Pavlović Ćićko]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Slobodan Penezić Krcun]], student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Vladimir Perić Valter|Vladimir Perić]], student Visoke ekonomsko-komercijalne škole. * [[Puniša Perović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Božidar Petrović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Branko Pešić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Mileva Lula Planojević]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]]. * [[Miladin Popović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Momčilo Popović Ozren|Momčilo Popović]], student [[Poljoprivredni fakultet Beograd|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]] i [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Jovanka Radaković]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]]. * [[Bajo Sekulić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Mirko Srzentić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]]. * [[Budo Tomović]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Olga Humo]], student [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]]. * [[Čedomir Čupić Ljubo|Čedomir Čupić]], student [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnog fakulteta]], [[Narodni heroj Jugoslavije|narodni heroj]]. * [[Radivoj Koparec]], student slavistike na Filozofskom fakultetu, pesnik. </table> == Spomen-obeležja == Posle završetka [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] i oslobođenja [[Jugoslavija|Jugoslavije]], nove vlasti su s posebnom pažnjom odnosili prema učešću studenata [[Univerzitet u Beogradu|Beogradskog univerziteta]] u revolucionarnom pokretu i [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]]. Proslavljani su jubileji revolucionarne prošlosti Univerziteta, postavljane su spomen-ploče i biste studenata revolucionara, stradalih pre i tokom rata, pre svega [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnih heroja]]. Njihova imena davana su studentskim domovima, kulturno-umetničkim društvima i studentskim [[Radna brigada|radnim brigadama]], koje su učestvovale na [[Omladinske radne akcije|Omladinskim radnim akcijama]]. [[AKUD Branko Krsmanović|Akademsko kulturno-umetničko društvo]] osnovano decembra [[1945]]. godine, inicijativom [[Veljko Vlahović|Veljka Vlahovića]], [[194]]8. godine dobilo je ime „[[Branko Krsmanović]]“, a [[AKUD Španac|društvo]] osnovano u [[Studentski grad (Beograd)|Studentskom gradu]] [[1954]]. godine nazvano je „[[Žikica Jovanović Španac]]“. [[Datoteka:Student 1939.jpg|minijatura|Časopis [[Student (časopis)|Student]] od [[14. decembar|14. decembra]] [[1939]]. godine, sa čituljama studenata ubijenih na protestima iz [[puškomitraljez]]a.]] * '''Studentski domovi''' Krajem marta [[1946]]. godine, tadašnji studentski domovi su dobili nova imena - Dom za studente „Dom Nj. V. kralja Aleksandra I“ u Bulevaru Revolucije (danas [[Bulevar kralja Aleksandra]]) nazvan je „[[Ivo Lola Ribar]]“ ([[2004]]. godine vraćen satri naziv domu), a dom za studentkinje „[[Kraljica Marija]]“ u ulici 27. marta, dobio je ime „[[Vera Blagojević]]“ (kasnije je izgrađen još jedan novi dom koji je takođe poneo ime Vere Blagojević, pa se ti domovi danas nazivaju „Vera 1“ i „Vera 2“). Aprila 1946. godine u zgradi zadužbine [[Luka Ćelović|Luke Ćelovića Trebinjca]], na uglu Karađorđeve i Zagrebačke ulice, osnovan je studentski dom koji je nazvan „[[Milovan Đilas]]“ (ovom domu je kasnije promenjen naziv u „[[14. decembar]]“). Tokom 1946. godine osnovan je i dom za studente [[Poljoprivredni fakultet Univerziteta u Beogradu|Poljoprivredno-šumarskog fakulteta]] u [[Zemun]]u koji je dobio ime „[[Rifat Burdžović|Rifat Burdžović-Tršo]]“ (ovaj dom je kasnije zatvoren, a [[1959]]. godine studentskom domu na [[Zvezdara (Beograd)|Zvezdari]], izgrađenom [[1948]]. godine, dato je ime „Rifat Burdžović“). Novo izgrađeni studentski domovi, takođe su dobijali imena po narodnim herojima, bivišim studentima, kao i značajnim događajima vezanim za studenstki pokret - dom na [[Voždovac|Voždovcu]], osnovan [[1954]]. godine, dobio je ime „[[Mika Mitrović Jarac|Mika Mitrović]]“; dom na Zvezdari, osnovan [[1964]]. godine, dobio je ime „[[Slobodan Penezić Krcun]]“; dom na Voždovcu, osnovan [[1965]]. godine, dobio je ime „[[4. april]]“; a dom u [[Zemun]]u, osnovan [[1978]]. godine, dobio je ime „[[Žarko Marinović]]“. Aprila [[1975]]. godine, najveći studentski dom u zemlji – [[Studentski grad (Beograd)|Studentski grad]] na [[Novi Beograd|Novom Beogradu]], dobio je ime po [[Veljko Vlahović|Veljku Vlahoviću]]. * '''Spomen-ploče i biste''' Prilikom proslave 100-godišnjice rođenja [[Svetozar Marković|Svetozara Markovića]], septembra [[1946]]. godine, u dvorištu [[Kapetan-Mišino zdanje|Kapetan-Mišinog zdanja]] otkrivena je bista Svetozara Markovića (kasnija premeštena u dvorište Univerzitetske biblioteke), a [[Univerzitetska biblioteka Svetozar Marković|Univerzitetska biblioteka]] je dobila ime „Svetozar Marković“ i u njoj je postavljena spomen-ploča. U zgradama [[Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Beogradu|Prirodno-matematičkog fakulteta]], [[Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Medicinskog fakulteta]] i [[Tehnički fakultet Univerziteta u Beogradu|Tehničkog fakulteta]], [[29. novembar|29. novembra]] [[1949]]. godine postavljene su spomen-ploče sa imenima studenata poginulim u ratu i [[Narodni heroj Jugoslavije|narodnih heroja]], sa podacima o godini rođenja i smrti i partijskim i vojnim funkcijama pre i tokom rata. Saveta Univerziteta je [[24. novembar|24. novembra]] [[1951]]. godine, doneo odluka da se „fizička sala“ u zgradi [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskog fakulteta]] nazove „Sala narodnih heroja“ i u njoj je postavljeno 28 medaljona sa likovima istaknutih studenata palih u [[Narodnooslobodilačka borba naroda Jugoslavije|Narodnooslobdilačkoj borbi]]. U okviru proslave „četrdesetogodišnjicnje SKJ i SKOJ“ postavljeno je nekoliko bista i spomen-ploča rukovodiocima studentskog pokreta. Biste su postavljene na [[Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu|Pravnom fakultetu]] [[Đoko Kovačević|Đoki Kovačeviću]], na [[Prirodno-matematički fakultet Univerziteta u Beogradu|Prirodno-matematičkom fakultetu]] [[Mirko Srzentić|Mirku Srzentiću]], na [[Šumarski fakultet Univerziteta u Beogradu|Šumarskom fakultetu]] [[Momčilo Popović Ozren|Momčilu Popoviću]], na Višoj pedagoškoj školi [[Veljko Dugošević|Veljku Dugoševiću]], u domu „Vera 1“ [[Vera Blagojević|Veri Blagojević]] i u domu na Zvezdari [[Rifat Burdžović|Rifatu Burdžoviću]]. Spomen-ploče sa imenima poginulih studenata podignute su na Šumarskom, [[Fakultet veterinarske medicine Univerziteta u Beogradu|Veterinarskom]] i Poljoprivrednom fakultetu, a narodnom heroju [[Božidar Dimitrijević Kozica|Božidaru Dimitrijeviću]] na [[Građevinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Građevinskom fakultetu]]. Godine [[1970]]. na ulazu u dom „Vera 1“ postavljena je spomen-ploča stanarkama doma koje su poginule u ratu, 1978. godine u domu „Mika Mitrović“ postavljena je i spomen-ploča ispod biste, a oktobra [[1983]]. u holu nove zgrade [[Mašinski fakultet Univerziteta u Beogradu|Mašinskog fakulteta]] postavljena je spomen-ploča sa imenima studenata mašinstva i elektromašinstva koji su poginuli u NOB-u. == Reference == {{izvori}} == Literatura == * ''[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]''. „Mladost“, Beograd 1975. godina. * ''Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919-1979'' (knjiga prva). „Narodna knjiga“ i Institut za savremenu istoriju, Beograd 1980. godina. * Dragomir Bondžić: ''Pogled na prošlost Beogradskog univerziteta posle Drugog svetskog rata – stvaranje nove tradicije''. Institut za savremenu istoriju, Beograd. == Vanjske veze == {{commonscat|Student movement in the Kingdom of Yugoslavia}} {{Portal NOB}} * [https://www.masina.rs/revolucionarni-studentski-pokret-na-beogradskom-univerzitetu-1929-1941/ Revolucionarni studentski pokret na Beogradskom univerzitetu 1929-1941.] * [https://www.znaci.org/00001/217_3.pdf Predratni razvoj naprednog omladinskog pokreta u Zagrebu] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Univerzitet u Beogradu]] [[Kategorija:Historija Beograda]] [[Kategorija:Radnički pokret Jugoslavije]] [[Kategorija:Rana istorija KPJ]] [[Kategorija:Revolucionarni studentski pokret Jugoslavije| ]] [[Kategorija:Srpska politička istorija]] [[Kategorija:Ljevica]] 558b87kulb6jx4mao6vg8xtvepg93t2 0 186798 42579120 1318480 2026-04-07T00:06:28Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Rupan Sansei: Kariosutoro no Shiro]] 42579120 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Rupan Sansei: Kariosutoro no Shiro]] g07nlgsqirl8ya8cy3n3kx5o0soaoff 0 186895 42579117 1550002 2026-04-07T00:06:13Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Majo no Takkyūbin]] 42579117 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Majo no Takkyūbin]] r1uciqu8c13xq2lkb6xp5ammxz7oy5s 0 189398 42579114 1340582 2026-04-07T00:05:58Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Sen to Chihiro no Kamikakushi]] 42579114 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Sen to Chihiro no Kamikakushi]] qk3pqnqkdbwlpl7loe2mabsznzq4ynw 0 190402 42579116 1348350 2026-04-07T00:06:08Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Mononoke-hime]] 42579116 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Mononoke-hime]] a3lr4ykgc2640lxqd7vd18bb4txwyhg 0 196722 42579115 1367968 2026-04-07T00:06:03Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Sen to Chihiro no Kamikakushi]] 42579115 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Sen to Chihiro no Kamikakushi]] qk3pqnqkdbwlpl7loe2mabsznzq4ynw 10 203283 42579111 1401248 2026-04-07T00:05:43Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija škola]] 42579111 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija škola]] 3t0cc0qlcnht8bwn4biajizr4l1o8rc 2 205351 42579005 42578630 2026-04-06T17:24:28Z Edgar Allan Poe 29250 /* Ostalo */ 42579005 wikitext text/x-wiki <center> <div style="font-family: Optima, Trebuchet MS, sans-serif"> <div style="background:white; border:thin solid blue; padding:;.1em; margin: 0em 1em 1em 1em"> <div style="border: thick solid #DDDDCC;thin solid yellow"> <div style="border: thin solid blue; padding-top:.6em"> {| style="font-family:Optima, Trebuchet MS, sans-serif;" | <center>[[File:Edgar Allan Poe 2.jpg|96px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|96px|link=Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe]]</center> | <center>[[File:Piet Mondrian and Pétro van Doesburg.jpg|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi]]</center> | <center>[[File:Benedetto da maiano, incoronazione di ferdinando I d'aragona e sei musici, 1490 ca., 01.JPG|x120px|link=Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade]]</center> |- | style="margin-top:-.5em" | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Korisnička stranica]]</center> | <center>[[Razgovor sa korisnikom:Edgar Allan Poe|Razgovor]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi|Doprinosi]]</center> | <center>[[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nagrade|Nagrade]]</center> |- | colspan=7 | <hr> |- | colspan=7 style="padding:.3em; font-family:Helvetica, Arial, Verdana, sans-serif" | <center>'''Poruku mi možete ostaviti [https://sh.wikipedia.org/w/index.php?title=Razgovor_sa_korisnikom:Edgar_Allan_Poe&action=edit&section=new ovdje]'''</center> |} </div> </div> </div> </div> </center> Ovdje se nalazi '''popis članaka koje sam napisao ili nadopunio''' tokom svog rada na ovoj Wikipediji, poredan tematski. ==Književnost== {| style="border-spacing: 2px; border: 1px solid darkgray;" width="100%" |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Ekspresionizam]] • {{small|2.}} [[Gotička fikcija]] • {{small|3.}} [[Humanizam]] • {{small|4.}} [[Klasicizam]] • {{small|5.}} [[Galgenhumor]] • {{small|6.}} ''[[Nouveau roman]]'' • {{small|7.}} [[Južnjačka gotika]] • {{small|8.}} [[Struja svijesti (književnost)|Struja svijesti]] • {{small|9.}} [[Izgubljeni grad (fikcija)]] • {{small|10.}} [[Čehovljev pištolj]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Književne nagrade''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Nagrada Agatha]] • {{small|2.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Nobelova nagrada za književnost]] • {{small|3.}} [[NIN-ova nagrada]] • {{small|4.}} [[Velika nagrada za teatar Francuske akademije]] |- ! style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" colspan="5" | '''Nacionalne književnosti''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid silver; background-color:#AAD0FF;" width="15%"| '''Općenito''' | style="font-size:smaller; text-align: left"colspan="4"| {{small|1.}} [[Kostarikanska književnost]] |- ! style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5" | {{flagicon|ENG}} '''Engleska književnost''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="15%"| '''Autori''' | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="4"| {{small|1.}} [[Douglas Adams]] • {{small|2.}} [[Jane Austen]] • {{small|3.}} [[George Bellairs]] • {{small|4.}} [[Anne Brontë]] • {{small|5.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • {{small|6.}} [[Geoffrey Chaucer]] • {{small|7.}} [[Gilbert Keith Chesterton]] • {{small|8.}} [[Agatha Christie]] • {{small|9.}} [[Daniel Defoe]] • {{small|10.}} [[Adrian Conan Doyle]] • {{small|11.}} [[Arthur Conan Doyle]] • {{small|12.}} [[Gervase od Tilburyja]] • {{small|13.}} [[John le Carré]] • {{small|14.}} [[Karoline Leach]] • {{small|15.}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • {{small|16.}} [[Edgar Wallace]] • {{small|17.}} [[Tom Stoppard]] |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Djela''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="2" rowspan="2" | # ''[[Titus Andronicus]]'' # ''[[A Christmas Carol]]'' # ''[[Through the Looking-Glass]]'' ("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]") # ''[[Euclid and his Modern Rivals]]'' # ''[[The Nursery "Alice"]]'' # [[:kategorija:Djela Agathe Christie|djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'') # ''[[The Floating Admiral]]'' # ''[[Animal Farm]]'' # ''[[Our Story (knjiga)|Our Story]]'' # ''[[Born Fighter]]'' # ''[[My Story (Ronnie Kray)|My Story]]'' # ''[[In the Shadow of the Dreamchild]]'' # ''[[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]]'' # ''[[The Constant Gardener]]'' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="3"| '''Sherlock Holmes''' |- | style="font-size:smaller; text-align: left" colspan="3" | "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[A Study in Scarlet]]'' • ''[[The Sign of the Four]]'' • ''[[The Hound of the Baskervilles]]'' ---- {{small|1.}} ''[[The Exploits of Sherlock Holmes]]'' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" colspan="5"| '''Likovi i franšize''' |- style="text-align: center;" | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Sherlock Holmes''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Agatha Christie''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''''Harry Potter''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Carrollova ''Alice''''' | style="border: 1px solid #C8102E; background-color:white; color:#C8102E;" width="20%"| '''Ostalo''' |- style="font-size:smaller; text-align: left" | | # [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] # [[Dr. Watson]] # [[Sebastian Moran]] # [[Inspektor Lestrade]] # [[Mycroft Holmes]] # [[Profesor Moriarty]] # [[Irene Adler]] # [[Mary Morstan]] ---- # [[Klub Diogenes]] | # [[Hercule Poirot]] # [[Miss Marple]] # [[Tommy i Tuppence]] # [[Viši inspektor Japp]] # [[Arthur Hastings]] # [[Parker Pyne]] # [[Ariadne Oliver]] # [[Gospođica Lemon]] | # [[Sirius Black]] # [[Remus Lupin]] # [[Severus Snape]] # [[Armando Dippet]] # [[Gabrielle Delacour]] # [[Alastor Moody]] # [[Barty Crouch]] # [[Phineas Nigellus Black]] | # [[Jubjub]] # [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] # [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] # [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] # [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] # [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] # [[Ludi Šeširdžija]] # [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] | # [[James Bond (lik)]] |} ===Engleska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja engleske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Gervase Tilburyski]] • [[Geoffrey Chaucer]] • [[Daniel Defoe]] • [[Jane Austen]] • [[Anne Brontë]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lewis Carroll]] • [[Arthur Conan Doyle]] • [[Gilbert Keith Chesterton]] • [[Edgar Wallace]] • [[Adrian Conan Doyle]] • [[Agatha Christie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Bertrand Russell]] • [[George Bellairs]] • [[Douglas Adams]] • [[John le Carré]] • [[Karoline Leach]] |group2 = Djela |list2= ''[[A Christmas Carol]] • [[Through the Looking-Glass]] ''("[[The Walrus and the Carpenter]]" • "[[Haddocks' Eyes]]")'' • [[Euclid and his Modern Rivals]] • [[The Nursery "Alice"]] • [[A Study in Scarlet]] • [[The Sign of the Four]] • [[The Hound of the Baskervilles]] • [[The Floating Admiral]] • ''[[:kategorija:Djela Agathe Christie|Djela Agathe Christie]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ten Little Niggers]]'')'' • [[Animal Farm]] • [[The Exploits of Sherlock Holmes]] • [[Our Story (knjiga)|Our Story]] • [[Born Fighter]] • [[A Way of Life: Over Thirty Years of Blood, Sweat and Tears]] • [[My Story (Ronnie Kray)|My Story]] • [[In the Shadow of the Dreamchild]] • [[The Constant Gardener]]'' • "[[How Watson Learned the Trick]]" • ''[[The Adventures of Sherlock Holmes]]'' ("[[A Scandal in Bohemia]]" • "[[The Adventure of the Red-Headed League|The Red-Headed League]]" • "[[The Man with the Twisted Lip]]" • "[[The Adventure of the Copper Beeches|The Copper Beeches]]" • "[[The Adventure of the Blue Carbuncle|The Blue Carbuncle]]" • "[[The Adventure of the Speckled Band|The Speckled Band]]" • "[[The Adventure of the Noble Bachelor|The Noble Bachelor]]" • "[[The Boscombe Valley Mystery]]" • "[[A Case of Identity]]" • "[[The Adventure of the Beryl Coronet|The Beryl Coronet]]" • "[[The Adventure of the Engineer's Thumb|The Engineer's Thumb]]" • "[[The Five Orange Pips]]") • ''[[The Memoirs of Sherlock Holmes]]'' ("[[Silver Blaze]]" • "[[The Adventure of the Cardboard Box|The Cardboard Box]]" • "[[The Adventure of the Yellow Face|The Yellow Face]]" • "[[The Adventure of the Stockbroker's Clerk|The Stockbroker's Clerk]]" • "[[The Adventure of the Gloria Scott|The ''Gloria Scott'']]" • "[[The Adventure of the Reigate Squire|The Reigate Squire]]" • "[[The Adventure of the Musgrave Ritual|The Musgrave Ritual]]" • "[[The Adventure of the Crooked Man|The Crooked Man]]" • "[[The Adventure of the Resident Patient|The Resident Patient]]" • "[[The Adventure of the Greek Interpreter|The Greek Interpreter]]" • "[[The Adventure of the Naval Treaty|The Naval Treaty]]" • "[[The Final Problem]]") • ''[[The Return of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Empty House|The Empty House]]" • "[[The Adventure of the Norwood Builder|The Norwood Builder]]" • "[[The Adventure of the Dancing Men|The Dancing Men]]" • "[[The Adventure of the Solitary Cyclist|The Solitary Cyclist]]" • "[[The Adventure of the Priory School|The Priory School]]" • "[[The Adventure of Black Peter|Black Peter]]" • "[[The Adventure of Charles Augustus Milverton|Charles Augustus Milverton]]" • "[[The Adventure of the Six Napoleons|The Six Napoleons]]" • "[[The Adventure of the Three Students|The Three Students]]" • "[[The Adventure of the Golden Pince-Nez|The Golden Pince-Nez]]" • "[[The Adventure of the Missing Three-Quarter|The Missing Three-Quarter]]" • "[[The Adventure of the Abbey Grange|The Abbey Grange]]" • "[[The Adventure of the Second Stain|The Second Stain]]") • ''[[His Last Bow]]'' ("[[The Adventure of Wisteria Lodge|Wisteria Lodge]]" • "[[The Adventure of the Red Circle|The Red Circle]]" • "[[The Adventure of the Bruce-Partington Plans|The Bruce-Partington Plans]]" • "[[The Adventure of the Dying Detective|The Dying Detective]]" • "[[The Disappearance of Lady Frances Carfax|Lady Frances Carfax]]" • "[[The Adventure of the Devil's Foot|The Devil's Foot]]" • "[[His Last Bow (priča)|His Last Bow]]") • ''[[The Case-Book of Sherlock Holmes]]'' ("[[The Adventure of the Mazarin Stone|The Mazarin Stone]]" • "[[The Problem of Thor Bridge|Thor Bridge]]" • "[[The Adventure of the Creeping Man|The Creeping Man]]" • "[[The Adventure of the Sussex Vampire|The Sussex Vampire]]" • "[[The Adventure of the Three Garridebs|The Three Garridebs]]" • "[[The Adventure of the Illustrious Client|The Illustrious Client]]" • "[[The Adventure of the Three Gables|The Three Gables]]" • "[[The Adventure of the Blanched Soldier|The Blanched Soldier]]" • "[[The Adventure of the Lion's Mane|The Lion's Mane]]" • "[[The Adventure of the Retired Colourman|The Retired Colourman]]" • "[[The Adventure of the Veiled Lodger|The Veiled Lodger]]" • "[[The Adventure of Shoscombe Old Place|Shoscombe Old Place]]") • ''[[The Valley of Fear]]'' • ''[[Titus Andronicus]]'' |group3 = Likovi |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = Holmes |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes]] • [[Dr. Watson]] • [[Sebastian Moran]] • [[Inspektor Lestrade]] • [[Mycroft Holmes]] • [[Profesor Moriarty]] • [[Irene Adler]] • [[Mary Morstan]] |group2 = ''Harry Potter'' |list2= [[Sirius Black]] • [[Remus Lupin]] • [[Severus Snape]] • [[Armando Dippet]] • [[Gabrielle Delacour]] • [[Alastor Moody]] • [[Barty Crouch]] • [[Phineas Nigellus Black]] |group3 = ''Alice'' |list3= [[Jubjub]] • [[Bijeli Skakač (Through the Looking-Glass)|Bijeli Skakač]] • [[Ovca (Through the Looking-Glass)|Ovca]] • [[Crveni Kralj (Through the Looking-Glass)|Crveni Kralj]] • [[Grifon (Alice's Adventures in Wonderland)|Grifon]] • [[Alice (Alice's Adventures in Wonderland)|Alice]] • [[Ludi Šeširdžija]] • [[Gusjenica (Alice's Adventures in Wonderland)|Gusjenica]] |group4 = Christie |list4= [[Hercule Poirot]] • [[Miss Marple]] • [[Tommy i Tuppence]] • [[Viši inspektor Japp]] • [[Arthur Hastings]] • [[Parker Pyne]] • [[Ariadne Oliver]] • [[Gospođica Lemon]] }} |group4=Ostalo |list4= [[Klub Diogenes]] |below= }} ===Francuska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja francuske književnosti |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF;background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |above= [[Francuska književnost|<span style="color:white">Francuska književnost</span>]] |group1 = Pisci |list1= ''[[La Pléiade]]'' ([[Pierre de Ronsard]] • [[Joachim du Bellay]]) • [[Margarita od Navarre]] • [[Clément Marot]] • [[Théodore-Agrippa d'Aubigné]] • [[Jean de La Fontaine]] • [[Molière]] • [[Alphonse de Lamartine]] • [[Alexandre Dumas (sin)|Alexandre Dumas, ''fils'']] • [[Alexandre Dumas (otac)|Alexandre Dumas, ''père'']] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Victor Hugo]] • [[Sully Prudhomme]] • [[Frédéric Mistral]] • [[Louis Aragon]] • [[Roger Martin du Gard]] • [[Eugène Ionesco]] • [[Jean-Paul Sartre]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Albert Camus]] • [[Jacques Prévert]] • [[François Villon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[André Malraux]] • [[Jean Genet]] • [[Max Jacob]] • [[François-René de Chateaubriand]] • [[Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais]] • [[George Sand]] • [[Paul Claudel]] • [[François Mauriac]] • [[Patrick Modiano]] • [[Romain Rolland]] • [[Claude Simon]] • [[Saint-John Perse]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jean Anouilh]] |group2 = Djela |list2= ''[[La Chanson de Roland]] • [[Roman de la Rose]] • [[L'Avare ou l'École du mensonge]] • [[Bug-Jargal]] • [[Le Rhin]] • [[Torquemada (drama)|Torquemada]] • [[L'Éducation sentimentale]] • [[Madame Bovary]] • [[Les Rougon-Macquart, Histoire naturelle et sociale d'une famille sous le Second Empire]] ''(''[[Germinal]] • [[Nana (roman)|Nana]]'')'' • [[La Nausée]] • ''[[:Kategorija:Djela Eugènea Ionescoa|djela Eugènea Ionescoa]]'' • [[En attendant Godot]]'' • ''[[À l'échelle humaine]]'' • [[:Kategorija:Djela Andréa Malrauxa|djela Andréa Malrauxa]] • ''[[Le Barbier de Séville]]'' • ''[[Le Mariage de Figaro]]'' • ''[[La Mère coupable]]'' • ''[[Hernani (drama)|Hernani]]'' • "[[Le Bateau ivre]]" • ''[[Les Fleurs du mal]]'' • [[:Kategorija:Djela Jeana Anouilha|djela Jeana Anouilha]] (osim ''Becketa''; [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Antigone]]'') |below= [[Emma Bovary|<span style="color:white">Emma Bovary</span>]] • [[Bérenger|<span style="color:white">Bérenger</span>]] }} ===Ruska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja ruske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |above= [[Ruska književnost|<span style="color:white">Ruska književnost</span>]] (nedovršeno) |group1 = Pisci |list1= [[Ivan Krilov]] • [[Ivan Gončarov]] • [[Aleksandar Blok]] • [[Isak Babelj]] • [[Andrej Platonov]] • [[Danil Harms]] • [[Mihail Šolohov]] • [[Vladimir Dudincev]] • [[Eduard Limonov]] |group2 = Djela |list2= ''[[Šinelj]] • [[Zločin i kazna]] • [[Tri sestre]]'' |below= }} ===Američka književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja američke književnosti |abovestyle=text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |belowstyle= text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |groupstyle = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edgar Allan Poe]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Smrt Edgara Allana Poea|smrt]] • [[Bibliografija Edgara Allana Poea|bibliografija]]) • [[Emily Dickinson]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[William Faulkner]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[H. P. Lovecraft]] ([[:Kategorija:H. P. Lovecraft|kategorija]]) |group2 = Djela |list2= ''[[The Raven]] • [[The Murders in the Rue Morgue]] • [[The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket]] • [[Adventures of Huckleberry Finn]] • [[The Da Vinci Code]] • [[Franz Kafka: The Office Writings]]'' • [[:Kategorija:Djela Williama Faulknera|djela Williama Faulknera]] |below= [[Auguste Dupin|<span style="color:white">C. Auguste Dupin</span>]] • [[Yoknapatawpha|<span style="color:white">Yoknapatawpha</span>]] • [[Obitelj Compson|<span style="color:white">Obitelj Compson</span>]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ono (lik)|{{color|white|Ono}}]] }} ===Japanska književnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi s područja japanske književnosti |abovestyle=text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |belowstyle= text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |above= |group1 = Pisci |list1= [[Chikamatsu Monzaemon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edogawa Ranpo]] • [[Shūji Terayama]] • [[Project Itō]] • [[Sanjūgo Naoki]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Osamu Dazai]] ([[Samoubojstvo Osamua Dazaija|suicid]] • [[:Kategorija:Djela Osamua Dazaija|djela]]) • [[Shizuko Ōta]] |group2 = Djela |list2= "[[Ningen Isu]]" • "[[Rashōmon]]" • ''[[Noruwei no Mori]]'' • ''[[Nihon Ōdai Ichiran]]'' • [[Bibliografija Osamua Dazaija]] ([[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Ningen Shikkaku]]'') |below= [[Kogorō Akechi|{{color|red|Kogorō Akechi}}]] • ''[[Buraiha|{{color|red|Buraiha}}]]'' • [[Ja-roman|{{color|red|Ja-roman}}]] • ''[[Shayō-zoku|{{color|red|Shayō-zoku}}]]'' • [[Yōzō Ōba|{{color|red|Yōzō Ōba}}]] }} ===Ostalo=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Ostali doprinosi s područja književnosti |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Afrika |list1= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|ANG}} Angola}} |group1style = background-color:#d81e05; color:yellow; text-align:center; border:1px solid black; |list1=[[José Luandino Vieira]] • [[Pepetela]] |group2 = {{flagicon|GAN}} Gana |group2style = text-align:center; background:yellow; color:black; border: 1px solid black; |list2=[[J. E. Casely Hayford]] |group3 = {{flagicon|TOG}} Togo |group3style = text-align:center; background:#FFCE00; color:#006A4E; border: 1px solid #006A4E; |list3=[[Félix Couchoro]] }} |group2 = Amerike |group2style = |list2= {{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|BRA}} Brazil}} |group1style = background-color:#FFCC29; color:#3E4095; text-align:center; border:1px solid #00A859; |list1=[[Machado de Assis]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|KUB}} Kuba}} |group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid red; |list2=[[Nicolás Guillén]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} |group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list3=[[Rufino Blanco-Fombona]] |group4 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} |group4style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list4=[[Argentina Díaz Lozano]] • [[Froylán Turcios]] • [[Lucila Gamero de Medina]] |group5 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} |group5style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list5=[[Bernardo Ashetu]] • [[Johanna Schouten-Elsenhout]] }} |group3 = Azija |group3style = |list3= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|IZR}} Izrael |group1style = text-align:center; color:blue; background:white; border:1px solid blue; |list1= [[Shmuel Yosef Agnon]] |group2 = {{flagicon|KIN}} Kina |group2style = text-align:center; background:#DD0000; color:gold; border: 1px solid silver; |list2= [[Gao Xingjian]] • [[Mo Yan]] |group3 = {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid #0073CF; |list3=''[[Segi wa tŏburŏ]]'' |group4 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |group4style = text-align:center; background:blue; color: white; border:1px solid red; |list4=''[[Reamker]]'' • [[Preah Ko i Preah Keo]] • [[Kmerski teatar sjena]] }} |group4 = Europa |group4style = |list4= {{Navbox subgroup |group1 = {{flagicon|AUT}} Austrija |group1style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid silver; |list1= [[Karl Bruckner]] |group2 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |group2style = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background:#DD0000; border:1px solid #000080; |group1 = Pisci |list1= [[Karel Čapek]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Franz Kafka]] • [[Max Brod]] |group2 = Djela |list2= ''[[Der Process]] • ''"[[Vor dem Gesetz]]"'' • ''"[[Die Verwandlung]]"''''}} |group3 = {{flagicon|DAN}} Danska |group3style = text-align:center; background:#D21034; color:white; border: 1px solid silver; |list3=[[Johannes Vilhelm Jensen]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= ''[[U registraturi]]'' |group5 = {{flagicon|IRS}} Irska |group5style = text-align:center; color:white; background:green; border:1px solid silver; |list5= [[Oscar Wilde]] • [[Bram Stoker]] |group6 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |group6style = color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list6= [[Ferenc Molnár]] |group7 = {{flagicon|NOR}} Norveška |group7style = text-align:center; background:#EF2B2D; color:white; border: 1px solid #002868; |list7= [[Bjørnstjerne Bjørnson]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |group8style = text-align:center; color:yellow; background:blue; border:1px solid yellow; |list8= [[Carl Gustaf Verner von Heidenstam]] |group9 = {{flagicon|ITA}} Italija |group9style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list9= [[Giacomo Casanova]] • [[Luigi Pirandello]] • [[Dario Fo]] |group10 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group10style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list10= [[Ernst Theodor Amadeus Hoffmann]] • [[Herta Müller]] |group11 = {{flagicon|EST}} Estonija |group11style = text-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |list11= {{Navbox subgroup | groupstyle = ttext-align:center; color:white; background:#0072CE; border:1px solid black; |group1 = Pisci |list1= [[Carl Robert Jakobson]] • [[Johann Voldemar Jannsen]] • [[Friedrich Reinhold Kreutzwald]] • [[Marie Under]] • [[Anton Hansen Tammsaare]] • [[Lydia Koidula]] |group2 = Djela |list2= ''[[Kalevipoeg]]''}} |group12 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |group12style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list12= [[Wisława Szymborska]] }} |group5 = Oceanija |group5style = |list5={{Navbox subgroup |group1 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} |group1style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list1= [[Banjo Paterson]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} |group2style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list2= [[Vilsoni Hereniko]] }} |group6 = {{nowrap|Antički Rim}} |group6style = text-align:center; color:#E4D96F; background:white; border:1px solid #E4D96F; |list6 = [[Vergilije]] • [[Tit Makcije Plaut]] |below= }} ==Glazba== ===Teorija i terminologija u glazbi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja teorije i glazbene terminologije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = ''[[Ballets Russes]]'' • [[Muzička nagrada Léonie Sonning]] • ''[[Musique concrète]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Novi val]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Synthpop]] • [[Novi romantizam]] • ''[[Laulupidu]]'' • [[Tintinnabuli]] • [[Kawina (muzika)|Kawina]] • [[Kaseko]] |list2={{Navbox subgroup |abovestyle=background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center |above= '''Eurosong''' |list1={{flagicon|ŠVI}} [[Pjesma Eurovizije 1989.|1989.]] • {{flagicon|SFRJ}} [[Pjesma Eurovizije 1990.|1990.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Eurosong 2002.|2002.]] • {{flagicon|TUR}} [[Pjesma Eurovizije 2004.|2004.]] • {{flagicon|GRČ}} [[Pjesma Eurovizije 2006|2006.]] • {{flagicon|FIN}} [[Pjesma Eurovizije 2007|2007.]] • {{flagicon|SRB}} [[Pjesma Eurovizije 2008.|2008.]] • {{flagicon|NOR}} [[Pjesma Eurovizije 2010.|2010.]] • {{flagicon|NJE}} [[Eurosong 2011|2011.]] • {{flagicon|AZE}} [[Eurosong 2012|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Eurosong 2014|2014.]]}} }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o skladateljima (po razdobljima) |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = Barok |group1style = text-align:center; background:#bfb1a3; color:white; border:1px solid silver; |list1= [[Georg Friedrich Händel]] |group2 = Klasicizam |group2style = background:#6495ED; color:white; border:1px solid silver; |list2= [[Jan Václav Stamic]] |group3 = Romantizam |group3style = text-align:center; background:#9955BB; color:white; border:1px solid silver; |list3= [[Vincenzo Bellini]] • [[Johann Strauss mlađi]] • [[Giacomo Meyerbeer]] • [[Cezar Antonovič Kjui]] • [[Davorin Jenko]] • [[Charles-François Gounod]] • [[Gabriel Fauré]] |group4 = XX. stoljeće |group4style = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Impresionizam |list1= [[Maurice Ravel]] |group3 = Avangarda |list3= [[Pierre Schaeffer]] • [[Olivier Messiaen]] • [[Pierre Boulez]] |group2 = Modernizam |list2= [[Benjamin Britten]] • [[Umberto Giordano]] • [[Erik Satie]] • ''[[Les Six]]'' ([[Georges Auric|Auric]] • [[Louis Durey|Durey]] • [[Arthur Honegger|Honegger]] • [[Darius Milhaud|Milhaud]] • [[Francis Poulenc|Poulenc]] • [[Germaine Tailleferre|Tailleferre]]) • [[Ernesto Nazareth]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:red; border:1px solid black; |group1 = Neoklasicizam |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Dmitrij Šostakovič]] • [[Igor Stravinski]] |group2 = Ekspresionizam |list2= [[Arnold Schönberg]] • [[Anton Webern]] • [[Alban Berg]] }} |group5 = Ostalo |list5= [[Władysław Szpilman]] • [[Alfi Kabiljo]] • [[Arvo Pärt]] }} |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o pop izvođačima |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |above= |group1 = Solisti |list1= [[Ringo Starr]] • [[Jem]] • [[Mark Hollis]] • [[Rob Thomas]] • [[Gloria Estefan]] • [[Celia Cruz]] • [[Hajrudin Varešanović]] • [[Marija Šestić]] • [[Sandra Nurmsalu]] • [[Ott Lepland]] • [[Kurt Calleja]] • [[Petar Nalič]] • [[Dima Bilan]] • [[Aleksej Vorobjov]] • [[Kōji Wada]] • [[Ajumi Mijazaki]] • [[Ai Maeda (pjevačica)|Ai Maeda]] • [[Hitomi Shimatani]] • [[Akiko Shikata]] • [[Yūgo Kanno]] • [[Tōru Kitajima]] ([[:Kategorija:TK from 凛として時雨|diskografija]]) • [[Jelena Tomašević]] • [[Milan Stanković]] • [[Harel Skaat]] • [[K'naan]] • [[Jessy Matador]] • [[Amaury Vassili]] • [[Stereo Mike]] • [[Loukas Giorkas]] • [[Lena Meyer-Landrut]] • [[Frank Schindel]] • [[Andy Knote]] • [[Stefan Raab]] • [[Milli Vanilli]] • [[Gréta Salóme Stefánsdóttir]] • [[Jón Jósep Snæbjörnsson]] • [[Olia Tira]] • [[Ivi Adamou]] • [[Emmelie de Forest]] • [[Daniel Jones]] • [[Darren Hayes]] • [[Knez (pjevač)|Knez]] • [[Hayley Westenra]] • [[Lorde]] • [[Kimbra]] • [[Sinn Sisamouth]] • [[Ros Serey Sothea]] • [[Angélique Kidjo]] • [[Tanel Padar]] • [[Dave Benton]] • [[Liam Payne]] • [[Miyoko Nakamura]] • [[Masatoshi Nakano]] |group2 = Bendovi |list2= [[Blue]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Talk Talk]] • [[The Beach Boys]] • [[The Byrds]] • [[Toto (sastav)|Toto]] • [[Regina (bend)|Regina]] • [[Urban Symphony]] • [[maNga]] • [[Glazbena družina Petra Naliča]] • [[A Friend In London]] • [[Aqua Timez]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Ling Tosite Sigure]] • [[EGOIST]] • [[Nothing's Carved in Stone]] • [[Savage Garden]] • [[Nick Cave and the Bad Seeds]] • [[Quasarr]] • [[Moranbong Band]] • [[OMC (bend)|OMC]] • [[U pol’ 9 kod Sabe]] • [[Soul Militia]] }} === Opus === {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz kompozicije |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Opere |list1= ''[[Trubadur (opera)|Il trovatore]]'' • [[Korejska revolucionarna opera]] (''[[Kkot panŭn ch'ŏnyŏ]]'' • ''[[P'ibada]]'') |group2 = Baleti |list2= ''[[Žar-ptica]] • [[Posvećenje proljeća]] • [[Petruška]]'' |group3 = Instrumentalna djela |list3= ''[[Islamej]] • [[Boléro]]'' |group4 = Himne |list4= "[[Kimigayo]]" • "[[Noble patria, tu hermosa bandera]]" • "[[God Bless Our Homeland Ghana]]" • "[[Advance Australia Fair]]" • "[[Hino Nacional Brasileiro]]" • "[[Aegukka]]" • "[[La Bayamesa]]" • "[[Angola Avante]]" • "[[God Defend New Zealand]]" • "[[Gloria al Bravo Pueblo]]" • "[[Nokor Reach]]" • "[[Pjesma Kmerske Republike]]" • "[[Dap Prampi Mesa Chokchey]]" • "[[Himna Narodne Republike Kampućije]]" • "[[Državna himna Hondurasa]]" • "[[L'Aube Nouvelle]]" • "[[God Bless Fiji]]" • "[[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]" • "[[Himna Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]]" • "[[God zij met ons Suriname]]" • "[[Majulah Singapura]]" • "[[Himno Istmeño]]" |below= }} {{Navbox generic |titlestyle = color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz pop skladbe |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:white;background:#E34234; border:1px solid silver; |belowstyle= text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |groupstyle = text-align:center; color:white; background:#E34234; border:1px solid silver; |above= |group1 = Albumi |list1= ''[[Vrijeme je]] • [[Kad poludimo]] • [[Kad pogledaš me preko ramena]] • [[Sreća (Hari Mata Hari)|Sreća]] • [[Umineko no Naku Koro ni (EP)|Umineko no Naku Koro ni]]'' • ''[[Hotel Nacional (album)|Hotel Nacional]]'' • ''[[Girl You Know It's True (album)|Girl You Know It's True]]'' • [[:Kategorija:Albumi benda Ling tosite sigure|albumi benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Albumi benda Talk Talk|albumi benda Talk Talk]] |group2 = Pjesme |list2= "[[Russians]]" • "[[Wavin' Flag]]" • "[[Manijači]]" • "[[Molitva (pjesma)|Molitva]]" • "[[Rijeka bez imena]]" • "[[Vjerujem u ljubav]]" • "[[I love you mi vida]]" • "[[Lejla]]" • "[[Oro (pjesma)|Oro]]" • "[[Bistra voda]]" • "[[Rändajad]]" • "[[Lane moje]]" • "[[La La Love]]" • "[[Never Forget]]" • "[[Satellite (pjesma Lene Meyer-Landrut)|Satellite]]" • "[[Lost and Forgotten]]" • "[[Ovo je Balkan]]" • "[[Milim]]" • "[[What's Another Year?]]" • "[[Rock me]]" • "[[Lako je sve (pjesma)|Lako je sve]]" • "[[Zauvijek moja]]" • "[[Wadde hadde dudde da?]]" • "[[Love in Rewind]]" • "[[Hold Me Now]]" • "[[We Could Be the Same]]" • "[[Allez Ola]]" • "[[Everybody (pjesma)|Everybody]]" • "[[Refrain]]" • "[[Munja i grom]]" • "[[Korake ti znam]]" • "[[Party for Everybody]]" • "[[Crno i belo]]" • "[[Kuula (pjesma)|Kuula]]" • "[[This is the Night (pjesma Kurta Calleje)|This is the Night]]" • "[[Only Teardrops]]" • "[[Tomorrow (pjesma Gianluce Bezzine)|Tomorrow]]" • "[[Moja ljubavi]]" • "[[Svadbarskim sokakom]]" • [[:Kategorija:Pjesme benda Ling tosite sigure|pjesme benda Ling tosite sigure]] • [[:Kategorija:Pjesme benda Talk Talk|pjesme benda Talk Talk]] • "[[Adio (pjesma)|Adio]]" • "[[How Bizarre (pjesma)|How Bizzare]]" • "[[Cambodia (pjesma)|Cambodia]]" |group4 = Instrumentalna djela |list4= |group3 = OST |list3= "[[Butter-Fly]]" • "[[brave heart]]" • "[[keep On]]" • "[[I wish]]" • "[[Katayoku no Tori]]" • "[[VII (pjesma)|VII]]" |below= }} ==Likovna umjetnost== ===Umjetnici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikari<br>Ilustratori/Crtači |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Salvador Dalí]] • [[Egon Schiele]] • [[Gustav Klimt]] • [[Kazimir Maljevič]] • [[Vasilij Kandinski]] • [[Georges Braque]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Piet Mondrian]] • [[Georges Seurat]] • [[John Tenniel]] • [[Isaak Brodskij]] • [[Dmitrij Vrubelj]] • [[Sidney Paget]] • [[Gonzalo Morales Sáurez]] • [[Albert Namatjira]] • [[Paul Signac]] • [[Pedro Américo]] • [[Akira Amano]] • [[Arturo Michelena]] • [[Martín Tovar y Tovar]] • [[Kristjan Raud]] • [[Paul Raud]] |group2 = Kipari<br>Dizajneri |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= [[Auguste Rodin]] • [[Gustav Fabergé]] • [[Petar Karl Fabergé]] • [[Leonid Sherwood]] • [[Yves Saint Laurent]] • [[Jesús Rafael Soto]] |group3 = Arhitekti |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Frank Lloyd Wright]] • [[Ibo Bonilla]] • [[Carlos Raúl Villanueva]] |group4 = Fotografi |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[Félix Nadar]] • [[Alberto Korda]] |below= }} ===Umjetnost=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#702963; background: #DF73FF; border:1px solid #702963; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz umjetnost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Slikarstvo |group1style = text-align:center; color:#882D17; background:#CC7722; border:1px solid #882D17; |list1= ''[[Krik]] • [[Nedjeljno poslijepodne na otoku La Grande Jatte]] • [[Kupači kod Asnièresa]] • [[Izbij Bijele Crvenim klinom]] • [[Bijelo na bijelom]] • [[Gospode! Pomozi mi preživjeti ovu smrtonosnu ljubav]] • [[Veliki val kod Kanagawe]] • [[Posvećenje Napoleona I (David)|Posvećenje Napoleona I]] • [[Napoleon I na carskom tronu]] • [[Napoleon u svojoj studiji]] • [[Nedovršeni portret generala Bonapartea]]'' |group2 = Kiparstvo<br>Dizajn |group2style = text-align:center; color:#C04000; background:#FF7E00; border:1px solid #C04000; |list2= ''[[Telefon sa slušalicom od jastoga]] • [[Sofa u obliku usta Mae West]]'' • [[Koh-i-Noor]] • ''[[Senbazuru]]'' • ''[[Gandhijeva tri majmuna]]'' • [[Toranj Juche|Toranj ''Juche'']] • [[Veliki spomenik na brdu Mansu]] |group3 = Arhitektura |group3style = text-align:center; color:#555555; background:#E5E4E2; border:1px solid #555555; |list3= [[Guggenheimov muzej u Bilbau]] • [[Opatija Westminster]] • [[Dvorac Osu]] • [[Dvorac Cape Coast]] • [[Dvorac Elmina]] • [[Elizejska palača]] • ''[[Palais Bourbon]]'' • ''[[Palais Luxembourg]]'' • ''[[Les Invalides]]'' • [[Palača Tuileries]] • [[Rowan Oak]] • [[Trg Kim Il-sunga]] • [[Kongresna dvorana Mansudae]] • [[Međunarodni aerodrom José Martí]] • [[Presidio Modelo]] • [[Aerodrom Quatro de Fevereiro]] • [[Međunarodni aerodrom Simón Bolívar (Venezuela)]] • [[Univerzitetski grad u Caracasu]] • [[Museo de Bellas Artes (Caracas)]] • [[Muzej moderne umjetnosti Jesús Soto]] • [[Kizuna (most)]] • [[Međunarodni aerodrom u Phnom Penhu]] • [[Muzej genocida Tuol Sleng]] • [[El Cajón (brana)]] • [[Vrata bez povratka (Ouidah)]] • [[Musée Honmè]] • [[Međunarodni aerodrom u Nadiju]] • [[Međunarodni aerodrom u Nausoriju]] • [[Fort Zeelandia (Paramaribo)]] • [[Fort Nieuw-Amsterdam]] • [[Zatvor Outram]] • [[Stara Gradska vijećnica (Singapur)]] |group4 = Općenito |group4style = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |list4= [[De Stijl]] • [[Camp (stil)|Camp]] • [[Salon (Pariz)|Salon]] |below= }} ==Filmska umjetnost== ===Opći pojmovi=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja filmografije | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Ekranizacija]] • [[Production I.G]] • [[noitaminA]] |list2= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmašima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = Glumci |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Dean Winters]] • [[Tobin Bell]] • [[Ed O'Neill]] • [[Mariska Hargitay]] • [[Tamara Tunie]] • [[Sam Waterston]] • [[Diane Neal]] • [[B.D. Wong]] • [[Robert Sean Leonard]] • [[Peter Jacobson]] • [[Matt Damon]] • [[Andy García]] • [[Billy Dee Williams]] • [[Robert Forster]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Ian Hart]] • [[Emma Watson]] • [[Hugh Fraser]] • [[Philip Jackson]] • [[David Suchet]] • [[Pauline Moran]] • [[Alan Rickman]] • [[David Thewlis]] • [[Linus Roache]] • [[Albert Finney]] • [[Phil Davis]] • [[Rupert Penry-Jones]] • [[Steve Pemberton]] • [[Sam Stockman]] • [[George Rossi]] • [[Hannah Walters]] • [[Johnny Harris]] • [[Ben Bishop]] • [[Christopher Fulford]] • [[Claire Rushbrook]] • [[Alex Jennings]] • [[Eille Norwood]] • [[Arthur Wontner]] • [[Clive Brook]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group3style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list3= [[Costas Mandylor]] • [[Chris Hemsworth]] • [[Liam Hemsworth]] • [[Luke Hemsworth]] • [[Mia Wasikowska]] • [[Jesse Spencer]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Duško Gruborović]] |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Vasilij Livanov]] • [[Igor Petrenko]] • [[Andrej Panjin]] • [[Stanislav Govoruhin]] |group6 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group6style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list6 = [[Irène Jacob]] |group7 = {{flagicon|JAP}} Japan |group7style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list7= [[Kazuhiro Yamaji]] • [[Ryōhei Kimura]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group8style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list8= [[Matt Frewer]] |group9 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group9style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list9= [[Édgar Ramírez]] }} |group2 = Režiseri |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Bryan Singer]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= [[Alfred Hitchcock]] |group3 = {{nowrap|{{flagicon|ITA}} Italija}} | group3style = text-align:center; color:#FFFFFF;background:#009246; border:1px solid #EF4135; |list3= [[Federico Fellini]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Branko Ivanda]] • [[Goran Kulenović]] • [[Dražen Žarković]] |group5 = {{flagicon|JAP}} Japan |group5style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list5= [[Hirojuki Kakudō]] • [[Itsurō Kawasaki]] • [[Naoyoshi Shiotani]] • [[Katsuyuki Motohiro]] • [[Kiyotaka Suzuki]] |group6 = {{nowrap|{{flagicon|AUS}} Australija}} | group6style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list6= [[Peter Weir]] |group7 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group7style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list7= [[Martin Campbell]] • [[Niki Caro]] |group8 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group8style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list8= [[Pim de la Parra]] }} |group3 = Scenaristi<br>Producenti |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid #EF4135; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= [[Peter Blake]] • [[Katie Jacobs]] • [[Paul Attanasio]] • [[Lawrence Kaplow]] |group2 = {{flagicon|JAP}} Japan |group2style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list2= [[Akijoshi Hongo]] • [[Reiko Joshida]] • [[Satoru Nishizono]] • [[Jōji Wada]] • [[Makoto Fukami]] • [[Kōji Yamamoto]] • [[Tō Ubukata]] • [[Jun Kumagai]] |group3 = {{flagicon|KAN}} Kanada |group3style = text-align:center; color:red;background:white; border:1px solid #EF4135; |list3= [[David Shore]] |group4 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group4style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list4= [[Ivan Maloča]] • [[Zoran Lazić]] • [[Tonći Kožul]] • [[Vlado Bulić]] • [[Branko Ružić (scenarist)|Branko Ružić]] • [[Koraljka Meštrović]] • [[Antonio Gabelić]] • [[Irena Krčelić]] • [[Nikolina Čuljak]] }} |below= }} ===Filmovi i serije=== {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o filmovima |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Psycho]]'' • ''[[The Birds]]'' • ''[[Vertigo]]'' • ''[[Frenzy]]'' • ''[[Marnie]]'' • ''[[Rear Window]]'' • ''[[Rebecca]]'' • ''[[Mr. & Mrs. Smith (1941)|Mr. & Mrs. Smith]]'' • [[The Man Who Knew Too Much (1956)|''The Man Who Knew Too Much'' (1956)]] • ''[[Topaz (1969)|Topaz]]'' • [[Saw (2003)|''Saw'' (2003)]] • ''[[Saw (2004)|Saw]]'' • ''[[Saw II]]'' • ''[[Saw III]]'' • ''[[Saw IV]]'' • ''[[Saw V]]'' • ''[[From Hell (2001)|From Hell]]'' • [[The Count of Monte Cristo (2002)|''The Count of Monte Cristo'' (2002)]] • ''[[Notorious (1946)|Notorious]]'' • [[Sherlock Holmes (film, 1922)|''Sherlock Holmes'' (1922)]] • [[The Return of Sherlock Holmes (film, 1929)|''The Return of Sherlock Holmes'' (1929)]] • [[Sherlock Holmes (film, 1932)|''Sherlock Holmes'' (1932)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1933)|''A Study in Scarlet'' (1933)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (film, 2017)|''It'' (2017)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Sherlock Holmes and the Case of the Silk Stocking]]'' • [[The Hound of the Baskervilles (film, 2002)|''The Hound of the Baskervilles'' (2002)]] • ''[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]]'' • ''[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]]'' • ''[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]'' • ''[[Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)|Harry Potter and the Goblet of Fire]]'' • ''[[Harry Potter and the Order of the Phoenix (2007)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]]'' • ''[[Harry Potter and the Half-Blood Prince (2009)|Harry Potter and the Half-Blood Prince]]'' • ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 1]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows - Part 2]]'' • ''[[Agatha]]'' • ''[[The Krays]]'' • [[The Trial (1993)|''The Trial'' (1993)]] • ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Murder on the Orient Express (1974)|''Murder on the Orient Express'' (1974)]] • ''[[Murder, She Said]]'' • ''[[Murder Most Foul]]'' • ''[[Murder Ahoy!]]'' • ''[[Murder at the Gallop]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sherlock Holmes (2009)|''Sherlock Holmes'' (2009)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Sherlock Holmes: A Game of Shadows]]'' • [[The Valley of Fear (film, 1916)|''The Valley of Fear'' (1916)]] • [[A Study in Scarlet (film, 1914)|''A Study in Scarlet'' (1914)]] • [[The Hound of the Baskervilles (film, 1921)|''The Hound of the Baskervilles'' (1921)]] • [[The Sign of Four (film, 1923)|''The Sign of Four'' (1923)]] • ''[[The Sleeping Cardinal]]'' • ''[[The Missing Rembrandt]]'' • ''[[The Triumph of Sherlock Holmes]]'' • [[The Sign of Four (film, 1932)|''The Sign of Four'' (1932)]] • [[Silver Blaze (film, 1937)|''Silver Blaze'' (1937)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Naked (film, 1993)|Naked]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[The Killing Fields (film)|The Killing Fields]]'' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Lea i Darija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svećenikova djeca]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Smrt Djevojčice sa žigicama (film)|Smrt Djevojčice sa žigicama]]'' • ''[[Mirotvorac (film)|Mirotvorac]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Digimon Adventure (film)|''Digimon Adventure'' (film)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass: The Movie]]'' • ''[[Saraba hakobune]]'' • ''[[Issun-bōshi (film)|Issun-bōshi]]'' |group5 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |group5style = text-align:center; color:#000000; background:#FFCC00; border:1px solid #FF0000; |list5 = [[Der Hund von Baskerville (film, 1914)|''Der Hund von Baskerville'' (1914)]] • [[Der Hund von Baskerville (film, 1929)|''Der Hund von Baskerville'' (1929)]] |group6 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |group6style = text-align:center; color:#FFD700; background:red; border:1px solid #FFD700; |list6 = ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona]]'' (''[[Šerlok Holms i doktor Vatson]]'' • [[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona (film)|''Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona'' (film)]] • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sobaka Baskervilej|Sobaka Baskervilej]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Sokroviša Agri|Sokroviša Agri]]'' • ''[[Priključenja Šerloka Holmsa i doktora Vatsona: Dvadcatij vek načinajecja|Dvadcatij vek načinajecja]]'') • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Desjat negritjat]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija | group1style =text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list1 =''[[Savva. Serdce voina]]'' }} |group7 = {{flagicon|FRA}} Francuska |group7style = color:#FFFFFF; background:#0055A4; border:1px solid #EF4135; |list7 = ''[[Espoir, sierra de Teruel]]'' • ''[[Un chant d'amour]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Z (film)|Z]]'' |group8 = {{nowrap|{{flagicon|NZL}} Novi Zeland}} | group8style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border: 1px solid silver |list8= ''[[Whale Rider]]'' |group9 = {{nowrap|{{flagicon|KAN}} Kanada}} | group9style = background-color:white; color:red; text-align:center; border-top: 1px solid #FF0000; border-bottom: 1px solid #FF0000; border-left: 1px solid white; border-right: 1px solid white; |list9= ''[[The Hound of the Baskervilles (film, 2000)|The Hound of the Baskervilles]]'' • ''[[The Sign of Four (film, 2001)|The Sign of Four]]'' • ''[[The Royal Scandal]]'' • ''[[The Case of the Whitechapel Vampire]]'' |group10 = {{nowrap|{{flagicon|VEN}} Venezuela}} | group10style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #FCD116; |list10= ''[[Punto y raya]]'' |group11 = {{nowrap|{{flagicon|HON}} Honduras}} | group11style = background-color:#0073CF; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list11= ''[[Morazán (film)|Morazán]]'' |group12 = {{nowrap|{{flagicon|FIJ}} Fidži}} | group12style = background-color:#68BFE5; color:white; text-align:center; border:1px solid silver; |list12= ''[[The Land Has Eyes]]'' |group13 = {{nowrap|{{flagicon|SUR}} Surinam}} | group13style = background:#C8102E; border:1px solid #007A33; color: #FFCD00; text-align:center; |list13= ''[[Wan Pipel]]'' |group14= Likovi |list14 = [[King Kong]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border: 1px solid black; |group1 = ''Star Wars'' |list1 = [[Darth Sidious]] • [[Yoda]] • [[Darth Vader]] • [[Qui-Gon Jinn]] • [[General Grievous]] |group2 = ''Saw'' |list2 = [[Mark Hoffman]] }} }} {{Navbox generic |titlestyle = color:black; background:white; border:1px solid black; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi o serijama |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |belowstyle= text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |above= |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |group1style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:#B22234; border:1px solid #3C3B6E; |list1= ''[[Law & Order: Special Victims Unit]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Odjel za žrtve|kategorija]])'' • [[Law & Order: Criminal Intent]] ''([[:Kategorija:Zakon i red: Zločinačke nakane|kategorija]])'' • [[Law & Order]] ''([[:Kategorija:Zakon i red|kategorija]])'' • [[House, M.D.]] ''([[:Kategorija:Dr. House|kategorija]])'' • [[Toro i Pončo]] '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[It (miniserija)|''It'' (miniserija)]] |group2 = {{nowrap|{{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo}} | group2style = background-color:#1C2D8C; color:white; text-align:center; border:1px solid #CC0000; |list2= ''[[Agatha Christie's Poirot]] • [[The Adventures of Sherlock Holmes (televizijska serija)|The Adventures of Sherlock Holmes]] • [['Allo 'Allo!]] • [[Blackadder]] • [[Whitechapel (serija)|Whitechapel]] ''([[:Kategorija:Whitechapel|kategorija]])'' '' |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bitange i princeze]]'' ([[:Kategorija:Bitange i princeze|kategorija]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Epizoda 9 (Bitange i princeze, sezona 1)|Epizoda 9 (S1)]]") |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Psycho-Pass]]'' ([[:Kategorija:Psycho-Pass|kategorija]] • [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass|Epizode - sezona 1]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Perfect World]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[Saint's Supper]]" • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Gates of Judgment]]" ] / [[:Kategorija:Epizode animea Psycho-Pass 2|2]] [ [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] "[[The Scales of Justice 〈299/300〉]]" ]) |group5 = {{flagicon|RUS}} Rusija |group5style = text-align:center; color:#FFFFFF; background:red; border:1px solid #0039A6; |list5= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Šerlok Holms (TV serija)|Šerlok Holms]]'' |group6= Likovi |list6 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taichi Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }} }} ==Strip i mange== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi s područja stripa | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | list1 = [[Stripovska smrt]] |list2= }} ===Batman=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Batman |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |abovestyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |belowstyle= text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |groupstyle = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |above= |group1 = Likovi |group1style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Batman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joker (strip)|Joker]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Penguin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Riddler]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mr. Freeze]] • [[Robin]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Catwoman]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Two-Face]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mad Hatter (DC comics)|Mad Hatter]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Calendar Man]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Scarecrow]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Professor Pyg]] • [[Dollotroni]] • [[Son of Pyg]] • [[Hugo Strange]] |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] <!-- |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ===Bleach=== {{Navbox |titlestyle = |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title=Bleach |groupstyle = |abovestyle= |belowstyle= |groupstyle = |above= |group1 = |group1style = |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] ''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' ([[Lista poglavlja i tankōbon izdanja mange Bleach|poglavlja]]) • [[Bleach (anime)|Anime]] • [[Tite Kubo]] <!-- |group2 = Autori | group2style = text-align:center; color:yellow; background:black; border:1px solid yellow; |list2= [[Bob Kane]] • [[Bill Finger]] • [[Jerry Robinson]] |group3 = {{flagicon|HRV}} Hrvatska |group3style = text-align:center; color:white; background:red; border:1px solid blue; |list3= ''[[Nad lipom 35]]'' |group4 = {{flagicon|JAP}} Japan |group4style = text-align:center; color:red; background:white; border:1px solid red; |list4 = ''[[Digimon Adventure]] ''([[:Kategorija:Digimon Adventure|kategorija]] • [[Popis epizoda Digimon Adventurea|popis epizoda]])'' '' |group5= Likovi |list5 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:white; border:1px solid black; |group1 = ''SVU'' |list1 = [[Donald Cragen]] • [[Melinda Warner]] • [[Casey Novak]] • [[Dani Beck]] • [[Chester Lake]] • [[Elizabeth Donnelly]] • [[Brian Cassidy]] • [[Monique Jeffries]] • [[Kim Greylek]] • [[George Huang]] |group2 = ''L&O'' |list2 = [[Michael Cutter]] • [[Cyrus Lupo]] • [[Connie Rubirosa]] • [[Abbie Carmichael]] • [[Emil Skoda]] • [[Rey Curtis]] • [[Kevin Bernard]] • [[Jack McCoy]] |group3 = ''CI'' |list3 = [[Nola Falacci]] • [[Danny Ross]] • [[Zach Nichols]] |group4 = ''House'' |list4 = [[Gregory House]] • [[James Wilson]] • [[Robert Chase]] • [[Chris Taub]] • [[Lucas Douglas]] • [[Henry Dobson]] • [[John i Blythe House]] • [[Darryl Nolan]] |group5 = ''Whitechapel'' |list5 = [[Emerson Kent]] • [[Finlay Mansell]] • [[Megan Riley]] |group6 = ''[[Digimon]]''<br><small>([[Popis Digimona]])</small> |list6 = [[Taiči Jagami]] • [[Gospodari tame]] ([[Machinedramon]] • [[Piedmon]] • [[Puppetmon]] • [[MetalSeadramon]]) • [[Izzy Izumi]] • [[Devimon]] • [[Whamon]] • [[Phantomon]] • [[Apocalymon]] • [[Andromon]] • [[Datamon]] • [[Bakemon]] • [[Etemon]] • [[Monzaemon]] • [[Digitamamon]] • [[Meramon]] • [[MetalEtemon]] • [[Seadramon]] • [[Myotismon]] • [[VenomMyotismon]] • [[Centarumon]] • [[Piximon]] • [[Ogremon]] • [[Wizardmon]] • [[Shellmon]] • [[Elecmon]] • [[Frigimon]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leomon]] • [[SaberLeomon]] • [[DemiDevimon]] • [[LadyDevimon]] }}--> }} ==Prirodne znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanost |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizika |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Čvor (mjerna jedinica)]] • [[Veber]] • [[Kirchhoffovi zakoni spektroskopije]] • [[Kirchhoffovi zakoni]] • [[Paulijeva jednadžba]] • [[RIKEN]] • [[Laplaceov demon]] |group2 = Kemija |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Eksploziv]] • [[Mendeljejevovi predviđeni elementi]] • [[Primordijski elementi]] • [[Arsenatna kiselina]] • [[Orsinijeva bomba]] |group3 = Biologija<br>Medicina |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |group1=Biologija |list1= [[Gušter]] • ''[[Bufo periglenes]]'' • ''[[Doryanthes excelsa]]'' • ''[[Varanus giganteus]]'' • ''[[Phyllopteryx]]'' • ''[[Callocephalon fimbriatum]]'' • ''[[Lycalopex vetulus]]'' • ''[[Bothrops insularis]]'' • ''[[Bletilla striata]]'' • [[Divovska sabljasta antilopa]] • ''[[Laniarius brauni]]'' • [[Pelorus Jack]] • [[Snareski pingvin]] • ''[[Agathis australis]]'' • ''[[Leiopelmatidae]]'' • [[Haastov orao]] • [[Srebrna paprat]] • [[Novozelandski dugorepi šišmiš]] • [[Sisavac iz Saint Bathansa]] • ''[[Icterus icterus]]'' • ''[[Cattleya mossiae]]'' • [[Kuprej]] • ''[[Sphaerocoryne affinis]]'' • [[Ruatanski aguti]] • ''[[Brachylophus]]'' • [[Plava otrovna žaba]] • [[Papilionanthe Miss Joaquim|''Papilionanthe'' Miss Joaquim]] |group2=Medicina |list2= [[Guillain-Barréov sindrom]] }} |group4 = Tehnologija |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Metalurgija]] • [[Vatreno oružje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |group1=Računalna tehnologija |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Apple Inc.]] ([[Korisnik:Rjecina2|suradnja]]) • ''[[Crash Twinsanity]] • [[Sly 3: Honor Among Thieves]] • [[The Da Vinci Code (igra)|The Da Vinci Code]]'' • [[HOLMES2]] • [[Japanese Movie Database]] • [[Red Star OS]] }} |group5 = Geografija |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1=Država |list1= [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Benin}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Estonija}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Fidži}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Francuska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Honduras}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Kambodža}} • {{flag|Škotska}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Venezuela}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Surinam}} • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flag|Sjeverna Koreja}} |group2=Naselja |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Benguela]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cabinda (grad)|Cabinda]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cambambe]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Cuito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Huambo]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lobito]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lubango]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Lucapa]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Malanje]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Namibe]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Klosterneuburg]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Waterloo (Belgija)|Waterloo]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Parakou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Djougou]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Bohicon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Allada]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Kandi, Benin|Kandi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ouidah]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Abomey-Calavi]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Ganvié]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Vratislavice]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Labasa]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nadi]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Nausori]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Sigatoka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Besançon]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Colombey-les-Deux-Églises]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jœuf]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mérignac]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vichy]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Ho, Gana|Ho]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kumasi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sekondi-Takoradi]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tema, Gana|Tema]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Trujillo, Honduras|Trujillo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Caprese Michelangelo]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Nabari]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Satoshō]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Kampong Cham]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Sihanoukville]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Battambang]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Siem Reap]]{{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Poipet]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[San José, Kostarika|San José]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Ujarrás]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Baracoa]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Bayamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Cienfuegos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Guantánamo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Las Tunas (grad)|Las Tunas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Manzanillo, Kuba|Manzanillo]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Pinar del Río]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Puerto Padre]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Santa Clara, Kuba|Santa Clara]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Voorhout]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Dunedin]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Nelson, Novi Zeland|Nelson]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Waitangi, Northland|Waitangi]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Oranienbaum]]{{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Bedok]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Ch'ŏngjin]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Hamhŭng]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Namp'o]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[P'anmunjŏm]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rasŏn]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Sinŭiju]]{{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Wŏnsan]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Moiwana]] {{nowrap end}} |group3=Ostalo |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |group1 = Administracija |list1 = [[Uljanovska oblast]] • [[Provincije Kostarike]] • [[Regioni Francuske]] • [[:Kategorija:Provincije Sjeverne Koreje|Provincije Sjeverne Koreje]] • [[Cabinda (provincija)]] • [[Rossov zavisni teritorij]] • [[Kraljevstvo Novi Zeland]] • [[Regije Novog Zelanda]] ([[Tasman (distrikt)|Tasman]] • [[Otago (regija)|Otago]] • [[Marlborough (regija)|Marlborough]] • [[Southland (regija)|Southland]] • [[Canterbury (regija, Novi Zeland)|Canterbury]] • [[West Coast (regija)|West Coast]]) • [[Scottova baza]] • [[Savezni teritoriji Venezuele]] • [[Obala komaraca]] • [[Departmani Benina]] |group2 = Otoci<br>Poluotoci |list2 = [[Iwo Jima]] • [[Ilha da Queimada Grande]] • [[Isla de la Juventud]] • [[Kermadecovi otoci]] • [[Los Roques (arhipelag)]] • [[Margaritin otok]] • [[Koh Kong (otok)|Koh Kong]] • [[Baia dos Tigres]] • [[Tigrov otok]] • [[Labuđi otoci]] • [[Viti Levu]] • [[Vanua Levu]] • [[Ceva-I-Ra]] • [[Koro (otok)|Koro]] • [[Kadavu]] • [[Taveuni]] • [[Rotuma]] • [[Uea]] • [[Bau (otok)|Bau]] • [[Naissaar]] • [[Pulau Ujong]] • [[Pedra Branca (Singapur)]] |group3 = Hidrologija |list3 = [[Arenal]] • [[Crvena Volta (rijeka)|Crvena Volta]] • [[Jezero Bosumtwi|Bosumtwi]] • [[Cascade de Gavarnie]] • [[Parnaíba (rijeka)|Parnaíba]] • [[Taedong]] • [[Korejski zaljev]] • [[Istočnokorejski zaljev]] • [[Tumen (rijeka)|Tumen]] • [[Rajsko jezero]] • [[Laguna de Leche]] • [[Zaljev Guantánamo]] • [[Cookov prolaz]] • [[Slapovi Calandula]] • [[Waikato (rijeka)|Waikato]] • [[Rotorua (jezero)|Rotorua]] • [[Tonlé Sap]] • [[Kwanza]] • [[Cunene]] • [[Lucala]] • [[Sangkae]] • [[Río Coco]] • [[Honduraški zaljev]] • [[Aguán]] • [[Ouémé (rijeka)|Ouémé]] • [[Oti (rijeka)|Oti]] • [[Beninski zaljev]] • [[Couffo (rijeka)|Couffo]] • [[Zou (rijeka)|Zou]] • [[Rewa (rijeka)|Rewa]] • [[Sigatoka (rijeka)|Sigatoka]] • [[Bligh Water]] • [[Valaste (vodopad)]] |group4 = Geologija |list4 = [[Mount Afadjato]] • [[Irazú]] • [[Pico da Neblina]] • [[Sierra Maestra]] • [[Serra da Chela]] • [[Mount Earnslaw]] • [[Južne Alpe]] • [[Pico Bolívar]] • [[Pico Humboldt]] • [[Pico Bonpland]] • [[Roraima (tepui)|Roraima]] • [[Kukenán (tepui)|Kukenán]] • [[Phnom Aural]] • [[Kardamonske planine]] • [[Slonovske planine]] • [[Phnom Kulen]] • [[Morro do Moco]] • [[Cerro Las Minas]] • [[Atakora (planinski lanac)|Atakora]] • [[Mont Sokbaro]] • [[Mont Agou]] • [[Mount Tomanivi]] • [[Van Asch Van Wijck (planinski lanac)]] |group5 = Ostalo |list5 = [[Park Ueno]] • ''[[Outback]]'' • [[Skijalište Masikryong]] • [[Pjongjanško vrijeme]] • [[Močvara Zapata]] • [[Park Johna Lennona]] • ''[[Lluvia de peces]]'' • [[Koraljna obala (Fidži)]] • [[Vanalinn]] • [[Singapurska luka]] }} }} |below= }} ===Znanstvenici=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz znanstvenike |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Fizičari |group1style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list1= [[Antoine Henri Becquerel]] • [[Heinrich Rudolf Hertz]] • [[Carl Hellmuth Hertz]] • [[Gustav Ludwig Hertz]] • [[Michael Faraday]] • [[Wilhelm Conrad Röntgen]] • [[Gerardus 't Hooft]] • [[Max Born]] • [[Edward Teller]] • [[Charles-Augustin de Coulomb]] • [[Joseph Henry]] • [[Wilhelm Eduard Weber]] • [[Lise Meitner]] • [[Gustav Robert Kirchhoff]] • [[Igor Kurčatov]] • [[Evangelista Torricelli]] • [[Erwin Schrödinger]] • [[Albert Einstein]] • [[Louis de Broglie]] • [[Wolfgang Pauli]] • [[Jean Baptiste Perrin]] • [[Arthur Holly Compton]] • [[Owen Willans Richardson]] • [[Čandrasekara Venkata Raman]] • [[Charles Thomson Rees Wilson]] • [[Carl David Anderson]] • [[George Paget Thomson]] • [[Victor Franz Hess]] • [[Isidor Isaac Rabi]] • [[Clinton Joseph Davisson]] • [[Aleksandar Prohorov]] • [[Henri Poincaré]] • [[Hideki Yukawa]] • [[Shin'ichirō Tomonaga]] • [[Joshio Nishina]] • [[William Lawrence Bragg]] • [[Brian Schmidt]] • [[William Henry Bragg]] • [[Mark Oliphant]] • [[Jean d'Alembert]] • [[Abdus Salam]] |group2 = Kemičari |group2style = text-align:center; color:#800080; background:#C9A0DC; border:1px solid #800080; |list2= [[Dmitrij Mendeljejev]] • [[Pierre Curie]] • [[Henry Cavendish]] • [[William Ramsay]] • [[Francis William Aston]] • [[Adolf von Baeyer]] • [[Eduard Buchner]] • [[Jacobus Henricus van 't Hoff]] • [[Henri Moissan]] • [[John Warcup Cornforth]] • [[Alan MacDiarmid]] • [[Glenn T. Seaborg]] |group3 = Liječnici |group3style = text-align:center; color:#01796F; background: #50C878; border:1px solid #01796F; |list3= [[Alexander Fleming]] • [[Hakaru Hashimoto]] • [[Tomisaku Kawasaki]] • [[Mikito Takajasu]] • [[Hidejo Noguchi]] • [[Kitasato Shibasaburō]] • [[Howard Florey]] • [[Robin Warren]] • [[Barry J. Marshall]] • [[Elizabeth Blackburn]] • [[Peter C. Doherty]] • [[Frank Macfarlane Burnet]] • [[John Carew Eccles]] • [[Dominique-Jean Larrey]] • [[Carlos Chagas]] • [[Sergej Korsakov]] • [[Arístides Agramonte]] • [[Carlos Finlay]] • [[John Marshall Macdonald]] • [[Baruj Benacerraf]] • [[Jacinto Convit]] • [[Salvador Moncada]] • [[Friedrich Robert Faehlmann]] • [[Jean Itard]] • [[Georges Mathé]] |group4 = Izumitelji |group4style = text-align:center; color:#B8860B; background:#DAA520; border:1px solid #B8860B; |list4= [[Ferdinand Porsche]] • [[André Citroën]] • [[Gottlieb Daimler]] • [[Eli Whitney]] • [[Humberto Fernández-Morán]] |group5 = Geografi |group5style = text-align:center; color:#964B00; background:#E1A95F; border:1px solid #964B00; |list5= [[Vladimir Tagancev]] |below= }} ==Društvene znanosti== ===Općenito=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Povijest Europe]] (nedovršeno) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = pre-XX vijek. |list1 = [[Banket kestenja]] • [[Osmanski interegnum]] • [[Šogunat Tokugawa]] • [[Kultura Diquis]] • [[Zlatna Obala (danska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (portugalska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (švedska kolonija)]] • [[Zlatna Obala (nizozemska kolonija)]] • [[Bushrangeri]] • [[Plesna epidemija iz 1518.]] • [[Edikt iz Nantesa]] • [[Edikt iz Fontainebleaua]] • [[Kolonijalni Brazil]] • [[Generalna kapetanija Kuba]] • [[Guvernorat Kuba]] • [[Loango-Angola]] • [[Provincija Venezuela]] • ''[[Klein-Venedig]]'' • [[Funan]] • [[Mračno doba (Kambodža)]] • [[Longvek]] • [[Generalna kapetanija Gvatemala]] • [[Podzemni grad Agongointo-Zoungoudo]] • [[Obala robova]] • [[Kraljevstvo Dahomej]] • [[Carstvo Oyo]] • [[Kralj Dahomeja]] • [[Dahomejski godišnji običaji]] • [[Društvo za Surinam]] • [[Invazija Surinama (1667)|Invazija Surinama]] • [[Napad na Fort Zeelandiju (1667)|Napad na Fort Zeelandiju]] • [[Kraljevina Singapura]] • ''[[Malajski anali]]'' • [[Temasek]] • [[Grčko herojsko doba]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = XVIII. vijek |list1 = [[Savjet drevnih]] • [[Prva Francuska Republika]] • [[Konzulat (Francuska)]] • [[Direktorij (Francuska)]] • [[Komitet javnog spasa]] • [[Jakobinska diktatura]] • [[Termidorska reakcija]] • [[Puč 18. brumairea]] • [[Žirondinci]] • [[Septembarski masakri]] • [[Bijeg u Varennes]] • [[Žirondinski ustavni projekt]] • [[Kraljevstvo Francuska (1791-1792)]] • [[Prva industrijska revolucija]] • [[Vicekraljevstvo Nova Granada]] • [[Generalna kapetanija Venezuela]] • ''[[Kambodžanske kraljevske kronike]]'' |group2 = XIX. vijek |list2 = [[Posvećenje Napoleona I]] • [[Kraljevina Holandija]] • [[Kraljevina Vestfalija]] • [[Burbonska restauracija]] • [[Druga industrijska revolucija]] • [[Monroeova doktrina]] • [[Zlatna Obala (britanska kolonija)]] • [[Pobuna u Eureki]] • [[Julska Monarhija]] • [[Francuska revolucija 1848.]] • [[Druga Francuska Republika]] • [[Dani lipnja]] • [[Predsjednički izbori u Francuskoj 1848.]] • [[Francuski ustavni referendum 1851.]] • [[Referendum o Drugom Francuskom Carstvu 1852.]] • [[Pariški sporazum (1856)]] • [[Pariški kongres (1856)]] • [[Orsinijev atentat]] • [[Bitka kod Sedana (1870)]] • [[Treća Francuska Republika]] • [[Suđenje tridesetorici]] • [[Kriza 16. svibnja 1877.]] • [[Panamski skandali]] • [[Tonkinska afera]] • [[Protektorat Annam]] • [[Kočinkina]] • [[Zastupnički dom (Francuska)]] • [[Predstavnički dom (Francuska)]] • [[Incident u Fashodi]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1891.]] • [[Ujedinjeno Kraljevstvo Portugala, Brazila i Algarva]] • [[Kraljevina Brazil]] • [[Nezavisnost Brazila]] • [[Brazilsko Carstvo]] • [[Brazilski rat za nezavisnost]] • [[Prva Brazilska Republika]] • [[Desetogodišnji rat]] • [[Mali rat (Kuba)]] • [[Kubanski rat za nezavisnost]] • [[Američka vojna uprava na Kubi]] • [[Tellerov amandman]] • [[Pariški sporazum (1898)]] • [[Novi Zeland (kolonija)]] • [[Ratovi mušketa]] • [[Novozelandski ratovi]] • [[Sewellovo ministarstvo (1856.)]] • [[Vrhovna hunta]] • [[Prva Venezuelanska Republika]] • [[Venezuelanski rat za nezavisnost]] ([[Bitka na jezeru Maracaibo]]) • [[Druga Venezuelanska Republika]] • [[Manifest iz Cartagene]] • [[Divna kampanja]] • [[Dekret o ratu do smrti]] • [[Treća Venezuelanska Republika]] • [[Kongres u Angosturi]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Velika Kolumbija]] • [[Država Venezuela]] • [[Savezni rat]] • [[Sjedinjene Države Venezuele]] • [[Venezuelanska kriza (1895)]] • [[Francuski protektorat u Kambodži]] • [[Tonkin (francuski protektorat)]] • [[Comayagua (provincija)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1827.]] • [[Prvi francusko-dahomejski rat]] • [[Drugi francusko-dahomejski rat]] • [[Francuski Dahomej]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska Zapadna Afrika]] • [[Kraljevstvo Fidži]] • [[Fidži (kolonija)]] • ''[[Ärkamisaeg]]'' • [[Singapurski sporazum 1819.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Tjesnačka naselja]] • [[Anglo-nizozemski sporazum (1824)]] |group3 = XX. vijek<br>(do 1914.) |list3 = [[Plattov amandman]] • [[Republika Kuba (1902–1959)]] • [[Pacifikacija Kube]] • [[Novi Zeland (dominion)]] • [[Venezuelanska kriza (1902–1903)]] • [[Nizozemsko-venezuelanski rat]] }} |group2 = Prvi svjetski rat<br>(1914. - 1918.) |list2 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Prvi svjetski rat]] • [[Središnje sile]] |group2 = Bitke |list2 = [[Bitka kod Tannenberga (1914.)|Bitka kod Tannenberga]] • [[Cerska bitka]] • [[Kolubarska bitka]] • [[Ofenziva od 100 dana]] • [[Druga bitka na Marni]] • [[Ofenziva Meuse-Argonne]] • [[Bitka na granicama]] • [[Nivelleova ofenziva]] • [[Bitka kod grebena Vimy]] |group3 = Ostalo |list3 = [[Sarajevski atentat]] • [[Oktobarska revolucija]] • [[Mir u Brest-Litovsku]] • [[Ruska revolucija (1917.)|Ruska revolucija 1917.]] • [[Britanski Togoland]] • ''[[Entente Cordiale]]'' • [[Francusko-ruska alijansa]] • [[Anglo-ruska antanta]] • [[Sovjetska Republika Naissaar]] • [[Manifest narodā Estonije]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Prvom svjetskom ratu]] • [[Singapurska pobuna 1915.]] }} |group3 = Međuratno razdoblje<br>(1918. - 1939.) |list3 = [[Pariška mirovna konferencija 1919.]] • [[Münchenski sporazum]] • [[Abdikacijska kriza]] • [[Ugovori iz Locarna]] • [[Briand-Cerettijev sporazum]] • [[Briand-Kelloggov pakt]] • [[Kriza 6. veljače 1934.]] • [[Predsjednički izbori u Brazilu 1930.]] • [[Brazilska revolucija 1930.]] • [[Privremena vojna junta (1930)]] • [[Vargasova era]] • [[Pentarhija iz 1933.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonski rat za nezavisnost]] • [[Estonska radnička komuna]] • [[Rusko-estonski sporazum iz Tartua]] • [[Vaps (pokret)]] • [[Pokušaj državnog udara u Estoniji 1924.]] • [[Suđenje 149-orki]] • [[Baltička antanta]] • [[Doba šutnje]] |group4 = Drugi svjetski rat<br>(1939. - 1945.) |list4 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |group1 = Općenito |list1 = [[Drugi svjetski rat]] • [[Uzroci Drugog svjetskog rata]] • [[Saveznici]] • [[Sile Osovine]] • [[Posljedice Drugog svjetskog rata]] |group2 = Bitke |list2 = [[Operacija Bagration]] • [[Bitka za Francusku]] • [[Bitka kod La Plate]] • [[Saveznička invazija Sicilije]] • [[Operacija Anton|Operacija ''Anton'']] • [[Operacija Dragoon|Operacija ''Dragoon'']] • [[Praški ustanak]] • [[Ljetni rat]] • [[Bitka za Singapur]] • [[Operacija Jaywick|Operacija ''Jaywick'']] • [[Bombardiranje Singapura (1944–1945)]] • [[Bombardiranje Singapura (1941)]] • [[Operacija Tiderace|Operacija ''Tiderace'']] • [[Operacija Struggle|Operacija ''Struggle'']] |group3 = Ostalo |list3 = [[Schindlerovi židovi]] • [[Hitlerov pozdrav]] • [[Operacija Valkira]] • [[Vichyevska Francuska]] • [[Republika Slovačka (1939. - 1945.)]] • [[Riomski proces]] • [[Glasovanje o delegaciji punih ustavnih ovlasti Philippeu Pétainu]] • [[Njemačka vojna uprava u Belgiji i sjevernoj Francuskoj]] • [[Njemačka vojna uprava u okupiranoj Francuskoj]] • ''[[Militärverwaltung]]'' • [[Slobodna Francuska]] • [[Apel 18. juna]] • [[Privremena vlada Francuske Republike]] • [[Čehoslovačka vlada u egzilu]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Benešovi dekreti]] • [[Japanska okupacija Kambodže]] • [[Njemačka okupacija Estonije u Drugom svjetskom ratu]] • ''[[Generalbezirk Estland]]'' • [[Estonska samouprava]] • [[Reichskommissariat Ostland|''Reichskommissariat'' Ostland]] • [[Bijeg podmornice Orzeł|Bijeg podmornice ''Orzeł'']] • [[Shōnan-tō]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Sook Ching]] • [[Sōjūsetsu incident]] • [[Operacija Gustavus|Operacija ''Gustavus'']] • [[Operacija Zipper|Operacija ''Zipper'']] • [[Britanska vojna uprava (Malaja)]] }} |group5 = Hladni rat<br>(1945. - 1991.) |list5 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hladni rat]] • [[Elizejski ugovor]] • [[Nixonov posjet Kini 1972.]] • [[Angolski građanski rat]] • [[Trumanova doktrina]] • [[Socijalistička Republika Rumunjska]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Demokratska Kampućija]] • [[Zapadna Njemačka]] • [[Kostarikanski građanski rat]] • [[Gana (krunska zemlja)]] • [[Neredi u Accri 1948.]] • [[Velika šestorica (Gana)]] • [[Politika bijele Australije]] • [[Ustavna kriza u Australiji 1975.]] • [[Četvrta Francuska Republika]] • [[Peta Francuska Republika]] • [[Maj 1968]] • [[Druga Brazilska Republika]] • [[Državni udar u Brazilu 1964.]] • [[Vojna diktatura u Brazilu]] • [[Brazilska vojna hunta (1969)]] • [[Narodna Republika Koreja]] • [[Sovjetska civilna uprava]] • [[Privremeni narodni komitet za Sjevernu Koreju]] • [[Korejska demilitarizirana zona]] • [[Bitka za Incheon]] • [[Operacija Pokpoong]] • [[Podjela Koreje]] • [[Korejski sporazum o primirju]] • [[Bombaški napad u Rangoonu]] • [[Ubojstva sjekirom u P'anmunjŏmu]] • [[Kasarne Moncada]] • [[Operacija Mongoose]] • [[Operacija Northwoods]] • [[Cubana de Aviación let 455]] • [[Narodna Republika Angola]] • [[Demokratska Narodna Republika Angola]] • [[Republika Cabinda]] • [[Angolski rat za nezavisnost]] • [[Alvorski sporazum]] • [[Češka i Slovačka Federativna Republika]] • [[ANZUS]] • [[Paktomanija]] • ''[[El Trienio Adeco]]'' • [[Četvrta Venezuelanska Republika]] • [[Pakt iz Puntofija]] • [[Državni udar u Venezueli 1958.]] • [[Državni udar u Venezueli 1945.]] • [[Francuska unija]] • [[Francuska zajednica]] • [[Kraljevina Kambodža (1953–1970)]] • [[Bangkoška zavjera]] • [[Operacija Menu]] • [[Operacija Freedom Deal]] • [[Državni udar u Kambodži 1970.]] • [[Kmerska Republika]] • [[Predsjednički izbori u Kambodži 1972.]] • [[Predstavnička skupština kampućijskog naroda]] • [[Santebal]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Kambodžanski genocid]] ([[Kambodžanska polja smrti]] • [[Drvo smrti]] • [[Choeung Ek]] • [[Masakr u Ba Chúcu]]) • [[Narodna Republika Kampućija]] • [[Plan K5]] • [[Država Kambodža]] • [[Kambodžansko-vijetnamski rat]] • [[Koalicijska vlada Demokratske Kampućije]] • [[Pariški mirovni sporazum (1991)]] • [[Državni udar u Hondurasu 1963.]] • [[Državni udar u Hondurasu 1975.]] • [[Honduraška vojna hunta (1956–1957)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Fudbalski rat]] • [[Sahelsko-beninska unija]] • [[Republika Dahomej]] • [[Državni udar u Dahomeju 1963.]] • [[Predsjedničko vijeće (Dahomej)]] • [[Predsjednički izbori u Dahomeju 1970.]] • [[Državni udar u Dahomeju 1972.]] • [[Narodna Republika Benin]] • [[Pokušaj državnog udara u Beninu 1977.]] • [[Fidži (dominion)]] • [[Državni udari na Fidžiju 1987.]] • [[Operacija Morris Dance]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Estonska vlada u egzilu]] • [[Deklaracija suvereniteta Estonske SSR]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Raspjevana revolucija]] • [[Fosforitni rat]] • [[Pismo četrdesetorice]] • [[Surinam (Kraljevina Nizozemska)]] • [[Državni udar u Surinamu 1980.]] • [[Nacionalni vojni savjet (Surinam)]] • [[Decembarska ubojstva]] • [[Surinamski unutrašnji rat]] • [[Masakr u Moiwani]] • [[Državni udar u Surinamu 1990.]] • [[Singapur (kolonija)]] • [[Singapur (savezna država)]] • [[Malezijski sporazum]] • [[Sporazum o nezavisnosti Singapura (1965)]] • [[Proglašenje Singapura]] • [[Referendum o integraciji Singapura 1962.]] |group6 = 1990-e<br>XXI. vijek |list6 = [[Crno proljeće (Kuba)]] • [[Opći izbori u Angoli 1992.]] • [[Masakr na Noć vještica]] • [[Pokušaji državnih udara u Venezuel 1992.]] • [[Bolivarska revolucija]] • [[Pokušaj državnog udara u Venezueli 2002.]] • [[Prijelazna uprava Ujedinjenih nacija u Kambodži|UNTAC]] • [[Privremena vlada nacionalnog jedinstva i nacionalnog spasa Kambodže]] • [[Ustavna kriza u Hondurasu 2009.]] • [[Državni udar u Hondurasu 2009.]] • [[UTAGE let 141]] • [[Državni udar na Fidžiju 2000.]] • [[Državni udar na Fidžiju 2006.]] • [[Prosvjedi u Surinamu 1999.]] }} |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= [[Scotland Yard]] • [[Old Bailey]] • ''[[Volksgerichtshof]]'' • [[Vrhovni sud Kostarike]] • [[Vrhovni sud Gane]] • [[Ustav Australije]] • [[Ustav Gane]] • [[Ustav Francuske (1791)]] • [[Ustav Francuske (1793)]] • [[Ustav Francuske (1795)]] • [[Ustav Francuske (1799)]] • [[Ustav Francuske (1802)]] • [[Ustav Francuske (1804)]] • [[Povelja iz 1814.]] • [[Dopunski akt ustavima Prvog Carstva]] • [[Povelja iz 1830.]] • [[Ustav Francuske (1848)]] • [[Ustav Francuske (1852)]] • [[Francuski ustavni zakoni (1875)]] • [[Ferryjevi zakoni]] • [[Francuski ustavni zakon (1940)]] • [[Francuski ustavni zakon (1945)]] • [[Ustav Francuske (1946)]] • [[Ustav Francuske]] • [[Ustav Brazila]] • [[Ustav Sjeverne Koreje]] • [[Ustav Kube]] • [[Bustamanteov kodeks]] • [[Ustav Angole]] • [[Ustavni sud (Češka)]] • [[Macdonaldova trijada]] • [[Vrhovni sud Novog Zelanda]] • [[Ustav Novog Zelanda]] • [[Panoptikon]] • [[Deklaracija nezavisnosti Novog Zelanda]] • [[Sporazum iz Waitangija]] • [[Vrhovni sud pravde (Venezuela)]] • [[Ustav Venezuele]] • [[Deklaracija nezavisnosti (Venezuela)]] • [[Ustav Kambodže]] • [[Kambodžanski tribunal]] • [[Ustav Hondurasa]] • [[Vrhovni sud pravde (Honduras)]] • [[Ustav Benina]] • [[Kvazisud]] • ''[[modus operandi]]'' • [[Ustav Fidžija]] • [[Zakon o pomirbi, toleranciji i jedinstvu]] • [[Ustav Estonije]] • [[Ustav Surinama]] • [[Vrhovni sud Singapura]] • [[Ustav Paname]] • [[Vrhovni sud pravde (Panama)]] |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Općenito |list1 = [[Nacizam]] • ''[[Révolution nationale]]'' • [[Koronelizam]] • ''[[Juche]]'' • ''[[Songun]]'' • ''[[Songbun]]'' • [[Neutralna država]] • [[Čavizam]] • [[Nulta godina (Kambodža)|Nulta godina]] • ''[[Françafrique]]'' • ''[[Corregimiento]]'' • ''[[Comarca]]'' |group2 = Posebno |list2 = [[Popis njemačkih ministara obrane]] • [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva]] • [[Hitlerov kabinet]] • [[Premijer Japana]] • ''[[Kokkai]]'' • [[Nacionalna stranka oslobođenja (Kostarika)|PLN]] • [[Stranka građanske akcije|PAC]] • [[Libertarijanski pokret|ML]] • [[Predsjednik Kostarike]] • [[Zakonodavna skupština (Kostarika)]] • [[Predsjednik Gane]] • [[Premijer Gane]] • [[Stranka narodne konvencije|CPP]] • [[Parlament Gane]] • [[Državni savjet (Gana)]] • [[Premijer Australije]] • [[Parlament Australije]] • [[Generalni guverner Australije]] • [[Premijer Francuske]] • [[Predsjednik Francuske]] • [[Francuski parlament]] • [[Senat (Francuska)]] • [[Narodna skupština (Francuska)]] • [[Kongres Francuskog parlamenta]] • [[Predsjednik Brazila]] • ''[[Congresso Nacional]]'' • ''[[Senado Federal]]'' • ''[[Câmara dos Deputados]]'' • [[Premijer Brazila]] • [[Vječni predsjednik republike]] • [[Vrhovna narodna skupština]] • [[Premijer Sjeverne Koreje]] • [[Administrativna podjela Sjeverne Koreje]] • [[Spisak vrhovnih vođa Sjeverne Koreje]] • [[Spisak državnih poglavara Sjeverne Koreje]] • ''[[Ch'ŏndogyo Ch'ŏngudang]]'' • [[Predsjednik Kube]] • [[Premijer Kube]] • [[Nacionalna skupština narodne sile]] • [[Predsjednik Angole]] • [[Potpredsjednik Angole]] • [[Premijer Angole]] • [[Narodna skupština (Angola)]] • [[Generalni guverner Novog Zelanda]] • [[Premijer Novog Zelanda]] • [[Parlament Novog Zelanda]] • [[Predstavnički dom (Novi Zeland)]] • [[Zakonodavno vijeće (Novi Zeland)]] • [[Laburistička stranka Novog Zelanda]] • [[Zelena stranka Aotearoe Novog Zelanda]] • [[Prvo Novi Zeland]] • [[Kolonijalni tajnik Novog Zelanda]] • [[Predsjednik Venezuele]] • [[Narodna skupština (Venezuela)]] • [[Demokratska akcija (Venezuela)]] • [[Parlament Kambodže]] • [[Senat (Kambodža)]] • [[Narodna skupština (Kambodža)]] • [[Kralj Kambodže]] • [[Premijer Kambodže]] • [[Liberalna stranka (Kambodža)]] • [[Demokratska stranka (Kambodža)]] • [[Sangkum]] • [[Komunistička partija Kampućije]] • [[Nacionalni kongres (Honduras)]] • [[Predsjednik Hondurasa]] • [[Narodna skupština (Benin)]] • [[Predsjednik Benina]] • [[Premijer Benina]] • [[Conseil de l'Entente]] • [[Partija narodne revolucije Benina]] • [[Predsjednik Fidžija]] • [[Premijer Fidžija]] • [[Parlament Fidžija]] • [[Senat (Fidži)]] • [[Predstavnički dom (Fidži)]] • [[Veliko vijeće poglavica]] • [[Guverner Fidžija]] • [[Generalni guverner Fidžija]] • [[Administrativna podjela Fidžija]] • [[Premijer Kraljevstva Fidži]] • [[Ratu]] • [[Glavni ministar Fidžija]] • [[Zakonodavno vijeće (Fidži)]] • ''[[Riigikogu]]'' • [[Premijer Estonije]] • ''[[Riigihoidja]]'' • [[Komunistička partija Estonije]] • [[Predsjednik Surinama]] • [[Potpredsjednik Surinama]] • [[Premijer Surinama]] • [[Narodna skupština (Surinam)]] • [[Generalni guverner Surinama]] • [[Parlament Singapura]] • [[Predsjednik Singapura]] • [[Premijer Singapura]] • [[Stranka narodne akcije]] • [[Singapurska samouprava]] • [[Guverner Singapura]] • [[Yang di-Pertuan Negara]] • [[Zakonodavno vijeće (Singapur)]] • [[Zakonodavna skupština (Singapur)]] • [[Glavni ministar Singapura]] • [[Narodna skupština (Panama)]] • [[Narodna skupština predstavnika corregimienta|Narodna skupština predstavnika ''corregimienta'']] • [[Predsjednik Paname]] • [[Corregimiento (Panama)|''Corregimiento'' (Panama)]] }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= [[Regia Marina]] • [[Royal Navy]] • [[Vojska Kostarike]] • ''[[Maréchal de France]]'' • ''[[École spéciale militaire de Saint-Cyr]]'' • [[Korejska narodna armija]] • [[USS Pueblo (AGER-2)]] • ''[[Movimiento 26 de Julio]]'' • [[Oružane snage Angole]] • [[Kubanske revolucionarne oružane snage]] • ''[[Generalissimus]]'' • [[Khmer Issarak]] • [[Dahomejske Amazonke]] • [[Oružane snage Republike Fidži]] • ''[[Junglecommando]]'' • [[Singapurska strategija]] • ''[[Kenpei]]'' |group5 = Lingvistika |group5style = text-align:center; color:black; background: white; border:1px solid black; |list5 = [[Joruba jezik]] • [[Fon jezik]] • [[Fidžijski jezik]] • [[Fidžijski hindski jezik]] • [[Rotumanski jezik]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[Kultura Sovjetskoga Saveza]] • [[Centar za obiteljske evidencije]] • [[Stair House]] • [[David Livingstone Centre]] • [[Psihijatrijska bolnica Broadmoor]] • [[The Blind Beggar]] • [[Oni (folklor)]] • ''[[Hanami]]'' • [[Tri mudra majmuna]] • ''[[The Strand Magazine]]'' • [[221B Baker Street]] • [[Museo Nacional de Costa Rica]] • [[Mekatelyu]] • [[Nacionalni park Tortuguero]] • [[Nacionalni park Poás]] • [[Waakye]] • [[Ganci]] • [[Sveučilište u Adelaideu]] • [[Sveučilište u Melbourneu]] • [[Marianne]] • [[Čudovište iz Rajskog jezera]] • ''[[Rodong Sinmun]]'' • [[Korejska centralna novinska agencija]] • [[Festival Arirang]] • [[Vargaška tragedija]] • [[Kambodžanski riel]] • [[Novi ljudi]] • [[Nacionalni autonomni univerzitet Hondurasa]] • [[Naša Gospa od Suyape]] • [[Zapadnoafrički CFA franak]] • [[Srednjoafrički CFA franak]] • [[Chupa Chups]] • [[Univerzitet na Fidžiju]] • [[Fidžijski dolar]] • [[Nacionalni park Sigatoka Sand Dunes]] • ''[[Cibi]]'' • [[Estonska marka]] • ''[[Postimees]]'' • [[Zastava Estonske Sovjetske Socijalističke Republike]] • [[Surinamski dolar]] • [[Surinamski gulden]] • [[Planska područja u Singapuru]] • [[Regije Singapura]] • [[Japanski okupacijski dolar]] • [[Panamska balboa]] • ''[[Shinjū]]'' |below= }} ===Biografije=== {{Navbox generic |titlestyle = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Doprinosi vezani uz društvene znanosti |groupstyle = text-align:center; color:red; border:1px solid silver; |abovestyle=text-align:center; color:#702963;background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |belowstyle= text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |groupstyle = text-align:center; color:#702963; background:#DF73FF; border:1px solid #702963; |above= |group1 = Povijest |group1style = text-align:center; color:#800000; background:#C19A6B; border:1px solid #800000; |list1= [[Slavko Goldstein]] |group2 = Pravo<br>Kriminologija |group2style = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:black; background:silver; border:1px solid black; |group1 = Pravo |list1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Roland Freisler]] • [[Clarence Darrow]] • [[Moisés Vieites]] • [[Antonio Sánchez de Bustamante y Sirvén]] |group2 = Kriminologija |list2 = [[Vlado Černozemski]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Braća Kray]] • [[George Cornell]] • [[Jack McVitie]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Leopold i Loeb]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Jack Trbosjek]] ([[:Kategorija:Jack Trbosjek|kategorija /uz izuzetke/]]) • [[Igor Guzenko]] • [[Issei Sagawa]] • [[Charles Augustus Howell]] • [[Charlotte Corday]] • [[Charles-Henri Sanson]] • [[Felice Orsini]] • [[Sante Geronimo Caserio]] • [[Leonard Read]] • [[Sogomon Tejlirjan]] }} |group3 = Politika |group3style = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = Amerike |list1 = {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1 =[[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Harry S. Truman]] • [[William H. Seward]] • [[William Jennings Bryan]] • [[Harvey Milk]] • [[Dan White]] • [[George Moscone]] • [[Frank B. Kellogg]] • [[Fiorello H. La Guardia]] |group2 = {{flagicon|KAN}} Kanada |list2= [[Lester B. Pearson]] • [[Pierre Trudeau]] |group3 = {{flagicon|Kostarika}} Kostarika |list3= [[Juan Mora Fernández]] • [[José María Castro Madriz]] • [[Federico Tinoco Granados]] • [[Otilio Ulate Blanco]] • [[José Figueres Ferrer]] • [[Rafael Ángel Calderón Guardia]] • [[Laura Chinchilla]] • [[Óscar Arias]] |group4 = {{flagicon|Brazil}} Brazil |list4= [[Deodoro da Fonseca]] • [[Pedro I od Brazila]] • [[Pedro II od Brazila]] • [[Arthur Bernardes]] • [[Venceslau Brás]] • [[Washington Luís]] • [[Júlio Prestes]] • [[Getúlio Vargas]] • [[Plínio Salgado]] • [[João Goulart]] • [[Humberto Castelo Branco]] • [[Artur da Costa e Silva]] • [[Ernesto Geisel]] |group5 = {{flagicon|Kuba}} Kuba |list5= [[Carlos Saladrigas Zayas]] • [[Ramón Zaydín]] • [[Anselmo Alliegro y Milá]] • [[Félix Lancís Sánchez]] • [[Tomás Estrada Palma]] • [[Ramón Grau]] • [[Gerardo Machado]] • [[Camilo Cienfuegos]] |group6 = {{flagicon|Venezuela}} Venezuela |list6= [[José Antonio Páez]] • [[Cristóbal Mendoza]] • [[Francisco de Miranda]] • [[Rómulo Gallegos]] • [[Rafael Urdaneta]] • [[Juan Vicente Gómez]] • [[Cipriano Castro]] • [[Rafael Caldera]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Rómulo Betancourt]] |group7 = {{flagicon|HON}} Honduras |list7= [[Juan Orlando Hernández]] • [[Dionisio de Herrera]] • [[Francisco Morazán]] • [[José Francisco Zelaya]] • [[Francisco Ferrera]] • [[Ramón Villeda Morales]] • [[Julio Lozano Díaz]] • [[Oswaldo López Arellano]] • [[Juan Alberto Melgar]] • [[Manuel Zelaya]] • [[Roberto Micheletti]] |group8 = {{flagicon|SUR}} Surinam |list8= [[Chan Santokhi]] • [[Ronnie Brunswijk]] • [[Johan Ferrier]] • [[Henck Arron]] • [[Dési Bouterse]] |group9 = {{flagicon|PAN}} Panama |list9= [[José Raúl Mulino]] }} |group2 = Europa |list2= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1={{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list1=[[Edward VIII.]] • [[George VI.]] • [[Herbert Henry Asquith]] • [[Clement Attlee]] • [[Tom Driberg]] • [[Robert Boothby, baron Boothby]] • [[Arnold Wienholt Hodson]] • [[Spencer Perceval]] • [[Stamford Raffles]] |group2 = {{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2 = [[Nikita Hruščov]] • [[Jurij Andropov]] • [[Konstantin Černjenko]] • [[Andrej Gromijko]] • [[Vjačeslav Molotov]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|RUS}} Rusija |list1 = [[Boris Jeljcin]] |group2 = {{flagicon|GRU}} Gruzija |list2 = [[Eduard Ševarnadze]] |group3 = {{flagicon|EST}} Estonija |list3 = [[Jaan Anvelt]] • [[Karl Kark]] • [[Konstantin Päts]] • [[Jaan Tõnisson]] • [[Kaarel Eenpalu]] • [[Jüri Uluots]] • [[Hjalmar Mäe]] • [[Johannes Vares]] • [[Jüri Ratas]] • [[Alar Karis]] • [[Johannes Käbin]] • [[Edgar Savisaar]] }} |group3 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list3 = [[Charles de Gaulle]] • [[Philippe de Gaulle]] • [[Pierre Laval]] • [[Adolphe Thiers]] • [[Louis Barthou]] • [[Jean Monnet]] • [[Philippe d'Orléans, grof od Pariza|Philippe d'Orléans]] • [[Emmanuel Joseph Sieyès]] • [[Roger Ducos]] • [[Jean-Paul Marat]] • [[Louis Antoine de Saint-Just]] • [[Camille Desmoulins]] • [[Joséphine de Beauharnais]] • [[Joseph Fouché]] • [[Lucien Bonaparte]] • [[Élisa Bonaparte]] • [[Louis Bonaparte]] • [[Napoléon Louis Bonaparte]] • [[Jérôme Bonaparte]] • [[François Guizot]] • [[Lazare Carnot]] • [[Louis-Mathieu Molé]] • [[Victor de Broglie (1785–1870)|Victor de Broglie]] • [[Louis Blanc]] • [[Alexis de Tocqueville]] • [[Louis Eugène Cavaignac]] • [[Eugénie de Montijo]] • [[Napoléon Eugène Louis Bonaparte]] • [[Louis Jules Trochu]] • [[Patrice de Mac Mahon]] • [[Louis Auguste Blanqui]] • [[Léon Gambetta]] • [[Marie François Sadi Carnot]] • [[Jules Grévy]] • [[Albert de Broglie]] • [[Jules Armand Dufaure]] • [[William Henry Waddington]] • [[Jules Ferry]] • [[Jean Casimir-Perier]] • [[Charles Dupuy]] • [[Félix Faure]] • [[Émile Loubet]] • [[Raymond Poincaré]] • [[Aristide Briand]] • [[Paul Deschanel]] • [[Alexandre Millerand]] • [[Gaston Doumergue]] • [[Paul Doumer]] • [[Édouard Herriot]] • [[Pierre-Étienne Flandin]] • [[André Tardieu]] • [[Édouard Daladier]] • [[Albert Lebrun]] • [[André Maginot]] • [[Léon Blum]] • [[Vincent Auriol]] • [[René Coty]] • [[Alain Poher]] • [[Valéry Giscard d'Estaing]] |group4 = {{flagicon|NJE}} Njemačka |list4 = [[Konrad Adenauer]] (suradnja) {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1 = |group2 = {{flagicon|NJE}} Weimarska Republika |list2 = [[Wilhelm Cuno]] • [[Gustav Stresemann]] • [[Wilhelm Marx]] • [[Joseph Wirth]] • [[Philipp Scheidemann]] • [[Gustav Bauer]] • [[Konstantin Fehrenbach]] • [[Hans Luther]] • [[Hugo Haase]] • [[Kurt von Schleicher]] |group3 = {{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list3 = [[Heinrich Himmler]] • [[Lutz Graf Schwerin von Krosigk]] • [[Martin Bormann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Joseph Goebbels]] • [[Edmund Veesenmayer]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Hermann Göring]] • [[Walther Funk]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Reinhard Heydrich]] • [[Karl-Siegmund Litzmann]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Alfred Rosenberg]] |group4 = {{flagicon|DDR}} Istočna Njemačka |list4 = [[Walter Ulbricht]] }} |group5 = {{flagicon|ITA}} Italija |list5 = [[Giovanni Giolitti]] |group6 = {{flagicon|ŠPA}} Španjolska |list6 = [[Francisco Franco]] |group7 = {{flagicon|POLJ}} Poljska |list7 = [[Wojciech Jaruzelski]] • [[Bronisław Komorowski]] |group8 = {{flagicon|ŠVE}} Švedska |list8 = [[Olof Palme]] |group9 = {{flagicon|AUT}} Austrija |list9 = [[Karl Renner]] |group10 = {{flagicon|GRČ}} Grčka |list10 = [[Ioannis Metaxas]] |group12 = {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list12 = [[Marija Terezija|Maria Theresia]] • [[Josip II., car Svetog Rimskog Carstva|Joseph II.]] • [[Leopold II., car Svetog Rimskog Carstva|Leopold II.]] • [[Karlo VI., car Svetog Rimskog Carstva|Karl VI.]] • [[Franjo I., car Svetog Rimskog Carstva|Franz I.]] • [[Franjo II., car Svetog Rimskog Carstva|Franz II.]] • [[Ferdinand I. Austrijski|Ferdinand I.]] • [[Franjo Josip I.|Franz Joseph I.]] (dopuna) • [[Aleksandar Drašković]] • [[Sofija Chotek]] • [[Marie-Louise od Austrije]] |group13 = {{flagicon|SRB}} Srbija |list13 = [[Ilija Garašanin]] • [[Milan Nedić]] • [[Aleksandar I. Karađorđević]] |group14 = {{flagicon|MAĐ}} Mađarska |list14 = [[Lajos Kossuth]] • [[Károly Khuen-Héderváry]] • [[Miklós Horthy]] |group15 = {{flagicon|FIN}} Finska |list15 = [[Jaana Pelkonen]] • [[Carl Gustaf Emil Mannerheim]] |group16 = {{flagicon|RUM}} Rumunjska |list16 = [[Ion Antonescu]] • [[Nicolae Ceauşescu]] |group17 = {{flagicon|ČEŠ}} Češka |list17 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Edvard Beneš]] }} |group3= Azija i<br>Oceanija |list3= [[Kir Mlađi]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1 = {{flagicon|JAP}} Japan |list1 = [[Hirohito]] • [[Itō Hirobumi]] • [[Hideki Tōjō]] • [[Hara Takashi]] • [[Tsuyoshi Inukai]] • [[Keisuke Okada]] • [[Fumio Gotō]] • [[Yasuo Fukuda]] • [[Eisaku Satō]] • [[Car Taishō]] • [[Minamoto no Yoritomo]] • [[Yasuhiro Nakasone]] |group2 = {{flagicon|Kina}} Kina |list2 = [[Pu Yi]] |group3 = {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list3 = [[Hồ Chí Minh]] • [[Lê Đức Thọ]] |group4 = {{flagicon|Tajvan}} Republika Kina/Tajvan |list4 = [[Sun Jat-sen]] • [[Chiang Kai-shek]] |group5 = {{flagicon|Indija}} Indija |list5 = [[Jawaharlal Nehru]] |group6 = [[File:Flag of Korea 1882.svg|22px|border]] Koreja |list6 = [[Sunjong od Koreje]] {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|Sjeverna Koreja}} Sjeverna Koreja |list1 = [[Kim Il-sung]] • [[Kim Jong-il]] • [[Kim Yŏng-nam]] • [[Kim Il (političar)|Kim Il]] |group2 = {{flagicon|Južna Koreja}} Južna Koreja |list2 = }} |group7 = {{flagicon|IZR}} Izrael |list7 = [[Menahem Begin]] |group8 = {{flagicon|Kambodža}} Kambodža |list8 = [[Norodom Sihanouk]] • [[Norodom Sihamoni]] • [[Ponhea Yat]] • [[Ang Duong]] • [[Norodom od Kambodže]] • [[Sisowath od Kambodže]] • [[Sisowath Monivong]] • [[Sơn Ngọc Thành]] • [[Penn Nouth]] • [[Nuon Chea]] • [[Ieng Sary]] • [[Pol Pot]] • [[Khieu Samphan]] • [[Kang Kek Iew]] • [[Hun Sen]] |group9 = {{flagicon|Jordan}} Jordan |list9 = [[Hussein I., kralj Jordana|Hussein I.]] |group12 = {{flagicon|AUS}} Australija |list12 = [[Edmund Barton]] • [[Ben Chifley]] • [[Harold Holt]] • [[John Curtin]] • [[Robert Menzies]] • [[Gough Whitlam]] • [[John Kerr]] • [[Malcolm Fraser]] • [[Stanley Bruce]] |group11 = {{flagicon|NZL}} Novi Zeland |list11 = [[Patsy Reddy]] • [[William Hobson]] • [[James Busby]] • [[Henry Sewell]] • [[Alfred Domett]] • [[John Ballance]] • [[Richard Seddon]] • [[Michael Joseph Savage]] • [[Peter Fraser (novozelandski političar)|Peter Fraser]] |group10 = {{flagicon|Mjanmar}} Mjanmar |list10 = [[U Thant]] |group13 = {{flagicon|FIJ}} Fidži |list13 = [[Seru Epenisa Cakobau]] • [[Kamisese Mara]] • [[Sitiveni Rabuka]] • [[Timoci Bavadra]] • [[Penaia Ganilau]] • [[Josefa Iloilo]] • [[Frank Bainimarama]] • [[Jioji Konrote]] • [[Epeli Nailatikau]] |group14 = {{flagicon|SIN}} Singapur |list14 = [[Tharman Shanmugaratnam]] • [[Lee Hsien Loong]] • [[Lawrence Wong]] • [[David Marshall (singapurski političar)|David Marshall]] • [[Lim Yew Hock]] • [[Yusof bin Ishak]] }} |group4= Afrika |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = text-align:center; color:white; background: black; border:1px solid silver; |group1= {{flagicon|EGI}} Egipat |list1= [[Gamal Abdel Nasser]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Anwar Sadat]] • [[Hosni Mubarak]] |group2= {{flagicon|ANG}} Angola |list2= [[Agostinho Neto]] • [[Lopo do Nascimento]] • [[Fernando José de França Dias Van-Dúnem]] • [[José Eduardo dos Santos]] • [[Jonas Savimbi]] • [[João Lourenço]] |group3= {{flagicon|SOM}} Somalija |list3= [[Mohamed Siad Barre]] |group4= {{flagicon|ZIM}} Zimbabve |list4= [[Robert Mugabe]] |group5={{flagicon|TOG}} Togo |list5= [[Faure Gnassingbé]] |group6={{flagicon|CIV}} Obala Bjelokosti |list6=[[Félix Houphouët-Boigny]] |group7={{flagicon|Gvineja}} Gvineja |list7= [[Ahmed Sékou Touré]] |group8={{flagicon|GAN}} Gana |list8= [[Samia Nkrumah]] • [[John Dramani Mahama]] • [[John Atta Mills]] • [[John Agyekum Kufuor]] • [[Jerry Rawlings]] • [[Hilla Limann]] • [[Fred Akuffo]] • [[Ignatius Kutu Acheampong]] • [[Edward Akufo-Addo]] • [[Nii Amaa Ollennu]] • [[Akwasi Afrifa]] • [[Joseph Arthur Ankrah]] • [[Kofi Abrefa Busia]] • [[Nana Akufo-Addo]] |group9={{flagicon|BEN}} Benin |list9= [[Gangnihessou]] • [[Dakodonou]] • [[Houegbadja]] • [[Hangbè]] • [[Agaja]] • [[Ghézo]] • [[Béhanzin]] • [[Agoli-Agbo]] • [[Toffa I]] • [[Sourou-Migan Apithy]] • [[Hubert Maga]] • [[Justin Ahomadégbé-Tomêtin]] • [[Christophe Soglo]] • [[Émile Derlin Zinsou]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Mathieu Kérékou]] • [[Thomas Boni Yayi]] • [[Patrice Talon]] }} }} |group4 = Vojna znanost |group4style = text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1= {{flagicon|SAD}} Sjedinjene Države |list1= [[Douglas MacArthur]] • [[Omar Bradley]] |group2= {{flagicon|UK}} Ujedinjeno Kraljevstvo |list2= [[Andrew Cunningham]] • [[Harold Alexander]] • [[Jean Conan Doyle]] • [[John Jellicoe]] • [[Bernard Freyberg]] • [[Ivan Lyon]] |group3= {{flagicon|FRA}} Francuska |list3= [[Philippe Pétain]] • [[Louis Franchet d'Esperey]] • [[Joseph Jacques Césaire Joffre]] • [[Ferdinand Foch]] • [[Gilbert du Motier, markiz de La Fayette]] • [[Joachim Murat]] • [[Michel Ney]] • [[Pierre-Charles Villeneuve]] • [[Georges Ernest Boulanger]] • [[Robert Nivelle]] • [[François Darlan]] • [[Henri Giraud]] • [[Maxime Weygand]] • [[Maurice Gamelin]] • [[Bob Denard]] |group4= {{flagicon|ITA}} Italija |list4= [[Alfredo Guzzoni]] • [[Angelo Iachino]] |group5= {{flagicon|POLJ}} Poljska |list5= [[Edward Rydz-Śmigły]] |group6= {{flagicon|VIJ}} Vijetnam |list6= [[Võ Nguyên Giáp]] |group7= {{flagicon|NJE}} Njemačka |list7= {{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|NJE|empire}} Njemačko Carstvo |list1= [[Alfred von Schlieffen]] • [[Erich Ludendorff]] • [[Erich von Falkenhayn]] • [[August von Mackensen]] • [[Reinhard Scheer]] • [[Franz von Hipper]] • [[Colmar Freiherr von der Goltz]] • [[Alfred von Tirpitz]] • [[Adolf von Seckendorff]] |group2={{flagicon|NJE|Nazi}} Treći Reich |list2= [[Karl Dönitz]] • [[Wilm Hosenfeld]] • [[Friedrich Paulus]] • [[Erich von Manstein]] • [[Wilhelm Keitel]] }} |group8= {{flagicon|Austro-Ugarska}} Austro-Ugarska |list8= [[Oskar Potiorek]] • [[Conrad von Hötzendorf]] • [[Alois Hitler]] |group9= {{flagicon|JAP}} Japan |list9= [[Isoroku Jamamoto]] • [[Princ Akihito Komatsu]] • [[Takamori Saigō]] |group10= {{flagicon|SRB}} Srbija |list10= [[Pavle Jurišić Šturm]] |group11= {{flagicon|RUS}} Rusija |list11={{Navbox subgroup | groupstyle =text-align:center; color:#556B2F; background:#6B8E23; border:1px solid #556B2F; |group1={{flagicon|RUS}} Rusko Carstvo |list1= [[Aleksej Brusilov]] • [[Pjotr Wrangel]] • [[Nikolaj Judenič]] |group2={{flagicon|SSSR}} Sovjetski Savez |list2= [[Georgij Žukov]] • [[Konstantin Rokosovski]] • [[Nikolaj Kuznjecov]] }} |group12= {{flagicon|SJKOR}} Sjeverna Koreja |list12= [[Nam Il]] |group13= {{flagicon|EST}} Estonija |list13 = [[Johan Laidoner]] • [[Ain-Ervin Mere]] }} |group5 = Filozofi |group5style = text-align:center; color:#6699CC; background:#73C2FB; border:1px solid #6699CC; |list5= [[Baruch de Spinoza]] • [[Émile Durkheim]] • [[Jean-François Lyotard]] • [[Jacques Derrida]] • [[Louis Althusser]] • [[José Ortega y Gasset]] • [[Jeremy Bentham]] |group6 = Ostalo |group6style = text-align:center; color:#808080; background: #DCDCDC; border:1px solid #808080; |list6= [[David Livingstone]] • [[Oskar Schindler]] • [[Emilie Schindler]] • [[Wallis Simpson]] • [[Alice Pleasance Liddell]] • [[Ottla Kafka]] • [[Sadako Sasaki]] • [[Peter Turkson]] • [[Theodosia Okoh]] • [[Joan Sutherland]] • [[Maria Letizia Ramolino]] • [[Jan Palach]] • [[Pedro Álvares Cabral]] • [[Bernhard Schwarz]] • [[Michel Wieviorka]] • [[Carlos Manuel de Céspedes]] • [[Elián González]] • [[Diogo Cão]] • [[Paulo Dias de Novais]] • [[Irene Sáez]] • [[Anthelme Mangin]] • [[Dith Pran]] • [[Sydney Schanberg]] • [[Charles Delaunay]] • [[Poe Toaster]] • [[Virginia Eliza Clemm Poe]] • [[Lempira (vođa Lenka)|Lempira]] • [[Udre Udre]] • [[Aleksandar Langfang]] • [[Bayard Rustin]] • [[Aleksandar Holiga]] • [[Sang Nila Utama]] • [[Elizabeth Choy]] • [[Lav XIV]] • [[Lim Bo-seng]] • [[Shimeko Tanabe]] • [[Hatsuyo Oyama]] • [[Michiko Tsushima]] • [[Tomie Yamazaki]] • [[Valentina Tereškova]] |below= }} ==Sport== {{Navbox generic |titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi |title= Općenito o sportu (po sportovima) |groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |belowstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[File:Football pictogram.svg|20px]] Nogomet |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Francuske|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Gane|Gana]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HON}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|Kambodža}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kambodže|Kambodža]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Poljske|Poljska]] {{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Ukrajine|Ukrajina]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EST}} [[Fudbalska ili nogometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Fudbalska reprezentacija Surinama|Surinam]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Fudbalska reprezentacija Singapura|Singapur]] {{nowrap end}} |group2 = Klubovi |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|ENG}} [[Arsenal FC]] {{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Fulham FC]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[4.25]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Pyongyang City SC]] {{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Inter Moengotapoe]] {{nowrap end}} |group3 = Lige |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Ligue 1]] {{nowrap end}} |group4 = Prvenstva |list4= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIFA Svjetsko prvenstvo|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA|1830}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1938|1938.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA|1889a}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1950|1950.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 1998|1998.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|BRA}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2014|2014.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|RUS}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2018.|2018.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[FIFA Svjetsko prvenstvo 2022.|2022.]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Finala |list1= {{nowrap begin}} [[Nizozemska - Zapadna Njemačka (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 1974.)|1974.]] {{•w}} [[Brazil - Francuska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 1998)|1998.]] {{•w}} [[Italija - Francuska (finale Svjetskog prvenstva u nogometu 2006.)|2006.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Francuska – Hrvatska (finale FIFA Svjetskog prvenstva 2018.)|2018.]] {{nowrap end}} }} |group2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[UEFA Euro|Europsko prvenstvo]] |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|POLJ}} / {{flagicon|UKR}} [[UEFA Euro 2012|2012.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[UEFA Euro 2016.|2016.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EU}} [[UEFA Euro 2020.|2020.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[UEFA Euro 2024.|2024.]] {{nowrap end}} |group3 = Olimpijske igre |list3= |group4 = Kup nacija |list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1963.|1963.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 1978.|1978.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} / {{flagicon|Nigerija}} [[Afrički kup nacija 2000.|2000.]] {{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Afrički kup nacija 2008.|2008.]] {{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|ANG}} [[Afrički kup nacija 2010.|2010.]] {{nowrap end}} |group5 = [[AFC Azijski kup|Azijski kup]] |list5 = {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SIN}} [[AFC Azijski kup 1984.|1984.]] {{nowrap end}} }} |group5 = Ostalo |list5= {{nowrap begin}} [[FIFA 100]] {{•w}} [[Australija - Američka Samoa (kvalifikacijska utakmica za FIFA Svjetsko prvenstvo 2002)|Australija 31:0 Američka Samoa]] {{•w}} [[Nagrade FIFA Svjetskog prvenstva]] {{•w}} [[Trofej Artemio Franchi]] {{•w}} [[Urugvaj - Brazil (finalna runda FIFA Svjetskog prvenstva 1950)|''Maracanaço'']] {{•w}} ''[[Brazil - Njemačka (polufinale FIFA Svjetskog prvenstva 2014)|Mineiraço]]'' {{•w}} [[Portugal - Sjeverna Koreja (četvrtfinale FIFA Svjetskog prvenstva 1966)|Portugal 5:3 Sjeverna Koreja]] {{•w}} [[Maskote FIFA Svjetskih prvenstava]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Suci |list1= {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Néstor Pitana]] {{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Frank De Bleeckere]] {{•w}} {{flagicon|UZB}} [[Ravšan Irmatov]] {{nowrap end}} |group2 = Stadioni |list2 = {{nowrap begin}} [[Estadio Nacional de Costa Rica (2011)]] {{•w}} [[Stadion Ohene Djan|Ohene Djan]] {{•w}} [[Stadion Baba Yara|Baba Yara]] {{•w}} [[Stade de France]] {{•w}} [[Estádio 11 de Novembro]] {{•w}} [[Stade de l'Amitié]] {{nowrap end}} }} }} |group2 = [[File:Ice hockey pictogram.svg|20px]] Hokej na ledu |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|KAN}} [[Hokej na ledu na ZOI 2010. - muškarci]] {{nowrap end}} |group3 = [[File:Handball pictogram.svg|20px]] Rukomet |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = EHF |list1= {{nowrap begin}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Francuska rukometna reprezentacija|Francuska]] {{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Srpska rukometna reprezentacija|Srbija]] {{•w}} {{flagicon|UK}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenog Kraljevstva|Ujedinjeno Kraljevstvo]] {{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Rukometna reprezentacija Mađarske|Mađarska]] {{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rukometna reprezentacija Španjolske|Španjolska]] {{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Rukometna reprezentacija Finske|Finska]] {{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Rukometna reprezentacija Bjelorusije|Bjelorusija]] {{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Rukometna reprezentacija Makedonije|Makedonija]] {{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rukometna reprezentacija Crne Gore|Crna Gora]] {{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Rukometna reprezentacija Slovenije|Slovenija]] {{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Rukometna reprezentacija Austrije|Austrija]] {{•w}} {{flagicon|BIH}} [[Rukometna reprezentacija Bosne i Hercegovine|Bosna i Hercegovina]] {{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Rukometna reprezentacija Islanda|Island]] {{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Rukometna reprezentacija Češke|Češka]] {{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Rukometna reprezentacija Slovačke|Slovačka]] {{•w}} {{flagicon|EST}} [[Rukometna reprezentacija Estonije|Estonija]] {{nowrap end}} |group2 = AHF |list2= {{nowrap begin}} {{flagicon|JKO}} [[Rukometna reprezentacija Južne Koreje|Južna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Rukometna reprezentacija Katara|Katar]] {{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Rukometna reprezentacija Saudijske Arabije|Saudijska Arabija]] {{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Rukometna reprezentacija Japana|Japan]] {{•w}} {{flagicon|UAE}} [[Rukometna reprezentacija Ujedinjenih Arapskih Emirata|Ujedinjeni Arapski Emirati]] {{•w}} {{flagicon|SJKOR}} [[Rukometna reprezentacija Sjeverne Koreje|Sjeverna Koreja]] {{•w}} {{flagicon|SIN}} [[Rukometna reprezentacija Singapura|Singapur]] {{nowrap end}} |group3 = CAHB |list3= {{nowrap begin}} {{flagicon|TUN}} [[Rukometna reprezentacija Tunisa|Tunis]] {{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Rukometna reprezentacija Egipta|Egipat]] {{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rukometna reprezentacija Alžira|Alžir]] {{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rukometna reprezentacija Angole|Angola]] {{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Rukometna reprezentacija Benina|Benin]] {{•w}} {{flagicon|COD}} [[Rukometna reprezentacija Demokratske Republike Kongo|DR Kongo]] {{nowrap end}} |group4 = OCHF |list4= {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Rukometna reprezentacija Australije|Australija]] {{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Rukometna reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] {{•w}} {{flagicon|Cookovi Otoci}} [[Rukometna reprezentacija Cookovog Otočja|Cookovi Otoci]] {{•w}} {{flagicon|Nova Kaledonija}} [[Rukometna reprezentacija Nove Kaledonije|Nova Kaledonija]] {{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Rukometna reprezentacija Fidžija|Fidži]] {{nowrap end}} |group5 = PATHF |list5= {{nowrap begin}} {{flagicon|ČIL}} [[Čileanska rukometna reprezentacija|Čile]] {{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Rukometna reprezentacija Argentine|Argentina]] {{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rukometna reprezentacija Brazila|Brazil]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Rukometna reprezentacija Hondurasa|Honduras]] {{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Rukometna reprezentacija Kostarike|Kostarika]] {{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rukometna reprezentacija Kube|Kuba]] {{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rukometna reprezentacija Venezuele|Venezuela]] {{nowrap end}} }} |group2 = Klubovi |list2= {{flagicon|FRA}} [[Montpellier HB]] |group3 = Prvenstva |list3= {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[Svjetsko prvenstvo u rukometu za muškarce|Svjetsko prvenstvo]] |list1= {{flagicon|NJE|Nazi}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Njemačka 1938.|1938.]] • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 1954.|1954.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 1970.|1970.]] • {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2001.|2001.]] • {{flagicon|HRV}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2009.|2009.]] <small>(osim dvorana)</small> • {{flagicon|ŠVE}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Švedska 2011.|2011.]] • {{flagicon|ŠPA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Španjolska 2013.|2013.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|Katar}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Katar 2015.|2015.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|FRA}} [[Svjetsko prvenstvo u rukometu - Francuska 2017.|2017.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}} / {{flagicon|NJE}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2019.|2019.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|EGI}} [[IHF Svjetsko prvenstvo 2021.|2021.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}}{{flagicon|ŠVE}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2023.|2023.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|HRV}}{{flagicon|NOR}} [[IHF Svjetsko rukometno prvenstvo 2025.|2025.]] |group2 = [[Europsko prvenstvo u rukometu|Europsko prvenstvo]] |list2= {{flagicon|POR}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Portugal 1994.|1994.]] • {{flagicon|AUT}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Austrija 2010.|2010.]] • {{flagicon|SRB}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Srbija 2012.|2012.]] • {{flagicon|DAN}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Danska 2014.|2014.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|POLJ}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Poljska 2016.|2016.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|HRV}} [[Europsko prvenstvo u rukometu - Hrvatska 2018.|2018.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|AUT}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2020.|2020.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|MAĐ}}{{flagicon|SLK}} [[EHF Euro 2022.|2022.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|NJE}} [[EHF Euro 2024.|2024.]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DAN}}{{flagicon|NOR}}{{flagicon|ŠVE}} [[EHF Euro 2026.|2026.]] |group3 = [[Rukomet na Olimpijskim igrama|Olimpijske igre]] |list3= {{flagicon|FIN}} [[Rukomet na Ljetnim olimpijskim igrama 1952.|1952.]] • {{flagicon|SAD}} [[Rukomet na OI 1996. - muškarci|1996. (M)]] • {{flagicon|KIN}} [[Rukomet na OI 2008. - muškarci|2008. (M)]] • {{flagicon|UK}} [[Rukomet na Olimpijadi 2012. - muškarci|2012. (M)]] • {{flagicon|BRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2016. - muškarci|2016. (M)]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|JAP}} [[Rukomet na Olimpijadi 2020. – Muškarci|2020. (M)]] • {{flagicon|FRA}} [[Rukomet na Olimpijadi 2024. – Muškarci|2024. (M)]] |group4 = [[Oceanijski kup nacija (rukomet)|Oceanijsko prvenstvo]] |list4= {{flagicon|NZL}} [[Oceanijski kup nacija - Novi Zeland 2010.|2010.]] • {{flagicon|AUS}} [[Oceanijski kup nacija 2012 (rukomet)|2012.]] |group5 = [[Afrički rukometni kup nacija|Afričko prvenstvo]] |list5= {{flagicon|ANG}} [[Afrički rukometni kup nacija - Angola 2008.|2008.]] }} |group4 = Ostalo |list4= [[Rivalstvo Francuske i Hrvatske u rukometu]] • [[IHF-ov igrač godine]] • [[IHF]] • [[EHF Kuća slavnih]] }} |group4 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis |list4= {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2009.]] • {{flagicon|UK}} [[Wimbledon 2011.]] |group5 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka |list5= [[FIBA EuroBasket]] • "[[Havlicek je ukrao loptu!]]" • [[FIBA Kuća slavnih]] ([[Lista članova FIBA Kuće slavnih|članovi]]) • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] [[FIBA Svjetsko prvenstvo u košarci]] {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; |group1 = Reprezentacije |list1 = {{flagicon|BEN}} [[Košarkaška reprezentacija Benina|Benin]] • {{flagicon|HON}} [[Košarkaška reprezentacija Hondurasa|Honduras]] • [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} "[[Muška olimpijska košarkaška reprezentacija Sjedinjenih Američkih Država iz 1992.|Dream Team]]" • {{flagicon|EST}} [[Košarkaška reprezentacija Estonije|Estonija]] • {{flagicon|SUR}} [[Košarkaška reprezentacija Surinama|Surinam]] • {{flagicon|SIN}} [[Košarkaška reprezentacija Singapura|Singapur]] |group2 = Klubovi |list2 = [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Boston Celtics]] ([[Spisak igrača Boston Celticsa|igrači]]) }} | group6 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Ragbi reprezentacija Novog Zelanda|Novi Zeland]] • {{flagicon|FIJ}} [[Ragbi reprezentacija Fidžija|Fidži]] ([[Ragbi sedam reprezentacija Fidžija|ragbi sedam]]) {{nowrap end}} |below = {{flagicon|SRB}} [[Srbija na OI 2008.]] }} ===Sportaši=== {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | title = Doprinosi o sportašima | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | image = | imageleft = | bodyclass = hlist | group1 = [[File:Athletics pictogram.svg|20px]] Atletika | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[João N'Tyamba]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Metcalfe]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Roman Šebrle]]{{•w}} {{flagicon|JAM}} [[Usain Bolt]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Dayron Robles]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Peter Snell]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Silnov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Primož Kozmus]] {{nowrap end}} | group2 = [[File:Boxing pictogram.svg|20px]] Boks | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Clement Quartey]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Eddie Blay]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Prince Amartey]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Teófilo Stevenson]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Francisco Rodríguez (boksač, rođen 1945.)|Francisco Rodríguez]] {{nowrap end}} | group3 = [[File:F1 pictogram.svg|20px]] Formula 1 | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Jack Brabham]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Denny Hulme]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Bruce McLaren]] {{nowrap end}} | group4 = [[File:Basketball pictogram.svg|20px]] Košarka | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|BRA}} [[Nenê]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leandro Barbosa]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Anderson Varejão]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Tiago Splitter]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Veselý]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|DR Kongo}}{{flagicon|SAD}} [[Dikembe Mutombo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Tony Parker]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Joakim Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Boris Diaw]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Batum]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Pape Sy]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Sean Marks]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Steven Adams]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Danny Ainge]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Red Auerbach]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Larry Bird]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Chuck Cooper (košarkaš)|Chuck Cooper]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Bob Cousy]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Havlicek]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Tom Heinsohn]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Dennis Johnson]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[K. C. Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Sam Jones (košarkaš)|Sam Jones]]{{•w}} [[Datoteka:LinkFA-star.png|14px]] {{flagicon|SAD}} [[Kevin McHale (košarkaš)|Kevin McHale]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Robert Parish]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Greivis Vásquez]] {{nowrap end}} | group5 = [[File:Fencing pictogram.svg|20px]] Mačevanje | list5 = {{nowrap begin}} {{flagicon|KUB}} [[Ramón Fonst]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rubén Limardo]] {{nowrap end}} | group6 = [[File:Swimming pictogram.svg|20px]] Plivanje | list6 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Ian Thorpe]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Claudia Poll]]{{•w}} {{flagicon|CRC}} [[Silvia Poll]] {{nowrap end}} | group7 = [[File:Rugby union pictogram.svg|20px]] Ragbi | list7 = {{nowrap begin}} {{flagicon|NZL}} [[Jonah Lomu]] {{nowrap end}} | group8 = [[File:Alpine skiing pictogram.svg|20px]] Skijanje | list8 = {{nowrap begin}} {{flagicon|GAN}} [[Kwame Nkrumah-Acheampong]] {{nowrap end}} | group9 = [[File:Tennis pictogram.svg|20px]] Tenis | list9 = {{nowrap begin}} {{flagicon|FRA}} [[Yannick Noah]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[René Lacoste]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marion Bartoli]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Richard Gasquet]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jannik Sinner]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Anthony Wilding]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Alcaraz]] {{nowrap end}} | group10 = [[File:Weightlifting pictogram.svg|20px]] Dizanje utega | list10 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Tan Howe Liang]] {{nowrap end}} | group11 = [[File:Table tennis pictogram.svg|20px]] Stolni tenis | list11 = {{nowrap begin}} {{flagicon|SIN}} [[Feng Tianwei]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o rukometašima | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUT}} [[Thomas Bauer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Mykola Bilyk]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Robert Weber (rukometaš)|Robert Weber]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Sjargej Rutenka]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Jurij Šaucou]]{{•w}} {{flagicon|BJE}} [[Mihail Jakimovič]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Veselin Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Žarko Marković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Rade Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Miloš Vujović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Vasko Ševaljević]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Branko Vujović]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Filip Jícha]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Filip (rukometaš)|Jan Filip]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Ondřej Zdráhala]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Daniel Kubeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[David Juříček]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Flemming Ladefoged Hansen|Flemming Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Søren Stryger]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Hvidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Jan Eiberg Jørgensen|Jan Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Svan Hansen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Allan Damgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Rasmus Lauge Schmidt]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nikolaj Jacobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Landin]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Gidsel]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Anders Eggert]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Pytlick]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Magnus Saugstrup]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Emil Jakobsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lukas Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Elias Ellefsen á Skipagøtu]]{{•w}} {{flagicon|FRO}} [[Hákun West av Teigum]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Chovrebadze]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Marko Mamić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Igor Karačić]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Zlatko Saračević]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Alvaro Načinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Ivan Martinović]]{{•w}} {{flagicon|HRV}} [[Goran Perkovac]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðjón Valur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Þórir Ólafsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ólafur Stefánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Aron Pálmarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alexander Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Dagur Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Snorri Steinn Guðjónsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Guðmundur Guðmundsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kristján Andrésson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ómar Ingi Magnússon]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viktor Gísli Hallgrímsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Bjarki Már Elísson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Gíslason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Orri Freyr Þorkelsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Viggó Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gísli Þorgeir Kristjánsson]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leo Prantner]]{{•w}} {{flagicon|LAT}} [[Dainis Krištopāns]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[László Nagy]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Császár]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Máté Lékai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Timuzsin Schuch]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Bánhidi]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[József Éles]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Roland Mikler]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Bence Imre]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Filip Lazarov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Naumče Mojsovski]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Dejan Manaskov]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Stojanče Stoilov]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Kay Smits]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luc Steins]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Rutger ten Velde]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dani Baijens]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Niels Versteijnen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian Berge]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Sander Sagosen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Frank Løke]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kent Robin Tønnesen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Torbjørn Bergerud]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Christian O'Sullivan]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Bjarte Myrhol]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Kristian Bjørnsen]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Abelvik Rød]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Magnus Jøndal]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Håvard Tvedten]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[Alexander Blonz]]{{•w}} {{flagicon|NOR}} [[August Pedersen]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hans Theilig]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Henning Fritz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Daniel Stephan]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Uwe Gensheimer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Andreas Wolff]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Tobias Reichmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Volker Zerbe]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Sprenger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Kehrmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Stefan Kretzschmar]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Fabian Wiede]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Timo Kastening]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Hendrik Pekeler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Christian Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Kraus (rukometaš)|Michael Kraus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Johannes Golla]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Juri Knorr]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Renārs Uščins]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Grgić]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Sławomir Szmal]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Marcin Lijewski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Michał Jurecki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurkiewicz]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Jurasik]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Carlos Resende]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Alfredo Quintana]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Silva (rukometaš)|Rui Silva]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Paulo Pereira]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Pedro Portela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Martim Costa]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Frade]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[António Areia]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Salvador Salvador]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Gheorghe Gruia]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Kovaljev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Igropulo]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Timur Dibirov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Torgovanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Eduard Kokšarov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Kudinov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Krivošljikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Pogorelov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitrij Žitnjikov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Valerij Gopin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Kosorotov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vladimir Maksimov (rukometaš)|Vladimir Maksimov]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Dragan Gajić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Uroš Zorman]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Vid Kavtičnik]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Dolenec]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleš Pajovič]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Blaž Janc]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Tettey Banfro]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Aleks Vlah]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Novak (rukometaš)|Domen Novak]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Domen Makuc]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Momir Ilić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Škrbić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Mladen Bojinović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Jovica Cvetković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Žarko Šešum]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Arpad Šterbik]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Darko Stanić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Rastko Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ivan Nikčević]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Petar Nenadić]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alberto Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Raúl Entrerríos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Julen Aguinagalde]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rafael Guijosa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Viran Morros]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Talant Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Andrei Xepkin]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iker Romero]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jaume Fort Mauri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Alex Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Dujšebajev]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Ribera]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferrán Solé]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jorge Maqueda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Roberto García Parrondo]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gonzalo Pérez de Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mateo Garralda]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Enric Masip]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aleix Gómez]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gedeón Guardiola]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Daniel Fernández (rukometaš)|Daniel Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marcos Fis]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ian Barrufet]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Stefan Lövgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Wislander]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Lindgren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Staffan Olsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ljubomir Vranješ]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Peter Gentzel]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Magnus Andersson (rukometaš)|Magnus Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Jakobsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tomas Svensson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Tobias Karlsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Kim Andersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Johan Petersson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Erik Hajas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Pierre Thorsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jerry Tollbring]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Niclas Ekberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Albin Lagergren]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jesper Nielsen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Jim Gottfridsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Hampus Wanne]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Palicka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Yngve Lamberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Dalibor Doder]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Per Carlén]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Oscar Bergendahl]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Eric Johansson (rukometaš)|Eric Johansson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Felix Claar]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Andy Schmid]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Marc Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI|size=16px}} [[Lenny Rubin]]{{•w}} {{flagicon|UK}} [[Steven Larsson]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleg Velikij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Sergij Bilik]] {{nowrap end}} {{Navbox subgroup | groupstyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist |group1 = {{flagicon|FRA}} Francuska |list1= {{nowrap begin}} [[Thierry Omeyer]]{{•w}} [[Nikola Karabatić]]{{•w}} [[Daniel Narcisse]]{{•w}} [[Didier Dinart]]{{•w}} [[Jérôme Fernandez]]{{•w}} [[Luc Abalo]]{{•w}} [[Claude Onesta]]{{•w}} [[Guillaume Gille]]{{•w}} [[Joël Abati]]{{•w}} [[Guillaume Joli]]{{•w}} [[William Accambray]]{{•w}} [[Bruno Martini (rukometaš)|Bruno Martini]]{{•w}} [[Grégory Anquetil]]{{•w}} [[Jackson Richardson]]{{•w}} [[Olivier Girault]]{{•w}} [[Andrej Golić]]{{•w}} [[Patrick Cazal]]{{•w}} [[Stéphane Stoecklin]]{{•w}} [[Bertrand Gille]]{{•w}} [[Michaël Guigou]]{{•w}} [[Cédric Sorhaindo]]{{•w}} [[Sébastien Bosquet]]{{•w}} [[Xavier Barachet]]{{•w}} [[Mathieu Grébille]]{{•w}} [[Cyril Dumoulin]]{{•w}} [[Kentin Mahé]]{{•w}} [[Cédric Burdet]]{{•w}} [[Franck Junillon]]{{•w}} [[Laurent Puigségur]]{{•w}} [[Daouda Karaboué]]{{•w}} [[Samuel Honrubia]]{{•w}} [[Frédéric Volle]]{{•w}} [[Kevynn Nyokas]]{{•w}} [[Grégoire Detrez]]{{•w}} [[Arnaud Bingo]]{{•w}} [[Bertrand Roiné]]{{•w}} [[Sébastien Ostertag]]{{•w}} [[Alain Portes]]{{•w}} [[Daniel Costantini]]{{•w}} [[Denis Lathoud]]{{•w}} [[Stéphane Plantin]]{{•w}} [[Christian Gaudin]]{{•w}} [[Philippe Gardent]]{{•w}} [[Patrice Canayer]]{{•w}} [[Pascal Mahé]]{{•w}} [[Cédric Paty]]{{•w}} [[Sylvain Nouet]]{{•w}} [[Thimothey N'Guessan]]{{•w}} [[Valentin Porte]]{{•w}} [[Igor Anić]]{{•w}} [[Vincent Gérard]]{{•w}} [[Olivier Nyokas]]{{•w}} [[Ludovic Fabregas]]{{•w}} [[Benoît Kounkoud]]{{•w}} [[Théo Derot]]{{•w}} [[Nedim Remili]]{{•w}} [[Adrien Dipanda]]{{•w}} [[Dika Mem]]{{•w}} [[Raphaël Caucheteux]]{{•w}} [[Melvyn Richardson]]{{•w}} [[Hugo Descat]]{{•w}} [[Guéric Kervadec]]{{•w}} [[Philippe Debureau]]{{•w}} [[Nicolas Tournat]]{{•w}} [[Yann Genty]]{{•w}} [[Romain Lagarde]]{{•w}} [[Dylan Nahi]]{{•w}} [[Aymeric Minne]]{{•w}} [[Yanis Lenne]]{{•w}} [[Thibaut Briet]]{{•w}} [[Elohim Prandi]]{{•w}} [[Rémi Desbonnet]]{{•w}} [[Samir Bellahcene]]{{•w}} [[Karl Konan]]{{•w}} [[Charles Bolzinger]] {{nowrap end}} }} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salah Bouchekriou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Salim Nedjel Hammou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Messaoud Berkous]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Hassan Mustafa]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Husein Zaki]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed al-Ahmar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jahia Omar]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ali Zein]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ibrahim al-Masri]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Jehia al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Seif al-Dera]]{{•w}} {{flagicon|COD}} [[Gauthier Mvumbi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wael Jallouz]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Issam Tej]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wissem Hmam]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Amine Bannour]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Islem Jbeli]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Leandro Semedo]]{{•w}} {{flagicon|ZEL}} [[Délcio Pina]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Bevan Calvert]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Ognjen Matić]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Taip Ramadani]]{{•w}} {{flagicon|BHR}} [[Husein al-Sajad]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Jin Watanabe (rukometaš)|Jin Watanabe]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kyung-Shin Yoon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jae-Won Kang]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Ahmad Madadi]]{{•w}} {{flagicon|KUV}} [[Seif al-Davani]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ARG}} [[Eduardo Gallardo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Diego Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Pablo Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Sebastián Simonet]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[James Parker (rukometaš)|James Parker]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leonel Maciel]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiagus dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Jean-Pierre Dupoux]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Haniel Langaro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rudolph Hackbarth]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Rodrigo Salinas Muñoz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Erwin Feuchtmann]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Esteban Salinas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rafael Capote]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Rolando Uríos]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Carlos Pérez (rukometaš)|Carlos Pérez]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Roberto Julián Duranona]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Julio Fis]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Frankis Marzo]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Ian Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Patrick Hüter]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Gary Hines]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Samuel Hoddersen]] {{nowrap end}} }} {{Navbox | name = Korisnik:Edgar Allan Poe/Doprinosi | titlestyle = background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; border:1px solid silver; | title = Doprinosi o nogometašima | groupstyle = background-color:#AAD0FF; text-align:center; border:1px solid silver; | listclass = hlist | group1 = Europa | list1 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ALB}} [[Lorik Cana]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Armando Sadiku]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Klaus Gjasula]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Qazim Laçi]]{{•w}} {{flagicon|ALB}} [[Nedim Bajrami]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Alessandro Schöpf]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Aleksandar Dragović]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Stefan Lainer]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Michael Gregoritsch]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Christoph Baumgartner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Saša Kalajdžić]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Maximilian Wöber]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Gernot Trauner]]{{•w}} {{flagicon|AUT}} [[Romano Schmid]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Kevin De Bruyne]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Marouane Fellaini]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Romelu Lukaku]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Dries Mertens]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Divock Origi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Jan Vertonghen]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Axel Witsel]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Radja Nainggolan]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Toby Alderweireld]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Michy Batshuayi]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Yannick Carrasco]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Eden Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Adnan Januzaj]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Nacer Chadli]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thomas Meunier]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thibaut Courtois]]{{•w}} {{flagicon|BEL}} [[Thorgan Hazard]]{{•w}} {{flagicon|BUG}} [[Dimitar Berbatov]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Mirko Vučinić]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Predrag Mijatović]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Boban Bajković]]{{•w}} {{flagicon|CG}} [[Dragoslav Jevrić]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Oldřich Nejedlý]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Antonín Panenka]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Josef Masopust]]{{•w}} {{flagicon|ČSSR}} [[Ivo Viktor]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Václav Pilař]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Jiráček]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Laštůvka]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Hübschman]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Petr Čech]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Rosický]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Jan Koller]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Karel Poborský]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Necid]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Milan Škoda]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Patrik Schick]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Tomáš Holeš]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Robin Hranáč]]{{•w}} {{flagicon|ČEŠ}} [[Lukáš Provod]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicklas Bendtner]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Michael Krohn-Dehli]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Yussuf Poulsen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Christian Eriksen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Simon Kjær]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mathias Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Nicolai Jørgensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Lasse Schöne]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Pierre-Emile Højbjerg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Mikkel Damsgaard]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Andreas Christensen]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Joakim Mæhle]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Kasper Dolberg]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Martin Braithwaite]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Thomas Delaney]]{{•w}} {{flagicon|DAN}} [[Morten Hjulmand]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bobby Charlton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kevin Keegan]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Paul Ince]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Lineker]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Geoff Hurst]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gordon Banks]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Peter Shilton]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[David Seaman]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Glen Johnson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Danny Welbeck]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Theo Walcott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[John Terry]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Steven Gerrard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Gary Neville]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Owen Hargreaves]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Young]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Ashley Cole]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Joleon Lescott]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Wayne Rooney]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Sol Campbell]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Daniel Sturridge]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Raheem Sterling]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Luke Shaw]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Eric Dier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jamie Vardy]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jack Grealish]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Marcus Rashford]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Kane]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jesse Lingard]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Kieran Trippier]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jordan Henderson]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Harry Maguire]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Dele Alli]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Jude Bellingham]]{{•w}} {{flagicon|ENG}} [[Bukayo Saka]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Andres Oper]]{{•w}} {{flagicon|EST}} [[Martin Reim]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Joel Pohjanpalo]]{{•w}} {{flagicon|FIN}} [[Lukáš Hrádecký]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Fabien Barthez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Lilian Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcus Thuram]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrick Vieira]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Thierry Henry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alou Diarra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Claude Makélélé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Florent Malouda]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Vikash Dhorasoo]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Alain Giresse]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Didier Deschamps]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Kopa]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marius Trésor]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Marcel Desailly]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Luis Fernández]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aimé Jacquet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Nicolas Anelka]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bixente Lizarazu]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youri Djorkaeff]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jean Vincent (fudbaler)|Jean Vincent]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Sylvain Wiltord]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Hugo Lloris]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Manuel Amoros]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Robert Pirès]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Franck Ribéry]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[David Trézéguet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raymond Domenech]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samir Nasri]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Jérémy Ménez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Yohan Cabaye]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Laurent Blanc]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Éric Abidal]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Olivier Giroud]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Blaise Matuidi]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Paul Pogba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Moussa Sissoko]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mathieu Valbuena]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Dimitri Payet]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kingsley Coman]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Patrice Evra]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Antoine Griezmann]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Kylian Mbappé]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Benjamin Pavard]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Raphaël Varane]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Samuel Umtiti]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Presnel Kimpembe]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Adrien Rabiot]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Aurélien Tchouaméni]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Théo Hernandez]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Randal Kolo Muani]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Willy Sagnol]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Bradley Barcola]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[William Saliba]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Mike Maignan]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Youssouf Fofana (francuski fudbaler)|Youssouf Fofana]]{{•w}} {{flagicon|FRA}} [[Ousmane Dembélé]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Sokratis Papastatopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Jorgos Karagunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Kostas Fortunis]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Teofanis Gekas]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Andreas Samaris]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Konstantinos Mitroglu]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[Lazaros Hristodulopulos]]{{•w}} {{flagicon|GRČ}} [[José Holebas]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Georges Mikautadze]]{{•w}} {{flagicon|GRU}} [[Giorgi Mamardašvili]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Sean St Ledger]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Ciaran Clark]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Wes Hoolahan]]{{•w}} {{flagicon|IRS}} [[Robbie Brady]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Gylfi Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Bjarnason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Birkir Már Sævarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Jón Daði Böðvarsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Arnór Ingvi Traustason]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Kolbeinn Sigþórsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Ragnar Sigurðsson]]{{•w}} {{flagicon|ISL}} [[Alfreð Finnbogason]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Buffon]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Cassano]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mario Balotelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Montolivo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Nocerino]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Diamanti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Roberto Di Matteo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Antonio Di Natale]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Pirlo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Claudio Marchisio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Graziano Pellè]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Emanuele Giaccherini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Éder (italijanski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Giorgio Chiellini]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Bonucci]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Barzagli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Marco Parolo]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Lorenzo Insigne]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia De Sciglio]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Simone Zaza]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Darmian]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Manuel Locatelli]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Matteo Pessina]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Chiesa]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Andrea Belotti]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Jorge Luiz Frello Filho|Jorginho]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Federico Bernardeschi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Domenico Berardi]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Gianluigi Donnarumma]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Leonardo Spinazzola]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Alessandro Bastoni]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Calafiori]]{{•w}} {{flagicon|ITA}} [[Mattia Zaccagni]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Gábor Király]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Stieber]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Ádám Szalai]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Balázs Dzsudzsák]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Zoltán Gera]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Attila Fiola]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[András Schäfer]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Barnabás Varga]]{{•w}} {{flagicon|MAĐ}} [[Kevin Csoboth]]{{•w}} {{flagicon|MAK}} [[Ivan Tričkovski]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Edwin van der Sar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Dirk Kuijt]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ruud van Nistelrooij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Marco van Basten]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wesley Sneijder]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Giovanni van Bronckhorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Robin van Persie]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Bert van Marwijk]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jetro Willems]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Arjen Robben]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Stefan de Vrij]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Jasper Cillessen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Memphis Depay]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Leroy Fer]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Klaas-Jan Huntelaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Ron Vlaar]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Daley Blind]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Steven Berghuis]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Teun Koopmeiners]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Luuk de Jong]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Georginio Wijnaldum]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Patrick Kluivert]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Maarten Stekelenburg]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Wout Weghorst]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Denzel Dumfries]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Cody Gakpo]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Davy Klaassen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Donyell Malen]]{{•w}} {{flagicon|NIZ}} [[Xavi Simons]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Miroslav Klose]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jens Lehmann]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Michael Ballack]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Sami Khedira]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marco Reus]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Arne Friedrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Philipp Lahm]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Marko Marin]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Lukas Podolski]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jürgen Klopp]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mario Gómez]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Manuel Neuer]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} {{nowrap|[[Bastian Schweinsteiger]]}}{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Thomas Müller]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Mats Hummels]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[André Schürrle]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joachim Löw]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Shkodran Mustafi]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jérôme Boateng]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Julian Draxler]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Joshua Kimmich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jonas Hector]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robin Gosens]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Leon Goretzka]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Youssoufa Moukoko]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Niclas Füllkrug]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Florian Wirtz]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Jamal Musiala]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Robert Andrich]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Antonio Rüdiger]]{{•w}} {{flagicon|NJE}} [[Emre Can]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Bartosz Bosacki]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Łukasz Fabiański]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Artur Boruc]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Tomasz Kuszczak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Mariusz Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Giza]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Ireneusz Jeleń]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jakub Błaszczykowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Włodzimierz Smolarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Robert Lewandowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Arkadiusz Milik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kamil Glik]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Grzegorz Krychowiak]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Thiago Cionek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Jan Bednarek]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Karol Linetty]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Piotr Zieliński]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Kacper Kozłowski (fudbaler)|Kacper Kozłowski]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Adam Buksa]]{{•w}} {{flagicon|POLJ}} [[Krzysztof Piątek]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Képler Laveran Lima Ferreira|Pepe]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[José Mourinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Luís Figo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Cristiano Ronaldo]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Silvestre Varela]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Hélder Postiga]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[João Moutinho]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Bruno Alves]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Renato Sanches]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Quaresma]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Éder (portugalski fudbaler)|Éder]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Rui Patrício]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Raphaël Guerreiro]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Diogo Jota]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Ricardo Horta]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Gonçalo Ramos]]{{•w}} {{flagicon|POR}} [[Francisco Conceição]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Mircea Lucescu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Raţ]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Ciprian Marica]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Bogdan Stancu]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Vlad Chiricheș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Răzvan Marin]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Denis Drăguș]]{{•w}} {{flagicon|RUM}} [[Nicolae Stanciu (fudbaler, rođen 1993.)|Nicolae Stanciu]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Pavljučenko]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Konstantin Zirjanov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Andrej Aršavin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Dmitri Torbinski]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Alan Dzagojev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Roman Širokov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Kokorin]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksandar Keržakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Vasilij Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Berezucki]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Sergej Ignaševič]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Glušakov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Denis Čerišev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Artem Dzjuba]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Fjodor Smolov]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Mário Fernandes (fudbaler)|Mário Fernandes]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Daler Kuzjajev]]{{•w}} {{flagicon|RUS}} [[Aleksej Mirančuk]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Gareth McAuley]]{{•w}} {{flagicon|SJI}} [[Niall McGinn]]{{•w}} {{flagicon|SMK}} [[Ezđan Alioski]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ondrej Duda]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Vladimír Weiss (fudbaler rođen 1989.)|Vladimír Weiss III]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Marek Hamšík]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Martin Dúbravka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Juraj Kucka]]{{•w}} {{flagicon|SLK}} [[Ivan Schranz]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Erik Janža]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Josip Iličić]]{{•w}} {{flagicon|SLO}} [[Jure Balkovec]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Milan Jovanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Marko Pantelić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Miloš Krasić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Zdravko Kuzmanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vladan Lukić]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Ilija Petković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Filip Kasalica]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Dragan Stojković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Branislav Ivanović]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Boško Janković]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Vlada Avramov]]{{•w}} {{flagicon|SRB}} [[Aleksandar Mitrović (fudbaler)|Aleksandar Mitrović]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Callum McGregor]]{{•w}} {{flagicon|ŠKO}} [[Ryan Porteous]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Juan Gutiérrez Moreno|Juanito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David de Gea]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Cesc Fàbregas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Javier Clemente]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[David Silva]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jesús Navas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Xabi Alonso]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Piqué]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Sergio Ramos]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Jordi Alba]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Álvaro Morata]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nolito]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nacho (fudbaler rođen 1990.)|Nacho]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Diego Costa]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Iago Aspas]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Isco]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Koke (fudbaler rođen 1992.)|Koke]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[José Antonio Reyes]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Gerard Moreno (fudbaler)|Gerard Moreno]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Aymeric Laporte]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pablo Sarabia]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Ferran Torres]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Pedri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Oyarzabal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Rodri (fudbaler, rođen 1996.)|Rodri]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Marco Asensio]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Carlos Soler (fudbaler)|Carlos Soler]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Fabián Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Lamine Yamal]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Nico Williams]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Robin Le Normand]]{{•w}} {{flagicon|ŠPA}} [[Mikel Merino]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Viktor Claesson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Isaksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Olof Mellberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sebastian Larsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Zlatan Ibrahimović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Andreas Granqvist]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ola Toivonen]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Ludwig Augustinsson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Emil Forsberg]]{{•w}} {{flagicon|ŠVE}} [[Sven-Göran Eriksson]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Blerim Džemaili]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ludovic Magnin]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Admir Mehmedi]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Haris Seferović]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Granit Xhaka]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Xherdan Shaqiri]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Breel Embolo]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Fabian Schär]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Stephan Lichtsteiner]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ricardo Rodríguez (fudbaler)|Ricardo Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Steven Zuber]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Josip Drmić]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Yann Sommer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Manuel Akanji]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Ruben Vargas]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Denis Zakaria]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Remo Freuler]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Michel Aebischer]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Kwadwo Duah]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Dan Ndoye]]{{•w}} {{flagicon|ŠVI}} [[Zeki Amdouni]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Nihat Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Semih Şentürk]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Volkan Demirel]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Uğur Boral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hamit Altıntop]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Emre Mor]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ozan Tufan]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Burak Yılmaz]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Merih Demiral]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Çağlar Söyüncü]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Ahmet Yılmaz Çalık]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Halil Dervişoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[İrfan Kahveci]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Kerem Aktürkoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Mert Müldür]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Samet Akaydin]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Hakan Çalhanoğlu]]{{•w}} {{flagicon|TUR}} [[Cenk Tosun]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Ševčenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Pjatov]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksandr Šovkovski]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Bohdan Šust]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Vorobjej]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Anatolij Timoščuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleh Husjev]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Maksim Kalinjičenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Oleksij Bjelik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Vjačeslav Ševčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Andrij Jarmolenko]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Roman Jaremčuk]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Ruslan Malinovskij]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Artem Dovbik]]{{•w}} {{flagicon|UKR}} [[Mikola Šaparenko]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Hal Robson-Kanu]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Neil Taylor (fudbaler)|Neil Taylor]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Ashley Williams (fudbaler)|Ashley Williams]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Sam Vokes]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Joe Allen (fudbaler rođen 1990.)|Joe Allen]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Kieffer Moore]]{{•w}} {{flagicon|WAL}} [[Connor Roberts (fudbaler, rođen 1995.)|Connor Roberts]] {{nowrap end}} | group2 = Afrika | list2 = {{nowrap begin}} {{flagicon|ANG}} [[Luís Oliveira Gonçalves]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Flávio da Silva Amado|Flávio]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Akwá]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Manucho]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Nando Rafael]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Rui Marques]]{{•w}} {{flagicon|ANG}} [[Gilberto (angolski fudbaler)|Gilberto]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Abdelmoumene Djabou]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Islam Slimani]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Yacine Brahimi]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Sofiane Feghouli]]{{•w}} {{flagicon|ALŽ}} [[Rafik Halliche]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Stéphane Sessègnon]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Moussa Latoundji]]{{•w}} {{flagicon|BEN}} [[Oumar Tchomogo]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Mohamed Salah]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Ahmed Fathi]]{{•w}} {{flagicon|EGI}} [[Essam al-Hadari]]{{•w}} {{flagicon|Zlatna Obala}} [[Arthur Wharton]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sammy Adjei]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Samuel Kuffour]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Stephen Appiah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Kevin-Prince Boateng]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Emmanuel Frimpong]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Tony Yeboah]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Abedi Pele]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Asamoah Gyan]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Sulley Muntari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Richard Kingson]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[André Ayew]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[John Boye]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Osman Bukari]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Kudus]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Mohammed Salisu]]{{•w}} {{flagicon|GAN}} [[Iñaki Williams]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Joël Matip]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Roger Milla]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Jean-Charles Castelletto]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Eric Maxim Choupo-Moting]]{{•w}} {{flagicon|CMR}} [[Vincent Aboubakar]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Aziz Bouhaddouz]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Khalid Boutaïb]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Youssef En-Nesyri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Nayef Aguerd]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Hakim Ziyech]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Romain Saïss]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Zakaria Aboukhlal]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Badr Benoun]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Abdelhamid Sabiri]]{{•w}} {{flagicon|MAR}} [[Achraf Dari]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Joseph Yobo]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Ahmed Musa]]{{•w}} {{flagicon|Nigerija}} [[Victor Moses]]{{•w}} {{flagicon|NGA}} [[Oghenekaro Etebo]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Didier Drogba]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Wilfried Bony]]{{•w}} {{flagicon|CIV}} [[Gervinho]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Ibrahima Gueye]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[M'Baye Niang]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Sadio Mané]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Moussa Wagué]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Kalidou Koulibaly]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Famara Diédhiou]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Boulaye Dia]]{{•w}} {{flagicon|SEN}} [[Bamba Dieng]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Kossi Agassa]]{{•w}} {{flagicon|TOG}} [[Alaixys Romao]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Ferjani Sassi]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Yassine Meriah]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Wahbi Khazri]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Dylan Bronn]]{{•w}} {{flagicon|TUN}} [[Fakhreddine Ben Youssef]] {{nowrap end}} | group3 = Azija i Oceanija | list3 = {{nowrap begin}} {{flagicon|AUS}} [[Tim Cahill]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Schwarzer]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Archie Thompson]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Harry Kewell]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mile Jedinak]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mark Bresciano]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Aziz Behich]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Daniel Arzani]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Craig Goodwin]]{{•w}} {{flagicon|AUS}} [[Mathew Leckie]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Roy Krishna]]{{•w}} {{flagicon|FIJ}} [[Esala Masi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Reza Gučan-Nežad]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Mehdi Taremi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Karim Ansarifard]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ruzbeh Češmi]]{{•w}} {{flagicon|IRN}} [[Ramin Rezaijan]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Hidetoshi Nakata]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Keisuke Honda]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Shinji Okazaki]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Ao Tanaka]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Kaoru Mitoma]]{{•w}} {{flagicon|JAP}} [[Daizen Maeda]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Koo Ja-cheol]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Lee Keun-ho]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Son Heung-min]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hong Myeong-bo]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Kim Young-gwon]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Jo Gyu-seong]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Hwang Hui-chan]]{{•w}} {{flagicon|JKO}} [[Baek Seung-ho]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Sād al-Šēb]]{{•w}} {{flagicon|KAT}} [[Mohammed Muntari]]{{•w}} {{flagicon|NZL}} [[Shane Smeltz]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salman al-Faradž]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Fahad al-Muvalad]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Salem al-Davsari]]{{•w}} {{flagicon|SAU}} [[Saleh al-Šehri]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ji Yun-Nam]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Pak Sŭng-jin]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Ri Dong-un]]{{•w}} {{flagicon|Sjeverna Koreja}} [[Yang Sŭng-kuk]] {{nowrap end}} | group4 = Amerike | list4 = {{nowrap begin}} {{flagicon|HON}} [[Noel Valladares]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Carlo Costly]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Maynor Figueroa]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[José Cardona]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Porfirio Armando Betancourt]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Gilberto Yearwood]]{{•w}} {{flagicon|HON}} [[Wilson Palacios]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Milton Palacios]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Jerry Palacios]] {{•w}} {{flagicon|HON}} [[Johnny Palacios]] {{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Alphonso Davies]] {{•w}} {{flagicon|KAN}} [[Atiba Hutchinson]] {{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Paulo Wanchope]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Joel Campbell]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Walter Centeno]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Rolando Fonseca]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Óscar Duarte]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Marco Ureña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Bryan Ruiz]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Celso Borges]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Giancarlo González]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Christian Bolaños]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Michael Umaña]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Kendall Waston]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Yeltsin Tejeda]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Keysher Fuller]]{{•w}} {{flagicon|Kostarika}} [[Juan Pablo Vargas]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Tomás Fernández]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[José Magriñá]]{{•w}} {{flagicon|KUB}} [[Héctor Socorro]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Oribe Peralta]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Rafael Márquez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Andrés Guardado]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Javier Hernández Balcázar|Javier Hernández]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Giovani dos Santos]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Hirving Lozano]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Edson Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Henry Martín]]{{•w}} {{flagicon|MEX}} [[Luis Chávez (fudbaler)|Luis Chávez]]{{•w}} {{flagicon|PAN}} [[Felipe Baloy]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Clint Dempsey]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[John Anthony Brooks|John Brooks]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Jermaine Jones]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Julian Green]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Timothy Weah]]{{•w}} {{flagicon|SAD}} [[Haji Wright]]{{•w}} {{flagicon|TIT}} [[Dwight Yorke]] {{flagicon|ARG}} [[Diego Maradona]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Marcos Rojo]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Ezequiel Garay]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gabriel Mercado]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Enzo Fernández (fudbaler, rođen 2001.)|Enzo Fernández]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Alexis Mac Allister]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Julián Álvarez (fudbaler)|Julián Álvarez]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Nahuel Molina]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Gonzalo Montiel]]{{•w}} {{flagicon|ARG}} [[Leandro Paredes]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Dida]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Adriano]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Kaká]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pelé]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marcelo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Oscar (fudbaler rođen 1991)|Oscar]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[David Luiz]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Fernandinho (fudbaler)|Fernandinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Thiago Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Willian Borges da Silva|Willian]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Hulk (fudbaler)|Hulk]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Zico]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leônidas da Silva]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Leovegildo Lins da Gama Júnior|Júnior]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Philippe Coutinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Paulinho]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Renato Augusto]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Richarlison]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Lucas Paquetá]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Rodrygo]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Pedro (fudbaler, rođen 1997.)|Pedro]]{{•w}} {{flagicon|BRA}} [[Marquinhos]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Alexis Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jean Beausejour]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Jorge Valdívia]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Charles Aránguiz]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Mauricio Pinilla]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Gonzalo Jara]]{{•w}} {{flagicon|ČIL}} [[Marcelo Díaz]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Enner Valencia]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Hernán Galíndez]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Piero Hincapié]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Jeremy Sarmiento]]{{•w}} {{flagicon|EKV}} [[Moisés Caicedo]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mario Yepes]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Pablo Armero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Teófilo Gutiérrez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[James Rodríguez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Guillermo Cuadrado|Juan Cuadrado]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Jackson Martínez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Juan Fernando Quintero|Juan Quintero]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Sánchez Moreno|Carlos Sánchez]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Faryd Mondragón]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Yerry Mina]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Carlos Bacca]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Mateus Uribe]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Luis Muriel]]{{•w}} {{flagicon|KOL}} [[Radamel Falcao]]{{•w}} {{flagicon|PAR}} [[José Luis Chilavert]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Christian Cueva]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[André Carrillo]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Paolo Guerrero]]{{•w}} {{flagicon|PER}} [[Teófilo Cubillas]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[Humphrey Mijnals]]{{•w}} {{flagicon|SUR}} [[André Kamperveen]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Maximiliano Pereira|Maxi Pereira]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[José María Giménez]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Pedro Rocha]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Giorgian de Arrascaeta]]{{•w}} {{flagicon|URU}} [[Álvaro Recoba]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Juan Arango]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Rafael Dudamel]]{{•w}} {{flagicon|VEN}} [[Salomón Rondón]] {{nowrap end}} }} jdshg3coaatu182bye82opjo5r6jui7 0 212084 42579118 1550003 2026-04-07T00:06:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Majo no Takkyūbin]] 42579118 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Majo no Takkyūbin]] r1uciqu8c13xq2lkb6xp5ammxz7oy5s 0 223685 42578964 42571934 2026-04-06T13:11:27Z Alekol 2231 42578964 wikitext text/x-wiki {{godina nav}} {{godina u drugim kalendarima|1283}} Godina '''1283''' ('''[[Rimske brojke|MCCLXXVIII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]] (1. jan/sij.). == Događaji == === Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak === * januar - Bivši [[Vaseljenski patrijarh Carigrada|vaseljenski]] patrijarh [[Jovan XI Carigradski|Jovan XI]] potpisuje odricanje od unije sa zapadnom crkvom i od svešteničkog zvanja, proteran je u manastir u Prusi/[[Bursa|Bursi]]. * januar - [[Hafsidi|Hafsidski]] emir Abu Ishaq Ibrahim I beži iz grada Tunisa zbog južne pobune plemena na čelu sa Ibn Abi Umarom - pobegao je kod sina Abu Farisa u [[Bedžaja|Bedžaju]], ali on ga u februaru smenjuje i proglašava se za kalifa pod imenom Al-Mu’tamid. * [[2. 2.]] - [[Giovanni da Procida]] je postavljen za velikog kancelara [[Kraljevina Sicilija|Sicilije]], pošto kralj [[Pedro III od Aragona]]/I od Sicilije odlazi u Francusku, gde bi se trebao održati duel sa napuljskim kraljem [[Karlo I Anžujski|Karlom Anžujskim]]. * 13 - 14. 2. - [[Mongolske invazije Vijetnama]]: [[Dinastija Yuan|juanski]] Mongoli preduzimaju pomorsku invaziju [[Champa|Čampe]] (centralni i južni Vijetnam), kod glavnog grada Vidžaje - kralj Indravarman V je potisnut u Zapadne visije, odakle vodi gerilski rat. ** Sogetu, komandant ovog pohoda, pretio je i vladaru [[Kmersko Carstvo|Kmerskog Carstva]] Džajavarmanu VIII, ovaj je pristao plaćati danak. * [[5. 3.]] - [[Ilhanidska Monarhija|Ilhanidski]] guverner Bagdada, i historičar, [[Ata-Malik Juvayni]] je umro od šloga. [[Argun-kan|Argun]] ga je sumnjičio za smrt oca [[Abaka-kan|Abake], bivšeg vladara. ** Argun se ove godine u Horasanu buni protiv polustrica Ahmeda [[Tekuder]]a. Pridružio mu se vicekralj Anadolije Konkurtaj, koji je sa sobom povukao i [[Rumski Sultanat|rumskog]] sultana Kejhusreva III (Argun će dogodine uspeti a ostala dvojica će stradati od Tekuderovog zeta Alinaka, vicekralja Gruzije). * mart? - Novi vizantijski car [[Andronik II Paleolog|Andronik II]] je uputio vojsku na Srbiju, manju od one koju je spremao njegov otac, kao odgovor na prošlogodišnje [[Milutin Nemanjić|Milutinovo]] zauzeće Skoplja i severa Makedonije. Odredi, pretežno tatarski, dopiru do [[Lipljan]]a i [[Prizren]]a, jedan je stradao na nabujalom [[Drim]]u.<ref>''Istorija s. n. I'', 440</ref> * [[23. 3.]] - Umro je vaseljenski patrijarh [[Josif I Carigradski|Josif I]] (veliki protivnik unije, kasnije je kanonizovan). === April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj === * 11. 4. (ili 28. 3.?) - [[Grigorije II Carigradski|Grigorije II]] je novi vaseljenski patrijarh (do 1289). Svi unionistički episkopi su smenjeni. * 17. 4. (Velika subota)? - Jak zemljotres u Gruziji, srušen je veći deo pećinskog manastira [[Vardzia]]. * [[25. 4.]] - Velški ustanak: Englezi su zauzeli poslednji zamak, Castell y Bere. * [[1. 6.]] - Rheinfeldenski ugovor ili kućni red (''Hausordnung''), prvi habsburški red nasleđivanja. Uspostavljena je primogenitura, pa mlađi brat [[Rudolf II Habsburški|Rudolf II]] prepušta starijem [[Albrecht I Habsburški|Albrechtu I]] vojvodstva [[Austrijsko Vojvodstvo|Austriju]] i [[Štajerska|Štajersku]] i markgrofoviju [[Kranjska|Kranjsku]], koju su od zimus držali zajedno. Rudolfu su obećani posedi u Švapskoj, [[Prednja Austrija]], ali ih neće dobiti (pa će njegov sin [[Johann Parricida|Johann]] ubiti strica 1308). * 1. 6. - [[Rat Sicilijanske večernje]]: [[Karlo I Anžujski]] i [[Pedro III od Aragona]] su dogovorili za danas u [[Bordeaux]]u da reše rat duelom sa po 100 vitezova, ali papa je to zabranio. * jun - [[Mamelučki Sultanat (Kairo)|Mamelučki]] vladar [[Qalawun]] potpisuje 10-godišnje primirje sa križarskim državicama - u narednim godinama ipak zauzima nekoliko mesta. * jun - Uzurpator Ibn Abi Umara je potukao [[Hafsidi|hafsidsku]] Abu Farisovu vojsku blizu Kalaat es Senama. Faris je poginuo sa nekoliko braće, a preživeli polustric Abu Hafs Umar bin Yahya će dogodine ipak obnoviti hafsidsku vlast u Tunisu. * [[22. 6.]] - [[Dafydd ap Gruffudd]], knez velškog [[Gwynedd]]a je uhvaćen u skrovištu u močvari, uhvaćeni su i članovi njegove porodice. === Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan === * [[8. 7.]] (ili 8. 6.) - [[Rat Sicilijanske večernje]] – Bitka kod Malte: aragonska flota [[Roger de Lauria|Rogera de Laurije]] je porazila anžujsku na ulazu u Veliku luku. * ljeto - [[Pruski križarski rat]] se privodi kraju: Conrad von Thierberg mlađi je imenovan provincijskom majstorom Pruske, vodi vojsku u Sudoviju/Jotvingiju: nailazi na mali otpor, Sudovijci/[[Jatvjagi]] se predaju, raseljeni su, zemlja ostaje pusta tampon zona prema Litvancima. * septembar-oktobar - Aragonska unija: plemići i burgeri su se okupili na kortesu u Saragosi, Katalonski sudovi su imali sličan sastanak u Taragoni; oni žele očuvati svoja prava nasuprot kralja [[Pedro III od Aragona|Pedra III]] koji je zauzet [[Rat Sicilijanske večernje|Ratom Sicilijanske večernje]] i suočen sa ekskomunikacijom i papinim pozivom na [[Aragonski križarski rat|križarski rat protiv njega]] (1284-85), a što zahteva ekstra poreze. Pedro mora dati Generalnu privilegiju Aragonskoj uniji. *[[22. 9.]] - Počinje [[Prva mongolska invazija Burme]], ubrzo stavljaju pod opsadu utvrdu Ngasaunggyan. * [[27. 9.]] - Kralj [[Vaclav II od Češke]] je napunio 12 godina, vraća se u Češku; pod uticajem je majke Kunigunde Galičke († 1285) i njenog partnera Záviša od Falkensteina. === Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac === *[[3. 10.]] - U [[Shrewsbury]]ju. princ [[Dafydd ap Gruffydd]], posljednji vladar nezavisnog [[Wales]]a, postaje prva važnija osoba [[smrtna kazna|pogubljena]] metodom [[vješanje, rasparanje i četvorenje|vješanja, rasparanja i četvorenja]], nekoliko dana nakon što je postao prva osoba osuđena za [[veleizdaja|veleizdaju]], novo kazneno djelo koje je uveo engleski kralj [[Edward I od Engleske|Edward I]]. ** Edward više neće dozvoljavati lokalne vladare na severu Velsa, već naređuje gradnju zamkova i tvrdih gradova za kolonizaciju zemlje - među njima znameniti zamkovi [[Zamak Caernarfon|Caernarfon]], [[Zamak Conwy|Conwy]] i [[Zamak Harlech|Harlech]] (→ [[Zamkovi i gradske zidine kralja Edwarda u Gwyneddu]]). * [[16. 11.]] - Kraljica-majka [[Elizabeta Kumanka|Elizabeta]] izdaje ispravu u Virovitici: priznaje da je bila "krivo obavještena" da joj pripada desetina iz [[Virovitica|Virovitice]] i Lipove i [[Virovitička županija|virovitičke županije]], a što zapravo pripada [[Zagrebačka biskupija|zagrebačkom]] biskupu - izmirenje sljedeće godine. ** O lošem stanju u Slavoniji svjedoči da je knez [[Ivan Okićki]] prodao grad [[Mali Lipovec|Lipovac]] kod Samobora [[Radoslav II. Babonić|Radoslavu Baboniću]] jer je zapušten i lišen stanovnika zbog neprestanih ratova.<ref>Klaić, 263</ref> * [[3. 12.]] - Mongoli su nakon opsade zauzeli burmansku tvrđavu Ngasaunggyan, Kaungsin pada već 9-tog, zatim nastavljaju niz dolinu [[Iravadi]]ja. * koncem godine - Kralj [[László IV, kralj Ugarske|Ladislav IV]] podijelio Mačvu i Bosnu svom šurjaku Stjepanu Dragutinu.<ref>Klaić, 260</ref> (ili u drugoj polovini sledeće godine). * decembar - [[Milutin Nemanjić|Milutin]] i [[Dragutin Nemanjić]] upadaju duboko u vizantijsku teritoriju, iza Božića su opljačkane strumička i serska oblast, dopiru do Atosa i Kavale.<ref>[https://rastko.rs/rastko-bl/istorija/corovic/istorija/3_5_l.html Srbija kao glavna balkanska država]. rastko.rs</ref><ref>''Istorija s. n. I'', 441</ref> * 1283/84? - Vizantijski pohod kopnom i morem, na čelu sa Mihajlom Tarhaniotisom, protiv [[Velika Vlaška (Tesalija)|Tesalije]] [[Jovan I Duka|Jovana Duke]] - uspeli su zauzeti [[Demetrijas|Dimitrijadu]] nakon opsade, ali moraju se povući zbog malarije, od koje umire mnogo ljudi, uključujući Tarhaniotisa. * 1283/84 - [[Epirska Despotovina|Epirski]] despot [[Nikifor I Komnen Duka|Nikifor I]] se vraća sa anžujske na vizantijsku stranu, sa suprugom Anom je namamio Mihajla, naslednika tesalskog vladara Jovana i poslao ga u Carigrad. === Tokom/tijekom godine === [[Datoteka:2019 Elisabethkirche (Marburg) (14).jpg|140px|mini|Elizabetina crkva u Marburgu]] * [[Piran]] i [[Rovinj]] su pod mletačkom vlašću (ranije [[Istarska markgrofovija]] pod akvilejskim patrijarhom). * Prvi put se spominje [[Dugopolje]]. * [[Historija šaha]]: po narudžbi [[Alfonso X Mudri|Alfonsa X Kastiljskog]] završena je ''Libro de los juegos'', "Knjiga igara", o šahu i nekoliko igara na ploči i s kockicama. *Prema tradiciji, [[Ram Khamhaeng]], kralj države [[Sukhothai Kraljevstvo|Sukhothai]] stvara proto-[[tajlandsko pismo]] (อักษรไทย), iz kurzivnog [[kmersko pismo|kmerskog pisma]]. *[[Ramon Llull]] piše 1283-85. ''[[Blanquerna|Blanquernu]]'', prvo značajnije djelo [[Katalonska književnost|katalonske književnosti]], a prema nekim tumačenjima i prvi evropski [[roman]] (približni datum). * Na mletačkom Kritu je u toku pobuna Aleksija Kalergisa (1282-96). * Dmitrij Aleksandrovič je ponovo [[Veliko Kneževstvo Vladimira|vladimirski]] veliki knez (do 1293), pošto ga je [[Nogaj]] podržao u sukobu sa bratom Andrejem, koji ga je pre dve godine proterao uz pomoć kana Zlatne horde. * Posvećena je Crkva sv. Elizabete u [[Marburg]]u, jedna od nastarijih gotičkih u Nemačkoj (tornjevi završeni 1340). Izgrađena je na grobu [[Elizabeta Ugarska|Elizabete Ugarske]] († 1231, kanonizovana 1235, kada je gradnja i počela). == Rođenja == {{Main|:Kategorija:Rođeni 1283.}} * == Smrti == {{Main|:Kategorija:Umrli 1283.}} *[[23. 3.]] - [[Josif I Carigradski]], vaseljenski patrijarh i pravoslavni svetac *[[3. 10.]] - [[Dafydd ap Gruffydd]], [[princ od Walesa]] * [[15. 12.]] - Filip I Courtenay, titularni latinski car (* 1243) == Reference == {{reference}} ; Literatura * [https://archive.org/stream/povjesthrvataodn01klaiuoft/povjesthrvataodn01klaiuoft_djvu.txt Svezak prvi. Prvo doba: Vladanje knezova i kraljeva hrvatske krvi (641-1102) i Drugo doba: Vladanje kraljeva Arpadovića (1102-1301)]. [[Vjekoslav Klaić]] (archive.org) * ''Istorija srpskog naroda'', Prva knjiga, Od najstarijih vremena do Maričke bitke (1371), SKZ Beograd 1981 (I) {{commonscat|1283}} [[Kategorija:1283.| ]] 1dhfj5vtui0kadkrws7l0a8tjgv1mkq 0 225958 42579080 1599315 2026-04-07T00:03:07Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Istočna obala Sjedinjenih Američkih Država]] 42579080 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Istočna obala Sjedinjenih Američkih Država]] r0r83qqz25uwh07ltf9fjvnd05wtpy0 0 232499 42579064 1677760 2026-04-07T00:01:52Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] 42579064 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] owaa17bvxcaab5plrdxmoznc7mr67py 0 232501 42579066 1677771 2026-04-07T00:01:57Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministarstvo trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] 42579066 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministarstvo trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] owaa17bvxcaab5plrdxmoznc7mr67py 2 232970 42578954 42578953 2026-04-06T12:04:59Z Duma 16555 42578954 wikitext text/x-wiki '''Moluskivor''' je [[mesojed]] koji se specijalizira za hranjenje mekušcima kao što su [[puževi]], [[školjke]], [[ramenonošci]] i [[glavonošci]]. U poznate mekušce spadaju brojni grabežljivi (i često kanibalistički) mekušci (npr. [[hobotnice]], [[Murex|mureksi]], [[Rumina decollata|puževi dekolati]] i [[Urosalpinx cinerea|ostrige]]), člankonošce poput [[rakovi|rakova]] i larve [[Lampyridae|krijesnica]], te kičmenjaci poput [[riba]], [[ptica]] i [[sisar]]a.<ref>{{cite web|url=http://www.palaeos.org/Molluscivore|title=Molluscivore|publisher=Palaeos|accessdate=June 5, 2013}}</ref> Moluskivorija se odvija na različite načine, a neke životinje su visoko prilagođene tom načinu hranjenja. Slično ponašanje, '''[[durofagija]]''', opisuje hranjenje životinja koje konzumiraju organizme s [[školjka|tvrdom ljušturom]] ili [[egzoskelet]]om, poput [[koralj]]a, mekušca s oklopom ili rakova.<ref>Huber, D.R., Dean, M.N. and Summers, A.P., (2008), Hard prey, soft jaws and the ontogeny of feeding mechanics in the spotted ratfish ''Hydrolagus colliei''. Journal of the Royal Society Interface( online publishing) [http://publishing.royalsociety.org/media/interface/rsif20071325.pdf]{{dead link|date=February 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Opis == Moluskivorija se može izvoditi na nekoliko načina: * U nekim slučajevima, mekušca se jednostavno proguta cijelog, zajedno s ljušturom, nakon čega ga se ubija gušenjem ili izlaganjem probavnim enzimima. Tu metodu koriste samo kanibalistički [[morski puževi]], konusne školjke iz taksona [[Coninae]] koje jedu puževe i neke [[Actiniaria|morske anemone]]. * Još jedna metoda, koju posebno koriste moluskivori koji su kičmenjaci, jeste razbijanje ljušture, bilo djelovanjem sile na nju dok se ne slomi - često grizenjem ljuske, kao kod [[Opsanus tau|ribe-žabe]], [[Mosasauridae|mosasaura]] i [[Placodontia|plakodonta]], udaranjem čekićem po ljusci, npr. kod [[Haematopodidae|ostrigara]] i [[rakova]] ili jednostavnim udaranjem mekušca o stijenu (npr. [[Turdus philomelos|drozdovi pjevači]], [[Larinae|galebovi]] i [[Enhydra lutris|morske vidre]]). Smatra se da su drevni ljudski preci, poput ''[[Homo erectus]]a'' iz ranog pleistocena na Javi, bili pretežno moluskivori, s obzirom na korištenje kamenog oruđa, pahiosteosklerotski skelet (sporo + plitko ronjenje), mnogo veće mozgove (morski plodovi + [[Dokozaheksaenoinska kiselina|DHA]]), fosilizaciju među jestivim školjkama (''Pseudodon'', ''Elongaria''), kolonizaciju ostrva (npr. Flores), međukontinentalno širenje duž obala i rijeka iz ranog pleistocena, oštećenje zubne cakline uzrokovano "oralnom obradom morskih mekušaca" (Towle cs 2022 AJPA), egzostoze uha (hronično navodnjavanje hladnom vodom), gravure na školjkama (npr. "Joordens Munro"), itd. [[File:Lampyris noctiluca (larva eating).jpg|thumb|right|250px|Larva običnog svitca lovi puževe]] * Druga metoda je uklanjanje ljušture s plijena. Mekušci su pričvršćeni za svoju ljušturu jakim mišićnim ligamentima, što otežava njeno uklanjanje. Moluskivorne ptice, poput pripadnika Haematopodidae i [[Rostrhamus sociabilis|lunje pužara]] iz Evergladesa, ubacuju svoj izduženi kljun u ljusku kako bi prekinule te pričvrsne ligamente, olakšavajući uklanjanje plijena. Mesožderski kopneni puž vrste ''[[Rumina decollata]]'' koristi sličnu metodu: poseže u otvor ljušture plijena i grize mišiće na njegovom vratu, nakon čega odmah počinje proždirati mesnate dijelove svoje žrtve. [[Morž]] isisava meso iz školjkaša tako što svoje snažne usne pričvršćuje za organizam i brzo povlači svoj jezik nalik klipu u usta, stvarajući vakuum. * Druga metoda, koju koriste [[hobotnice]], [[nautilus]]i i većina moluskivora koji se hrane morskim puževima, jeste da koriste svoju radulu za bušenje rupe kroz ljušturu, nakon čega ubrizgavaju otrov i probavne enzime kroz nju. Zbog toga se probavljeni plijen može isisati kroz rupu. * Larve svijetlećih crva i [[krijesnica]] su jednostavno dovoljno malene da uđu u ljušture kopnenih puževa i odmah ih počnu jesti. == Kod morskih sisara == [[File:Walrus - Kamogawa Seaworld - 1.jpg|thumb|right|Morž, morski moluskivor]] '''[[Kitovi]]''': [[Physeter macrocephalus|Ulješura]], [[Globicephala melas|dugoperajni]] i [[Globicephala macrorhynchus|kratkoperajni kit]], [[Ziphius cavirostris|Kuvijerov kljunasti kit]], [[Rissov delfin]] i vrste iz rodova ''[[Mesoplodon]]'', ''[[Hyperoodon]]'' i natporodice [[Physeteroidea]] klasifikovani su kao moluskivori, koji se uglavnom hrane lignjama.<ref name="Fauna of Australia">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/35-ind.pdf|title=Fauna of Australia:Natural History of the Eutheria|author=Jarman, P.J, Lww, A.K. and Hall, L.S.|accessdate=June 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321114533/http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/35-ind.pdf|archive-date=2012-03-21|url-status=dead}}</ref> '''[[Perajari]]''': [[Mirounga|Morski slon]]ovi, [[Ommatophoca rossii|Rossova foka]] i [[Arctocephalus australis|južnoamerička foka krznašica]] spadaju u moluskivore.<ref name="Fauna of Australia" /> [[Morž]] jede bentoske [[školjka|školjke]] kojima se hrani prebirući po morskom dnu, tražeći i identificirajući plijen svojim osjetljivim [[vibrise|vibrisama]].<ref>{{cite journal|author = Levermann, N., Galatius, A., Ehlme, G., Rysgaard, S. and Born, E.W.|year = 2003|title = Feeding behaviour of free-ranging walruses with notes on apparent dextrality of flipper use|journal = BMC Ecology|pmid = 14572316|volume = 3|issue = 9|pmc = 270045|url = |doi = 10.1186/1472-6785-3-9|page = 9 | doi-access=free }}</ref> Morž isisava meso tako što svoje snažne usne pričvršćuje za organizam i brzo povlači svoj jezik nalik klipu u usta, stvarajući vakuum. Morževo [[nepce]] je jedinstveno zasvođeno, što omogućava efikasno usisavanje. == Kod riba == Nekoliko vrsta [[napuhača]] i pripadnika [[Cobitoidei]] su moluskivori. Budući da su mnogi mekušci zaštićeni ljušturom, tehnike hranjenja koje se primjenjuju među moluskivornim ribama su visoko specijalizirane i obično se dijele u dvije skupine: "drobilice" i "srcaljke". Napuhače su obično drobilice i koristit će svoje zube slične kljunu da razbiju ljušturu kako bi dobile pristup mesu unutra. Cobitoidei su specijalizirane srcaljke i koristit će svoju karakteristično oblikovanu njušku kako bi zgrabile, a zatim isisale životinju koja živi unutar nje. [[File:Spotted Pufferfish Arothron meleagris 02.JPG|thumb|right|Neke vrste napuhača su moluskivori]] ''Mylopharyngodon piceus'' se obično hrani drobljenjem velikih mekušca [[faringealni zubi|faringealnim zubima]], vađenjem mekog tkiva i ispljuvavanjem fragmenata ljušture. Četverogodišnje mlade jedinke sposobne su konzumirati otprilike 1-2 kg mekušaca dnevno. Taj moluskivor koji živi pri dnu namjerno je uvezen u Sjedinjene Države početkom 1970-ih radi upotrebe kao riba za ishranu, a također i kao biološko sredstvo za kontrolu puževa - međudomaćina parazita [[trematoda]] u ribama uzgajanim u ribnjacima.<ref>{{cite web|url=http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/mylopharyngodon_piceus.pdf|title=Black Carp '' Mylopharyngodon piceus''|author=Crosier, D.M., Molloy, D.P. and Rasmussen, J.|accessdate=June 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217230745/http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/mylopharyngodon_piceus.pdf|archive-date=2013-02-17|url-status=dead}}</ref> Dva [[Cichlidae|ciklida]] koja se hrane puževima, ''[[Trematocaranus placodon]]'' i ''[[Maravichromis anaphyrmis]]'', isprobana su kao biološka sredstva za kontrolu [[Schistosoma|šistosoma]] u ribnjacima u Africi.<ref>Chiotha, S.S., McKaye, K.R, Stauffer, J.R., (1991). Use of indigenous fishes to control schistosome snail vectors in Malaŵi, Africa. Biological Control, 1: 316–319</ref> ''[[Lepomis micropholus]]'' i ''[[Lepomis macrochirus]]'' korištene su za kontrolu školjki vrste ''[[Dreissena bugensis]]'' u donjem toku rijeke Colorado u SAD-u.<ref>{{cite web|url=http://www.usbr.gov/research/projects/detail.cfm?id=9508|title=Summary of Laboratory Experiments to Evaluate Consumption of Juvenile/Adult Quagga Mussel by Redear Sunfish and Bluegill|author=Karp, K.|accessdate=June 8, 2013}}</ref> == Kod gmizavaca == ''[[Varanus olivaceus]]'' je poznat po svojoj ishrani, koja se prvenstveno sastoji od zrelog voća; međutim, konzumira i nekoliko vrsta plijena, uključujući puževe.<ref>{{cite web|url=http://www.mampam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=114&Itemid=42 |title=The Butaan Project - Background and History|accessdate=June 8, 2013}}</ref> Varani su uglavnom mesožderi, što ''V. olivaceus'' donekle čini izuzetkom među porodicom varanida. Prethistorijski [[Placodontia|plakodontni]] gmizavci su izumrli takson morskih životinja koji su površno podsjećali na guštere i kornjače, čiji su im zubi, sastavljeni od klinastih sjekutića i ogromnih zuba nalik kutnjacima, omogućavali da love mekušce i brahiopode čupanjem plijena sa supstrata i drobljenjem njihovih ljuštura.<ref>Rieppel, O. (2002). Feeding mechanisms in Triassic stem-group sauropterygians: the anatomy of a successful invasion of Mesozoic seas Zoological Journal of the Linnean Society, 135, 33-63</ref><ref>Naish, D. 2004. Fossils explained 48. Placodonts. Geology Today 20 (4), 153-158.</ref> == Kod ptica == Među [[ptica]]ma, [[Charadriiformes|obalne ptice]] iz porodice [[Haematopodidae]] poznate su po hranjenju školjkama. Barem jedna [[ptica grabljivica]] je također prvenstveno moluskivor - [[Rostrhamus sociabilis|lunja pužar]]. [[Guarauna]] je mala ptica nalik na [[Rallidae|barske koke]] koja se gotovo u potpunosti hrani jabučnim puževima. Među druge ptice koje povremeno jedu mekušce spadaju [[Mergus|ronci]], [[patke]], [[Fulica|liske]], [[brljci]] i [[Plataleinae|kašikare]]. == Kod beskičmenjaka == [[File:Conus marmoreus feeding on cowrie.jpg|right|thumb|Konusni puž se hrani kaurijem]] [[File:Cone shell venom apparatus.jpg|right|thumb|Aparat za ubrizgavanje otrova kod konusnog puža]] '''[[Coninae|Konusni puževi]]:''' Neki konusni puževi love i jedu druge vrste puževa, kao što su kauri, maslinovi puževi, turbo puževi i puževi sa spiralnom školjkom, dok će drugi jesti druge konusne puževe. ''Conus marmoreus'' i ''Conus omaria'' mogu ubiti i progutati plijen koji je veći od njih samih; neke vrste roda ''Conus'' mogu progutati plijen koji teži i do polovine njihove vlastite težine. Tijela puževa su pričvršćena za njihovu ljušturu kolumelarnim mišićem koji se drži za [[columella|kolumelu]], osovinu puža. Taj mišić također omogućava pužu da se povuče natrag u svoju ljušturu. Ako se on slomi, puž će izgubiti svoju ljušturu i uginuti. Teško ga je odvojiti kod živog puža, pa čak i kod mrtvog. Smatra se da [[konotoksin]]i u otrovu konusnih puževa mogu potpuno opustiti kolumelarni mišić tako da se tijelo može izvući iz ljušture. Konusni puž koristi svoje stopalo za držanje ljušture svog plijena. Koristeći snažan, kontinuiran pokret povlačenja, tijelo puža kojim se hrani može se istisnuti, a zatim progutati cijelo. Potpuna probava plijena može trajati veliki broj sati, čak i dana.<ref>{{cite web|url= http://www.theconesnail.com/explore-cone-snails/prey/molluscivores|title=The cone snail|author=Chadwick, A.|year=2013|accessdate=June 7, 2013}}</ref> '''[[Morske zvijezde]]:''' Primitivne morske zvijezde, poput pripadnika rodova ''[[Astropecten]]'' i ''[[Luidia]]'', gutaju svoj plijen čitav i počinju ga probavljati u srčanim želucima. Zaklopke ljušture i drugi nejestivi materijali izbacuju se kroz usta. Poluprobavljena tekućina prolazi u njihove pilorične želuce i cekume gdje se nastavljaju probava i apsorpcija.<ref>Ruppert, E.E., Fox, R.S. and Barnes, R.D., (2004). ''Invertebrate Zoology'', 7th edition. Cengage Learning. {{ISBN|81-315-0104-3}}</ref> ''[[Astropecten articulatus]]'' je poznati moluskivor. Hvata plijen krakovima koje zatim prinosi ustima. Plijen zatim zarobljava dugim, pokretnim bodljama oko usne šupljine, nakon čega on bude progutan. Kod naprednijih vrsta morskih zvijezda, srčani želudac se može izvući iz tijela organizma kako bi progutao i probavio hranu. Kada je plijen školjka, morska zvijezda povlači dvije polovine školjke svojim cjevastim nožicama kako bi ih lagano razdvojila i ubacuje mali dio svog želuca, koji oslobađa enzime za probavu plijena. Želudac i djelomično probavljeni plijen kasnije se uvlače u disk. Tu se hrana prenosi u pilorični želudac, koji uvijek ostaje unutar diska.<ref name=Dale>{{cite web |url=http://www.madreporite.com/science/digest.htm |title=Starfish Digestion and Circulation |author=Dale, Jonathan |year=2000 |work=Madreporite Nexus |accessdate=June 7, 2013}}</ref> Zbog svoje sposobnosti probave hrane izvan tijela, morske zvijezde mogu loviti plijen mnogo veći od njihovih usta. '''[[Rakovi]]:''' [[Slatkovodni rakovi]] ''Syntripsa matannensis'' i ''Syntripsa flavichela'' spadaju u moluskivore.<ref>Schubart, C.D., Santl, T. and Koller, P., (2008). Mitochondrial patterns of intra- and interspecific differentiation among endemic freshwater crabs of ancient lakes in Sulawesi. Contributions to Zoology, 77: 83-90 [http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?idno=m7702a04;c=ctz]</ref> Koristeći svoja masivna i snažna kliješta, odrasle jedinke vrste ''[[Menippe mercenaria]]'' hrane se [[Sessilia|priljepci]]ma, tvrdim školjkama, [[Pectinidae|pektinidnim školjkama]] i puževima sa spiralnom ljušturom.<ref>Williams, A., (1984). ''Shrimps, lobsters, and crabs of the Atlantic coast of the Eastern United States, Maine to Florida''. Washington, D. C.: Smithsonian Institution.</ref> == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} rwacvi5tl41xg7z6rdx4od1rrxc5l9z 42578961 42578954 2026-04-06T12:12:53Z Duma 16555 42578961 wikitext text/x-wiki [[File:Placental morphologies encountered in placental mammals.jpg|thumb|Placental morphologies of varying placental mammals]] [[File:Goat_eating_placenta.jpg|alt=|thumb|Mother goat engaging in placentophagy]] '''Placentophagy''', also known as placentophagia, is the act of consuming part or all of the [[afterbirth]] following parturition in mammals.<ref name="Hayes 2016">{{Cite journal |last=Hayes |first=Emily Hart |date=2016 |title=Consumption of the Placenta in the Postpartum Period |journal=Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=78–89 |doi=10.1016/j.jogn.2015.10.008 |issn=0884-2175 |pmid=26815801}}</ref> Parturition involves the delivery of the neonate, as well as the placenta and fetal membranes.<ref name="Kristal 1980">{{Cite journal |last=Kristal |first=Mark B. |date=1980 |title=Placentophagia: A biobehavioral enigma (or ''De gustibus non disputandum est'') |journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews |volume=4 |issue=2 |pages=141–150 |doi=10.1016/0149-7634(80)90012-3 |pmid=6999389 |s2cid=10468943 |issn=0149-7634}}</ref> The [[placenta]] is a critical organ that develops in the maternal uterus during pregnancy to support the [[fetus]]. It connects to the fetus via the umbilical cord in order to allow nutrient transport, waste excretion and gas exchange between mother and fetus.<ref name="Kristal 1980" /> The morphological features of the placenta differ among species, but the function is universal. The behaviour is characteristic to the mother of the majority of placental mammals.<ref name="Hayes 2016" /> Significant documentation has been provided on placentophagy in a range of animals. Anomalies generally include humans and aquatic species, as well as camels.<ref name="Kristal 1980" /> However, the concept is becoming more popular among women in the West, despite its controversial overtone.<ref name="Hayes 2016" /> Theories as to why mammals engage in placentophagy are related to the many proposed benefits of placental consumption. These vary between animals but tend to be behavioural, medical or spiritual in nature.<ref name="Kristal 1980" /><ref>{{cite journal |last1=Ober |first1=William |date=1979 |title=Notes on Placentophagy |journal=Bulletin of the New York Academy of Medicine |volume=55 |issue=6 |pages=591–599 |pmid=111747 |pmc=1807646}}</ref><ref name="Kristal 1991">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark B. |date=1991 |title=Enhancement of Opioid-Mediated Analgesia: A Solution to the Enigma of Placentophagia |journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews |volume=15 |issue=3 |pages=425–435 |doi=10.1016/S0149-7634(05)80035-1 |pmid=1956610 |s2cid=6331181 |issn=1873-7528}}</ref> == Zastupljenost == Placentophagy is a normality in most members of the taxonomic group [[Eutheria]]. It has been observed in animals ranging from rodents to primates, and even in some instances humans. The most extensive study has been on animals in orders [[Rodentia]], [[Chiroptera]], [[Lagomorpha]], [[Carnivora]], [[Perissodactyla]], [[Artiodactyla]], and [[Primates]].<ref name="Kristal 1980" /> Exceptions to the ubiquitous behaviour in mammals can be seen in humans, sea mammals and [[camelids]]. It is suggested that the portion of marine species that do not practice placentophagy are ones that deliver their offspring in the water because beneficial components are dispersed upon expulsion from the mother, and that the domestication of camelids has eradicated the behaviour by placing stress and selective pressure on the species.<ref name="Kristal 2012">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark |last2=DiPirro |first2=Jean |last3=Thompson |first3=Alexis |date=2012 |title=Placentophagy in Humans and Nonhuman Mammals: Causes and Consequences |journal=Ecology of Food and Nutrition |volume=51 |issue=3 |pages=177–197 |doi=10.1080/03670244.2012.661325 |pmid=22632059 |bibcode=2012EcoFN..51..177K |s2cid=540223 |issn=1543-5237}}</ref> === Kod zečeva === [[File:Oryctolagus_cuniculus_Tasmania_2.jpg|thumb|Domestic rabbit, ''Oryctolagus cuniculus,'' used as model species in study of placentophagy|alt=]] Placentophagia in rabbits is exclusively performed by maternal figures that have recently given birth. A study shows that even when pregnant and pre-parturient female rabbits are presented with placental meal there is little participation in the behavior but all postpartum mothers ate the afterbirth. When compared with the consumption of liver, another protein source, the occurrence of placentophagia alone increases by roughly 55% in the short 1–5 day period following parturition.<ref name="Melo 2003">{{Cite journal |last1=Melo |first1=Angel I. |last2=González-Mariscal |first2=Gabriela |date=2003 |title=Placentophagia in rabbits: Incidence across the reproductive cycle: Placentophagia in Rabbits |journal=Developmental Psychobiology |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=37–43 |doi=10.1002/dev.10118 |pmid=12794777 |issn=1098-2302}}</ref> The liver is preferential to non-pregnant, pregnant and pre-parturient mothers consistently as opposed to post-partum mothers who chose to consume only placenta when presented with both. The same study also looked at the interest of the placenta in pregnant rabbits, they saw that in the days leading up to delivery the animals were more intrigued by the placenta when it was presented, which was shown by increasing sniffing of the placenta. The attraction was not demonstrated towards the liver. This infers that there is a tie between elements prompting both delivery and placentophagy in pregnant maternal rabbits.<ref name="Melo 2003" /> In some instances placentophagia is tied to [[cannibalism]] in rabbits. As the mother engages in the act of consuming the placenta, they accidentally ingest the neonate as well.<ref>{{Cite journal |last1=Clauss |first1=Marcus |last2=Lischke |first2=Andreas |last3=Botha |first3=Heike |last4=Hatt |first4=Jean-Michel |date=2016 |title=Carcass consumption by domestic rabbits (Oryctolagus cuniculus) |journal=European Journal of Wildlife Research |language=en |volume=62 |issue=1 |pages=143–145 |doi=10.1007/s10344-015-0980-y |s2cid=16166906 |issn=1612-4642}}</ref> === Kod pacova === Placentophagia has been studied most commonly in rodents, specifically rats. There have been multiple conclusions drawn from the available literature. One major finding is that the consumption of the afterbirth and associated materials increases the onset and intensity of maternal behavior in rats.<ref name="Kristal 1991" /> The increased contact between the adult and the infant is what enhances the adoption of parental behavior. In addition to increasing the parenting tendencies of mother rats, it has been seen that placentophagia by female weanling laboratory rats when the mother births a subsequent litter, elevates [[alloparenting]] behavior toward their siblings.<ref>{{Cite journal |last1=Harding |first1=Kaitlyn M. |last2=Lonstein |first2=Joseph S. |date=2014 |title=Placentophagia in weanling female laboratory rats: Placentophagia in Weanling Females |journal=Developmental Psychobiology |language=en |volume=56 |issue=6 |pages=1290–9 |doi=10.1002/dev.21208 |pmc=4119531 |pmid=24604548 |issn=1098-2302}}</ref> Additional research has shown that ingestion of the placenta and amniotic fluid influences the pain tolerance in pregnant rats via elevation of naturally occurring opioid-mediated analgesia.<ref name="Kristal 1991" /> Production of endogenous opioids produced by the central nervous system, is increased during the birthing process which raises the pain threshold of the mother. When coupled with the ingestion of placenta or amniotic fluid, there is a drastic increase in the opioid effect. A test whereby rats were given meat rather than placenta supported the contribution of the afterbirth components to the enhanced opioid effect by showing no increase in the pain threshold of the post-partum mother.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 2012" /> == Hipotetske koristi == There are numerous hypothesized benefits to the practice of placentophagy in both human and nonhuman mammals, which are seen as the direct motivation for various animals to engage in the consumption of the afterbirth. Many of these proposed benefits have since been disproved through scientific study. === Osjećaj gladi === Some initial conjectures related directly to the satiation of specific and general maternal hunger.<ref name="Kristal 2012" /> These hinged on the idea that prior to parturition mothers ceased to eat and so, immediately after birth they consumed the placenta to satisfy an intense hunger. A further idea was that of specific hunger, according to which the maternal figure participated in placentophagy in order to replenish any resources depleted during pregnancy that were contained within the placenta.<ref name="Kristal 1991" /> This was later disproved by studies on rats and other species showing that a wide range of animals do not typically decrease the amount of food or water taken in prior to delivery, and that rats presented with placenta will consume it regardless of pregnancy or virginity.<ref name="Kristal 1980" /><ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark |last2=Wampler |first2=Richard |date=1973 |title=Food and water intake prior to parturition in the rat |journal=Physiological Psychology |volume=1 |issue=3 |pages=297–300 |doi=10.3758/BF03326927 |doi-access=free |issn=2197-9960}}</ref> === Čistoća i zaštita od predatora === Another aspect of placentophagy that was initially considered a beneficial reason for its occurrence was that the consumption of the afterbirth ensured cleanliness of the nest and eliminated any sign of new and vulnerable offspring.<ref name="Kristal 1980" /> It was suggested that nesting animals, who would then rear their young within the nest, benefited by having an aseptic area. Further, predators would be attracted to the site of parturition by the scent of blood and of fetal tissue, so ingesting the afterbirth would eliminate the ability for predators to easily locate newborns. This would in turn provide protection for the defenseless young.<ref name="Kristal 1980" /> These hypothesized benefits were later rejected because the act of consuming the placenta would be more time-consuming than merely abandoning the site of parturition or removing the afterbirth from the nesting area, each of which would provide the same benefit as placentophagy was presumed to provide.<ref name="Kristal 1980" /> === Povećani prag boli === A newer hypothesis about the maternal consumption of afterbirth in mammals is that the placenta contains compounds that increase pain tolerance post parturition.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973" /> Although it is known that during pregnancy and labour there is a natural increase in internal production of enkephalins and endorphins that decrease the sensation of pain, studies indicated that the consumption of placenta by maternal rats after delivery spiked the subsequent numbers of these opioids.<ref name="Kristal 2012" /> This was due to the active ingredient present in the placenta as well as the amniotic fluid, placental opioid-enhancing factor (POEF). It is important to note that afterbirth also contains amniotic fluid, and scientists believe its consumption may be equally as important in the elevation of pain threshold as is the placental ingestion. Amniotic fluid is likely taken in unknowingly by cleaning the genital area prior or post delivery, or by cleaning or kissing the infant soon after expulsion.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973" /> == Evolucija == Placentophagy evolved independently in different lineages as adaptations to various challenges faced by ancestral species.<ref name="Kristal 2012" /> The behaviour was ultimately attractive to the maternal subject based on the hypothesized benefits discussed above but provided some kind of advantage. Based on this advantage, placentophagy was selected for by natural selection which lead to its persistence in mammal species.<ref name="Kristal 2012" /> == Placentofagija kod ljudi == {{Main|Human placentophagy}} [[File:Ziheche.jpg|thumb|left|200px|Dried human placenta as medicine (''ziheche'') (紫河车)]] Although the placenta is revered in many cultures, there is scarce evidence that any customarily eat the placenta after the newborn's birth.<ref name="Young 2010">{{cite journal |last1=Young |first1=Sharon M. |last2=Benyshek |first2=Daniel C. |title=In Search of Human Placentophagy: A Cross-Cultural Survey of Human Placenta Consumption, Disposal Practices, and Cultural Beliefs |journal=Ecology of Food and Nutrition |date=2010 |volume=49 |issue=6 |pages=467–484 |doi=10.1080/03670244.2010.524106 |pmid=21888574 |issn=1543-5237}}</ref> Those who advocate placentophagy in humans believe that eating the placenta prevents [[postpartum depression]] and other pregnancy complications.{{Citation needed|date=June 2019}} [[Obstetrician]] and spokesperson for the [[Royal College of Obstetricians and Gynaecologists]] Maggie Blott disputes the post-natal depression theory, stating there is no medical reason to eat the placenta: "Animals eat their placenta to get nutrition – but when people are already well-nourished, there is no benefit, there is no reason to do it."<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4918290.stm |title=Why eat a placenta? |publisher=[[BBC News]] |access-date=12 December 2007 |date=18 April 2006}}</ref> While no [[Randomized controlled trial|scientific study]] has proven any benefits, a survey was conducted by American [[Anthropology|medical anthropologists]] at the [[University of South Florida]] and [[University of Nevada, Las Vegas]]. Among the respondents, about three-fourths claimed to have positive experiences from eating their own placenta, citing "improved mood", "increased energy", and "improved lactation".<ref>{{cite web |url=http://news.unlv.edu/article/steamed-dehydrated-or-raw-placentas-may-help-moms%E2%80%99-post-partum-health |publisher=University of Nevada, Las Vegas |title=Steamed, Dehydrated or Raw: Placentas May Help Moms' Post-Partum Health |last=Bawany |first=Afsha |date=27 February 2013 |access-date=25 March 2013}}</ref> <ref name="Selander 2013">{{cite journal |last1=Selander |first1=Jodi |last2=Cantor |first2=Allison |last3=Young |first3=Sharon M. |last4=Benyshek |first4=Daniel C. |title=Human Maternal Placentophagy: A Survey of Self-Reported Motivations and Experiences Associated with Placenta Consumption |journal=Ecology of Food and Nutrition |date=2013 |volume=52 |issue=2 |pages=93–115 |doi=10.1080/03670244.2012.719356 |url=http://news.unlv.edu/sites/default/files/EFN%20Placentophagy%20Survey%20(Selander,%20Cantor,%20Young%20and%20Benyshek%202013).pdf |issn=1543-5237 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216214212/http://news.unlv.edu/sites/default/files/EFN%20Placentophagy%20Survey%20%28Selander,%20Cantor,%20Young%20and%20Benyshek%202013%29.pdf |archive-date=16 February 2015 |url-status=dead |via=University of Nevada, Las Vegas}}</ref> Human placenta has also been an ingredient in some [[traditional Chinese medicine]]s,<ref>{{Cite web |url=http://www.news-medical.net/print_article.asp?id=1333 |title=Traditional Chinese medicine contains human placenta |website=News-Medical |date=8 May 2004 |access-date=12 December 2007 |url-access=registration}}</ref> including using dried human placenta, known as ''ziheche'' ({{zh|s=[[wikt:紫河车|紫河车]]|t=紫河車|p=Zǐhéchē}}), to treat wasting diseases, infertility, impotence and other conditions.<ref>{{cite book |author1=Tierra, Lesley |author2=Tierra, Michael |title=Chinese Traditional Herbal Medicine, Volume II: Materia Medica and Herbal Reference |publisher=Lotus Press |location=Twin Lakes, Wis. |year=1998 |isbn=978-0-914955-32-0 |page=225}}</ref> Most recently, the CDC<ref>{{cite journal |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |title=Notes from the Field: Late-Onset Infant Group B Streptococcus Infection Associated with Maternal Consumption of Capsules Containing Dehydrated Placenta — Oregon, 2016 |volume=66 |issue=25 |pages=677–678 |doi=10.15585/mmwr.mm6625a4 |doi-access=free |pmid=28662016 |pmc=5687501 |issn=1545-861X |year=2017 |last1=Buser |first1=Genevieve L. |last2=Mató |first2=Sayonara |last3=Zhang |first3=Alexia Y. |last4=Metcalf |first4=Ben J. |last5=Beall |first5=Bernard |last6=Thomas |first6=Ann R.}}</ref> published a report of a newborn infected with group B ''Streptococcus'' (GBS) bacteria likely after the mother ingested placenta capsules. Consequently, the CDC said that placenta capsule ingestion should be avoided and to educate mothers interested in placenta encapsulation about the potential risks. A recent publication<ref>{{cite journal |last1=Farr |first1=Alex |last2=Chervenak |first2=Frank A. |last3=McCullough |first3=Laurence B. |last4=Baergen |first4=Rebecca N. |last5=Grünebaum |first5=Amos |date=2018 |title=Human placentophagy: a review |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=218 |issue=4 |pages=401.e1–401.e11 |doi=10.1016/j.ajog.2017.08.016 |issn=0002-9378 |pmid=28859955 |s2cid=4450981}}</ref> advised that physicians should discourage placentophagy because it is potentially harmful with no documented benefit. British celebrity chef [[Hugh Fearnley-Whittingstall]], known for his series of River Cottage programmes, notoriously cooked and ate a human placenta on one of his programmes.<ref>{{cite web |date=28 May 1998 |title=Channel 4 rapped for serving placenta |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/101944.stm |publisher=BBC News |access-date=29 June 2021}}</ref> Pg.104-7 in [[Cecil Adams]]'s ''[[Return of the Straight Dope]]'' (1994) describes a home childbirth, followed by placentophagy, in [[Berkeley, California]]. == Povezano == * [[Autokanibalizam]] == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske poveznice == *{{Commons category-inline|Placentophagy}} *{{Cookbook-inline|Placenta}} {{načini ishrane}} 85z9xt10m8ocnf1cy3mnjhih4xyo486 42578962 42578961 2026-04-06T12:14:41Z Duma 16555 /* Vanjske poveznice */ 42578962 wikitext text/x-wiki [[File:Placental morphologies encountered in placental mammals.jpg|thumb|Placental morphologies of varying placental mammals]] [[File:Goat_eating_placenta.jpg|alt=|thumb|Mother goat engaging in placentophagy]] '''Placentophagy''', also known as placentophagia, is the act of consuming part or all of the [[afterbirth]] following parturition in mammals.<ref name="Hayes 2016">{{Cite journal |last=Hayes |first=Emily Hart |date=2016 |title=Consumption of the Placenta in the Postpartum Period |journal=Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=78–89 |doi=10.1016/j.jogn.2015.10.008 |issn=0884-2175 |pmid=26815801}}</ref> Parturition involves the delivery of the neonate, as well as the placenta and fetal membranes.<ref name="Kristal 1980">{{Cite journal |last=Kristal |first=Mark B. |date=1980 |title=Placentophagia: A biobehavioral enigma (or ''De gustibus non disputandum est'') |journal=Neuroscience & Biobehavioral Reviews |volume=4 |issue=2 |pages=141–150 |doi=10.1016/0149-7634(80)90012-3 |pmid=6999389 |s2cid=10468943 |issn=0149-7634}}</ref> The [[placenta]] is a critical organ that develops in the maternal uterus during pregnancy to support the [[fetus]]. It connects to the fetus via the umbilical cord in order to allow nutrient transport, waste excretion and gas exchange between mother and fetus.<ref name="Kristal 1980" /> The morphological features of the placenta differ among species, but the function is universal. The behaviour is characteristic to the mother of the majority of placental mammals.<ref name="Hayes 2016" /> Significant documentation has been provided on placentophagy in a range of animals. Anomalies generally include humans and aquatic species, as well as camels.<ref name="Kristal 1980" /> However, the concept is becoming more popular among women in the West, despite its controversial overtone.<ref name="Hayes 2016" /> Theories as to why mammals engage in placentophagy are related to the many proposed benefits of placental consumption. These vary between animals but tend to be behavioural, medical or spiritual in nature.<ref name="Kristal 1980" /><ref>{{cite journal |last1=Ober |first1=William |date=1979 |title=Notes on Placentophagy |journal=Bulletin of the New York Academy of Medicine |volume=55 |issue=6 |pages=591–599 |pmid=111747 |pmc=1807646}}</ref><ref name="Kristal 1991">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark B. |date=1991 |title=Enhancement of Opioid-Mediated Analgesia: A Solution to the Enigma of Placentophagia |journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews |volume=15 |issue=3 |pages=425–435 |doi=10.1016/S0149-7634(05)80035-1 |pmid=1956610 |s2cid=6331181 |issn=1873-7528}}</ref> == Zastupljenost == Placentophagy is a normality in most members of the taxonomic group [[Eutheria]]. It has been observed in animals ranging from rodents to primates, and even in some instances humans. The most extensive study has been on animals in orders [[Rodentia]], [[Chiroptera]], [[Lagomorpha]], [[Carnivora]], [[Perissodactyla]], [[Artiodactyla]], and [[Primates]].<ref name="Kristal 1980" /> Exceptions to the ubiquitous behaviour in mammals can be seen in humans, sea mammals and [[camelids]]. It is suggested that the portion of marine species that do not practice placentophagy are ones that deliver their offspring in the water because beneficial components are dispersed upon expulsion from the mother, and that the domestication of camelids has eradicated the behaviour by placing stress and selective pressure on the species.<ref name="Kristal 2012">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark |last2=DiPirro |first2=Jean |last3=Thompson |first3=Alexis |date=2012 |title=Placentophagy in Humans and Nonhuman Mammals: Causes and Consequences |journal=Ecology of Food and Nutrition |volume=51 |issue=3 |pages=177–197 |doi=10.1080/03670244.2012.661325 |pmid=22632059 |bibcode=2012EcoFN..51..177K |s2cid=540223 |issn=1543-5237}}</ref> === Kod zečeva === [[File:Oryctolagus_cuniculus_Tasmania_2.jpg|thumb|Domestic rabbit, ''Oryctolagus cuniculus,'' used as model species in study of placentophagy|alt=]] Placentophagia in rabbits is exclusively performed by maternal figures that have recently given birth. A study shows that even when pregnant and pre-parturient female rabbits are presented with placental meal there is little participation in the behavior but all postpartum mothers ate the afterbirth. When compared with the consumption of liver, another protein source, the occurrence of placentophagia alone increases by roughly 55% in the short 1–5 day period following parturition.<ref name="Melo 2003">{{Cite journal |last1=Melo |first1=Angel I. |last2=González-Mariscal |first2=Gabriela |date=2003 |title=Placentophagia in rabbits: Incidence across the reproductive cycle: Placentophagia in Rabbits |journal=Developmental Psychobiology |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=37–43 |doi=10.1002/dev.10118 |pmid=12794777 |issn=1098-2302}}</ref> The liver is preferential to non-pregnant, pregnant and pre-parturient mothers consistently as opposed to post-partum mothers who chose to consume only placenta when presented with both. The same study also looked at the interest of the placenta in pregnant rabbits, they saw that in the days leading up to delivery the animals were more intrigued by the placenta when it was presented, which was shown by increasing sniffing of the placenta. The attraction was not demonstrated towards the liver. This infers that there is a tie between elements prompting both delivery and placentophagy in pregnant maternal rabbits.<ref name="Melo 2003" /> In some instances placentophagia is tied to [[cannibalism]] in rabbits. As the mother engages in the act of consuming the placenta, they accidentally ingest the neonate as well.<ref>{{Cite journal |last1=Clauss |first1=Marcus |last2=Lischke |first2=Andreas |last3=Botha |first3=Heike |last4=Hatt |first4=Jean-Michel |date=2016 |title=Carcass consumption by domestic rabbits (Oryctolagus cuniculus) |journal=European Journal of Wildlife Research |language=en |volume=62 |issue=1 |pages=143–145 |doi=10.1007/s10344-015-0980-y |s2cid=16166906 |issn=1612-4642}}</ref> === Kod pacova === Placentophagia has been studied most commonly in rodents, specifically rats. There have been multiple conclusions drawn from the available literature. One major finding is that the consumption of the afterbirth and associated materials increases the onset and intensity of maternal behavior in rats.<ref name="Kristal 1991" /> The increased contact between the adult and the infant is what enhances the adoption of parental behavior. In addition to increasing the parenting tendencies of mother rats, it has been seen that placentophagia by female weanling laboratory rats when the mother births a subsequent litter, elevates [[alloparenting]] behavior toward their siblings.<ref>{{Cite journal |last1=Harding |first1=Kaitlyn M. |last2=Lonstein |first2=Joseph S. |date=2014 |title=Placentophagia in weanling female laboratory rats: Placentophagia in Weanling Females |journal=Developmental Psychobiology |language=en |volume=56 |issue=6 |pages=1290–9 |doi=10.1002/dev.21208 |pmc=4119531 |pmid=24604548 |issn=1098-2302}}</ref> Additional research has shown that ingestion of the placenta and amniotic fluid influences the pain tolerance in pregnant rats via elevation of naturally occurring opioid-mediated analgesia.<ref name="Kristal 1991" /> Production of endogenous opioids produced by the central nervous system, is increased during the birthing process which raises the pain threshold of the mother. When coupled with the ingestion of placenta or amniotic fluid, there is a drastic increase in the opioid effect. A test whereby rats were given meat rather than placenta supported the contribution of the afterbirth components to the enhanced opioid effect by showing no increase in the pain threshold of the post-partum mother.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 2012" /> == Hipotetske koristi == There are numerous hypothesized benefits to the practice of placentophagy in both human and nonhuman mammals, which are seen as the direct motivation for various animals to engage in the consumption of the afterbirth. Many of these proposed benefits have since been disproved through scientific study. === Osjećaj gladi === Some initial conjectures related directly to the satiation of specific and general maternal hunger.<ref name="Kristal 2012" /> These hinged on the idea that prior to parturition mothers ceased to eat and so, immediately after birth they consumed the placenta to satisfy an intense hunger. A further idea was that of specific hunger, according to which the maternal figure participated in placentophagy in order to replenish any resources depleted during pregnancy that were contained within the placenta.<ref name="Kristal 1991" /> This was later disproved by studies on rats and other species showing that a wide range of animals do not typically decrease the amount of food or water taken in prior to delivery, and that rats presented with placenta will consume it regardless of pregnancy or virginity.<ref name="Kristal 1980" /><ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973">{{cite journal |last1=Kristal |first1=Mark |last2=Wampler |first2=Richard |date=1973 |title=Food and water intake prior to parturition in the rat |journal=Physiological Psychology |volume=1 |issue=3 |pages=297–300 |doi=10.3758/BF03326927 |doi-access=free |issn=2197-9960}}</ref> === Čistoća i zaštita od predatora === Another aspect of placentophagy that was initially considered a beneficial reason for its occurrence was that the consumption of the afterbirth ensured cleanliness of the nest and eliminated any sign of new and vulnerable offspring.<ref name="Kristal 1980" /> It was suggested that nesting animals, who would then rear their young within the nest, benefited by having an aseptic area. Further, predators would be attracted to the site of parturition by the scent of blood and of fetal tissue, so ingesting the afterbirth would eliminate the ability for predators to easily locate newborns. This would in turn provide protection for the defenseless young.<ref name="Kristal 1980" /> These hypothesized benefits were later rejected because the act of consuming the placenta would be more time-consuming than merely abandoning the site of parturition or removing the afterbirth from the nesting area, each of which would provide the same benefit as placentophagy was presumed to provide.<ref name="Kristal 1980" /> === Povećani prag boli === A newer hypothesis about the maternal consumption of afterbirth in mammals is that the placenta contains compounds that increase pain tolerance post parturition.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973" /> Although it is known that during pregnancy and labour there is a natural increase in internal production of enkephalins and endorphins that decrease the sensation of pain, studies indicated that the consumption of placenta by maternal rats after delivery spiked the subsequent numbers of these opioids.<ref name="Kristal 2012" /> This was due to the active ingredient present in the placenta as well as the amniotic fluid, placental opioid-enhancing factor (POEF). It is important to note that afterbirth also contains amniotic fluid, and scientists believe its consumption may be equally as important in the elevation of pain threshold as is the placental ingestion. Amniotic fluid is likely taken in unknowingly by cleaning the genital area prior or post delivery, or by cleaning or kissing the infant soon after expulsion.<ref name="Kristal 1991" /><ref name="Kristal 1973" /> == Evolucija == Placentophagy evolved independently in different lineages as adaptations to various challenges faced by ancestral species.<ref name="Kristal 2012" /> The behaviour was ultimately attractive to the maternal subject based on the hypothesized benefits discussed above but provided some kind of advantage. Based on this advantage, placentophagy was selected for by natural selection which lead to its persistence in mammal species.<ref name="Kristal 2012" /> == Placentofagija kod ljudi == {{Main|Human placentophagy}} [[File:Ziheche.jpg|thumb|left|200px|Dried human placenta as medicine (''ziheche'') (紫河车)]] Although the placenta is revered in many cultures, there is scarce evidence that any customarily eat the placenta after the newborn's birth.<ref name="Young 2010">{{cite journal |last1=Young |first1=Sharon M. |last2=Benyshek |first2=Daniel C. |title=In Search of Human Placentophagy: A Cross-Cultural Survey of Human Placenta Consumption, Disposal Practices, and Cultural Beliefs |journal=Ecology of Food and Nutrition |date=2010 |volume=49 |issue=6 |pages=467–484 |doi=10.1080/03670244.2010.524106 |pmid=21888574 |issn=1543-5237}}</ref> Those who advocate placentophagy in humans believe that eating the placenta prevents [[postpartum depression]] and other pregnancy complications.{{Citation needed|date=June 2019}} [[Obstetrician]] and spokesperson for the [[Royal College of Obstetricians and Gynaecologists]] Maggie Blott disputes the post-natal depression theory, stating there is no medical reason to eat the placenta: "Animals eat their placenta to get nutrition – but when people are already well-nourished, there is no benefit, there is no reason to do it."<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4918290.stm |title=Why eat a placenta? |publisher=[[BBC News]] |access-date=12 December 2007 |date=18 April 2006}}</ref> While no [[Randomized controlled trial|scientific study]] has proven any benefits, a survey was conducted by American [[Anthropology|medical anthropologists]] at the [[University of South Florida]] and [[University of Nevada, Las Vegas]]. Among the respondents, about three-fourths claimed to have positive experiences from eating their own placenta, citing "improved mood", "increased energy", and "improved lactation".<ref>{{cite web |url=http://news.unlv.edu/article/steamed-dehydrated-or-raw-placentas-may-help-moms%E2%80%99-post-partum-health |publisher=University of Nevada, Las Vegas |title=Steamed, Dehydrated or Raw: Placentas May Help Moms' Post-Partum Health |last=Bawany |first=Afsha |date=27 February 2013 |access-date=25 March 2013}}</ref> <ref name="Selander 2013">{{cite journal |last1=Selander |first1=Jodi |last2=Cantor |first2=Allison |last3=Young |first3=Sharon M. |last4=Benyshek |first4=Daniel C. |title=Human Maternal Placentophagy: A Survey of Self-Reported Motivations and Experiences Associated with Placenta Consumption |journal=Ecology of Food and Nutrition |date=2013 |volume=52 |issue=2 |pages=93–115 |doi=10.1080/03670244.2012.719356 |url=http://news.unlv.edu/sites/default/files/EFN%20Placentophagy%20Survey%20(Selander,%20Cantor,%20Young%20and%20Benyshek%202013).pdf |issn=1543-5237 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216214212/http://news.unlv.edu/sites/default/files/EFN%20Placentophagy%20Survey%20%28Selander,%20Cantor,%20Young%20and%20Benyshek%202013%29.pdf |archive-date=16 February 2015 |url-status=dead |via=University of Nevada, Las Vegas}}</ref> Human placenta has also been an ingredient in some [[traditional Chinese medicine]]s,<ref>{{Cite web |url=http://www.news-medical.net/print_article.asp?id=1333 |title=Traditional Chinese medicine contains human placenta |website=News-Medical |date=8 May 2004 |access-date=12 December 2007 |url-access=registration}}</ref> including using dried human placenta, known as ''ziheche'' ({{zh|s=[[wikt:紫河车|紫河车]]|t=紫河車|p=Zǐhéchē}}), to treat wasting diseases, infertility, impotence and other conditions.<ref>{{cite book |author1=Tierra, Lesley |author2=Tierra, Michael |title=Chinese Traditional Herbal Medicine, Volume II: Materia Medica and Herbal Reference |publisher=Lotus Press |location=Twin Lakes, Wis. |year=1998 |isbn=978-0-914955-32-0 |page=225}}</ref> Most recently, the CDC<ref>{{cite journal |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |title=Notes from the Field: Late-Onset Infant Group B Streptococcus Infection Associated with Maternal Consumption of Capsules Containing Dehydrated Placenta — Oregon, 2016 |volume=66 |issue=25 |pages=677–678 |doi=10.15585/mmwr.mm6625a4 |doi-access=free |pmid=28662016 |pmc=5687501 |issn=1545-861X |year=2017 |last1=Buser |first1=Genevieve L. |last2=Mató |first2=Sayonara |last3=Zhang |first3=Alexia Y. |last4=Metcalf |first4=Ben J. |last5=Beall |first5=Bernard |last6=Thomas |first6=Ann R.}}</ref> published a report of a newborn infected with group B ''Streptococcus'' (GBS) bacteria likely after the mother ingested placenta capsules. Consequently, the CDC said that placenta capsule ingestion should be avoided and to educate mothers interested in placenta encapsulation about the potential risks. A recent publication<ref>{{cite journal |last1=Farr |first1=Alex |last2=Chervenak |first2=Frank A. |last3=McCullough |first3=Laurence B. |last4=Baergen |first4=Rebecca N. |last5=Grünebaum |first5=Amos |date=2018 |title=Human placentophagy: a review |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=218 |issue=4 |pages=401.e1–401.e11 |doi=10.1016/j.ajog.2017.08.016 |issn=0002-9378 |pmid=28859955 |s2cid=4450981}}</ref> advised that physicians should discourage placentophagy because it is potentially harmful with no documented benefit. British celebrity chef [[Hugh Fearnley-Whittingstall]], known for his series of River Cottage programmes, notoriously cooked and ate a human placenta on one of his programmes.<ref>{{cite web |date=28 May 1998 |title=Channel 4 rapped for serving placenta |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/101944.stm |publisher=BBC News |access-date=29 June 2021}}</ref> Pg.104-7 in [[Cecil Adams]]'s ''[[Return of the Straight Dope]]'' (1994) describes a home childbirth, followed by placentophagy, in [[Berkeley, California]]. == Povezano == * [[Autokanibalizam]] == Reference == {{Reflist|30em}} == Vanjske poveznice == *{{Commons category-inline|Placentophagy}} {{načini ishrane}} 5jxz7vg4owmebzfzguehhmeqvm4hnkh 0 233749 42579043 42416569 2026-04-06T23:18:49Z Inokosni organ 160059 dodana kategorija [[:Kategorija:Herman Melville|Herman Melville]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42579043 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infokutija knjiga | naslov = Moby-Dick; or, The Whale | slika = [[Datoteka:Moby-Dick FE title page.jpg|200px]] | opis = Naslovna stranica prvog američko izdanja ''Moby-Dicka'' | autor = [[Herman Melville]] | jezik = engleski | žanr = [[pustolovni roman]], | izdavač = [[Richard Bentley (izdavač)|Richard Bentley]] (UK)<br />[[Harper & Brothers]] (SAD) | datum_izd= 18. oktobar 1851 (UK)<br />14. novembar 1851 (SAD) | stranica = 635 (prvo američko izdanje)<ref>''Moby-Dick or The Whale'', Northwestern-Newberry edition (Northwestern University Press, 1988), p. 687.</ref> }} '''''Mobi Dik''''' je roman američkog pisca [[Herman Melvil|Hermana Melvila]], izdat [[1851]]. godine. == Radnja == [[Datoteka:Moby Dick p510 illustration.jpg|mini|Ilustracija iz jednog ranog izdanja Mobi Dika]] Priča prati avanture mornara Išmaela i njegovu plovidbu na brodu kitolovcu „Pikvod“, koji isplovljava sa ostrva [[Nentaket]] u [[Masačusets]]u. Brodom komanduje kapetan Ahab. Išmael ubrzo saznaje da kapetan Ahab traži jednog specifičnog kita, zvanog Mobi Dik. To je beli kit [[ulješura]], neobične veličine i snage. Na prethodnoj plovidbi, Mobi Dik je uništio Ahabov brod i odgrizao mu nogu, zbog čega kapetan žudi za osvetom. == Pozadina == Dva događaja su uticala na nastanak ovog romana. Jedan je potonuće broda kitolovca „Eseks“ sa Nentaketa 1820. godine, uništenog od strane kita [[Ulješura|ulješure]]. Jedan od 8 preživelih članova posade je sledeće godine napisao knjigu o tome. Drugi događaj je ulov ogromne bele ([[albino]]) ulješure krajem 1830-ih u vodama [[čile]]anskog ostrva [[Moča]]. Taj kit, nazvan Moča Dik, preživeo je mnogo pokušaja lova i velikom silinom je napadao brodove. Preko 100 puta se borio sa kitolovcima. O njemu je pisano u njujorškim novinama. == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Moby Dick}} * [http://www.gutenberg.org/etext/2701 Mobi Dik] na [[Projekat Gutenberg|Projektu Gutenberg]] ; Filmske adaptacije * {{IMDb naslov|id=0017354|title=Morska zver}} (1926) * {{IMDb naslov|id=0021149|title=Mobi Dik}} (1930) * {{IMDb naslov|id=0049513|title=Mobi Dik}} (1956) * {{IMDb naslov|id=0452823|title=Mobi Dik}} (1978) * {{IMDb naslov|id=0120756|title=Mobi Dik}} (1998) {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Romani 1851.]] [[Kategorija:Američka književnost]] [[Kategorija:Herman Melville]] 8w8hbjkekwvm7bdfgugl36haotk9rc5 0 236912 42579058 1689100 2026-04-07T00:01:22Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] 42579058 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] f2dpcl8e50wufst5te0w7w4f8bmprzi 0 236913 42579059 1689101 2026-04-07T00:01:27Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Ministar trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] 42579059 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ministar trgovine Sjedinjenih Američkih Država]] f2dpcl8e50wufst5te0w7w4f8bmprzi 0 241720 42579119 1705459 2026-04-07T00:06:23Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Majo no Takkyūbin]] 42579119 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Majo no Takkyūbin]] r1uciqu8c13xq2lkb6xp5ammxz7oy5s 10 243869 42579109 1714657 2026-04-07T00:05:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija serija videoigara]] 42579109 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija serija videoigara]] crutsvwc27bpxg6ivssa3c9evmy0os1 2 252974 42578973 42578129 2026-04-06T13:53:15Z Duma 16555 42578973 wikitext text/x-wiki U [[arktik|arktičkoj]] i [[antarktik|antarktičkoj]] [[ekologija|ekologiji]], '''hipolit''' je zajednica [[fotosinteza|fotosintetskih]] [[organizam]]a i [[ekstremofil]]a koji žive ispod stijena u [[klima]]tski ekstremnim [[pustinja]]ma poput [[Cornwallis (ostrvo, Nunavut)|ostrva Cornwallis]] i ostrva [[Devon (ostrvo)|Devon]] u [[Sjeverna Kanada|kanadskom visokom Arktiku]]. Sama zajednica naziva se '''hipoliton'''. Hipilitoni su [[Litoprotekcija|zaštićeni svojom stijenom]] od jakog [[UV zračenje|ultraljubičastog]] zračenja i propuhivanja [[vjetar|vjetra]]. Stijene također mogu zadržavati vlagu i uglavnom su [[prozirnost|prozirne]], omogućavajući [[svjetlost]]i da prodre, a propuštaju upadno ultraljubičasto svjetlo. Pišući u časopisu ''[[Nature]]'', ekolog [[Charles S. Cockell]] iz [[British Antarctic Survey|Britanskog antarktičkog istraživanja]] i [[Dale Stokes]] ([[Scripps Institution of Oceanography|Okeanografski institut Scripps]]) opisuju kako su hipoliti, o kojima se do sada izvještavalo (do 2004. godine), pronađeni ispod [[kvarc]]a, koji je jedan od najčešćih prozirnih minerala.<ref>{{cite journal | journal = Nature | volume = 431 | pages = 414 | date = 23 September 2004 | doi = 10.1038/431414a | title = Widespread colonization by polar hypoliths | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | pmid = 15386002 | issue = 7007 | bibcode = 2004Natur.431..414C | doi-access= free }}</ref> However, Cockell reported that on Cornwallis Island and Devon Island, 94-95% of a [[random sample]] of 850 [[Opacity (optics)|opaque]] [[Dolomite (rock)|dolomitic]] rocks were colonized by hypoliths, and found that the communities were dominated by [[cyanobacteria]]. The rocks chosen were visually indistinguishable from those nearby, and were about 10&nbsp;cm across; the hypolithon was visible as a greenish coloured band. Cockell proposed that rock sorting by [[periglacial]] action, including that during freeze–thaw cycles, improves light penetration around the edges of rocks (see [[granular material]] and [[Brazil nut effect]]). Cockell and Stokes went on to estimate the [[Primary production|productivity]] of the Arctic communities by monitoring the uptake of [[sodium bicarbonate]] labelled with [[Carbon-14]] and found that (for Devon Island) productivity of the hypolithon was comparable to that of [[plant]]s, [[lichen]]s, and [[bryophyte]]s combined (0.8 ± 0.3 g m⁻² y⁻¹ and 1 ± 0.4 g m⁻² y⁻¹ respectively) and concluded that the polar hypolithon may double previous estimates of the productivity of that region of the rocky polar desert.<ref>{{cite journal | journal = Arctic, Antarctic, and Alpine Research | pages = 335–342 | title = Hypolithic Colonization of Opaque Rocks in the Arctic and Antarctic Polar Desert | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | volume = 38 | issue = 3 | date = August 2006 | doi = 10.1657/1523-0430(2006)38[335:HCOORI]2.0.CO;2 | s2cid = 140167789 | doi-access= free }}</ref> == Povezano == * [[Endolit]] == Reference == {{reflist}} kf44szb3ic3fmouwobxgtokprdnz0y3 42579031 42578973 2026-04-06T21:42:08Z Duma 16555 42579031 wikitext text/x-wiki U [[arktik|arktičkoj]] i [[antarktik|antarktičkoj]] [[ekologija|ekologiji]], '''hipolit''' je zajednica [[fotosinteza|fotosintetskih]] [[organizam]]a i [[ekstremofil]]a koji žive ispod stijena u [[klima]]tski ekstremnim [[pustinja]]ma poput [[Cornwallis (ostrvo, Nunavut)|ostrva Cornwallis]] i ostrva [[Devon (ostrvo)|Devon]] u [[Sjeverna Kanada|kanadskom visokom Arktiku]]. Sama zajednica naziva se '''hipoliton'''. Hipolitoni su [[Litoprotekcija|zaštićeni svojom stijenom]] od jakog [[UV zračenje|ultraljubičastog]] zračenja i propuhivanja [[vjetar|vjetra]]. Stijene također mogu zadržavati vlagu i uglavnom su [[prozirnost|prozirne]], omogućavajući [[svjetlost]]i da prodre, a propuštaju upadno ultraljubičasto svjetlo. Pišući u časopisu ''[[Nature]]'', ekolog [[Charles S. Cockell]] iz [[British Antarctic Survey|Britanskog antarktičkog istraživanja]] i [[Dale Stokes]] ([[Scripps Institution of Oceanography|Okeanografski institut Scripps]]) opisuju kako su hipoliti, o kojima se do sada izvještavalo (do 2004. godine), pronađeni ispod [[kvarc]]a, koji je jedan od najčešćih prozirnih minerala.<ref>{{cite journal | journal = Nature | volume = 431 | pages = 414 | date = 23 September 2004 | doi = 10.1038/431414a | title = Widespread colonization by polar hypoliths | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | pmid = 15386002 | issue = 7007 | bibcode = 2004Natur.431..414C | doi-access= free }}</ref> Međutim, Cockell je naveo da je na ostrvu Cornwallis i ostrvu Devon 94-95% [[uzorak (statistika)|slučajnog uzorka]] od 850 [[opacitet|neprozirnih]] [[dolomit]]nih stijena kolonizirano hipolitima, te je utvrđeno da su u zajednicama dominirale [[cijanobakterije]]. Odabrane stijene bile su vizualno nerazlučive od onih u blizini, a bile su promjera oko 10 cm; hipoliton je bio vidljiv kao zelenkasta traka. Cockell je predložio da sortiranje stijena [[Periglacijacija|periglacijalnim]] djelovanjem, uključujući i ono tokom ciklusa smrzavanja i odmrzavanja, poboljšava prodiranje svjetlosti oko rubova stijena (vidjeti [[granularni materijal]] i [[Granularna konvekcija|efekat brazilskog oraha]]). Cockell i Stokes su zatim procijenili [[primarna produkcija|produktivnost]] arktičkih zajednica praćenjem unosa [[natrijum bikarbonat]]a označenog [[ugljik-14|ugljikom-14]] i otkrili da je (za ostrvo Devon) produktivnost hipolitona bila uporediva sa produktivnosti [[biljke|biljaka]], [[lišaj]]eva i [[mahovnjače|briofita]] zajedno (0,8 ± 0,3 g m⁻² y⁻¹ and 1 ± 0,4 g m⁻² y⁻¹ respektivno) i zaključili da polarni hipoliton može udvostručiti prethodne procjene produktivnosti te regije kamenite polarne pustinje.<ref>{{cite journal | journal = Arctic, Antarctic, and Alpine Research | pages = 335–342 | title = Hypolithic Colonization of Opaque Rocks in the Arctic and Antarctic Polar Desert | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | volume = 38 | issue = 3 | date = August 2006 | doi = 10.1657/1523-0430(2006)38[335:HCOORI]2.0.CO;2 | s2cid = 140167789 | doi-access= free }}</ref> == Povezano == * [[Endolit]] == Reference == {{reflist}} pf41z57ucgggd2z8kipvaom8zixyths 42579166 42579031 2026-04-07T06:09:55Z Duma 16555 42579166 wikitext text/x-wiki '''Lipophilic bacteria''' (''[[fat]]-loving bacteria'') are [[bacteria]] that may proliferate in [[lipids]]. == Tipovi == They include [[lipophilic corynebacteria]].<ref name=cmr>{{cite journal |pmid=8993861 |pmc=172946 |first1=Guido |title=Clinical microbiology of coryneform bacteria |journal=Clinical Microbiology Reviews |volume=10 |issue=1 |pages=125–59 |last1=FUnke |first2=Alexander |last2=Von Graevenitz |first3=Jill E. |last3=Clarridge |first4=Kathryn A. |last4=Bernard |year=1997 |doi=10.1128/cmr.10.1.125}}</ref> ''[[Cutibacterium acnes]]'' is a type of lipophilic bacteria,<ref>{{cite journal |doi=10.1136/pgmj.75.884.328 |pmid=10435165 |pmc=1741272 |title=Classic diseases revisited: Acne: A review of immunologic and microbiologic factors |journal=Postgraduate Medical Journal |volume=75 |issue=884 |pages=328–31 |year=1999 |last1=Burkhart |first1=C. G |last2=Burkhart |first2=C. N |last3=Lehmann |first3=P. F }}</ref> releasing [[fatty acids]] and worsening [[comedone]]s in [[acne]]. However, the group of lipophilic bacteria are not pathogenic, i.e. they do not cause [[food poisoning]] or [[food infection]]<ref name=jensen>{{cite journal |doi=10.1007/BF02639925 |title=The action of microorganisms on fats |journal=Oil & Soap |volume=10 |issue=2 |pages=23–7 |year=1933 |last1=Jensen |first1=L. B. |last2=Grettie |first2=D. P. }}</ref> == Evolucijski razlog == In terms of [[evolution]], lipophilism can be regarded as fine-tuning the [[metabolism]] to lipophilic [[habitats]]. Some bacteria do not only accelerate their metabolism using lipids prevailing in their [[environment (biophysical)|environment]], some of them cannot proliferate without external lipid supply. For example, some Corynebacteria, such as ''[[Corynebacterium uropygiale]]'',<ref name="Braun"/> lost their ability to produce certain [[fatty acids]] by themselves. On the one hand, this renders the bacteria vulnerable to environmental changes. On the other hand, energy can be saved as there is no need to put effort into lipid synthesis.<ref name="Braun">{{cite journal |doi=10.1016/j.syapm.2015.12.001 |pmid=26776107 |title=''Corynebacterium uropygiale'' sp. nov., isolated from the preen gland of Turkeys (Meleagris gallopavo) |journal=Systematic and Applied Microbiology |volume=39 |issue=2 |pages=88–92 |year=2016 |last1=Braun |first1=Markus Santhosh |last2=Zimmermann |first2=Stefan |last3=Danner |first3=Maria |last4=Rashid |first4=Harun-or |last5=Wink |first5=Michael }}</ref> == Zdravstveni rizici == Most materials in laboratories and health-care centers have small amounts of lipids on their surface, and thus may support the proliferation of lipophilic bacteria.<ref>{{cite journal |doi=10.1016/j.jcrs.2004.04.056 |pmid=15519105 |title=Postoperative Corynebacterium macginleyi endophthalmitis |journal=Journal of Cataract & Refractive Surgery |volume=30 |issue=11 |pages=2441–4 |year=2004 |last1=Ferrer |first1=Consuelo |last2=Ruiz-Moreno |first2=José M. |last3=Rodrı́Guez |first3=Alejandra |last4=Montero |first4=Javier |last5=Alió |first5=Jorge L. }}</ref> However, since they are not pathogenic,<ref name=jensen/> this is not a serious threat. Lipophilic bacteria may also proliferate in diet fat. However, in modern food industry this is very rare<ref name=jensen/> and at worst causes a discoloration of the fat.<ref name=jensen/> == Komercijalna upotreba == Many lipophilic bacteria are a good source of biosurfactants, hence are used commercially, e.g. ''[[Bacillus licheniformis]]''. These kinds of bacteria produce biosurfactants which replace chemically produced [[surfactant]]s. Biosurfactants are degradable unlike the chemical ones.{{citation needed|date=January 2017}} == Reference == {{reflist|30em}} m3se81cayr331wg4kfqeihul3ziidh8 0 265906 42579182 42425967 2026-04-07T10:49:14Z ~2026-21373-50 341860 42579182 wikitext text/x-wiki 42579185 42579182 2026-04-07T11:31:26Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-21373-50|~2026-21373-50]] ([[User talk:~2026-21373-50|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42425967 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV|naziv_emisije = Kriza|jezik = [[bosanski jezik|bosanski]]|naziv_emisije_2 = Kriza srednjih godina|žanr = [[sitkom]]|producent = Davor Pusič|početak = {{Start date|2013|10|6|df=y}}|nastupaju = {{ubl|[[Nikola Kojo]]|[[Enis Bešlagić]]|[[Aleksandar Seksan]]|[[Mirvad Kurić]]}}|zemlja = {{flagcountry|BIH}}|br_epizoda = 24|mreža = [[Federalna televizija]]|režija=[[Elmir Jukić]]|kreator=[[Feđa Isović]]}} '''''Kriza''''' je [[BiH|bosanskohercegovački]] televizijski [[sitkom]] koji se od 2013. godine emitira na programu [[Federalna televizija|Federalne televizije]]. Radnja prikazuje četvoricu sredovječnih prijatelja - koje glume [[Nikola Kojo]], [[Enis Bešlagić]], [[Aleksandar Seksan]], [[Mirvad Kurić]] - koji se nakon mnogo godina ponovno sastaju i pokušavaju ostvariti mladenačke snove o karijeri rock muzičara. Serija se emitirala od 6. oktobra 2013. pa sve do 5. januara 2014. Serija je snimana u Sarajevu tokom juna 2013. godine. == Vanjske veze == * {{IMDb title|2871304|title=Kriza}} * [http://maxtv.tportal.hr/tvpreporuke/44040/Kriza.html Profil na portalu MaxTV]{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{TVSvijek|2013|2014}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovačke TV-serije]] [[Kategorija:Sitkomi]] 66pso1cng800f8awlinz4cpa7n12ryi 0 1368103 42578975 42530675 2026-04-06T15:14:01Z Kontributor 2K 192569 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Wappen Gleichamberg.svg]] → [[File:DEU Gleichamberg COA.svg]] [[c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) 42578975 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Glajhamberg | izvorni_naziv = ''Gleichamberg'' | slika = | opis_slike = | gradska_zastava = | grb = DEU Gleichamberg COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Tiringija]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 2.932<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 63 | aglomeracija = | površina = 46,8 | gšir = 50.37139 | gduž = 10.59889 | nadmorska_visina = 330 | registarska_oznaka = HBN | pozivni_broj = 036875 | poštanski_kod = 98646 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.gleichamberg.de/ www.gleichamberg.de] | gradonačelnik = ''Günther Köhler'' | stranka = Freie Wähler | ije = da }} '''Glajhamberg''' ({{jez-nem|Gleichamberg}}) je opština u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Tiringija]]. Jedno je od 43 opštinska središta okruga [[Okrug Hildburghauzen|Hildburghauzen]]. Prema procjeni iz 2010. u opštini je živjelo 2.932 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 16069014. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Gleichamberg in HBN.png|mini|levo|250px|Položaj opštine u okrugu Hildburghauzen]] Glajhamberg se nalazi u saveznoj državi [[Tiringija]] u okrugu Hildburghauzen. Opština se nalazi na nadmorskoj visini od 330 metara. Površina opštine iznosi 46,8&nbsp;km². U samom mjestu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 2.932 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 63 stanovnika/km². == Međunarodna saradnja == <div style="width:30%"> {{partnerstvo_gradova_zaglavlje}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Morlaix]]|[[Francuska]]|kontakt|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_red|[[Pelhrimov]]|[[Češka]]|kontakt|[[2000]]}} {{partnerstvo_gradova_podnožje|Izvor<ref>[http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Gleichamberg&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche Savjet opština i regiona Evrope - Pregled međuopštinske saradnje], Pristupljeno 30. 6. 2010.</ref>}} </div> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{portal|Nemačka}} {{Commonscat|Gleichamberg}} * [http://www.gleichamberg.de/ Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Hildburghauzen}} 635440n64uo3hy4hvrf72ghukl089ga 0 1461198 42579153 42566174 2026-04-07T04:58:59Z Akul59 131397 zastava 42579153 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Sverepec |originalni_naziv = Sverepec |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Sverepec-povazska bystrica-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Považská Bystrica|Považská Bystrica]] |nadm visina = 302<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-11-05}}</ref> |poštanski_kod = 017 01<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 42<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = PB |gšir = 49.083333 |gduž = 18.416667 }} '''Sverepec''' ({{jez-svk|Sverepec}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Považská Bystrica|okrugu Považská Bystrica]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Sverepec}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Považská Bystrica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Považská Bystrica]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] fpbmepttnpldm5mcfml6bgwz7zyarz0 0 1461249 42579154 42565972 2026-04-07T05:00:53Z Akul59 131397 zastava 42579154 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Slopná |originalni_naziv = Slopná |slika = Slopná kostol 03.jpg |opis_slike = Crkva sv. Andrije |gradska_zastava = Slopna-povazska bystrica-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Považská Bystrica|Považská Bystrica]] |nadm visina = 309<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-11-05}}</ref> |poštanski_kod = 018 21<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 42<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = PB |gšir = 49.0503 |gduž = 18.4070 }} '''Slopná''' ({{jez-svk|Slopná}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Považská Bystrica|okrugu Považská Bystrica]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Slopná}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Považská Bystrica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Považská Bystrica]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] sufil4ivod7wdkjiqpjf0v4atwslau7 0 1461299 42579155 42566158 2026-04-07T05:02:42Z Akul59 131397 zastava 42579155 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Stupné |originalni_naziv = Stupné |slika = Pohled na Stupne.JPG |opis_slike = Stupné |gradska_zastava = Stupne-povazska bystrica-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Považská Bystrica|Považská Bystrica]] |nadm visina = 330<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-11-05}}</ref> |poštanski_kod = 018 12<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 42<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = PB |gšir = 49.193056 |gduž = 18.440278 }} '''Stupné''' ({{jez-svk|Stupné}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Považská Bystrica|okrugu Považská Bystrica]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Stupné}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Považská Bystrica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Považská Bystrica]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] hf1bbv09a3zsnfs74397hmuobwq8mxt 0 1461394 42579156 42566293 2026-04-07T05:04:50Z Akul59 131397 zastava 42579156 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Udiča |originalni_naziv = Udiča |slika = Udica Prosne.jpg |opis_slike = Udiča |gradska_zastava = Udica-povazska bystrica-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Považská Bystrica|Považská Bystrica]] |nadm visina = 306<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-11-05}}</ref> |poštanski_kod = 018 01<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 42<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = PB |gšir = 49.1649 |gduž = 18.3992 }} '''Udiča''' ({{jez-svk|Udiča}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Považská Bystrica|okrugu Považská Bystrica]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Udiča}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Považská Bystrica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Považská Bystrica]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] 7ez4iof0aoboxx306a4cg3i0lmfn6h5 0 1461446 42579157 42564748 2026-04-07T05:07:13Z Akul59 131397 zastava 42579157 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Hatné |originalni_naziv = Hatné |slika = Hrádok v Hatnom.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Hatne-povazska bystrica-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Považská Bystrica|Považská Bystrica]] |nadm visina = 313<ref name="base_info">{{Cite web |title=Základná charakteristika |url=https://datacube.statistics.sk/#!/view/sk/VBD_SK_WIN/om5001rr/v_om5001rr_00_00_00_sk |author=Statistički zavod Slovačke Republike (www.statistics.sk) |language=sk |website=www.statistics.sk |accessdate=2024-11-05}}</ref> |poštanski_kod = 018 02<ref name="base_info"/> |pozivni_broj = (+421) 42<ref name="base_info"/> |registarska_oznaka = PB |gšir = 49.1861 |gduž = 18.3841 }} '''Hatné''' ({{jez-svk|Hatné}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Považská Bystrica|okrugu Považská Bystrica]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Hatné}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Považská Bystrica}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Považská Bystrica]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] fcq5yyzj2plesuicvvotcldtksezkvq 10 1479000 42579081 5678585 2026-04-07T00:03:12Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija gradska četvrt Zagreba]] 42579081 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija gradska četvrt Zagreba]] hg2mibv1yswsld1q9t5tlj228atkm0v 0 1774146 42578963 42574907 2026-04-06T12:45:00Z Manxeves 313281 /* Demografija */ 42578963 wikitext text/x-wiki {{Ostale upotrebe|Samarinovac (razvrstavanje)}} {{Naseljeno mesto u Srbiji |mesto=Samarinovac |slika= |opis_slike= |okrug=Borski |opština=Negotin |nadm visina=49 |populacija=464 |poštanski kod= |pozivni broj=019 |registarska oznaka=NG |gšir=44.267666 |gduž=22.553 }} '''Samarinovac''' je naselje u [[Srbija|Srbiji]] u [[opština Negotin|opštini Negotin]] u [[Borski okrug|Borskom okrugu]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] bilo je 464 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 1021 stanovnika). == Naziv == ''Sumarin'', docnije takođe ''Sumarinovac/Sumarinovce'', dan. ''Samarinovac'' kod Negotina, toponim se čini svodljiv na ''Sanctus Marinus'' ili ''Sancta Marina''.<ref>{{Cite book |last=Ивић |first=Милка |date=1993-01-01 |title=Јужнословенски филолог 49 |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%88%D1%83%D0%B6%D0%BD%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BB/4547DwAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&dq=Samarinovac&pg=PA209&printsec=frontcover |publisher=Институт за српски језик САНУ |language=sr}}</ref> == Historija == Najstariji pomeni Samarinovca potiču iz 1530. godine, kada je zabeležen kao naselje od 56 kuća, podeljeno na Gornji i Donji Sumarin(ovac). Selo se pominje i 1560. godine<ref>{{Cite book |last=Бојанић-Лукаћ |first=Душанка |date=1975 |title=Видин и Видинският санджак през 15-16 век: док. от архивите на Царинград и Анкара |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%B8_%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%8F%D1%82_%D1%81%D0%B0/5DMBAAAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%84%D1%87%D0%B5&dq=%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%84%D1%87%D0%B5&printsec=frontcover |publisher=Наука и изкуство |language=bg}}</ref>, dok je 1586. godine imalo ukupno 40 kuća — 15 u Gornjem i 25 u Donjem Samarinovcu. Bilo je to jedno od 399 sela u Vidinskom sandžaku naseljenih Vlasima (filurdžijama) koji su uživali povlašćeni vojnički status.<ref>{{Cite book |last=Soyudoğan |first=Muhsin |year=2012 |title=Reassessing the tımar system : the case study of Vidin (1455-1693). |url=https://repository.bilkent.edu.tr/bitstreams/414e2cb0-72fc-4434-a359-3beea1c04f62/download}}</ref> Na austrijskoj karti "Temišvarski Banat" pod nazivom ''Marinovaz''.<ref>{{Cite web |title=Digitální knihovna Kramerius |url=https://www.difmoe.eu/uuid/uuid:c02897bf-c484-4d50-9c73-0612e08ef78e |access-date=2026-03-29 |website=www.difmoe.eu}}</ref> Najpregov popis iz 1718. godine pominje Sumarinovac (''Sumarinovatz'') kao naseljeno mesto sa 4 podanika.<ref>{{Cite book |last=umetnosti |first=Srpska akademija nauka i |date=1948 |title=Spomenik |url=https://www.google.rs/books/edition/Spomenik/XakSAAAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&bsq=sumarinovatz&dq=sumarinovatz&printsec=frontcover |language=sr}}</ref> Iz crkvenog popisa 1723. godine vidimo da samarinovačka nurija (u krajini, pripada sebiškoj eparhiji) ima 35 kuća (hlѣbova)<ref>{{Cite book |date=1900 |title=Spomenik (Srpska kraljevska akademija) |url=https://www.google.rs/books/edition/Spomenik_Srpska_kraljevska_akademija/s0YLAAAAIAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0%20%D0%BD%D1%83%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0&pg=PA165&printsec=frontcover |language=sr}}</ref><ref>{{Cite book |title=Spomenik Bände 41 42 |url=https://archive.org/details/SpomenikBande4142/page/n509/mode/1up}}</ref> a 1736 godine takođe u vremenu austrijske okupacije 50 kuća.<ref>{{Cite book |date=1910 |title=Споменик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA/puYVAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&pg=RA3-PA185&printsec=frontcover |publisher=У Државној штампарији Краљевне Србије |language=ru}}</ref> U popisu harača 1740/41. (77 žitelja), katastarskom popisu 1741. (25 žitelja).<ref>{{Cite book |date=1973-09-01 |title=Мешовита грађа=Miscellanea 2 (1973) |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%9C%D0%B5%D1%88%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0_Miscellanea/nQGhCgAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&printsec=frontcover&bsq=%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%86 |publisher=Istorijski institut |language=sr}}</ref> Na osnovu hatihumajuna od 24. avgusta 1741. godine, popisana mesta Vidinskog sandžaka [Krajine i Ključa] priključena su vakufima biblioteke sultana Mahmuda І (1730-1754) kod Velike Aja Sofije u Carigradu.<ref>{{Cite book |date=1973-09-01 |title=Мешовита грађа=Miscellanea 2 (1973) |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%9C%D0%B5%D1%88%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B0_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%92%D0%B0_Miscellanea/nQGhCgAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%98%D1%83%D0%BD&pg=PA271&printsec=frontcover |publisher=Istorijski institut |language=sr}}</ref>Od 1741. do 1814. ovi delovi sandžaka bili su izuzeti iz nadležnosti vidinskog sandžakbega i u njima je vladao razvijeni oblik knežinske samouprave.<ref>{{Cite web |title=Српска енциклопедија |url=https://srpskaenciklopedija.rs/books/slovo-v/page/vidinski-sandzak |access-date=2026-03-29 |website=srpskaenciklopedija.rs |language=sr-RS}}</ref> U izveštaju Franca Pokornog iz 1784. godine stoji:<blockquote>„Selo Samarinovac (''Somarinovacz'') sastoji se od 40 hrišćanskih kuća. Most preko potoka koji teče sredinom sela dug je 17 koraka i širok 6 koraka, prilično snažno izgrađen od drveta. Sam potok ima peskovito dno, dubok je jednu stopu i ima obale visoke mestimično jedan hvat; u selu se na mnogim mestima može prejahati konjem.“<ref>{{Cite book |date=1935 |title=Споменик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA/D88VAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&pg=RA4-PA46&printsec=frontcover |publisher=У Државној штампарији Краљевне Србије |language=sr}}</ref></blockquote>Major Stefan Milenković opisuje put od Tekije u Srbiji do Vidina u Bugarskoj 4. januara 1837. godine:<blockquote>„Samarinovac. (''Samarinovaz'') Ovo mesto poseduje 50 kuća od pletera i oko 160 hrišćanskih duša, koje žive od poljoprivrede i vinogradarstva i stoje pod jednim knezom; kroz ovo selo teče bujični potok Bolboroš, koji ima čvrsto dno i nema visoke obale, a isti se prelazi preko drvenog mosta dužine 6 hvati i širine 3 hvata; zatim, nedaleko odatle, u samom selu, mora se preći preko jednog mlinskog kanala preko malog drvenog mosta; nakon toga put vodi pravo ka jedan sat udaljenom trgovištu (varošici).“<ref>{{Cite book |date=1931 |title=Споменик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA/Ic4VAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&pg=RA2-PA101&printsec=frontcover |publisher=У Државној штампарији Краљевне Србије |language=sr}}</ref></blockquote>U jesen 1836. godine izvršen je popis svih crkava i manastira u Knjaževini Srbiji. Iz popisa vidimo da je crkvena služba u Samarinovcu kao i svim ostalim vlaškim selima bila na vlaškom jeziku<ref>{{Cite journal |last=Đokić |first=Nebojša |title=Небојша Ђокић, Списак цркви неходећи се у окружју крајинском и описаније сваке цркве по наособ у цјелом њеном состојанију, у: "800 ГОДИНА АУТОКЕФАЛНОСТИ СРПСКЕ ПРАВОСЛАВНЕ ЦРКВЕ У ЕПАРХИЈИ ТИМОЧКОЈ", Зајечар 2020, 137 - 200. |url=https://www.academia.edu/45624906/%D0%9D%D0%B5%D0%B1%D0%BE%D1%98%D1%88%D0%B0_%D0%82%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D1%9B_%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BA_%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B8_%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%9B%D0%B8_%D1%81%D0%B5_%D1%83_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B6%D1%98%D1%83_%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%98%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D0%B8_%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B5_%D1%81%D0%B2%D0%B0%D0%BA%D0%B5_%D1%86%D1%80%D0%BA%D0%B2%D0%B5_%D0%BF%D0%BE_%D0%BD%D0%B0%D0%BE%D1%81%D0%BE%D0%B1_%D1%83_%D1%86%D1%98%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D1%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%BC_%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%98%D1%83_%D1%83_800_%D0%93%D0%9E%D0%94%D0%98%D0%9D%D0%90_%D0%90%D0%A3%D0%A2%D0%9E%D0%9A%D0%95%D0%A4%D0%90%D0%9B%D0%9D%D0%9E%D0%A1%D0%A2%D0%98_%D0%A1%D0%A0%D0%9F%D0%A1%D0%9A%D0%95_%D0%9F%D0%A0%D0%90%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%9B%D0%90%D0%92%D0%9D%D0%95_%D0%A6%D0%A0%D0%9A%D0%92%D0%95_%D0%A3_%D0%95%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%88%D0%98_%D0%A2%D0%98%D0%9C%D0%9E%D0%A7%D0%9A%D0%9E%D0%88_%D0%97%D0%B0%D1%98%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%80_2020_137_200}}</ref>, kao što je uostalom bilo i ranije u 18 veku.<ref>{{Cite book |date=1910 |title=Споменик |url=https://www.google.rs/books/edition/%D0%A1%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA/puYVAQAAMAAJ?hl=de&gbpv=1&pg=RA3-PA183&printsec=frontcover |publisher=У Државној штампарији Краљевне Србије |language=ru}}</ref> Popis Vlaha u Kneževini Srbiji sproveden je 1850. godine<ref>{{Cite book |last=Slovesnosti |first=Društvo Srbske |date=1852 |title=Glasnik Društva Srbske Slovesnosti |url=https://www.google.rs/books/edition/Glasnik_Dru%C5%A1tva_Srbske_Slovesnosti/p6BJAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B0&pg=PA230&printsec=frontcover |language=sr}}</ref>, kada je u Samarinovacu bilo 68 kuća ili 329 žitelja, koji vlaški govore.<ref>{{Cite book |last=Slovesnosti |first=Društvo Srbske |date=1852 |title=Glasnik Društva Srbske Slovesnosti |url=https://www.google.rs/books/edition/Glasnik_Dru%C5%A1tva_Srbske_Slovesnosti/p6BJAAAAcAAJ?hl=de&gbpv=1&dq=%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B0&pg=PA236&printsec=frontcover |language=sr}}</ref> == Demografija == U naselju Samarinovac živi 414 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 49,9 godina (47,9 kod muškaraca i 51,8 kod žena). U naselju ima 163 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,85. Ovo naselje je u uglavnom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika, koji je posebno izražen po početku raspada SFRJ. Mora da se doda i podatak da su u ovom naselju stanovnici, i pored zvaničnog popisnog podatka da su Srbi, ipak ''Vlasi'' na srpskom ili ''Rumâni'' (na maternjem, rumunskom jeziku). Politički lomovi u Državi su doveli i do nacionalne renesanse kod krajinskih Vlaha. Za očekivati je da će na sledećem popisu nacionalna strktura stanovništva izgledati drugačije {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid gray; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:1225 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:816 color:gray1 from:start till:end bar:408 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,145)(77,149) color:blue width:2 points:(77,149)(100,146) color:blue width:2 points:(100,146)(128,157) color:blue width:2 points:(128,157)(157,160) color:blue width:2 points:(157,160)(185,161) color:blue width:2 points:(185,161)(217,84) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 9}}</ref> |p1948=906 |p1953=935 |p1961=908 |p1971=990 |p1981=1011 |p1991=1021 |p1991n=703 |p2002s=803 |p2002=464 }} |} {{Grafikon postoci |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 1}}</ref> |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2002. u Srbiji|2002.]] |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|yellow|368|79.31}} {{Vrsta sa postotkom|[[Vlasi (Srbija)|Vlasi]]|blue|68|14.65}} {{Vrsta sa postotkom|[[Romi]]|red|7|1.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Hrvati]]|green|1|0.21}} {{Vrsta sa postotkom|[[Rumuni]]|orange|1|0.21}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|cyan|1|0.21}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|magenta|7|1.50}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>{{Stat Knjiga 2}}</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|12|28.57|42.85|18}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|5|11.90|26.19|11}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|15|35.71|52.38|22}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|22|52.38|83.33|35}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|20|47.61|47.61|20}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|18|42.85|38.09|16}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|10|23.80|45.23|19}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|23|54.76|19.04|8}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|13|30.95|33.33|14}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|7|16.66|23.80|10}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|8|19.04|11.90|5}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|12|28.57|21.42|9}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|18|42.85|38.09|16}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|13|30.95|19.04|8}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|5|11.90|14.28|6}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|7|16.66|26.19|11}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|5|11.90|16.66|7}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|9|21.42|16.66|7}} |prosekm=47.9 |prosekž=51.8 }} {{DomaćinstvaNaseljaSrbija|197|194|203|209|221|233|163|43|53|24|13|11|8|5|2|3|1|2.85}} {{BrakNaseljaSrbija|201|43|133|18|7|-|217|20|130|58|9|-}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|77|34|1|-|11|4|1|7|-|8|41|28|-|-|3|-|-|5|-|2|118|62|1|-|14|4|1|12|-|10|-|-|3|1|1|-|-|-|6|-|-|-|1|1|-|-|-|1|-|-|3|2|2|-|-|-|7}} == Podaci iz Istorijskog arhiva == Samarinovac je ratarsko seosko naselje zbijenog tipa udaljeno 5&nbsp;km severno od Negotina. Smešteno je na prosečno 50 metara nadmorske visine, na obalama Dupljanske reke, leve pritoke Kanala Jaseničke reke, sa obe strane puta Negotin-Prahovo. Severna geografska širina naselja je od 44o 16’ 06”, istočna geografska dužina 22o 33’ 18”, a površina atara 1.324 hektara. Od Negotina se do ovog naselja može stići direktnim asfaltnim putem. Ubraja se u stara naselja. Tokom istorije tri puta je menjalo svoj mesni položaj (Konopljište, Selište, pa današnje mesto). Prvi put se pominje u turskim popisima (1530. godine) kao naselje sa 56 kuća. Godine 1586. je imalo 42 kuće, 1723-1725. (pod nazivom Marinovatz) - 35 kuća, 1736 - 50 kuća, (1784. je zabeleženo kao Sumarinovacz, a 1811. godine kao Samarinovac), 1846. je imalo 75 kuća, a 1866. godine 89 kuća. Današnje naselje nije podeljeno na „krajeve“ i „male“. U njemu su između dva svetska rata živele sledeće familije: Ilići (Zečevići - Japurani) (slava Đurđevdan), Stefanovići, Đorđevići i Miškovići (slava sv. Nikola), Žugravešti (slave sv. Stevan i Petkovica), Florići (slave sv. Nikola i Petkovica), Rajcići (slava sv. Arhanđeo), Markulići (slava Mitrovdan), Stojkovići i Stojimirovići (slava sv. Alimpije), Gimišešti i Savići (slava Petkovica), Barčuešti (slava Đurđic), Molcarešti i Čoklanešti (slava Petkovica), Stanojevići i Stanojlovići (slava Petkovica), Čumperikići ili Jonovići (slave sv. Nikola, sv. Jovan i sv. Arhanđeo), Bugarčići (slava sv. Nikola), Iliškići ili Jankovići (slava sv. Nikola), Carani (slave Mitrovdan i Petkovica), Ungurjani ili Perići (slava sv. Đorđe), Vuješti (slava Petkovica), Prvulovići (slava Petkovica), Ulješti ili Petrovići (slava Petkovica), Vladići ili Nikolići (slava sv. Arhanđeo), Adamovići (slava Mala Gospojina), Brnaševi ili Lungalešti (slava Petkovica), Kebin (slava Đurđevdan), Conići (slava sv. Vasilije), Ragušinov (slava Petkovica), Dobrići (slava Petkovica), Dančike (slava Velika Gospojina), Japulešti (slava sv. Đorđe i Petkovica), Kurtu (slava sv. Nikola), Božika (slava sv. Đorđe), Dimovići (slava sv. Arhanđeo), Jankovići (slava sv. Arhanđeo), Šiško (slava Petkovica), Barbulovići (slava Petkovica), Jankovići (slava Petkovica), Avramovići (slava sv. Nikola), Tomići (slava Petkovica) i Ibrain (slava sv. Arhanđeo). Zavetine u naselju su Uskrs i Spasovdan. Pravoslavni hram posvećen Svetoj Trojici u Samarinovcu osvećen je 1936. godine. Stanovništvo Samarinovca je pravoslavno i nacionalno se izjašnjava kao srpsko i vlaško. Antropogeografskim i etnološkim ispitivanjima svrstano je u vlaška naselja. Godine 1921. naselje je imalo 141 kuću i 742 stanovnika, 1948. godine 197 kuća i 906 stanovnika, a 2002. godine 226 kuća i 474 stanovnika. Godine 2007. u inostranstvu je iz ovog naselja radio 301 stanovnik (uglavnom u Austriji i Nemačkoj). Osnovna škola je (počela sa radom 1892. godine) školske 2006/2007. godine imala 11 učenika. Zemljoradnička zadruga u Samarinovcu je osnovana 1920. godine (obnovljena 1947. godine kao Zemljoradničko nabavno-prodajna zadruga). Jula 1960. godine pripojena je Zemljoradničkoj zadruzi u Negotinu, zajedno sa zadrugama iz Dušanovca i Prahova. Seljačka radna zadruga „Krajina“ u Samarinovcu je radila od 1949. do 1953. godine (prestala je sa radom odlukom skupštine zadrugara). Električnu rasvetu naselje dobija 1953. godine, zadružni Dom 1957. godine, asfaltni put i seoski vodovod 1970, a telefonske veze sa svetom 1980. godine. ---- Podatke o naseljima sakupio MIODRAG VELOJIĆ, dipl. geograf radnik Istorijskog arhiva Negotin ---- == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{portal|Srbija}} * [http://www.fallingrain.com/world/RI/00/Samarinovac.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)] * [http://wikimapia.org/maps?ll=44.267666,22.553&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/srbija/samarinovac-44-16-6-n-22-33-18-e/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=44.267666&longitude=22.553&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Negotin}} [[Kategorija:Opština Negotin]] [[Kategorija:Naselja u Borskom upravnom okrugu]] 053z4hkizpvqh7edwhr1zxujvmjubty 0 2301395 42578983 42062513 2026-04-06T15:37:41Z MrKeefeJohn 122587 Frabosa_Soprana_-_Comune_di_Frabosa_Soprana_-_2024-09-19_23-31-00_001_-_vista_d'insieme.jpg 42578983 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Frabosa Soprana | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Piemonte]] | okrug = [[Cuneo (provincija)|Cuneo]] | slika = Frabosa_Soprana_-_Comune_di_Frabosa_Soprana_-_2024-09-19_23-31-00_001_-_vista_d'insieme.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 397 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 44.29094 | gduž = 7.80353 | nadmorska_visina = 861 | geonameid = 3176627 }} '''Frabosa Soprana''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Cuneo (provincija)|Cuneo]], u regiji [[Piemonte]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 397 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 861 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Frabosa Soprana}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Cuneo}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Cuneo]] nh4u8k6r9bre9t4etkd6nlc4d734d1e 0 2311452 42578984 42076443 2026-04-06T15:44:21Z MrKeefeJohn 122587 File:55._Pianfei.jpg 42578984 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Pianfei | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Piemonte]] | okrug = [[Cuneo (provincija)|Cuneo]] | slika = File:55._Pianfei.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 1204 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 44.37203 | gduž = 7.71144 | nadmorska_visina = 499 | geonameid = 6534847 }} '''Pianfei''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Cuneo (provincija)|Cuneo]], u regiji [[Piemonte]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 1204 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 499 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Pianfei}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Cuneo}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Cuneo]] k8yndkhi56rsyp6lf4z6iz5iye69kvh 42578985 42578984 2026-04-06T15:44:35Z MrKeefeJohn 122587 42578985 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Pianfei | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Piemonte]] | okrug = [[Cuneo (provincija)|Cuneo]] | slika = 55._Pianfei.jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 1204 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 44.37203 | gduž = 7.71144 | nadmorska_visina = 499 | geonameid = 6534847 }} '''Pianfei''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Cuneo (provincija)|Cuneo]], u regiji [[Piemonte]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 1204 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 499 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Pianfei}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Cuneo}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Cuneo]] qrujpcvufm9tkkqktp5f2p2667kzqg7 10 2313767 42579110 6660207 2026-04-07T00:05:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija veb-preglednik]] 42579110 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija veb-preglednik]] lyeydsuh4pfmkonn62d7c7z7x6b9kl4 0 3557842 42579113 9066228 2026-04-07T00:05:53Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Hauru no Ugoku Shiro]] 42579113 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hauru no Ugoku Shiro]] t8n711ci5nroycvg8kobzc3mj4u4qr4 0 4536173 42579014 42446679 2026-04-06T19:19:44Z ~2026-19799-08 341704 42579014 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:DWave 128chip.jpg|desno|mini|Eksperimentalni kvantni računar kanadske kompanije „D wave systems“]] '''Kvantni računari''' su računari koji pri svom funkcionisanju koriste kvantna svojstva mikro čestica. Oni se suštinski razlikuju od klasičnih kompjutera kod kojih se informacije bazično predstavljaju u obliku bitova (0 i 1). Kod njih su osnovne jedinice operacije kubiti, koji koriste kvantni fenomen superpozicije, tunelskog efekta i druge za operaciju nad informacijama. Mogućnosti ovakvih računara su velike i ogledaju se u tome da bi neki matematički problemi mogli biti rešeni mnogo brže, nego kod klasičnih. Primer za to je Šorov, kvantni algoritam, koji bi mogao biti apsolutno najbrži način za faktorizaciju brojeva i koji bi bez problema dekriptovao svaku RSA šifru koja je danas u upotrebi (naši bankovni računi, šifre od mejl naloga, vojne i državne tajne itd). Na ideju o ovakvim računarima je prvi došao američki nobelovac i fizičar Ričard Fajnman još 1982. godine i od tada je na ovom polju učinjen veliki napredak. Mnogi eksperimentalni „kompjuteri“ koji uspešno funkcionišu se stvaraju iz dana u dan, a može se reći da je ovo trenutno jedna od najživljih oblasti nauke. == Potreba za novom računarskom tehnologijom == Razvoj modernih kompjutera obeležava izuzetno brz rast brzine [[procesor|kompjuterskih procesora]], koji možda i najbolje definiše čuveni [[Murov zakon]], koji je postavio osnivač [[Intel]]a [[Gordon Mur]] [[1965]]. godine, a koji predviđa udvostručavanje količine [[tranzistor]]a na procesoru svakih 18 – 24 meseca. Trend ovog ogromnog rasta je zahvaljujući velikom razvoju tehnologije važio preko 40 godina, ali se poslednjih godina primećuje njegovo usporavanje, pre svega usled toga što aktuelna [[silicijum]]ska tehnologija [[mikroprocesor]]a dolazi do svojih prirodnih i tehničkih granica. Iako je obeležila krucijalan period razvoja računara, sasvim je izvesno da će je uskoro zameniti nove tehnologije. Već nekoliko [[desetleće|decenija]] se razvijaju [[prototip]]i sa potpuno drugačijom tehnologijom tranzistora, kao što su: [[optički računar|optički]], [[molekulski računar|molekulski]], [[DNK računar|DNK]], kvantni itd. == Princip kvantnih tranzistora == [[File:Quantum computer.svg|thumb|200px|Kubiti se sastoje od kontrolisanih čestica i sredstva za kontrolu (e.g. uređaja koji zarobljavaju čestice i preobražavaju ih iz jednog stanja u drugo).<ref>{{cite book |last = Waldner |first = Jean-Baptiste |title = Nanocomputers and Swarm Intelligence |publisher = [[International Society for Technology in Education|ISTE]] |place = London |year = 2007 |page = 157 |isbn = 2-7462-1516-0}}</ref>]] Kvantni tranzistori se suštinski razlikuju od klasičnih, silicijumskih tranzistora, kod kojih je princip rada jednostavniji i bazira se na tome da li u strujnom kolu ima struje (1 u binarnom kodu) ili nema struje (0 u binarnom kodu). Oni se, slično bitovima kod klasičnih kompjutera nazivaju kubiti i predstavljaju osnovne jedinice operacije kvantnih računara. Njihov mehanizam rada je zasnovan na kvantnim svojstvima čestica, koje imaju jedinstvenu sposobnost superpozicije, odnosno činjenici da jedna čestica u jednom trenutku može biti u više stanja sve dok ne izvršimo neka merenja i ne delujemo spoljašnjom silom na nju. Oni mogu u binarnom sistemu predstavljati u određenom trenutku sve superpozicije stanja 0 i 1. Uzmimo primer trobitnog registra kod klasičnog računara, stanje računara, odnosno tranzistora u bilo kom trenutku može biti jedno od <math>2</math>^{<math>3</math>} <math>=</math> <math>8</math>, odnosno '''000; 001; 010; 011; 100; 101; 110; 111''', svakako znamo da se ovaj računar sigurno nalazi u jednom od ovih stanja i ukupna verovatnoća svih stanja je jednaka '''1''', s druge strane kod kvantnih računara kubiti mogu istovremeno biti u više ovih stanja. Dakle, ako stanja kvantnih kompjutera predstavimo sa 8 kompleksnih brojeva <math>a, b, c, d, e, f, g, h, </math> onda će njihovi kvadrati zapravo predstavljati verovatnoću za svaku pojedinačnu vrednost, a zbir tih verovatnoća je '''1''', odnosno: <blockquote><math>|a|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|b|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|c|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|d|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|e|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|f|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|g|</math>^{<math>2</math>} <math>+</math> <math>|h|</math>^{<math>2</math>} <math>=</math> <math>1</math></blockquote>. Kada bi neki klasični kompjuter izvršavao <math>n</math> operacija, teorijski bi sa istim brojem kubitova na kvantnom kompjuteru moglo da se izvrši <math>2</math>^{<math>n</math>} operacija u istom vremenskom intervalu, odnosno rast kapaciteta i brzine takvog, hipotetičkog kompjutera bi bio eksponencijalni. Kubiti su sačinjeni od neke mikro čestice (atoma, elektrona, fotona...) i kontrolnih mikro uređaja, koji kontrolišu rad čestice i zadaju joj naređenja, odnosno definišu njihovo stanje. == Današnji, eksperimentalni kvantni kompjuteri == Ideja o kvantnim računarima je stvorena još [[1980e|80-ih]] godina [[20. vek|XX]] veka i već tada su razne strukture bogatih zemalja uvidele potencijal i ulagale značajan novac u istraživanja, pa su tako na raznim svetskim [[univerzitet]]ima i u kompanijama nastajali prototipovi, koji beleže veliki razvoj i napredak. Današnji kvantni kompjuteri su izuzetno osetljivi, sačinjeni od svega nekoliko kubita, ali ipak u [[eksperiment]]alnom smislu predstavljaju dokaz o praktičnoj mogućnosti izgradnje ovih inovativnih računara. Većina današnjih kvantnih kompjutera se koristi na [[temperatura]]ma bliskim [[apsolutna nula|apsolutnoj nuli]], zbog specifičnih osobina [[superprovodnost|superprovodljivosti]], koje se javljaju na tim temperaturama. Veliki napredak se ostvaruje i u kontroli i povezivanju kubita, ali je i dalje problem [[kvantna dekoherencija|kvantne dekoherencije]] sveprisutan. Naime, sposobnost superpozicije se gubi kod kompjutera većih dimenzija od nekoliko kubita kad na sisteme deluje i najmanja sila iz spoljašnje sredine, što znači da oni faktički postaju klasični računari. Do sada nije pronađeno rešenje za ovaj problem u dizajnu kvantnih računara, a mnogi stručnjaci iz ove oblasti, kao što je Ralf Lander ([[IBM]]) smatraju da se problem dekoherencije nikada neće u potpunosti rešiti. Moguće rešenje mogli bi biti kvantni kompjuteri bazirani u [[dijamant]]ima, koji minimalizuju problem dekoherentnosti. Verovatno i najveći proboj na ovom polju načinjen je [[2011]]. godine kada je kanadska kompanija “D wave systems”Dž konstruisala do sada najveći računar ovog tipa sačinjen od 128 superprovodnih kubita, koji su prespojeni sa preko 24 000 [[Džozefsonov efekat|Džozefsonovih spojeva]], koji su izrađeni od superprovodnika, tako da čitav ovaj sistem radi u kriogenom okruženju (temperaturama blizu apsolutne nule) i ima dimenzije omanjeg automobila, što podseća na prve digitalne kompjutere u svojim začecima. Postoje kontroverze oko toga da li je ovo zaista kvantni računar ili ne, ali činjenica je da ga je američka svemirska kompanija [[Lokid Martin]], uvidevši njegovu perspektivu, kupila za 10 miliona dolara. == Šorov algoritam == Šorov algoritam predstavlja kvantni algoritam koji je razvio američki matemaričar [[Piter Šor]] [[1994]]. godine i koji je najbrži postojeći algoritam za faktorizaciju, odnosno razlaganje brojeva na sastavne, proste činioce. On je predstavljao pravu revoluciju u razvoju kvantnih algoritama i omogućio eksponencijalno brže izračunavnje ovog problema od tada najboljih klasičnih algoritama. Ukoliko bi imali neki broj '''N''', za faktorizaciju preko Šorovog algoritma bi bilo neophodno vreme [[Veliko O|<math>O</math>]] <math>(</math> <math>(log N)</math>^{<math>3</math>} <math>)</math>, dok bi za najefikasniji današnji, klasični algoritam ([[GNFS]] algoritam) trebalo [[Veliko O|<math>O</math>]] <math>(</math> <math>e</math> ^{<math>1.9</math>} ^{<math>(log N)</math>}^{^{<math>1/3</math>}} ^{<math>(log log N)</math>}^{^{<math>2/3</math>}} <math>)</math> vremena. Praktično funkcionisanje ovog principa je demonstrirano 2001. godine u kompaniji IBM kada je broj petnaest u jednom od prvih kvantnih računara razložen na činioce 5 i 3 i na taj način prvi put u istoriji izvršena neka operacija na ovakvom tipu računara. Teorijski, ukoliko bi imali dovoljno veliki broj kubita, mogli bi da uz pomoć njih dekriptujemo savremene [[kriptografija|kriptografske]], asimetrične algoritme, koji koriste upravo činjenicu da je [[množenje]] relativno jednostavna operacija, dok je traženje činilaca iz proizvoda, odnosno [[faktorizacija]] enormno složenija operacija. Na osnovu toga se uspostavlja veza između privatnih i javnih ključeva, za koju se danas smatra da ne može biti dešifrovana uz postojeći rast kompjuterskih tehnologija u narednih milijardu godina. == Potencijal == Iako su ovi računari tek na početku svog razvoja, njihov potencijal i mogućnosti su ogromne, pogotovo ako uspemo da otklonimo određene tehničke probleme i optimizujemo ih za rad u realnim uslovima (normalna temperatura, adekvatna veličina). Što bude napravljen veći kompjuter (sa većim brojem kubita), to će on postajati mnogo napredniji od današnjih, silicijumskih i u doglednoj budućnosti će biti korišćen za vrlo složena izračunavanja, koja će svakako uticati na svet nauke, ali i na mnoge sfere života. Kao pokazatelj potencijalnih mogućnosti ovih računara, najbolje je priložiti neke primere. Ako pri pretraživanju određenog broja nerazvrstanih informacija <math>n</math> današnji kompjuteri obavljaju prosečno <math>\frac {n} 2</math> operacija, kvantni kompjuteri bi obavljali prosečno <math>\scriptstyle \sqrt{n}</math> operacija. To znači da je kod velikog broja podataka brzina pretrage mnogo veća kod kvantnih, nego kod klasičnih računara. Takođe, kada bi klasičnim putem faktorizovali broj od 300 cifara, za izračunavanje bi nam trebale hiljade godina, dok je kod kvantnih potrebna jedna sekunda. == Povezano == * [[Kvantna mehanika]] * [[Tunel efekat]] * [[Džozefsonovi spojevi]] == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book|ref=harv|last=Krstajić|first=Božo|authorlink=|title=Informacione tehnologije - sadašnjost i budućnost|origyear=|url=http://www.it.ac.me/zbornici/ZbornikIT12.pdf|format=PDF|accessdate=|edition=|date=|year=2012|month=|publisher=Univerzitet Crne Gore|location=Podgorica|id=|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024132708/http://www.it.ac.me/zbornici/ZbornikIT12.pdf}} * {{Cite book|ref=harv|last=Raković|first=Dejan|title=Makroskopski kvantni efekti u biofizici|url=http://www.dejanrakovicfund.org/radovi/2001-ANU-RS.pdf|format=PDF|accessdate=|accessyear=|accessmonth=|edition=|date=|year=2001|month=|publisher=ANU Republike Srpske|location=Banja Luka|language=|isbn=0-521-59180-5 (hardback) ISBN 0-521-59827-3 (paperback)|doi=|pages=|chapter=|chapterurl=|quote=}} * {{Cite book|ref=harv|last=Dugić|first=Miroljub|authorlink=|title=Kvantni računari|origyear=|url=http://dfn.pmf.ni.ac.rs/docs/dugic.pdf|format=PDF|accessdate=|edition=|date=|year=2009|month=|publisher=Institut za fiziku|location=Kragujevac|id=}}{{Dead link|date=October 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} == Vanjske veze == * [http://www.seoexpert.rs/blog/kvantni-racunari-i-kvantna-informatika/ Članak o konstrukciji kvantnih računara i kvantnoj informatici] * [http://www.personalmag.rs/blog/super-kvantni-racunar/ Članak o kvantnim računarima u jonskim kristalima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120628153306/http://www.personalmag.rs/blog/super-kvantni-racunar/ |date=2012-06-28 }} * [http://www.blic.rs/Slobodno-vreme/Vesti/107383/Brzi-racunari-promenice-svet Članak o kvantnim računarima] * [http://www.b92.net/tehnopolis/vesti.php?yyyy=2011&mm=05&nav_id=515677 Članak o prodaji prvog kvantnog računara] * [http://www.popboks.com/tekst.php?ID=6199 Članak o kubitima i kvantnim kompjuterima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205231901/http://popboks.com/tekst.php?ID=6199 |date=2010-02-05 }} * [http://www.b92.net/zivot/nauka.php?yyyy=2009&mm=07&dd=06&nav_id=370369 Članak o šorovom algoritmu i eventualnoj dekripciji RSA šifri] [[Kategorija:Kvantna mehanika]] [[Kategorija:Računarstvo]] 0fk8pou2a4k6bwy536tdqqudkixjq0z 0 4547991 42579044 41823003 2026-04-06T23:19:21Z Inokosni organ 160059 dodana kategorija [[:Kategorija:Herman Melville|Herman Melville]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42579044 wikitext text/x-wiki '''''Billy Budd''''' ili '''''Billy Budd, Sailor'''''({{jez-sh|Billy Budd, pomorac}}) je pripovjetka američkog književnika [[Herman Melville|Hermana Melvillea]], posthumno objavljena 1924. godine. Radnja se događa godine 1797. za vrijeme [[Francuski revolucionarni ratovi|Francuskih revolucionarnih ratova]] na ''HMS Indomitable'', brodu britanske [[Royal Navy|Kraljevske mornarice]]. Naslovni protagonist je Billy Budd, mladi novi član posade koji svojom vedrinom, mladošću i atraktivnim izgledom stiče simpatije drugova, ali ne i Johna Claggarta, ostarjelog i fizički deformiranog oficira koji ga optuži za planiranje [[Pobuna|pobune]]; Budd na formalnom saslušanju reagira tako što impulzivno udarcem šakom ubije Claggarta, a nakon čega se kapetan Vere nevoljko pridrži propisa i [[Prijeki sud|osudi]] Budda na [[Smrtna kazna|smrt]] [[vješanje]]m. Billy Budd je Melville počeo pisati krajem 1888. godine, ali ga nije uspio objaviti sve do smrti 1891. godine. Rukopis je slučajno pronađen 28 godina kasnije, te 1924. godine objavljen u Londonu gdje je izazvao oduševljenje. Veliki dio kritičara i historičara književnosti ga uspoređuje s ranijim i mnogo poznatijim Melvilleovim djelom ''[[Moby Dick]]'', a pažnju je privukao i neobičnom strukturom, odnosno epilogom u kome se u obliku fiktivnih novinskih izvještaja i pjesama daje sasvim drukčija slika događaja od onih opisanih u radnji. ''Billy Budd'' je postao predmetom nekoliko teatarskih adaptacija, kao i [[Billy Budd (opera)|istoimene opere]] [[Benjamin Britten|Benjamina Brittena]]. Godine 1962. je snimljen [[Billy Budd (film)|istoimeni igrani film]] sa [[Terence Stamp|Terenceom Stampom]] u glavnoj ulozi, a 1999. godine je Billy Budd poslužio i kao predložak za francuski film ''[[Beau Travail]]'', radnjom smješten u milje [[Francuska Legija stranaca|francuske Legije stranaca]]. {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Romani 1924.]] [[Kategorija:Američka književnost]] [[Kategorija:Nedovršena djela]] [[Kategorija:Herman Melville]] flottgict3wb2grk7jjxwgj0e7scbl2 0 4597564 42579052 40745640 2026-04-07T00:00:52Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579052 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4597565 42579053 40745641 2026-04-07T00:00:57Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579053 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4597566 42579054 40745642 2026-04-07T00:01:02Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579054 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4597567 42579055 40745643 2026-04-07T00:01:07Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579055 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4597568 42579056 40745644 2026-04-07T00:01:12Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579056 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4597569 42579057 40745645 2026-04-07T00:01:17Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] 42579057 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Glavni državni odvjetnik Sjedinjenih Američkih Država]] bxyo9iagbyfakimlidd2let5os3lp75 0 4601589 42579089 42131381 2026-04-07T00:03:52Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Paris–Roubaix]] 42579089 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Paris–Roubaix]] q3cmi6ukhvxv3l6quknekt0c0ilwur2 0 4601608 42579085 42131376 2026-04-07T00:03:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Milano–Sanremo]] 42579085 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Milano–Sanremo]] 9qovp2zfl926z8q95ie57r1ggdoxpre 0 4601616 42579091 42131375 2026-04-07T00:04:02Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Giro di Lombardia]] 42579091 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Giro di Lombardia]] nio4g55qdn7ldmyvogj1pfs1qjnvxg5 0 4601652 42579093 42131377 2026-04-07T00:04:12Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Liège–Bastogne–Liège]] 42579093 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Liège–Bastogne–Liège]] 04whj207jphk3b1w66cgf10n7t4isly 0 4601803 42579087 42131380 2026-04-07T00:03:42Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Ronde van Flanderen]] 42579087 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Ronde van Flanderen]] 8h4o0zt97mj1rszioqr14mf1pt0vowz 0 4614039 42579097 40809164 2026-04-07T00:04:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579097 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614041 42579098 40809166 2026-04-07T00:04:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579098 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614042 42579099 40809167 2026-04-07T00:04:42Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579099 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614043 42579100 40809168 2026-04-07T00:04:47Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579100 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614044 42579101 40809169 2026-04-07T00:04:52Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579101 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614045 42579102 40809170 2026-04-07T00:04:57Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579102 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614046 42579103 40809171 2026-04-07T00:05:02Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579103 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614047 42579104 40809172 2026-04-07T00:05:07Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579104 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4614048 42579105 40809173 2026-04-07T00:05:12Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579105 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4631251 42579183 42400318 2026-04-07T11:01:47Z ~2026-21446-97 341862 42579183 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = {{PAGENAME}} | datum_rođenja = {{bda|1944|10|25|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Obrenovac]] | zanimanje = književnik, televizijski reditelj }} '''Vladimir Andrić''' ([[Obrenovac]], [[25. oktobar]] [[1944]] — [[Beograd]], [[16. februar]] [[2021]]<ref>[https://www.b92.net/zivot/vesti.php?yyyy=2021&mm=02&dd=17&nav_id=1813162 Preminuo Vladimir Lale Andrić]</ref>) bio je srpski pisac, dramaturg, reditelj i dugogodišnji urednik Dečjeg i školskog programa [[Radio televizija Beograd|Radio-televizije Beograd]]. Autor je televizijskih serijala za decu ''[[Laku noć, deco]]'' i ''[[Pustolov]]'', šest pozorišnih drama, dvadesetak radio-drama. == Biografija == Vladimir Lale Andrić se rodio [[25. oktobar|25. oktobra]] [[1944]]. godine u [[Obrenovac|Obrenovcu]]. Osnovnu školu je završio u [[Obrenovac|Obrenovcu]], a [[Gimnazija|gimnaziju]] u [[Valjevo|Valjevu]]. Diplomirao je filmsku režiju na [[Fakultet dramskih umetnosti u Beogradu|Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu]], u klasi profesora [[Hugo Klajn|Huga Klajna]]. Od 1968. je radio u redakciji Dečjeg programa [[Radio televizija Beograd|Radio-televizije Beograd]]. == Književni rad == Još kao gimnazijalac je objavljivao pesme u valjevskim novinama ''Napred'', beogradskom ''Studentu'' i šabačkom časopisu ''Ustvari''. Pesme i pripovetke je najčešće objavljivao u časopisima ''Mali Neven'', ''Neven'', ''[[Mons Aureus (časopis)|Mons Aureus]]'', ''[[Detinjstvo (časopis)|Detinjstvo]]'', ''Ulaznica'' i ''[[Politika (novine)|Politike]]''. Objavio je trinaest knjiga poezije i proze, od kojih su neke doživele i više izdanja, a najpoznatije su: ''[[Daj mi krila jedan krug]]'', ''Večernji slon'', ''Srce na zidu'', ''Zamalo da me popiju mačke'', ''Napred plavi smeđi i crni'', ''[[Pustolov]]'' i ''Kroz gudure Obrenovca''. Napisao je dvadesetak radio-drama. Najpoznatije su: ''Veliko leto'', ''Kuća sa verandom'', ''Sveska nad sveskama'', ''Zmaj Ognjen'', ''Ima li brdskih slonova''. == Rad na televiziji == == Bibliografija == [[Datoteka:Laku noc, deco.jpg|mini|Laku noć, deco]] * ''Sveska nad sveskama'', 1975. * ''Novogodišnji pokloni'', 1975. * ''Napred plavi smeđi i crni'', 1981. * ''Večernji slon'', 1987. * ''Srce na zidu'', 1988. * ''Pisma iz peršuna'', 1997. * ''Dve obale'', 1997. * ''Pustolov'', 2001. * ''Kroz gudure obrenovca'', 2004. * ''Daj mi krila jedan krug'', 2006. * ''Zamalo da me popiju mačke'', 2006. * ''Berba ušiju'', 2007. * ''Čitaj vetru omiljene knjige'', 2010. * ''Pustolovne priče'', 2012. * ''Lale Rašin usred sveta'', 2012. == Nagrade == * Nagrada ''Politikinog zabavnika'' * Nagrada ''Zmajevih dečjih igara'' * Nagrada ''Neven'' * Nagrada ''Zlatni ključić'' == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|last1=Janošević|first1=Ivana|title=Biobibliografija Vladimira Andrića|url=http://www.bibliotekaobrenovac.org/digitalna_kolekcija/bibliografije/lale.pdf|accessdate=9. 10. 2017|archive-date=2017-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009144050/http://www.bibliotekaobrenovac.org/digitalna_kolekcija/bibliografije/lale.pdf|deadurl=yes}} * {{Cite book|ref=harv|last1=Andrić|first1=Vladimir|title=Lale Rašin usred sveta|publisher=Narodna biblioteka "Stefan Prvovenčani"|url=http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=1207416969466323&rec=2&sid=1|accessdate=9. 10. 2017}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Cite book|ref=harv|last1=Andrić|first1=Vladimir|title=Pustolov|publisher=Radio-televizija Srbije|location=Beograd|isbn=978-86-81733-74-5|edition=4.|url=http://www.vbs.rs/scripts/cobiss?ukaz=DISP&id=1207416969466323&rec=15&sid=1|accessdate=9. 10. 2017}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Vanjske veze == * {{IMDb ime}} * http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=1067.0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010004918/http://riznicasrpska.net/knjizevnost/index.php?topic=1067.0 |date=2017-10-10 }} {{portal|Srbija}} {{Lifetime|1944|2021|Andrić, Vladimir}} [[Kategorija:Srpski pisci]] [[Kategorija:Srpski dramaturzi]] [[Kategorija:Srpski televizijski režiseri]] [[Kategorija:Biografije, Obrenovac]] mwiacov6u61vxq4d8v6kat4gfqihnu0 0 4664603 42579060 41042981 2026-04-07T00:01:32Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Napad na Kapitol Sjedinjenih Američkih Država 6. januara]] 42579060 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Napad na Kapitol Sjedinjenih Američkih Država 6. januara]] 4bkt2plrde534bq4u7d3zmcs84o7gup 0 4664617 42579061 41043009 2026-04-07T00:01:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Napad na Kapitol Sjedinjenih Američkih Država 6. januara]] 42579061 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Napad na Kapitol Sjedinjenih Američkih Država 6. januara]] 4bkt2plrde534bq4u7d3zmcs84o7gup 4 4669001 42579158 42471000 2026-04-07T06:02:33Z ~2026-21287-84 341688 42579158 wikitext text/x-wiki {{Molimo ne dirajte ovu liniju (naslov igrališta)}}<!-- * Dobro došli na igralište! * * Ne dirajte ovaj dio * * Stranica se sporadično prazni * * Slobodno testirajte uređivanje ispod ove linije * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■--> Uki Istoričar je srpski jutjuberi koji snima o istoriji, geopolitici i geografiji. Prvi video je objavuo u julu 2025 pod nazivom "Zašto je nepravilno UK nazivati Engleska" i otad je snimao o mnogo istorijskih, geopolitičkih i geografskih videa. Ima 32 pratilaca. 2hf6o5qnstutw7efaso97362asdj07y 42579162 42579158 2026-04-07T06:05:27Z ~2026-21287-84 341688 42579162 wikitext text/x-wiki {{Molimo ne dirajte ovu liniju (naslov igrališta)}}<!-- * Dobro došli na igralište! * * Ne dirajte ovaj dio * * Stranica se sporadično prazni * * Slobodno testirajte uređivanje ispod ove linije * ■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■--> Uki Istoričar je srpski jutjuberi koji snima o istoriji, geopolitici i geografiji. Prvi video je objavio u julu 2025 pod nazivom "Zašto je nepravilno UK nazivati Engleska" i otad je snimao o mnogo istorijskih, geopolitičkih i geografskih videa. Ima 32 pratilaca. 9g9g0hmr9jvvxxmglxpdt7oiqjqateq 2 4671500 42579018 42563874 2026-04-06T20:34:49Z Vipz 151311 42579018 wikitext text/x-wiki Podstranica za moju vježbu i testove. U nekim se testovima sadržaj vuče iz moje druge podstranice: [[Korisnik:Vipz/transkluzija]]. == test == <div class="calculator-container" id="game1" data-calculator-refresh-on-load="true"> {{calculator|type=hidden|id=move|default=1}} {{calculator|type=plain|id=shown|formula=move}} </div> {{calculator button|target=game1|for=move|formula=1|contents=1}} {{calculator button|target=game1|for=move|formula=17|contents=17}} {{calculator button|target=game1|for=move|formula=42|contents=42}} == Planiranje == * (WNE) [[Wikipedija:Nacrti/Evidencija]] = dashboard; status i backlog nacrta; tablice, itd. * (N) Stranice samih nacrta = prostor za inicijalne komentare pri pregledu * (R) Razgovor o nacrtu = prostor za detaljnu raspravu, ukoliko je potrebna * (N) zahtjev za pregled preko dugmeta --> (WNE)/(godina) info: status, naziv, predlagatelj, datum ** --> (WNE) transkluzija na centralnu stranicu za lakše praćenje ** --> (N) nacrt čita status kojim je označen na dashboardu i prikazuje odgovarajući podšablon ("dorada" --> "[[Šablon:Nacrt/dorada|/dorada]]") * (N) link potiče raspravu na SZR nacrta --> (R) najbolje mjesto za raspravu o svakom pojedinom nacrtu * (R) se premješta zajedno sa (N) u GIP prilikom eventualnog prihvaćanja nacrta, tako da pripadajuća rasprava ostaje kao evidencija suradnje i zajedničkog rada na tom članku WNE omogućuje centralnu kontrolu statusa nacrta, a koji šablon na nacrtu čita pomoću modula; nema smisla da se dopusti lokalna promjena statusa preko parametra jer bi se time narušila svrha <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="mw-ui-button">MW UI</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">MW UI</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="mw-ui-button mw-ui-destructive">MW UI</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="mw-ui-button mw-ui-quiet">MW UI</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="cdx-button cdx-button--action-default">Codex</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="cdx-button cdx-button--action-progressive">Codex</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="cdx-button cdx-button--action-destructive">Codex</span>]] </span> <span class="plainlinks clickbutton"> [[Target page|<span class="cdx-button cdx-button--weight-quiet">Codex</span>]] </span> {{clickable button|Šablon}} {{clickable button|Šablon|class=mw-ui-progressive}} {{clickable button|Šablon|class=mw-ui-destructive}} {{clickable button|Šablon|class=mw-ui-quiet}} == [[Wikipedija:Čarobnjak za stvaranje članaka]] == * [[:mw:Extension:InputBox]] * [[:mw:Extension:NewPageTemplateSelector]] (ne dolazi instaliran sa MW) * [[:mw:Manual:Creating pages with preloaded text]] == [[Šablon:Traka]] == * [[:m:Template:WMF Navbar]] {{Traka|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden begin}} {{clear}} {{Traka|color=red|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=orange|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=yellow|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=lime|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=green|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=blue|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=purple|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=pink|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=maroon|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Traka|color=gray|Glavna stranica|Korisnik:Vipz|Igralište|Korisnik:Vipz/igralište|Transkluzija|Korisnik:Vipz/transkluzija}} {{Hidden end}} <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; flex-direction: row; justify-content: space-between; align-items: flex-start;"> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-ribbon.svg | tekst = Početna | veza = Korisnik:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Razgovor s korisnikom:ImStevan|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-typography.svg | tekst = Razgovor | veza = Razgovor sa korisnikom:ImStevan }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Spomenice|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-trophy.svg | tekst = Spomenice | veza = Korisnik:ImStevan/Spomenice }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Članci|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-compose.svg | tekst = Članci | veza = Korisnik:ImStevan/Članci }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|3366CC|3366CC}} | boja_pozadine = #{{#ifeq:{{FULLPAGENAME}}|Korisnik:ImStevan/Pravila|e6e4e2|FFF}} | ikonica = Circle-icons-check.svg | tekst = Pravila i smernice | veza = Korisnik:ImStevan/Pravila }} </div> <div style="flex-basis: 10em; flex-grow: 1;"> {{Obojena traka/centar | boja_teksta = #3366CC | boja_pozadine = #FFF | ikonica = Circle-icons-tools.svg | tekst = Još | veza = Posebno:Stranice_s_prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} </div> <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div></div> {{Traka | icon-1 = Circle-icons-ribbon.svg | Početna | Korisnik:ImStevan | icon-2 = Circle-icons-typography.svg | Razgovor | Razgovor s korisnikom:ImStevan | icon-3 = Circle-icons-trophy.svg | Spomenice | Korisnik:ImStevan/Spomenice | icon-4 = Circle-icons-compose.svg | Članci | Korisnik:ImStevan/Članci | icon-5 = Circle-icons-check.svg | Pravila i smernice | Korisnik:ImStevan/Pravila | icon-6 = Circle-icons-tools.svg | Još | Posebno:Stranice s prefiksom/Korisnik:ImStevan/ }} <div style="width:100%; background-image: linear-gradient(to right, #FF0018, #FFA52C, #FFFF41, #008018, #0000F9, #86007D); height:7px; margin:0 0 30px;"></div> == Masovna zamjena teksta i potom brisanje == * {{tl|Clickable button 2}} → {{tl|Clickable button}} ''ili'' {{tl|Klikabilno dugme}} (lokalizirati parametre) ** dizajn će biti ažuriran na Codex ([[:mw:Codex/Migrating from MediaWiki UI]]) ==Zamjena šablona iste svrhe u svefunkcionalni [[Šablon:Slično]] i [[Šablon:For]]== Možda bude potrebe za [[mw:Extension:Replace Text]] ako ova Wikipedija već nema funkcionalnost zamjene teksta bot-om. ===Provjeriti prije spajanja=== *[[Šablon:Dz|Dz]] (492) (koristi prvi parametar za link razvrstavanja) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otheruses-number|Otheruses-number]] (741) – {{urađeno}} ===Drugi šabloni za spajanje=== *[[Šablon:Other uses|Other uses]] (745) + [[Šablon:Otheruses|Otheruses]] (1247) + [[Šablon:Otheruses2|Otheruses2]] ([[Šablon:Drugo značenje2|Drugo značenje2]]) (7489) + [[Šablon:Drugo značenje3|Drugo značenje3]] (5872) + [[Šablon:Drugo značenje|Drugo značenje]] (327) – {{urađeno}} *[[Šablon:Otherpeople|Otherpeople]] (544) (spojeno, provjeriti preusmjeravanja) – {{urađeno}} ==Spajanje infokutija== Ažurirati sa najnovijim i idealnijim kodom, a druge ostaviti kao redirekte. Omogućiti druga imena istog parametra u slučaju prenosa sa druge Wikipedije ili zaostalih stranica. * [[Šablon:Infobox Language]] (36) + [[Šablon:Kutijica za jezik]] (23) + [[Šablon:Jezik]] (36) + '''[[Šablon:Infokutija jezik]]''' (147) ''(provjeriti korisne parametre/imena)'' – {{urađeno}} ==Spajanje ostalih šablona== * {{tl|Birth date and age}} → {{tl|Datum rođenja i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Birth date}} → {{tl|Datum rođenja}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date and age}} → {{tl|Datum smrti i godine}} – {{urađeno}} * {{tl|Death date}} → {{tl|Datum smrti}} – {{urađeno}} * {{tl|Dvostruka slika}} → {{tl|Multiple image}} * {{tl|Illm}} → {{tl|Ill}} – {{urađeno}} ==Resursi za šablone== * Podrška drugih imena istog parametra: **<code><nowiki>{{ #if: {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}} | {{{domaćeime|}}}{{{izvornoime|}}}{{{nativename|}}}}}</nowiki></code> **<code><nowiki>{{{domaćeime|{{{izvornoime|{{{nativename|}}} }}} }}}</nowiki></code> * Kompaktni izgled (smanjeni vertikalni razmak) za "entete" infokutije: **<code><nowiki>| bodystyle = line-height: 1.1em; border-spacing: 2px;</nowiki></code> * Automatsko razdvajanje popisa u stupce bez ručno unesivih {{tlx|div col}}: **<code><nowiki><div style="column-count: 2"> * </div></nowiki></code> * Automatsko izlistavanje stranica sa određenim prefiksom: **<code><nowiki>{{Special:PrefixIndex|prefix={{NAMESPACE}}:{{ROOTPAGENAME}}/|stripprefix=1}}</nowiki></code> ==Infokutijsko stablo== Status: {{urađeno}} * [[Šablon:Infokutija]] ** ''[[Šablon:Infokutija (BS)]] ** ''[[Šablon:Kutijica]]'' ** ''[[Šablon:Infobox]]'' ** ''[[Šablon:Infobox vcard]]'' ==Infokutije za kasnije== <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> {| | {{Infokutija jezik |caption=Zastava međuslovenskog jezika |slika=Flag of Interslavic.svg |ime=međuslovenski jezik |izvornoime=medžuslovjansky jezyk |stvoritelj=[[Vojtěch Merunka]] i [[Jan van Steenbergen]]| |upotreba =Pomoćni jezik, namenjen za komunikaciju među ili sa [[slovenski jezici|slovenskim jezicima]] |broj=7000 (2020) |iso3=isv }} | {{Infokutija jezik |ime=jugoslavenski znakovni jezik |korisnici=oko 23.000 (2010–2014) |države=[[Bosna i Hercegovina]], [[Crna Gora]], [[Hrvatska]], [[Srbija]], [[Sjeverna Makedonija]], [[Slovenija]] |fam1=[[francuska znakovna jezična porodica|francuska znakovna porodica]] |fam2=[[austrijski znakovni jezik]] |dijalekti=bosanski znakovni jezik<br>crnogorski znakovni jezik<br>hrvatski znakovni jezik<br>makedonski znakovni jezik<br>slovenski znakovni jezik<br>srpski znakovni jezik |iso3=ysl |lc1=csq |ld1=hrvatski znakovni jezik |glotto=yugo1239 }} |} </div> <div style="display: none;"><references /></div> {{clear}} ==[[Modul:Wikidata]] ([[:ru:Модуль:Wikidata|ru]]) / [[Modul:WikidataIB]] ([[:en:Module:WikidataIB|en]])== <!-- BOT TEST --> edxaewd9wv97cxkdw2qhjuribmzo2r4 0 4672102 42579000 41844117 2026-04-06T17:16:41Z ~2026-21315-32 341683 Izmena jezika 42579000 wikitext text/x-wiki {{Infokutija internet kompanija | naziv_kompanije = Vukajlija | logo_kompanije = | logo_veličina = | snimak_ekrana = Vukajlija.png | opis_slike = Odabrane definicije sajta aprila 2022. | vrsta_kompanije = [[Privatna kompanija|privatna]] | osnovana = [[Pančevo]], [[Srbija]] (2007) | osnivači = Dejan Simić<ref name="automatski generisano1">{{cite web|url=http://www.clubbing.rs/content/view/2992/106/ |title=Čega nema u Vujakliji, ima u "Vukajliji" |date=5. 2. 2010. |publisher=Clubbing.rs - Muzički i kulturni online vodič |accessdate=30. 5. 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624072244/http://www.clubbing.rs/content/view/2992/106/ |archivedate=24. 6. 2016 |urlstatus=dead }}</ref> | sedište = | područje_poslovanja = Pretežno Srbija i region Balkana | rukovodioci = | delatnost = humoristički sajt | proizvodi = | usluge = | prihod = | operativni_prihod = | profit = | broj_zaposlenih = 1 administrator (5. avgust 2019) | slogan = Rečnik slenga | internet_stranica = [https://vukajlija.com/ vukajlija.com] | ipv6 = | aleksa_rang = {{decrease}} 110.016 (april 2022)<ref name="alexa">{{cite web |url=https://www.alexa.com/siteinfo/vukajlija.com |title=vukajlija.com - Alexa Rank |publisher=Alexa Internet, Inc. |accessdate=24. 4. 2022 |archive-date=2020-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810150202/https://www.alexa.com/siteinfo/vukajlija.com |dead-url=yes }}</ref> | vrsta_sajta = [[Humor|humoristički sajt]] | reklamiranje = baneri | registracija = da | broj_korisnika = nekoliko desetina hiljada | jezik = [[srpskohrvatski|srpskohrvatski]] | početak_rada = 14. januar 2007.<ref>{{cite web |url=https://vukajlija.com/vukajlija/1 |title=Vukajlija |publisher=Vukajlija.com}}</ref> | status = aktivan }} '''Vukajlija''' je [[veb-sajt]] na [[Srpski jezik|srpskom jeziku]], prvobitno zamišljen kao [[rečnik]] [[sleng]]a nadahnut [[engleski jezik|engleskim]] sajtom [[Urban Dictionary]]. Međutim, s vremenom je postao zbirka uglavnom [[humor|duhovitih]] definicija raznih pojmova, [[izreka]] i [[opservacija]] iz svakodnevnog života. Sam naziv Vukajlija je [[igra rečima]] koja se zasniva na premeštanju slova u prezimenu srpskog leksikografa [[Milan Vujaklija|Milana Vujaklije]].<ref name="Status">{{cite web |publisher=Status magazin |author=Sanja Lončar |url=http://www.statusmagazin.rs/sh/75/status/450/ |title=Vokabular svega & svačega |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101010224226/http://www.statusmagazin.rs/sh/75/status/450/ |urlstatus=dead |archivedate=10. 10. 2010 |accessdate=24. 4. 2022.}}</ref> U ranijim danima, tipografske greške kod pretrage ovog prezimena su možda sajtu doprinele popularnosti. Odlikuje se aktuelnošću i duhovitim osvrtima na društvene, kulturne, sportske i političke događaje. Sajt je nastao početkom 2007. godine inicijativom programera Dejana Simića iz Pančeva, koji je ujedno i vlasnik portala.<ref name="automatski generisano1" /> S vremenom, osim „definicija”, korisnicima je do početka 2017. godine bila otvorena i mogućnost postavljanja „postera” (duhovitih slika s propratnim tekstom) i „reakcije” (kratak [[GIF|gif]] s odgovarajućim opisom). Sajt poseduje i propratni [[Forum (internet)|forum]]. Proleća 2019. ukinuti su moderatorski nalozi, te trenutno jedan administrator (Kaizen) upravlja celim sajtom. Mnogi drugi humoristički projekti, poput „Tarzanije” (i posle „Dnevnjaka”)<ref>{{Cite web|url=http://www.beogradskanedelja.rs/novosti/intervju/intervju-milos-milakovic-nadam-se-diplomiranju-pre-cica-sreckovica/ |title=INTERVJU {{!}} Miloš Milaković: ,, Nadam se diplomiranju pre Ćića Srećkovića" - Beogradska Nedelja |accessdate=23. 5. 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610163742/http://www.beogradskanedelja.rs/novosti/intervju/intervju-milos-milakovic-nadam-se-diplomiranju-pre-cica-sreckovica/ |archivedate=10. 6. 2016 |urlstatus=dead }}</ref> i „Puje Šotke”,<ref>{{Cite web|url=http://roommate.rs/who-da-fuck-is-pujo-sotka/ |title=Roommate – Who Da Fuck Is…Pujo Šotka |accessdate=23. 5. 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160416022233/http://roommate.rs/who-da-fuck-is-pujo-sotka/ |archivedate=16. 4. 2016 |urlstatus=dead }}</ref> nastali su na temelju Vukajlije. Sajt su pohvalili brojni portali.<ref>{{cite web |title=Vukajlija - zabavna Vujaklija |url=http://www.urbanbug.net/magazin_text/37/70/vukajlija---zabavna-vujaklija.html/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090204091752/http://www.urbanbug.net/magazin_text/37/70/vukajlija---zabavna-vujaklija.html/ |archivedate=5. 2. 2009 |date=5. 2. 2009. |accessdate=24. 04. 2022 |publisher=Urban Bug}}</ref><ref>{{cite web |title=Slatka tajna mocart kugle |url=https://www.danas.rs/vesti/drustvo/periskop/slatka_tajna_mocart_kugle.48.html?news_id=144432 |url-status=dead |publisher=Danas.rs |date=6. 11. 2008. |accessdate=24. 4. 2022. |archive-date=2010-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101117114520/https://www.danas.rs/vesti/drustvo/periskop/slatka_tajna_mocart_kugle.48.html?news_id=144432 |dead-url= }}</ref> == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{Zvanični veb-sajt|https://vukajlija.com}} * [[Politika (novine)|Politika]]: [https://www.politika.rs/scc/clanak/81037/Citate-li-Vukajliju Čitate li Vukajliju?] [[Kategorija:Srpski sajtovi]] [[Kategorija:Sleng na internetu]] [[Kategorija:Virtualne zajednice]] 4e34qthjyoop9i5xa6m8kd8uygmo1jw 2 4676787 42579175 42578951 2026-04-07T08:29:48Z Zavičajac 76707 42579175 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra Gornjeg Hrasnog, Neum, Bosna i hercegovina Nekropola se nalazi uz pravoslavno groblje s crkvom, a s obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, i to sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su dosta raštrkani i obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja. <ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722. U njoj je 58 stećaka, od toga 21 ploča, 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst. Stećci su dosta razbacani. Ukrašeni su figuralnim predstavama, scenama lova i prikazima životinja. Posebno se ističe stećak ukrašen sa svih strana i sa prikazom borbe čovjeka sa [[medvjed]]om i scenom srne iznad koje su dvije ptice.<ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> == Stežci sa natpisom == U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, predstave ptica, lava i fantastične životinje, te scene lova, kola i borbe sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] aleciganx3hbe95ajrb2r7qd9ob7475 42579176 42579175 2026-04-07T08:40:57Z Zavičajac 76707 42579176 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra Gornjeg Hrasnog, [[Neum]], [[Bosna i Hercegovina]]. Locirana je uz [[Pravoslavlje|pravoslavno]] groblje s crkvom. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722. Obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). U njoj je 91 [[stećak]], od toga 21 [[Oblici stećaka|ploča]], 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst. Stećci su dosta razbacani. Ukrašeni su figuralnim predstavama, scenama lova i prikazima životinja. Posebno se ističe stećak ukrašen sa svih strana i sa prikazom borbe čovjeka sa [[medvjed]]om i <ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja.<ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. == Stežci sa natpisom == U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, scena srne iznad koje su dvije ptice, lav i fantastične životinje, scena lova, kola i borba sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] g3h9ojfk0ltd4z2d5hyeli9i81wph1a 42579177 42579176 2026-04-07T08:44:11Z Zavičajac 76707 42579177 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra Gornjeg Hrasnog, [[Neum]], [[Bosna i Hercegovina]]. Locirana je uz [[Pravoslavlje|pravoslavno]] groblje s crkvom. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722. Obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). U njoj je 91 [[stećak]], od toga 21 [[Oblici stećaka|ploča]], 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst. Stećci su dosta razbacani.<ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja.<ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. == Stećci sa natpisom == U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi i figuralne predstave: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, scena srne iznad koje su dvije ptice, lav i fantastične životinje, scena lova, kola i borba sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] nxjor8vm4sr8ctrwojjrp4issccp91w 42579178 42579177 2026-04-07T08:45:26Z Zavičajac 76707 42579178 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra Gornjeg Hrasnog, [[Neum]], [[Bosna i Hercegovina]]. Locirana je uz [[Pravoslavlje|pravoslavno]] groblje s crkvom. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722. Obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). U njoj je 91 [[stećak]], od toga 21 [[Oblici stećaka|ploča]], 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst.<ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja.<ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. == Stećci sa natpisom == U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi i figuralne predstave: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, scena srne iznad koje su dvije ptice, lav i fantastične životinje, scena lova, kola i borba sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] bsyfayceftq8vg2qjcqw30irve0m5qe 42579184 42579178 2026-04-07T11:20:12Z Zavičajac 76707 42579184 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra Gornjeg Hrasnog, [[Neum]], [[Bosna i Hercegovina]]. Locirana je uz [[Pravoslavlje|pravoslavno]] groblje s crkvom. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722.<ref name="GPS">{{Cite web |url= https://stecakmap.info/nekropola/podgradinje/ |title= Nekropola Podgradinje, Neum |work= Interaktivna mapa stećaka - stecakmap.info |access-date= 7. april 2026.}}</ref> Obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). U njoj je 91 [[stećak]], od toga 21 [[Oblici stećaka|ploča]], 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst.<ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja.<ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. == Stećci sa natpisom == U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi i figuralne predstave: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, scena srne iznad koje su dvije ptice, lav i fantastične životinje, scena lova, kola i borba sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] moo46mckktk1no943fw9ftb9rvx5ekc 42579186 42579184 2026-04-07T11:55:23Z Zavičajac 76707 42579186 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html [[File:Nekropola Podgradinje (15).jpg|mini|desno|Nekropola stećaka Podgradinje]] '''Nekropola stećaka Podgradinje''' smještena je južno od centra [[Gornje Hrasno|Gornjeg Hrasnog]], [[Neum]], [[Bosna i Hercegovina]]. Locirana je uz [[Pravoslavlje|pravoslavnu]] crkvu i groblje. GPS koordinate: 42.950443985858485, 17.90141650455722.<ref name="GPS">{{Cite web |url= https://stecakmap.info/nekropola/podgradinje/ |title= Nekropola Podgradinje, Neum |work= Interaktivna mapa stećaka - stecakmap.info |access-date= 7. april 2026.}}</ref> Obzirom na zaraslost puta, pristup običnim automobilima nije preporučljiv (jednostavnije je dio puta prepješačiti – cca 15 minuta hoda). Desetak kilometara zračne linije južno od Stoca, u Hercegovini, nalazi se Gornje Hrasno, područje koje izgleda kao jedna geografska cjelina, ravničastog zemljište od oko 15 km² površine. Naselja na području su: Medulica, Vinjine, Podkulom, Ravni dol, Elezović, Vlaka i Glumina. Oko današnjih naselja na više mjesta se primjećuju preistorijski [[Tumul|tumulusi]], a ima i nekoliko [[Gradina (tip naselja)|gradina]]. O Gornjem Hrasnu, ne raspolaže se istorijskim niti drugim naučnim podacima. Jedino je poznato da se u X vijeku kod Porfirogeneta spominje grad Glumina koji je tada spadao u oblast [[Zahumlje]]. U srednjem vijeku područje je moglo predstavljati jednu manju župu. Vjerovatno su u svoje vrijeme ovdje bili katuni takozvanih [[Vlasi|Donjih Vlaha]]: Burmaza, Boljuna, a možda i [[Hrabreni Miloradovići|Hrabrena]] i Vlahovića. U podnožju jedne preistorijske gradine, zbog čega je tako i nazvan, nalazi se pravoslavna [[Crkva svetog Jovana u Podgradinju)|crkva svetog Jovana]], dio konaka uz tu crkvu, groblje i nekropola stećaka. == Nekropola == U njoj je 91 [[stećak]], od toga 21 [[Oblici stećaka|ploča]], 58 sanduka, 11 sljemenaka i jedan krst.<ref name="Bešlagić3">{{Cite web |url= https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1959-II/6.pdf |title=Šefik Bešlagić: STEĆCI U GORNJEM HRASNU |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1971 |access-date= 9. 2. 2022}}</ref> Stećci su dosta razbacani: dio je unutar groblja, dok je drugi dio izvan, sa obe strane puta. Stećci izvan groblja su obrasli travom, ali su puno ljepši i ukrašeniji od ovih unutar groblja.<ref name="ŠefikTopogr">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/SefikBeslagicStecciKataloskoTopografskiPregled/Sefik%20Beslagic,%20Stecci%20-%20katalosko-topografski%20pregled_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Kataloško topografski pregled stećaka, Podgradinje, st. 323 |work= archive.org - Pristupljeno 2. april 2026. |accessdate= 9. 2. 2026}}</ref> Nekropola Podgradinje nalazi se jednim dijelom uz pravoslavno groblje sa crkvom koja je dijelom urušena, a dijelom u samom groblju, i to sa obe strane puta. === Stećci sa natpisom === U nekropoli su natpisi na 4 stećka (1 ploča, 2 sljemenjaka i 1 krstača), koji spominju Radivoja Draščića, Ivana Vukićevića, Ninoja Lupovčića i Vuka, sina kneza Obrada. Prvi natpis je na sljemenjaku sa postoljem, iz jednog dijela, dimenzija (168 x 75 x 147&nbsp;cm). Pri dnu krovnih ploha i preko čeonih strana pruža se plastična tordirana vrpca. Ovaj stećak nema drugih ukrasa, ali na istočnoj čeonoj i južnoj bočnoj strani u dva reda mu je urezan ovakav natpis:<ref>[https://stecakmap.info/nekropola/Podgradinje/ Podgradinje - općina Neum]</ref> ''''':† ɑ сє ʌєжʜ ρɑдʜвоʜ| дρɑшүʜћ доБρʜ юɴɑκь ѣ Бʜχь моʌƔ ѣ сє| вɑсьɴє тʜцɑʜ|ʜтє вʜ ћєтє Бʜ|тʜ κɑκо ѣ ɑ ѣ ɴє могƔ Бʜтʜ κɑκ|о вʜ'' Ovdje leži Radivоj Draščić. Dоbri junak ja bih. Molim ja vas, nedotičite! Vi ćete biti kako ja, a ja ne mоgu biti kako vi.''' Na velikom sljemenjaku sa postoljem (175 x 88 x 148&nbsp;cm), na zapadnoj čeonoj strani i na sjevernoj bočnoj, postoji natpis: ''''':† ɑ сє ʌжʜ ɴнɴоє| ʌƔповүнћь сн|ɴомь цρѣпом''† Ovdje leži Ninоje Lupоvčić sa sinоm Crjepоm.''' Na jednoj ploči većih dimenzija, na vodoravnoj strani, urezan je natpis: ''''': a сє ʌєжʜ| нвɑɴь| вƔкнћє|внћь ɴєкɑ| ʒɴɑ Ɣ тн| дɴ дɑ ко ɴо| постɑвн|тɑн Бнʌє|гь мн Ɣ|шѣүє Бρɑт| мн Бʌɑгоѣ| ρƔкɑ снɴɑ| могɑ ко д|вєжєовє| костн'' Ovdje leži Ivan Vukićević. Neka zna, u taj dan, ko ono pоstavi. Taj biljeg usiječe brat mi Blagоja. Ruka sina mоga kо dоveže оve kоsti.''' U nekropoli je i stećak u obliku ploče na kojoj je prikazan motiv bordure u vidu povijene linije sa trolistovima. Uz ploču je povelik Posljednji natpis je na krstu čije šire strane imaju borduru od dvije paralelnie linije, između kojih su urezane kose paralelne crte. Na samome krstu je urezan natpis na tri strane: ''''': ɑ сє ʌєжʜ вƔκь| сʜɴь κɴє|ʒɑ ωБ|ρɑдɑ| сєстρ|омь є|ʌомь| ʜпоκɑ|мєɴо|вɑ гɑ| мɑт|ʜ ɑɴɑ| κʌєть| ʜ пρоκ|ʌть| тκо ћє| κρєтʜ| Ɣ мє'' Ovdje leži Vuk, sin kneza Obrada, sa sestrоm Jelоm. I pоka menоva ga mati Ana. Klet i prоklet kо će krenuti u me!'''<ref name="Bešlagić3"/><ref name="Vego">{{Cite web |url= https://www.academia.edu/35947164/Marko_Vego_Zbornik_srednjovjekovnih_natpisa_Bosne_i_Hercegovine_I |title=Marko Vego: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine I - redni broj 24-25 |work= www.academia.edu |accessdate= 9. 2. 2017}}</ref> === Ukrasi na stećcima === Ukrašeno je 13 primjeraka, i to 9 sanđuka, 3 sljemenjaka i 1 krstača. Zastupljeni su slijedeći reljefni motivi i figuralne predstave: tordirana vrpca, povijena lozica sa trolistovima, rozeta, štit sa mačem, stilizovani krst, arkade, scena srne iznad koje su dvije ptice, lav i fantastične životinje, scena lova, kola i borba sa medvjedom. Reprezentativni uzorak je stećak br. 16. Ima oblik sanduka (dim. 2,20 x 0,95 x 0,60 m) i [[Ukrašavanje stećaka|ukrašen]] je sa svih strana. Gornja ploha je uokvirena tordiranom vrpcom, a u središtu je četvrtasti štit i mač. U gornjem desnom uglu štita je polumjesec, a u donjem lijevom šesterolisna rozeta. Ispod ove kompozicije je luk i strijela. Zapadna ploha, danas vrlo oštećena, uokvirena je tordiranom vrpcom i ukrašena sa dvije ptice sklopljenih krila. Na sjevernoj plohi je predstava kola, šest ženskih i šest muških figura. Na istočnoj plohi je kompozicija sa predstavom muškarca koji vodi osedlanog konja. Iza njega je drugi muškarac koji vodi konja sa konjanikom. Oba muškarca imaju mačeve o pojasu, a konjanik ima neobičnu kapu na glavi.<ref name="Wenzel">{{Cite web |url= https://de.scribd.com/doc/34362364/Marian-Wencel-UKRASNI-MOTIVI-NA-STEĆCIMA |title= Marian Wenzel -Ukrasni motivi na stećcima |work= Sarajevo: Veselin Masleša, 1965 |accessdate= 9. 2. 2018}}</ref> ==== Galerija ==== <gallery> File:Nekropola Podgradinje (01).jpg File:Nekropola Podgradinje (02).jpg File:Nekropola Podgradinje (07).jpg File:Nekropola Podgradinje (12).jpg File:Nekropola Podgradinje (13).jpg File:Nekropola Podgradinje (18).jpg </gallery> == Literatura == * V. Vuletić-Vukasović, Viestnik, 1885, br. 2, 56, br. 3, 85 i br. 4, 99, 1888, br. 3, 74; * [[Ćiro Truhelka]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1891, 91—92; * [[Marko Vego]], Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, 1962 (Arheologija) 216 — 219; * [[Šefik Bešlagić]], Stećci u Gornjem Hrasnu, Naše starine VII (1960), 92—97. * Šefik Bešlagić: Stećci, Sarajevo: “Veselin Masleša“, 1982. * Šefik Bešlagić: Stećci - kultura i umjetnost, 1982.<ref name="BešlagićKultura">{{Cite web |url= https://archive.org/details/SefikBeslagicStecciKulturaIUmjetnost |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = "Veselin Masleša", 1971, Sarajevo |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref><ref name="BešlagićKulturaUm">{{Cite web |url= https://archive.org/stream/EfikBeelagigSteSciKulturaIUmjetnost/%C5%A0efik-Be%C5%A1lagi%C4%87-Ste%C4%87ci-kultura-i-umjetnost_djvu.txt |title= Šefik Bešlagić: Stećci – kultura i umjetnost'' |publisher = Internet archive |accessdate= 9. 2. 2022}}</ref> * [[Marko Vego]]: Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, knjiga III, 1964. == Vanjske veze == * Stanislav Vukorep: Neumska baština<ref name="Vukorep">{{Cite web |url= https://furaj.ba/stecci-neumskog-kraja/ |title= Domagoj Bencun: Stećci neumskog kraja |work= furaj.ba - d |accessdate= 4. april 2026. }}</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} {{Commonscat|ategory:Podgradinje necropolis}} [[Kategorija:Stećci u Neumu|P ]] [[Kategorija:Stećci sa natpisom] o5zsudqb97o702px4iribcndys9t74s 0 4678809 42579106 41419190 2026-04-07T00:05:18Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Motosport]] 42579106 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Motosport]] g8ob00xv8g09uy30n31gp81i55togto 0 4691529 42579090 42130306 2026-04-07T00:03:57Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Paris–Roubaix]] 42579090 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Paris–Roubaix]] q3cmi6ukhvxv3l6quknekt0c0ilwur2 0 4691530 42579088 42130308 2026-04-07T00:03:47Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Ronde van Flanderen]] 42579088 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Ronde van Flanderen]] 8h4o0zt97mj1rszioqr14mf1pt0vowz 0 4691532 42579094 42130312 2026-04-07T00:04:17Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Liège–Bastogne–Liège]] 42579094 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Liège–Bastogne–Liège]] 04whj207jphk3b1w66cgf10n7t4isly 0 4691533 42579086 42130314 2026-04-07T00:03:37Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Milano–Sanremo]] 42579086 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Milano–Sanremo]] 9qovp2zfl926z8q95ie57r1ggdoxpre 0 4691534 42579092 42130317 2026-04-07T00:04:07Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Lista pobjednika utrke Giro di Lombardia]] 42579092 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Lista pobjednika utrke Giro di Lombardia]] nio4g55qdn7ldmyvogj1pfs1qjnvxg5 4 4719536 42578999 42572763 2026-04-06T16:19:06Z MediaWiki message delivery 59777 /* Tech News: 2026-15 */ novi odjeljak 42578999 wikitext text/x-wiki {{Pijaca}} == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17. februara 2026. u 09:03 (CET) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. februara 2026. u 20:03 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2. marta 2026. u 18:51 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9. marta 2026. u 19:52 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10. marta 2026. u 05:15 (CET) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 --> == ''This Month in GLAM'': February 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue II, February 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in 2026 is calling to action! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: A photo safari through Wiki Loves Fashion & a rescue mission with Mission Gourmande! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: National Library overview of 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Cultural Heritage and Memory: 2026 GLAM Call and Executed Renaissance Edit-a-thon * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Farewelling the Auckland Museum Summer Students and an update on the NZBSI WiR * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Wikipedia in Cultural Marketing at Crash Mondays Warsaw * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: February in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: Wikidata in the GLAM context II * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Neocomensia, SAPA, Atelier Winterthur, GLAM-on-Tour Disentis * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/UK report|UK report]]: New content in African and Asian languages * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Focus on Indigenous issues * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Events|Calendar]]: March's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] 12. marta 2026. u 01:52 (CET)</div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Romaine@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30232291 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16. marta 2026. u 20:35 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23. marta 2026. u 17:51 (CET) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:UOzurumba (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30. marta 2026. u 21:25 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31. marta 2026. u 12:08 (CEST) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:JPxG@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6. aprila 2026. u 18:19 (CEST) <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:STei (WMF)@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> fpn6lwog2mp35zbh6walnty8x1rrfy2 8 4719897 42579019 42562924 2026-04-06T20:39:01Z Vipz 151311 42579019 javascript text/javascript /******************************************************************************/ /**** IZVOR: [[:mw:MediaWiki:Gadget-Global-Calculator.js]]. /**** AŽURIRANO PREMA VERZIJI NA DATUM: 2026-01-09 /**** NE UREĐIVATI IZRAVNO. IZMJENE PREDLAGATI NA IZVORNOJ MEDIAWIKI VERZIJI. /**** LOKALNE MODIFIKACIJE: /**** "elm.dataset.calculatorDisabled" (podrška za 'disabled' na select elementima) /**** "data-calculator-action=search" (pretraga pomoću Calculator/Codex button + text) /**** "data-calculator-target" (dugme može ciljati drugi calculator-container po id/data-calculator-id) /******************************************************************************/ /** * On-Wiki calculator script. See [[:mw:Template:Calculator]]. Created by [[:mw:User:Bawolff]] * License: Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 and 4.0 International Public License * Canonical source: https://mdwiki.org/wiki/MediaWiki:Gadget-calculator.js * * This script is designed with security in mind. Possible security risks: * * Having a formula that executes JS * ** To prevent this we do not use eval(). Instead we parse the formula with our own parser into an abstract tree that we evaluate by walking through it * * Form submission & DOM clobbering - we prefix the name (and id) attribute of all fields to prevent conflicts * * Style injection - we take the style attribute from an existing element that was sanitized by MW. We do not take style from a data attribute. * * Client-side DoS - Formulas aren't evaluated without user interaction. Formulas have a max length. Max number of widgets per page. Ultimately, easy to revert slow formulas just like any other vandalism. * * Prototype pollution - We use objects with null prototypes and also reject fields named __proto__ just in case. * * Essentially the code works by replacing certain <span> tags with <input>, parsing a custom formula language, setting up a dependency graph based on identifiers, and re-evaluating formulas on change. */ (function () { var mathFuncs = [ 'abs', 'acos', 'acosh', 'asin', 'asinh', 'atan', 'atan2', 'atanh', 'cbrt', 'ceil', 'cos', 'cosh', 'exp', 'expm1', 'floor', 'hypot', 'log', 'log10', 'log2', 'log1p', 'max', 'min', 'pow', 'random', 'sign', 'sin', 'sinh', 'sqrt', 'tan', 'tanh', 'trunc', 'clz32' ]; var otherFuncs = [ 'ifzero', 'coalesce', 'iffinite', 'ifnan', 'ifpositive', 'ifequal', 'round', 'jsround', 'not', 'and', 'or', 'bool', 'ifless', 'iflessorequal', 'ifgreater', 'ifgreaterorequal', 'ifbetween', 'xor', 'index', 'switch', 'radiogroup', 'bitand', 'bitor', 'bitxor', 'bitnot', 'bitleftshift', 'bitlogicrightshift', 'bitarithrightshift', 'if', 'getclick', 'timer', 'timeriterations', 'timertime' ]; var allFuncs = mathFuncs.concat( otherFuncs ); var convertFloat = function ( f ) { if ( typeof f === 'number' ) { return f; } f = f.replace( /×\s?10/, 'e' ); return parseFloat( f.replace( /[×⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹⁻]/g, function ( m ) { return ( { '⁰': 0, '¹': 1, '²': 2, '³': 3, '⁴': 4, '⁵': 5, '⁶': 6, '⁷': 7, '⁸': 8, '⁹': 9, '⁻': '-', '×': 'e' } )[m]; } ) ); }; // Start parser code. var Numb = function ( n ) { if ( typeof n === 'number' ) { this.value = n; } this.value = parseFloat( n ); }; Numb.prototype.toString = function () { return 'Number<' + this.value + '>'; }; var Ident = function ( n ) { this.value = n; }; Ident.prototype.toString = function () { return 'IDENT<' + this.value + '>'; }; var Operator = function ( val, args ) { this.op = val; this.args = args; }; var Null = function () {}; var Parser = function ( text ) { this.text = text; }; var terminals = { 'IDENT': /^[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*/, 'NUMBER': /^-?[0-9]+(?:\.[0-9]+)?(?:[eE][0-9]+|×10⁻?[⁰¹²³⁴⁵⁶⁷⁸⁹]+)*/, 'WS': /^\s*/, 'PLUSMINUS': /^[+-]/, 'pi': /^(?:pi|π)(?![A-z_0-9-])/i, 'true': /^(?:true)(?![A-z_0-9-])/, 'false': /^(?:false)(?![A-z_0-9-])/, 'epsilon': /^EPSILON(?![A-z_0-9-])/, 'Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, '-Infinity': /^Infinity(?![A-z_0-9-])/i, 'NaN': /^NaN(?![A-z_0-9-])/i, 'MULTIPLYDIV': /^[*\/%×÷]/i }; Parser.prototype = { check: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { return !!( this.text.match( terminals[id] ) ); } return this.text.startsWith( id ); }, consume: function ( id ) { if ( terminals[id] ) { var res = this.text.match( terminals[id] ); this.text = this.text.substring( res[0].length ); return res[0]; } if ( this.text.startsWith( id ) ) { this.text = this.text.substring( id.length ); return id; } throw new Error( 'Expected ' + id + ' near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); }, parse: function () { var res; if ( this.text === undefined || this.text === '' ) { return new Null(); } this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); if ( this.text.length !== 0 ) { throw new Error( 'Unexpected end of formula. Perhaps you forgot to close a parenthesis or are using an invalid function.' ); } return res; }, expression: function () { var res, res2; res = this.term(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'PLUSMINUS' ) ) { var op = this.consume( 'PLUSMINUS' ); this.consume( 'WS' ); res2 = this.term(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, argList: function () { var args = []; this.consume( 'WS' ); if ( this.check( ')' ) ) { this.consume( ')' ); return args; } args[args.length] = this.expression(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( ',' ) ) { this.consume( ',' ); this.consume( 'WS' ); args[args.length] = this.expression(); } this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return args; }, term: function () { var res, res2; res = this.factor(); this.consume( 'WS' ); while ( this.check( 'MULTIPLYDIV' ) ) { var op = this.consume( 'MULTIPLYDIV' ); if ( op === '×' ) { op = '*'; } if ( op === '÷' ) { op = '/'; } this.consume( 'WS' ); res2 = this.factor(); this.consume( 'WS' ); res = new Operator( op, [ res, res2 ] ); } return res; }, factor: function () { this.consume( 'WS' ); var res; if ( this.check( 'pi' ) ) { this.consume( 'pi' ); return new Numb( Math.PI ); } if ( this.check( 'true' ) ) { this.consume( 'true' ); return new Numb( 1 ); } if ( this.check( 'false' ) ) { this.consume( 'false' ); return new Numb( 0 ); } if ( this.check( 'Infinity' ) ) { this.consume( 'Infinity' ); return new Numb( Infinity ); } if ( this.check( '-Infinity' ) ) { this.consume( '-Infinity' ); return new Numb( -Infinity ); } if ( this.check( 'NaN' ) ) { this.consume( 'NaN' ); return new Numb( NaN ); } if ( this.check( 'epsilon' ) ) { this.consume( 'epsilon' ); return new Numb( Number.EPSILON ); } for ( var i in allFuncs ) { if ( this.check( allFuncs[i] + '(' ) ) { this.consume( allFuncs[i] + '(' ); var argList = this.argList(); return new Operator( allFuncs[i], argList ); } } if ( this.check( 'IDENT' ) ) { return new Ident( this.consume( 'IDENT' ) ); } if ( this.check( 'NUMBER' ) ) { return new Numb( convertFloat( this.consume( 'NUMBER' ) ) ); } if ( this.check( '(' ) ) { this.consume( '(' ); this.consume( 'WS' ); res = this.expression(); this.consume( 'WS' ); this.consume( ')' ); return res; } // unary minus if ( this.check( '-' ) ) { this.consume( '-' ); this.consume( 'WS' ); if ( this.check( '-' ) ) { throw new Error( 'Double unary minus without parenthesis not allowed near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } res = this.factor(); return new Operator( '*', [ new Numb( -1 ), res ] ); } throw new Error( 'Expected to see a term (e.g. an identifier, number, function, opening parenthesis, etc) near ' + this.text.substring( 0, 15 ) ); } }; // End parser code. // Based on https://floating-point-gui.de/errors/comparison/ var almostEquals = function ( a, b ) { var absA = Math.abs( a ); var absB = Math.abs( b ); var diff = Math.abs( a - b ); var epsilon = Number.EPSILON; var minNormal = Math.pow( 2, -1022 ); if ( a === b ) { return true; } // Min normal of double = 2^-1022 if ( a === 0 || b === 0 || absA + absB < minNormal ) { return diff < epsilon * minNormal; } return diff / Math.min( ( absA + absB ), Number.MAX_VALUE ) < epsilon; }; // elm: Element to get value of // Mapping to process value with (usually this.mappingInput[element item id]) var getValueOfElm = function ( elm, mapping ) { var val; if ( elm.hasAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ) { // We have a non-formatted value set. Use that and skip any mappings. return parseFloat( elm.getAttribute( 'data-calculator-real-value' ) ); } else if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' ) { if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { // Radio/checkboxes are not allowed to have mappings return elm.checked ? convertFloat( elm.value ) : 0; } val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { val = val.trim(); var mapVals = [ val, val.toLowerCase() ]; for ( var k = 0; k < mapVals.length; k++ ) { if ( mapping && typeof mapping[mapVals[k]] === 'number' ) { return mapping[mapVals[k]]; } else if ( mapping && [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[mapVals[k]] ) !== -1 ) { return parseFloat( mapping[mapVals[k]] ); } } } return convertFloat( val ); }; // Get the raw text value of a widget for non-formula actions such as search. var getTextValueOfElm = function ( elm ) { var val; if ( !elm ) { return ''; } if ( elm.tagName === 'INPUT' || elm.tagName === 'SELECT' || elm.tagName === 'TEXTAREA' ) { val = elm.value; } else { val = elm.textContent; } if ( typeof val === 'string' ) { return val.trim(); } if ( val === undefined || val === null ) { return ''; } return String( val ).trim(); }; var normalizeNamespaceName = function ( ns ) { if ( typeof ns !== 'string' ) { return null; } ns = ns.replace( /^\s+|\s+$/g, '' ); if ( ns === '' ) { return null; } return ns.replace( / /g, '_' ).toLowerCase(); }; var getNamespaceMap = function () { var map = Object.create( null ); var canonical = mw.config.get( 'wgFormattedNamespaces' ) || {}; var aliases = mw.config.get( 'wgNamespaceIds' ) || {}; var k; for ( k in canonical ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( canonical, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( canonical[k] || '' )] = parseInt( k ); } } for ( k in aliases ) { if ( Object.prototype.hasOwnProperty.call( aliases, k ) ) { map[normalizeNamespaceName( k )] = parseInt( aliases[k] ); } } return map; }; var getSearchNamespaces = function ( namespacesAttr ) { var tokens, i, token, nsId; var nsMap = getNamespaceMap(); var out = []; if ( typeof namespacesAttr !== 'string' || namespacesAttr.trim() === '' ) { return out; } tokens = namespacesAttr.split( /[|,;]+/ ); for ( i = 0; i < tokens.length; i++ ) { token = tokens[i].trim(); if ( token === '' ) { continue; } if ( /^[0-9]+$/.test( token ) ) { nsId = parseInt( token ); } else { nsId = nsMap[normalizeNamespaceName( token )]; } if ( Number.isInteger( nsId ) && out.indexOf( nsId ) === -1 ) { out.push( nsId ); } } return out; }; var parseUrlEncodedParams = function ( extraParams ) { var out = Object.create( null ); if ( typeof extraParams !== 'string' || extraParams.trim() === '' ) { return out; } extraParams.split( '&' ).forEach( function ( pair ) { var eqPos, key, value; if ( pair === '' ) { return; } eqPos = pair.indexOf( '=' ); if ( eqPos === -1 ) { key = pair; value = ''; } else { key = pair.slice( 0, eqPos ); value = pair.slice( eqPos + 1 ); } key = decodeURIComponent( key.replace( /\+/g, ' ' ) ); value = decodeURIComponent( value.replace( /\+/g, ' ' ) ); if ( key ) { out[key] = value; } } ); return out; }; var isSafeSpecialPageName = function ( pageName ) { return typeof pageName === 'string' && /^(?:Special|Posebno):[A-Za-z0-9_\-/]+$/.test( pageName ); }; var triggerSearchAction = function ( calc, buttonElm, queryFrom, namespacesAttr, searchPage, searchParam, extraParams ) { var field, query, params, namespaces, i; field = calc.elmList[queryFrom]; if ( !field ) { console.log( "Calculator: Search button references '" + queryFrom + "' but there is no field by that name" ); return; } query = getTextValueOfElm( field ); if ( query === '' ) { if ( field.focus ) { field.focus(); } return; } params = parseUrlEncodedParams( extraParams ); params[searchParam || 'search'] = query; if ( params.fulltext === undefined ) { params.fulltext = '1'; } namespaces = getSearchNamespaces( namespacesAttr ); for ( i = 0; i < namespaces.length; i++ ) { params['ns' + namespaces[i]] = 1; } window.location.href = mw.util.getUrl( isSafeSpecialPageName( searchPage ) ? searchPage : 'Special:Search', params ); }; var evaluate = function ( ast ) { var that = this; var elmList = this.elmList; var i, then, ielse, res, elm, evaledArgs; if ( ast instanceof Numb ) { return ast.value; } if ( ast instanceof Ident ) { elm = elmList[ast.value]; if ( elm === undefined ) { console.log( "Calculator: Reference to '" + ast.value + "' but there is no field by that name" ); return NaN; } return getValueOfElm( elm, this.mappingInput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast instanceof Operator ) { if ( ast.op === 'index' ) { if ( ast.args.length < 2 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var indexValue = Math.floor( this.evaluate( ast.args[1] ) ); if ( !Number.isSafeInteger( indexValue ) || indexValue < 0 ) { return NaN; } res = elmList[ast.args[0].value + indexValue]; if ( res === undefined ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : NaN; } return getValueOfElm( res, this.mappingInput[res.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ); } if ( ast.op === 'radiogroup' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } var radioName = ast.args[0].value; elm = this.parent.querySelector( 'input:checked[type=radio][name=' + CSS.escape( 'calcgadget-' + this.rand + '-' + radioName ) + ']' ); if ( !elm ) { return NaN; } return this.evaluate( new Ident( elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ) ); } if ( ast.op === 'getclick' ) { if ( ast.args.length < 1 || !( ast.args[0] instanceof Ident ) ) { return NaN; } switch ( ast.args[0].value.toLowerCase() ) { case 'x': return this.clickX; case 'prevx': return this.clickPrevX; case 'prevpercentx': return this.clickPrevPercentX; case 'startpercentx': return this.clickStartPercentX; case 'startx': return this.clickStartX; case 'percentx': return this.clickPercentX; case 'y': return this.clickY; case 'percenty': return this.clickPercentY; case 'prevy': return this.clickPrevY; case 'prevpercenty': return this.clickPrevPercentY; case 'starty': return this.clickStartY; case 'startpercenty': return this.clickStartPercentY; case 'inprogress': return this.clickInProgress; case 'type': return this.clickType; default: return NaN; } } if ( ast.op === 'timer' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ast.args.length >= 2 ? this.evaluate( ast.args[1] ) : 1; } return ast.args.length >= 3 ? this.evaluate( ast.args[2] ) : 0; } if ( ast.op === 'timeriterations' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return this.repeatInfo.iterationsSoFar; } return NaN; } if ( ast.op === 'timertime' ) { if ( !this.repeatInfo ) { return NaN; } if ( ast.args.length < 1 || ( ast.args[0] instanceof Ident && ast.args[0].value === this.repeatInfo.id ) ) { return ( Date.now() - this.repeatInfo.timeStart ) / 1000; } return NaN; } evaledArgs = ast.args.map( function ( item ) { return that.evaluate( item ); } ); if ( mathFuncs.indexOf( ast.op ) !== -1 ) { return Math[ast.op].apply( Math, evaledArgs ); } if ( ast.op === 'coalesce' ) { for ( var k = 0; k < evaledArgs.length; k++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[k] ) ) { return evaledArgs[k]; } } return NaN; } if ( ast.op === 'ifzero' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'if' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return !almostEquals( evaledArgs[0], 0 ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iffinite' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isFinite( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifnan' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return isNaN( evaledArgs[0] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifpositive' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 2 ? 1 : evaledArgs[1]; ielse = evaledArgs.length < 3 ? 0 : evaledArgs[2]; return evaledArgs[0] >= 0 ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifless' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] < evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreater' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] > evaledArgs[1] && !almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'iflessorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] <= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifgreaterorequal' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 3 ? 1 : evaledArgs[2]; ielse = evaledArgs.length < 4 ? 0 : evaledArgs[3]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] || almostEquals( evaledArgs[0], evaledArgs[1] ) ? then : ielse; } if ( ast.op === 'ifbetween' ) { if ( evaledArgs.length < 3 ) { return NaN; } then = evaledArgs.length < 4 ? 1 : evaledArgs[3]; ielse = evaledArgs.length < 5 ? 0 : evaledArgs[4]; return evaledArgs[0] >= evaledArgs[1] && evaledArgs[0] <= evaledArgs[2] ? then : ielse; } if ( ast.op === 'bool' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 0 : 1; } if ( ast.op === 'not' ) { if ( evaledArgs.length !== 1 ) { return NaN; } return isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ? 1 : 0; } if ( ast.op === 'xor' ) { if ( evaledArgs.length !== 2 ) { return NaN; } if ( ( ( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) ) || ( ( isNaN( evaledArgs[1] ) || almostEquals( evaledArgs[1], 0.0 ) ) && !( isNaN( evaledArgs[0] ) || almostEquals( evaledArgs[0], 0.0 ) ) ) ) { return 1; } return 0; } if ( ast.op === 'and' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( isNaN( evaledArgs[i] ) || almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 1; } if ( ast.op === 'or' ) { for ( i = 0; i < evaledArgs.length; i++ ) { if ( !isNaN( evaledArgs[i] ) && !almostEquals( evaledArgs[i], 0.0 ) ) { return evaledArgs[i]; } } return evaledArgs.length >= 1 ? evaledArgs[evaledArgs.length - 1] : 0; } if ( ast.op === 'bitand' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res & evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res | evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitxor' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } res = evaledArgs[0]; for ( i = 1; i < evaledArgs.length; i++ ) { res = res ^ evaledArgs[i]; } return res; } if ( ast.op === 'bitnot' ) { if ( evaledArgs.length < 1 ) { return NaN; } return ~evaledArgs[0]; } if ( ast.op === 'bitleftshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] << evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitlogicrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >>> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'bitarithrightshift' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } return evaledArgs[0] >> evaledArgs[1]; } if ( ast.op === 'switch' ) { if ( evaledArgs.length < 2 ) { return NaN; } var defaultVal = NaN; if ( evaledArgs.length % 2 === 0 ) { defaultVal = evaledArgs[evaledArgs.length - 1]; } for ( i = 1; i < evaledArgs.length - 1; i += 2 ) { if ( evaledArgs[0] <= evaledArgs[i] || almostEquals( evaledArgs[i], evaledArgs[0] ) ) { return evaledArgs[i + 1]; } } return defaultVal; } if ( ast.op === 'round' ) { var decimals = evaledArgs.length >= 2 ? evaledArgs[1] : 0; var p = Math.pow( 10, decimals ); var n = ( evaledArgs[0] * p ) * ( 1 + Number.EPSILON ); return Math.round( n ) / p; } if ( ast.op === 'jsround' ) { return Math.round.apply( Math, evaledArgs ); } if ( evaledArgs.length !== 2 ) { throw new Error( 'Unexpected number of args for ' + ast.op ); } if ( ast.op === '*' ) { return evaledArgs[0] * evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '/' ) { return evaledArgs[0] / evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '+' ) { return evaledArgs[0] + evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '-' ) { return evaledArgs[0] - evaledArgs[1]; } if ( ast.op === '%' ) { return evaledArgs[0] % evaledArgs[1]; } throw new Error( 'Unrecognized operator ' + ast.op ); } return NaN; }; var getIdentifiers = function ( tree ) { if ( tree instanceof Ident ) { return new Set( [ tree.value ] ); } if ( tree instanceof Operator ) { var res = new Set( [] ); var i = 0; if ( tree.op === 'index' && tree.args.length > 0 ) { i++; getIdentifiers( tree.args[0] ).forEach( function ( x ) { res.add( x + '*' ); } ); } else if ( tree.op === 'radiogroup' && tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--radio-' + tree.args[0].value ); } else if ( tree.op === 'timer' ) { if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { i++; res.add( '--timer-active-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-active' ); } } else if ( tree.op === 'timertime' || tree.op === 'timeriterations' ) { res.add( '--timer-iteration' ); if ( tree.args.length > 0 && tree.args[0] instanceof Ident ) { res.add( '--timer-iteration-' + tree.args[0].value ); } else { res.add( '--timer-iteration' ); } return res; } else if ( tree.op === 'getclick' ) { res.add( '--click' ); return res; } for ( ; i < tree.args.length; i++ ) { getIdentifiers( tree.args[i] ).forEach( function ( x ) { res.add( x ); } ); } return res; } return new Set(); }; var buildBacklinks = function ( items, radioGroups ) { var backlinks = Object.create( null ); for ( var item in items ) { var idents = getIdentifiers( items[item] ); idents.forEach( function ( ident ) { if ( !backlinks[ident] ) { backlinks[ident] = []; } backlinks[ident].push( item ); } ); } var identPrefix = '--radio-'; for ( var groupName in radioGroups ) { if ( backlinks[identPrefix + groupName] === undefined ) { backlinks[identPrefix + groupName] = []; } for ( var i = 0; i < radioGroups[groupName].length; i++ ) { backlinks[identPrefix + groupName].push( radioGroups[groupName][i] ); if ( backlinks[radioGroups[groupName][i]] === undefined ) { backlinks[radioGroups[groupName][i]] = []; } backlinks[radioGroups[groupName][i]].push( identPrefix + groupName ); } } return backlinks; }; var getCalculatorRegistry = function () { if ( !window.calculatorWidgetRegistry ) { window.calculatorWidgetRegistry = Object.create( null ); } return window.calculatorWidgetRegistry; }; var registerCalculatorInstance = function ( calc ) { var targetId; if ( !calc || !calc.parent || !calc.parent.classList || !calc.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) ) { return; } targetId = calc.parent.dataset.calculatorId || calc.parent.id; if ( !targetId || targetId === '__proto__' ) { return; } getCalculatorRegistry()[targetId] = calc; }; var resolveButtonCalculatorTarget = function ( calc, buttonElm ) { var targetId, registry, targetElm; if ( !buttonElm || !buttonElm.dataset || !buttonElm.dataset.calculatorTarget ) { return calc; } targetId = buttonElm.dataset.calculatorTarget; registry = getCalculatorRegistry(); if ( registry[targetId] ) { return registry[targetId]; } targetElm = document.getElementById( targetId ); if ( targetElm && targetElm.dataset && targetElm.dataset.calculatorId && registry[targetElm.dataset.calculatorId] ) { return registry[targetElm.dataset.calculatorId]; } console.log( "Calculator: Button '" + ( buttonElm.id || '(no id)' ) + "' references target container '" + targetId + "' but it was not found" ); return null; }; var setup = function ( $content ) { var containers = Array.from( $content.find( '.calculator-container' ) ); for ( var i = 0; i < containers.length; i++ ) { new CalculatorWidgets( Array.from( containers[i].getElementsByClassName( 'calculator-field' ) ), containers[i] ); } var elms = Array.from( $content.find( '.calculator-field' ) ); new CalculatorWidgets( elms, $content[0] ); $content.find( '.calculator-field-label' ).replaceWith( function () { var l = $( '<label>' ); if ( this.dataset.for !== undefined ) { if ( !this.dataset.for.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) || !$content.find( '#' + $.escapeSelector( this.dataset.for ) ).length ) { return this; } l.attr( 'for', this.dataset.for ); } if ( this.id ) { l.attr( 'id', this.id ); } if ( this.title ) { l.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { l.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-label__label' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-label' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; l.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-label( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } l.append( this.childNodes ); return l; } ); }; var doStats = function () { if ( window.calculatorStatsAlreadyDone !== true ) { window.calculatorStatsAlreadyDone = true; mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_total' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_wiki_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ) } ); var pageName = encodeURIComponent( mw.config.get( 'wgTitle' ).replace( / /g, '_' ) ); pageName = pageName.replace( /[^a-zA-Z0-9_]/g, '_' ); mw.track( 'stats.mediawiki_gadget_calculator_page_total', 1, { wiki: mw.config.get( 'wgDBname' ), page: pageName, NS: mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) } ); } }; var createSelect = function ( elm ) { var sel = document.createElement( 'select' ); var mapping; try { mapping = JSON.parse( elm.dataset.calculatorMapping ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. ' + e.message ); return sel; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + elm.id + '. unexpected type' ); return sel; } var opt; for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'object' ) { var optgroup = document.createElement( 'optgroup' ); optgroup.label = i; sel.appendChild( optgroup ); for ( var j in mapping[i] ) { if ( typeof mapping[i][j] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i][j] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i][j]; opt.appendChild( document.createTextNode( j ) ); optgroup.appendChild( opt ); } } } else if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { opt = document.createElement( 'option' ); opt.value = mapping[i]; opt.appendChild( document.createTextNode( i ) ); sel.appendChild( opt ); } } return sel; }; var CalculatorWidgets = function ( elms, parent ) { this.parent = parent; this.rand = Math.floor( Math.random() * 1000000000 ); this.itemList = Object.create( null ); this.elmList = Object.create( null ); this.backlinks = Object.create( null ); this.inProgressRefresh = undefined; this.clickX = this.clickY = this.clickPercentX = this.clickPercentY = NaN; this.clickPrevX = this.clickPrevY = this.clickPrevPercentX = this.clickPrevPercentY = NaN; this.clickStartX = this.clickStartY = this.clickStartPercentX = this.clickStartPercentY = NaN; this.clickType = NaN; this.clickInProgress = 0; this.repeatInfo = null; this.disableInfo = Object.create( null ); this.mappingInput = Object.create( null ); this.mappingOutput = Object.create( null ); var that = this; var radioGroups = Object.create( null ); if ( elms.length > 200 ) { console.log( 'Too many calculator widgets on page' ); return; } for ( var i in elms ) { var elm = elms[i]; var formula = elm.dataset.calculatorFormula; if ( formula && formula.length > 2000 ) { console.log( 'Skipping element with too long formula' ); continue; } var type = elm.dataset.calculatorType; var readonly = !!elm.dataset.calculatorReadonly; var id = elm.id.toString(); if ( id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-__proto__$/ ) || elm.dataset.calculatorName === '__proto__' ) { throw new Error( 'Invalid calculator id: ' + id ); } if ( !id ) { id = 'calculator-field-auto' + Math.floor( Math.random() * 10000000 ) + 'unnamed'; } if ( this.parent.classList.contains( 'calculator-container' ) && document.getElementById( id ) !== elm ) { var labelsToUpdate = this.parent.querySelectorAll( ':scope .calculator-field-label[data-for="' + CSS.escape( id ) + '"]' ); id = 'calcdisambig-' + this.rand + '-' + id; for ( var l = 0; l < labelsToUpdate.length; l++ ) { labelsToUpdate[l].dataset.for = id; } } var defaultVal = ( '' + elm.textContent ).trim(); if ( type === undefined || !id.match( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-[a-zA-Z_][a-zA-Z0-9_]*$/ ) ) { console.log( 'Skipping ' + id ); continue; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing formula of ' + id + ': ' + e.message + '. Formula given:' + formula ); continue; } if ( elm.className.match( /(^| )cdx-/ ) || ( elm.dataset.calculatorClass && elm.dataset.calculatorClass.match( /(^| )cdx-/ ) ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( type !== 'plain' && type !== 'passthru' ) { var input = type === 'select' ? createSelect( elm ) : document.createElement( 'input' ); input.className = 'calculator-field-live'; if ( elm.className !== 'calculator-field' ) { input.className += ' ' + elm.className.replace( /(^| )calculator-field($| )/g, ' ' ); } input.readOnly = readonly; if ( defaultVal !== '' ) { if ( type === 'text' ) { input.value = defaultVal; } else { input.value = convertFloat( defaultVal ); } } input.style.cssText = elm.style.cssText; if ( elm.dataset.calculatorSize ) { var size = parseInt( elm.dataset.calculatorSize ); input.size = size; input.style.width = type === 'number' ? 'calc( ' + size + 'ch' + ' + 20px)' : size + 'ch'; } if ( elm.dataset.calculatorClass ) { input.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( elm.dataset.calculatorSize ) { input.size = elm.dataset.calculatorSize; } if ( elm.dataset.calculatorMax ) { input.max = elm.dataset.calculatorMax; } if ( elm.dataset.calculatorMin ) { input.min = elm.dataset.calculatorMin; } if ( elm.dataset.calculatorPlaceholder ) { input.placeholder = elm.dataset.calculatorPlaceholder; } if ( elm.dataset.calculatorStep ) { input.step = elm.dataset.calculatorStep; } if ( elm.dataset.calculatorPrecision ) { input.dataset.calculatorPrecision = elm.dataset.calculatorPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorExponentialPrecision ) { input.dataset.calculatorExponentialPrecision = elm.dataset.calculatorExponentialPrecision; } if ( elm.dataset.calculatorDecimals ) { input.dataset.calculatorDecimals = elm.dataset.calculatorDecimals; } if ( elm.dataset.calculatorNanText ) { input.dataset.calculatorNanText = elm.dataset.calculatorNanText; } if ( type === 'radio' ) { if ( elm.dataset.calculatorName ) { input.name = 'calcgadget-' + this.rand + '-' + elm.dataset.calculatorName; } if ( radioGroups[elm.dataset.calculatorName] === undefined ) { radioGroups[elm.dataset.calculatorName] = []; } radioGroups[elm.dataset.calculatorName][radioGroups[elm.dataset.calculatorName].length] = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); } if ( elm.dataset.calculatorInputmode ) { input.inputMode = elm.dataset.calculatorInputmode; } if ( elm.dataset.calculatorEnterkeyhint ) { input.enterKeyHint = elm.dataset.calculatorEnterkeyhint; } if ( elm.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { input.dataset.calculatorDisabled = elm.dataset.calculatorDisabled; } if ( elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-describedby', elm.getAttribute( 'aria-describedby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-labelledby', elm.getAttribute( 'aria-labelledby' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-label' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-label', elm.getAttribute( 'aria-label' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-owns' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-owns', elm.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) !== null ) { input.setAttribute( 'aria-flowto', elm.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( elm.getAttribute( 'role' ) !== null ) { input.setAttribute( 'role', elm.getAttribute( 'role' ) ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { input.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { input.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { input.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula ) { input.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( type === 'number' || type === 'text' || type === 'radio' || type === 'checkbox' || type === 'hidden' || type === 'range' ) { input.type = type; } if ( type === 'select' && elm.dataset.calculatorValue ) { input.value = elm.dataset.calculatorValue; } if ( type === 'radio' || type === 'checkbox' ) { input.onchange = this.changeHandler.bind( this ); if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'true' || elm.dataset.calculatorChecked === '1' ) { input.checked = true; } else if ( elm.dataset.calculatorChecked === 'false' || elm.dataset.calculatorChecked === '0' ) { input.checked = false; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.checked = true; } var checkValue = convertFloat( elm.dataset.calculatorValue || '' ); if ( !isNaN( checkValue ) && !almostEquals( checkValue, 0 ) ) { input.value = checkValue; input.dataset.calculatorValue = checkValue; } else if ( !isNaN( defaultVal ) && !almostEquals( defaultVal, 0 ) ) { input.value = defaultVal; input.dataset.calculatorValue = defaultVal; } else { input.value = 1; input.dataset.calculatorValue = 1; } } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'text' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } input.id = id; elm.replaceWith( input ); elm = input; input.addEventListener( 'input', this.changeHandler.bind( this ) ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-field' ); elm.classList.add( 'calculator-field-live' ); if ( elm.dataset.calculatorClass ) { elm.className += ' ' + elm.dataset.calculatorClass; } if ( [ 'off', 'polite', 'assertive' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaLive ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-live', elm.dataset.calculatorAriaLive ); } else if ( formula && type !== 'passthru' && !elm.dataset.calculatorAriaLive ) { elm.setAttribute( 'aria-live', 'polite' ); } if ( [ 'true', 'false' ].indexOf( elm.dataset.calculatorAriaAtomic ) !== -1 ) { elm.setAttribute( 'aria-atomic', elm.dataset.calculatorAriaAtomic ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRole ) { elm.setAttribute( 'role', elm.dataset.calculatorAriaRole ); } if ( elm.dataset.calculatorAriaRelevant ) { elm.setAttribute( 'aria-relevant', elm.dataset.calculatorAriaRelevant ); } if ( elm.id === '' ) { elm.id = id; } if ( elm.dataset.calculatorMapping && type === 'plain' ) { this.processMapping( elm.dataset.calculatorMapping, id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ) ); } } var itemId = id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); this.itemList[itemId] = formulaAST; this.elmList[itemId] = elm; } this.backlinks = buildBacklinks( this.itemList, radioGroups ); registerCalculatorInstance( this ); this.setupDisabledFields(); this.setupButtons(); if ( this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad && this.parent.dataset.calculatorRefreshOnLoad === 'true' ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( Object.keys( this.itemList ).filter( function ( a ) { return !( that.itemList[a] instanceof Null ); } ) ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.setupButtons(); }; CalculatorWidgets.prototype.processMapping = function ( mappingText, itemId ) { var mapping; try { mapping = JSON.parse( mappingText ); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. ' + e.message ); return; } if ( typeof mapping !== 'object' ) { console.log( 'Calculator: Error processing mapping of ' + itemId + '. unexpected type' ); return; } this.mappingInput[itemId] = mapping; var mapOut = Object.create( null ); for ( var i in mapping ) { if ( typeof mapping[i] === 'number' || [ 'default', 'Infinity', '-Infinity', 'NaN' ].indexOf( mapping[i] ) !== -1 ) { mapOut[mapping[i]] = i; } } this.mappingOutput[itemId] = mapOut; }; CalculatorWidgets.prototype.stopRepeat = function () { if ( this.repeatInfo ) { if ( this.repeatInfo.cancelIdentifier ) { window.clearInterval( this.repeatInfo.cancelIdentifier ); } var id = this.repeatInfo.id; this.repeatInfo = null; this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); } this.repeatInfo = null; }; CalculatorWidgets.prototype.startRepeat = function ( maxIterations, id ) { if ( this.repeatInfo ) { console.log( 'Calculator: Trying to start a repeat when one is already in progress. This should not happen' ); } this.repeatInfo = { maxIterations: maxIterations, iterationsSoFar: 0, cancelIdentifier: null, timeStart: Date.now(), id: id }; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-active', '--timer-active-' + id, '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; CalculatorWidgets.prototype.incrementRepeatIteration = function ( until ) { this.repeatInfo.iterationsSoFar++; if ( this.repeatInfo.iterationsSoFar > this.repeatInfo.maxIterations ) { this.stopRepeat(); return false; } if ( until ) { var untilRes = this.evaluate( until ); if ( !isNaN( untilRes ) && !almostEquals( untilRes, 0 ) ) { this.stopRepeat(); return false; } } var id = this.repeatInfo.id; if ( this.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = this.setBusy(); this.refresh( [ '--timer-iteration', '--timer-iteration-' + id ] ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); return true; }; var convertEventTypeToNumber = function ( type ) { switch ( type ) { case 'pointerdown': return 1; case 'pointermove': return 2; case 'pointerup': case 'click': return 3; case 'pointerleave': return 4; default: throw new Error( 'Unrecognized event type: ' + type ); } }; var updateClick = function ( calc ) { if ( calc.inProgressRefresh ) { console.log( 'Calculator: Refresh already in progress. This probably indicates a bug' ); } else { calc.inProgressRefresh = Object.create( null ); } var unsetBusy = calc.setBusy(); calc.refresh( [ '--click' ] ); calc.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; var makeButtonCallback = function ( calc, forElms, formulaASTs, repeat, maxIterations, toggle, until ) { return function buttonCallback ( event ) { if ( event.type !== 'click' ) { if ( !event.isPrimary || ( !calc.clickInProgress && event.type !== 'pointerdown' ) ) { return; } } event.preventDefault(); doStats(); var unsetBusy = calc.setBusy(); if ( toggle && calc.repeatInfo && calc.repeatInfo.id === event.currentTarget.id ) { calc.stopRepeat(); unsetBusy(); return; } if ( maxIterations !== undefined || repeat !== undefined ) { calc.stopRepeat(); if ( maxIterations > 1 ) { calc.startRepeat( maxIterations, event.currentTarget.id ); } } var doStuff = function () { var unsetBusyInner = calc.setBusy(); var stillGoing = true; if ( calc.repeatInfo ) { stillGoing = calc.incrementRepeatIteration( until ); } if ( stillGoing ) { for ( var i = 0; i < forElms.length; i++ ) { if ( !formulaASTs[i] || !forElms[i] ) { console.log( 'Skipping button update due to invalid formula or for attribute' ); continue; } var res = calc.evaluate( formulaASTs[i] ); calc.setValue( forElms[i], res ); forElms[i].dispatchEvent( new InputEvent( 'input' ) ); } } unsetBusyInner(); }; if ( maxIterations === undefined || maxIterations >= 1 ) { if ( calc.clickInProgress ) { calc.clickPrevX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickPercentY; } if ( event.type === 'pointerdown' ) { event.currentTarget.setPointerCapture( event.pointerId ); } if ( event.type !== 'pointerleave' ) { calc.clickX = event.offsetX; calc.clickY = event.offsetY; calc.clickPercentX = 100 * event.offsetX / event.currentTarget.clientWidth; calc.clickPercentY = 100 * event.offsetY / event.currentTarget.clientHeight; calc.clickInProgress = 1; } calc.clickType = convertEventTypeToNumber( event.type ); if ( event.type === 'click' || event.type === 'pointerdown' ) { calc.clickPrevX = calc.clickStartX = calc.clickX; calc.clickPrevY = calc.clickStartY = calc.clickY; calc.clickPrevPercentX = calc.clickStartPercentX = calc.clickPercentX; calc.clickPrevPercentY = calc.clickStartPercentY = calc.clickPercentY; } updateClick( calc ); doStuff(); if ( calc.clickType >= 3 ) { calc.clickX = calc.clickY = calc.clickPercentX = calc.clickPercentY = NaN; calc.clickPrevX = calc.clickPrevY = calc.clickPrevPercentX = calc.clickPrevPercentY = NaN; calc.clickStartX = calc.clickStartY = calc.clickStartPercentX = calc.clickStartPercentY = NaN; calc.clickInProgress = 0; calc.clickType = NaN; updateClick( calc ); } } unsetBusy(); if ( calc.repeatInfo && maxIterations > 1 && repeat >= 500 ) { calc.repeatInfo.cancelIdentifier = window.setInterval( doStuff, repeat ); } }; }; var connectButtonToFormula = function ( calc, $button, forAttr, formulaAttr, repeatDuration, maxIterations, toggle, untilAttr, draggable ) { if ( repeatDuration !== undefined ) { repeatDuration = Math.max( 500, Math.ceil( parseFloat( repeatDuration ) * 1000 ) ); if ( isNaN( repeatDuration ) ) { repeatDuration = undefined; } } if ( toggle === 'false' ) { toggle = false; } if ( maxIterations !== undefined ) { maxIterations = parseInt( maxIterations ); } else if ( repeatDuration ) { maxIterations = Infinity; } if ( typeof forAttr !== 'string' || typeof formulaAttr !== 'string' ) { return; } if ( formulaAttr.length > 2000 || ( untilAttr && untilAttr.length > 2000 ) ) { console.log( 'Skipping button with too long formula' ); return; } var until = null; try { until = ( new Parser( untilAttr ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Calculator: Error parsing until formula of button ' + $button[0].id + ': ' + e.message ); } var forList = forAttr.split( ';' ); var formulaList = formulaAttr.split( ';' ); var forElms = []; var formulaASTs = []; for ( var i = 0; i < forList.length; i++ ) { if ( formulaList[i] === undefined ) { break; } forElms[i] = calc.elmList[forList[i]]; try { formulaASTs[i] = ( new Parser( formulaList[i] ) ).parse(); } catch ( e2 ) { formulaASTs[i] = null; console.log( 'Calculator: Error parsing formula of button ' + $button[0].id + ' for ' + forList[i] + ': ' + e2.message ); } } if ( draggable ) { $button[0].addEventListener( 'pointerdown', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerup', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointerleave', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); $button[0].addEventListener( 'pointermove', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } else { $button[0].addEventListener( 'click', makeButtonCallback( calc, forElms, formulaASTs, repeatDuration, maxIterations, toggle, until ) ); } }; var connectButtonToAction = function ( calc, $button, action, buttonElm ) { if ( action !== 'search' ) { return; } $button[0].addEventListener( 'click', function ( event ) { event.preventDefault(); doStats(); triggerSearchAction( calc, $button[0], buttonElm.dataset.calculatorQueryfrom, buttonElm.dataset.calculatorNamespaces, buttonElm.dataset.calculatorSearchPage, buttonElm.dataset.calculatorSearchParam, buttonElm.dataset.calculatorExtraParams ); } ); }; var connectButton = function ( calc, $button, buttonElm, draggable ) { var action = buttonElm.dataset.calculatorAction; var targetCalc = resolveButtonCalculatorTarget( calc, buttonElm ); if ( !targetCalc ) { return; } if ( action ) { connectButtonToAction( targetCalc, $button, action, buttonElm ); return; } connectButtonToFormula( targetCalc, $button, buttonElm.dataset.calculatorFor, buttonElm.dataset.calculatorFormula, buttonElm.dataset.calculatorDelay, buttonElm.dataset.calculatorMaxIterations, buttonElm.dataset.calculatorToggle, buttonElm.dataset.calculatorUntil, draggable ); }; CalculatorWidgets.prototype.connectDisable = function ( elm, formula ) { if ( formula === '' || formula === '0' || formula === 'false' ) { return; } if ( formula.length > 2000 ) { console.log( 'Calculator: Disable formula for element ' + elm.id + ' is too long' ); return; } var formulaAST; try { formulaAST = ( new Parser( formula ) ).parse(); } catch ( e ) { console.log( 'Error parsing disable formula of element ' + elm.id + ': ' + e.message ); return; } this.disableInfo[elm.id] = { elm: elm, formula: formulaAST }; var idents = getIdentifiers( formulaAST ); var that = this; var item = '--disable-' + elm.id; idents.forEach( function ( ident ) { if ( !that.backlinks[ident] ) { that.backlinks[ident] = []; } that.backlinks[ident].push( item ); } ); var curValue = this.evaluate( formulaAST ); if ( !isNaN( curValue ) && !almostEquals( curValue, 0 ) ) { elm.disabled = true; } }; CalculatorWidgets.prototype.setupDisabledFields = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-live' ).each( function () { if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { this.disabled = true; } else { calc.connectDisable( this, this.dataset.calculatorDisabled ); } } } ); }; CalculatorWidgets.prototype.setupButtons = function () { var calc = this; $( this.parent ).find( '.calculator-field-button' ).replaceWith( function () { var b = $( '<button type="button">' ); if ( this.id && this.id !== '__proto__' ) { b.attr( 'id', this.id ); } else { b.attr( 'id', 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ) ); } if ( this.title ) { b.attr( 'title', this.title ); } if ( this.style.cssText ) { b.attr( 'style', this.style.cssText ); } if ( this.classList.contains( 'cdx-button' ) ) { mw.loader.load( '@wikimedia/codex' ); } if ( this.className !== 'calculator-field-button' ) { var extraClass = this.dataset.calculatorClass === undefined ? '' : ' ' + this.dataset.calculatorClass; b.attr( 'class', this.className.replace( /(^| )calculator-field-button( |$)/g, ' ' ) + extraClass ); } if ( this.dataset.calculatorAlt ) { b.attr( 'aria-label', this.dataset.calculatorAlt ); } if ( this.dataset.calculatorAriaLive ) { b.attr( 'aria-live', this.dataset.calculatorAriaLive ); } if ( this.getAttribute( 'role' ) ) { b.attr( 'role', this.getAttribute( 'role' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-owns' ) ) { b.attr( 'aria-owns', this.getAttribute( 'aria-owns' ) ); } if ( this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ) { b.attr( 'aria-flowto', this.getAttribute( 'aria-flowto' ) ); } if ( this.dataset.calculatorDisabled !== undefined ) { if ( this.dataset.calculatorDisabled === 'true' || this.dataset.calculatorDisabled === '1' ) { b.attr( 'disabled', true ); } else { calc.connectDisable( b[0], this.dataset.calculatorDisabled ); } } connectButton( calc, b, this, false ); b.append( this.childNodes ); return b; } ); // This is meant to allow image map type things. $( this.parent ).find( '.calculator-field-buttonraw' ).each( function () { if ( !this.id || this.id === '__proto__' ) { this.id = 'calculator-button-' + Math.ceil( Math.random() * 100000000000 ); } // Make sure we do not process twice. this.classList.remove( 'calculator-field-buttonraw' ); connectButton( calc, $( this ), this, this.classList.contains( 'calculator-field-buttondraggable' ) ); } ); }; CalculatorWidgets.prototype.changeHandler = function ( e ) { this.inProgressRefresh = Object.create( null ); var unsetBusy = this.setBusy(); doStats(); e.target.removeAttribute( 'data-calculator-real-value' ); var itemId = e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); var itemsToRefresh = [ this.backlinks[itemId] ]; this.inProgressRefresh[itemId] = true; this.setValueProperties( e.target, getValueOfElm( e.target, this.mappingInput[e.target.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )] ) ); var staritem = itemId.replace( /[0-9]+$/, '*' ); if ( itemId.match( /[0-9]+$/ ) && this.backlinks[staritem] ) { this.inProgressRefresh[staritem] = true; itemsToRefresh.push( this.backlinks[staritem] ); } this.refresh( itemsToRefresh.flat() ); this.inProgressRefresh = undefined; unsetBusy(); }; // The subset of formatting that still returns a float-like thing. var formatNumeric = function ( n, options ) { if ( typeof n !== 'number' ) { return n; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { return n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { return n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { return n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } return n; }; var format = function ( n, options, mapping ) { var res = n.toString(); if ( typeof n !== 'number' ) { return res; } if ( mapping && mapping[n] ) { return mapping[n]; } if ( mapping && mapping.default !== undefined ) { return mapping.default; } if ( isNaN( n ) ) { return options.calculatorNanText ? options.calculatorNanText : '?'; } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorDecimals ) ) ) { res = n.toFixed( parseInt( options.calculatorDecimals ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorPrecision ) ) ) { res = n.toPrecision( parseInt( options.calculatorPrecision ) ); } if ( !isNaN( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ) ) { res = n.toExponential( parseInt( options.calculatorExponentialPrecision ) ); } res = res.replace( /e([+-])([0-9]+)$/, function ( m, sign, exp ) { var tmp = '×10'; if ( sign === '-' ) { tmp += '⁻'; } tmp += exp.replace( /[0-9]/g, function ( d ) { return [ '⁰', '¹', '²', '³', '⁴', '⁵', '⁶', '⁷', '⁸', '⁹' ][d]; } ); return tmp; } ); return res; }; CalculatorWidgets.prototype.setValuePropertiesSpecialPurpose = function ( id ) { if ( id.match( /^--disable-.+/ ) ) { var elmId = id.substring( 10 ); if ( this.disableInfo[elmId] ) { var res = this.evaluate( this.disableInfo[elmId].formula ); this.disableInfo[elmId].elm.disabled = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); } else { console.log( 'Tried to refresh disable status for ' + elmId + ' but there is no such element.' ); } } return; }; // Set a data attribute, classes, etc. For ease of targeting via CSS. CalculatorWidgets.prototype.setValueProperties = function ( elm, value ) { var itemId = elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' ); elm.dataset.calculatorFieldValue = value.toFixed( 5 ); if ( !itemId.match( /^auto\d\d\d\d+unnamed$/ ) ) { this.parent.style.setProperty( '--calculator-' + itemId, value ); } if ( !isNaN( value ) && !almostEquals( value, 0 ) ) { elm.classList.remove( 'calculator-value-false' ); elm.classList.add( 'calculator-value-true' ); } else { elm.classList.remove( 'calculator-value-true' ); elm.classList.add( 'calculator-value-false' ); } }; CalculatorWidgets.prototype.refresh = function ( itemIds ) { var i; // Based on https://en.wikipedia.org/wiki/Topological_sorting#Depth-first_search var permMarks = Object.create( null ); var tempMarks = Object.create( null ); var topList = []; var that = this; if ( !itemIds ) { return; } var visit = function ( item ) { var i; if ( permMarks[item] ) { return; } if ( tempMarks[item] ) { if ( !item.match( /^--radio-/ ) ) { // Loops are expected for radio buttons. console.log( "Loop detected in calculator. '" + item + "' may not be updated properly. (This is expected for radio buttons)" ); } return; } tempMarks[item] = true; for ( i = 0; that.backlinks[item] && i < that.backlinks[item].length; i++ ) { visit( that.backlinks[item][i] ); } // Special case for index() if ( item.match( /[0-9]+$/ ) ) { var staritem = item.replace( /[0-9]+$/, '*' ); for ( i = 0; that.backlinks[staritem] && i < that.backlinks[staritem].length; i++ ) { visit( that.backlinks[staritem][i] ); } } permMarks[item] = true; topList.push( item ); // later we iterate backwards through this list. }; for ( i = 0; i < itemIds.length; i++ ) { if ( itemIds[i] !== undefined ) { visit( itemIds[i] ); } } for ( i = topList.length - 1; i >= 0; i-- ) { var itemId = topList[i]; if ( this.inProgressRefresh[itemId] ) { // It is expected radio buttons loop, since they depend on each other. If you check one, the others uncheck. if ( this.elmList[itemId] && this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Loop Detected! Skipping ' + itemId ); } continue; } if ( itemId.match( /^--/ ) ) { // A special purpose identifier this.setValuePropertiesSpecialPurpose( itemId ); this.inProgressRefresh[itemId] = true; continue; } else if ( !this.itemList[itemId] || this.itemList[itemId] instanceof Null ) { // This mostly should not happen but might if refresh on page load is set or with radio buttons. var elm = this.elmList[itemId]; this.setValueProperties( elm, getValueOfElm( elm, this.mappingInput[itemId] ) ); if ( this.elmList[itemId].type !== 'radio' ) { console.log( 'Tried to refresh field ' + itemId + ' with no formula' ); } continue; } this.inProgressRefresh[itemId] = true; var liveElm = this.elmList[itemId]; // Special handling for radio buttons to prevent loops from indirect clicks. if ( liveElm.type === 'radio' && this.inProgressRefresh['--radio-' + liveElm.name.replace( /^calcgadget-\d+-/, '' )] ) { this.setValueProperties( liveElm, getValueOfElm( liveElm, this.mappingInput[itemId] ) ); continue; } var res = this.evaluate( this.itemList[itemId] ); this.setValue( liveElm, res ); } }; CalculatorWidgets.prototype.setValue = function ( elm, res ) { this.setValueProperties( elm, res ); var mappingOut = this.mappingOutput[elm.id.replace( /^(?:calcdisambig-\d+-)?calculator-field-/, '' )]; if ( elm.tagName === 'INPUT' ) { if ( elm.type === 'range' ) { elm.value = res; } else if ( elm.type === 'number' ) { // We support some formatting types but not others as browser still expects this to be a number. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = formatNumeric( res, elm.dataset ); } else if ( elm.type === 'radio' || elm.type === 'checkbox' ) { elm.checked = !isNaN( res ) && !almostEquals( res, 0 ); if ( !elm.checked && elm.dataset.calculatorValue ) { // If we are unchecking this box, set its value back to the default // so that if a human rechecks it, the value of the control is the default // value and not the last value of the formula. elm.value = elm.dataset.calculatorValue; } } else { elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.value = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } } else if ( elm.tagName === 'SELECT' ) { elm.value = res; } else if ( elm.dataset.calculatorType !== 'passthru' ) { // plain type. elm.setAttribute( 'data-calculator-real-value', res ); elm.textContent = format( res, elm.dataset, mappingOut ); } }; // Set a calculator container to busy, which pauses some screen readers until everything is updated. // Returns a callback to unset to busy. CalculatorWidgets.prototype.setBusy = function () { var curVal = this.parent.getAttribute( 'aria-busy' ); if ( curVal === 'true' ) { return function () {}; } this.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'true' ); var that = this; return function () { that.parent.setAttribute( 'aria-busy', 'false' ); }; }; CalculatorWidgets.prototype.evaluate = evaluate; mw.hook( 'wikipage.content' ).add( setup ); } )(); 98z3kdsetdf5ty388e9bqamt556j0mo 10 4719927 42578967 42578869 2026-04-06T13:50:32Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Taxobox/core]] na [[Šablon:Taksokvir/core]] 42578869 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}}| }}" | {{#if:{{{name|{{{naziv|}}}}}}|{{{name|{{{naziv}}}}}}|{{PAGENAME}} }}{{#if:{{{temporal_range|{{{vremenski_raspon|}}}}}}|<br/><div style="font-size: 85%;">Vremenski raspon: {{{temporal_range|{{{vremenski_raspon}}}}}}</div>}} |- {{#if:{{{image|{{{slika|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{slika}}}}}}|size={{{image_width|{{{slika_širina}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{upright|1}}}|alt={{{image_alt|{{{slika_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{image_caption|{{{slika_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: {{{image_caption_align|{{{slika_opis_položaj|center}}}}}}; font-size: 88%" {{!}} {{{image_caption|{{{slika_opis}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{image2|{{{slika2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|{{{slika2}}}}}}|size={{{image2_width|{{{slika2_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{upright2|}}}|{{{upright2}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{image2_alt|{{{slika2_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{image2_caption|{{{slika2_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{image2_caption|{{{slika2_opis}}}}}} {{!}}- }} }} |- style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{#if:{{{status|{{{status|}}}}}}|{{taxobox/species|{{{status_system|{{{status_sistem|}}}}}}|{{{status|{{{status}}}}}}|{{{status_ref|{{{status_ref|}}}}}}|datum_izumiranja={{{extinct|{{{izumrli|}}}}}}|colour={{{colour|{{{boja}}}}}} }} }} |-{{#if:{{{status2|{{{status2|}}}}}}|{{taxobox/species|{{{status2_system|{{{status2_sistem}}}}}}|{{{status2|{{{status2}}}}}}|{{{status2_ref|{{{status2_ref}}}}}}|datum_izumiranja={{{extinct|{{{izumrli}}}}}}|colour={{{colour|{{{boja}}}}}} }} }} |- ! colspan=2 style="color:inherit; min-width:15em; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" | {{#if:{{{virus_grupa|{{{virus|{{{virus|}}}}}}}}}|[[Klasifikacija virusa]]|{{#if:{{{ichnos|}}}|[[Klasifikacija ihnofosila]]|{{#if:{{{veterovata|}}}|[[Veterovata]]|[[Sistematika|Naučna klasifikacija]]}} }} }} {{#if:{{{uredi poveznicu|}}}|{{uredi sistematiku|{{{parent|}}} | {{{uredi poveznicu}}} }} }}{{#if: {{{klasifikacija_status|}}} | <br/><span style="font-weight:normal">({{{klasifikacija_status}}})</span> | }} |- {{#if:{{{parent|}}}|{{#invoke:Autotaxobox|taxoboxList|{{{parent}}}| display_taxa={{{display_taxa|1}}}| authority={{{authority|}}}| parent_authority={{{parent_authority|}}}| gparent_authority={{{grandparent_authority|}}}| ggparent_authority={{{greatgrandparent_authority|}}}| gggparent_authority={{{greatgreatgrandparent_authority|}}}| ggggparent_authority={{{greatgreatgreatgrandparent_authority|}}}| offset={{{offset|0}}}| bold_first={{{bold_first|{{#if:{{{species|}}}|link|bold}}}}}| virus={{{virus|no}}}}}}} {{#if:{{{virus_grupa|}}}|{{taxonomy|rank=group |link= {{#switch:{{lc:{{{virus_grupa}}} }} |i=Group I <small>([[dsDNA virus|dsDNA]])</small> |ii=Group II <small>([[ssDNA virus|ssDNA]])</small> |iii=Group III <small>([[dsRNA virus|dsRNA]])</small> |iv=Group IV <small>([[(+)ssRNA virus|(+)ssRNA]])</small> |v=Group V <small>([[(-)ssRNA virus|(-)ssRNA]])</small> |vi=Group VI <small>([[ssRNA-RT virus|ssRNA-RT]])</small> |vi/vii=Grupe VI i VII |vii=Group VII <small>([[dsDNA-RT virus|dsDNA-RT]])</small> |{{{virus_grupa}}} }} }} }} {{#if:{{{unranked_superdomain|{{{nekategorizirana_naddomena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superdomain|{{{nekategorizirana_naddomena|}}}}}} | auth={{{unranked_superdomain_authority|{{{nekategorizirana_naddomena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superdomain|{{{naddomena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superdomain|link={{{superdomain|{{{naddomena|}}}}}} | auth={{{superdomain_authority|{{{naddomena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_domain|{{{nekategorizirana_domena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_domain|{{{nekategorizirana_domena|}}}}}} | auth={{{unranked_domain_authority|{{{nekategorizirana_domena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{domain|{{{domena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=domain|link={{{domain|{{{domena|}}}}}} | auth={{{domain_authority|{{{domena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superregnum|{{{nekategorizirano_superregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superregnum|{{{nekategorizirano_superregnum|}}}}}} | auth={{{unranked_superregnum_authority|{{{nekategorizirano_superregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superregnum|{{{superregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superregnum|link={{{superregnum|{{{superregnum|}}}}}} | auth={{{superregnum_authority|{{{superregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_regnum|{{{nekategorizirano_regnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_regnum|{{{nekategorizirano_regnum|}}}}}} | auth={{{unranked_regnum_authority|{{{nekategorizirano_regnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{regnum|{{{regnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=regnum|link={{{regnum|{{{regnum|}}}}}} | auth={{{regnum_authority|{{{regnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subregnum|{{{nekategorizirano_subregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subregnum|{{{nekategorizirano_subregnum|}}}}}} | auth={{{unranked_subregnum_authority|{{{nekategorizirano_subregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subregnum|{{{subregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subregnum|link={{{subregnum|{{{subregnum|}}}}}} | auth={{{subregnum_authority|{{{subregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superdivisio|{{{nekategorizirana_superdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superdivisio|{{{nekategorizirana_superdivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_superdivisio_authority|{{{nekategorizirana_superdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superdivisio|{{{superdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superdivisio|link={{{superdivisio|{{{superdivisio|}}}}}} | auth={{{superdivisio_authority|{{{superdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superphylum|{{{nekategorizirani_superphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superphylum|{{{nekategorizirani_superphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_superphylum_authority|{{{nekategorizirani_superphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superphylum|{{{superphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superphylum|link={{{superphylum|{{{superphylum|}}}}}} | auth={{{superphylum_authority|{{{superphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_divisio|{{{nekategorizirana_divisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_divisio|{{{nekategorizirana_divisio|}}}}}} | auth={{{unranked_divisio_authority|{{{nekategorizirana_divisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{divisio|{{{divisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=divisio|link={{{divisio|{{{divisio|}}}}}} | auth={{{divisio_authority|{{{divisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_phylum|{{{nekategorizirani_phylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_phylum|{{{nekategorizirani_phylum|}}}}}} | auth={{{unranked_phylum_authority|{{{nekategorizirani_phylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{phylum|{{{phylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=phylum|link={{{phylum|{{{phylum|}}}}}} | auth={{{phylum_authority|{{{phylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subdivisio|{{{nekategorizirana_subdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subdivisio|{{{nekategorizirana_subdivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_subdivisio_authority|{{{nekategorizirana_subdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subdivisio|{{{subdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subdivisio|link={{{subdivisio|{{{subdivisio|}}}}}} | auth={{{subdivisio_authority|{{{subdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subphylum|{{{nekategorizirani_subphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subphylum|{{{nekategorizirani_subphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_subphylum_authority|{{{nekategorizirani_subphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subphylum|{{{subphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subphylum|link={{{subphylum|{{{subphylum|}}}}}} | auth={{{subphylum_authority|{{{subphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraphylum|{{{nekategorizirani_infraphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraphylum|{{{nekategorizirani_infraphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_infraphylum_authority|{{{nekategorizirani_infraphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraphylum|{{{infraphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraphylum|link={{{infraphylum|{{{infraphylum|}}}}}} | auth={{{infraphylum_authority|{{{infraphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_microphylum|{{{nekategorizirani_microphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_microphylum|{{{nekategorizirani_microphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_microphylum_authority|{{{nekategorizirani_microphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{microphylum|{{{microphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=microphylum|link={{{microphylum|{{{microphylum|}}}}}} | auth={{{microphylum_authority|{{{microphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_nanophylum|{{{nekategorizirani_nanophylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_nanophylum|{{{nekategorizirani_nanophylum|}}}}}} | auth={{{unranked_nanophylum_authority|{{{nekategorizirani_nanophylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{nanophylum|{{{nanophylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=nanophylum|link={{{nanophylum|{{{nanophylum|}}}}}} | auth={{{nanophylum_authority|{{{nanophylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superclassis|{{{nekategorizirani_superclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superclassis|{{{nekategorizirani_superclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_superclassis_authority|{{{nekategorizirani_superclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superclassis|{{{superclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superclassis|link={{{superclassis|{{{superclassis|}}}}}} | auth={{{superclassis_authority|{{{superclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_classis|{{{nekategorizirani_classis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_classis|{{{nekategorizirani_classis|}}}}}} | auth={{{unranked_classis_authority|{{{nekategorizirani_classis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{classis|{{{classis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=classis|link={{{classis|{{{classis|}}}}}} | auth={{{classis_authority|{{{classis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subclassis|{{{nekategorizirani_subclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subclassis|{{{nekategorizirani_subclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_subclassis_authority|{{{nekategorizirani_subclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subclassis|{{{subclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subclassis|link={{{subclassis|{{{subclassis|}}}}}} | auth={{{subclassis_authority|{{{subclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraclassis|{{{nekategorizirani_infraclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraclassis|{{{nekategorizirani_infraclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_infraclassis_authority|{{{nekategorizirani_infraclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraclassis|{{{infraclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraclassis|link={{{infraclassis|{{{infraclassis|}}}}}} | auth={{{infraclassis_authority|{{{infraclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_magnordo|{{{nekategorizirani_magnordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_magnordo|{{{nekategorizirani_magnordo|}}}}}} | auth={{{unranked_magnordo_authority|{{{nekategorizirani_magnordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{magnordo|{{{magnordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=magnordo|link={{{magnordo|{{{magnordo|}}}}}} | auth={{{magnordo_authority|{{{magnordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superordo|{{{nekategorizirani_superordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superordo|{{{nekategorizirani_superordo|}}}}}} | auth={{{unranked_superordo_authority|{{{nekategorizirani_superordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superordo|{{{superordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superordo|link={{{superordo|{{{superordo|}}}}}} | auth={{{superordo_authority|{{{superordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_ordo|{{{nekategorizirani_ordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_ordo|{{{nekategorizirani_ordo|}}}}}} | auth={{{unranked_ordo_authority|{{{nekategorizirani_ordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{ordo|{{{ordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=ordo|link={{{ordo|{{{ordo|}}}}}} | auth={{{ordo_authority|{{{ordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subordo|{{{nekategorizirani_subordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subordo|{{{nekategorizirani_subordo|}}}}}} | auth={{{unranked_subordo_authority|{{{nekategorizirani_subordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subordo|{{{subordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subordo|link={{{subordo|{{{subordo|}}}}}} | auth={{{subordo_authority|{{{subordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraordo|{{{nekategorizirani_infraordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraordo|{{{nekategorizirani_infraordo|}}}}}} | auth={{{unranked_infraordo_authority|{{{nekategorizirani_infraordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraordo|{{{infraordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraordo|link={{{infraordo|{{{infraordo|}}}}}} | auth={{{infraordo_authority|{{{infraordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_parvordo|{{{nekategorizirani_parvordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_parvordo|{{{nekategorizirani_parvordo|}}}}}} | auth={{{unranked_parvordo_authority|{{{nekategorizirani_parvordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{parvordo|{{{parvordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=parvorder|link={{{parvordo|{{{parvordo|}}}}}} | auth={{{parvordo_authority|{{{parvordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoodivisio|{{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoodivisio|{{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoodivisio_authority|{{{nekategorizirana_zoodivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoodivisio|{{{zoodivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoodivisio|link={{{zoodivisio|{{{zoodivisio|}}}}}} | auth={{{zoodivisio_authority|{{{zoodivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoosectio|{{{nekategorizirana_zoosectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoosectio|{{{nekategorizirana_zoosectio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoosectio_authority|{{{nekategorizirana_zoosectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoosectio|{{{zoosectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoosectio|link={{{zoosectio|{{{zoosectio|}}}}}} | auth={{{zoosectio_authority|{{{zoosectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoosubsectio|{{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoosubsectio|{{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoosubsectio_authority|{{{nekategorizirana_zoosubsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoosubsectio|{{{zoosubsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoosubsectio|link={{{zoosubsectio|{{{zoosubsectio|}}}}}} | auth={{{zoosubsectio_authority|{{{zoosubsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superfamilia|{{{nekategorizirana_superfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superfamilia|{{{nekategorizirana_superfamilia|}}}}}} | auth={{{unranked_superfamilia_authority|{{{nekategorizirana_superfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superfamilia|{{{superfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superfamilia|link={{{superfamilia|{{{superfamilia|}}}}}} | auth={{{superfamilia_authority|{{{superfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_familia|{{{nekategorizirana_familia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_familia|{{{nekategorizirana_familia|}}}}}} | auth={{{unranked_familia_authority|{{{nekategorizirana_familia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{familia|{{{familia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=familia|link={{{familia|{{{familia|}}}}}} | auth={{{familia_authority|{{{familia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subfamilia|{{{nekategorizirana_subfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subfamilia|{{{nekategorizirana_subfamilia|}}}}}} | auth={{{unranked_subfamilia_authority|{{{nekategorizirana_subfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subfamilia|{{{subfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subfamilia|link={{{subfamilia|{{{subfamilia|}}}}}} | auth={{{subfamilia_authority|{{{subfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_supertribus|{{{nekategorizirani_supertribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_supertribus|{{{nekategorizirani_supertribus|}}}}}} | auth={{{unranked_supertribus_authority|{{{nekategorizirani_supertribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{supertribus|{{{supertribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=supertribus|link={{{supertribus|{{{supertribus|}}}}}} | auth={{{supertribus_authority|{{{supertribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_tribus|{{{nekategorizirani_tribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_tribus|{{{nekategorizirani_tribus|}}}}}} | auth={{{unranked_tribus_authority|{{{nekategorizirani_tribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{tribus|{{{tribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=tribus|link={{{tribus|{{{tribus|}}}}}} | auth={{{tribus_authority|{{{tribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subtribus|{{{nekategorizirani_subtribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subtribus|{{{nekategorizirani_subtribus|}}}}}} | auth={{{unranked_subtribus_authority|{{{nekategorizirani_subtribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subtribus|{{{subtribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subtribus|link={{{subtribus|{{{subtribus|}}}}}} | auth={{{subtribus_authority|{{{subtribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_alliance|{{{nekategorizirano_alliance|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_alliance|{{{nekategorizirano_alliance|}}}}}} | auth={{{unranked_alliance_authority|{{{nekategorizirano_alliance_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{alliance|{{{alliance|}}}}}}|{{taxonomy|rank=alliance|link={{{alliance|{{{alliance|}}}}}} | auth={{{alliance_authority|{{{alliance_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_genus|{{{nekategorizirani_genus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_genus|{{{nekategorizirani_genus|}}}}}} | auth={{{unranked_genus_authority|{{{nekategorizirani_genus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{genus|{{{genus|}}}}}}| {{taxonomy|rank=genus|link={{{genus|{{{genus|}}}}}}|auth={{{genus_authority|{{{genus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subgenus|{{{nekategorizirani_subgenus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subgenus|{{{nekategorizirani_subgenus|}}}}}} | auth={{{unranked_subgenus_authority|{{{nekategorizirani_subgenus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subgenus|{{{subgenus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subgenus|link={{{subgenus|{{{subgenus|}}}}}} | auth={{{subgenus_authority|{{{subgenus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_sectio|{{{nekategorizirana_sectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_sectio|{{{nekategorizirana_sectio|}}}}}} | auth={{{unranked_sectio_authority|{{{nekategorizirana_sectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{sectio|{{{sectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=sectio|link={{{sectio|{{{sectio|}}}}}} | auth={{{sectio_authority|{{{sectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subsectio|{{{nekategorizirana_subsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subsectio|{{{nekategorizirana_subsectio|}}}}}} | auth={{{unranked_subsectio_authority|{{{nekategorizirana_subsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subsectio|{{{subsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subsectio|link={{{subsectio|{{{subsectio|}}}}}} | auth={{{subsectio_authority|{{{subsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_series|{{{nekategorizirani_series|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_series|{{{nekategorizirani_series|}}}}}} | auth={{{unranked_series_authority|{{{nekategorizirani_series_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{series|{{{series|}}}}}}|{{taxonomy|rank=series|link={{{series|{{{series|}}}}}} | auth={{{series_authority|{{{series_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subseries|{{{nekategorizirani_subseries|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subseries|{{{nekategorizirani_subseries|}}}}}} | auth={{{unranked_subseries_authority|{{{nekategorizirani_subseries_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subseries|{{{subseries|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subseries|link={{{subseries|{{{subseries|}}}}}}|auth={{{subseries_authority|{{{subseries_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_group|{{{nekategorizirana_species_skupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_group|{{{nekategorizirana_species_skupina|}}}}}} | auth={{{unranked_species_group_authority|{{{nekategorizirana_species_skupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_group|{{{species_skupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species group|link={{{species_group|{{{species_skupina|}}}}}} | auth={{{species_group_authority|{{{species_skupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_subgroup|{{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_subgroup|{{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}}}} | auth={{{unranked_species_subgroup_authority|{{{nekategorizirana_species_podskupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_subgroup|{{{species_podskupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species subgroup|link={{{species_subgroup|{{{species_podskupina|}}}}}} | auth={{{species_subgroup_authority|{{{species_podskupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_complex|{{{nekategorizirani_species_skup|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_complex|{{{nekategorizirani_species_skup|}}}}}} | auth={{{unranked_species_complex_authority|{{{nekategorizirani_species_skup_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_complex|{{{species_skup|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species complex|link={{{species_complex|{{{species_skup|}}}}}} | auth={{{species_complex_authority|{{{species_skup_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species|{{{nekategorizirana_species|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species|{{{nekategorizirana_species|}}}}}} | auth={{{unranked_species_authority|{{{nekategorizirana_species_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species|{{{species|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species|link={{{species|{{{species|}}}}}} | auth={{{species_authority|{{{species_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subspecies|{{{nekategorizirana_subspecies|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subspecies|{{{nekategorizirana_subspecies|}}}}}} | auth={{{unranked_subspecies_authority|{{{nekategorizirana_subspecies_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subspecies|{{{subspecies|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subspecies|link={{{subspecies|{{{subspecies|}}}}}} | auth={{{subspecies_authority|{{{subspecies_autorstvo|}}}}}} }} }} |- {{#if:{{{unranked_varietas|{{{nekategorizirani_varijetet|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_varietas|{{{nekategorizirani_varijetet|}}}}}} | auth={{{unranked_varietas_authority|{{{nekategorizirani_varijetet_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{varietas|{{{varijetet|}}}}}}|{{taxonomy|rank=varietas|link={{{varietas|{{{varijetet|}}}}}} | auth={{{varietas_authority|{{{varijetet_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{forma|{{{forma|}}}}}}|{{taxonomy|rank=forma|link={{{forma|{{{forma|}}}}}} | auth={{{forma_authority|{{{forma_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{virus_infrasp|{{{virus_infrasp|}}}}}}|{{taxonomy|rank={{{virus_infrasp_rank|RANK MISSING}}}|link={{{virus_infrasp|virus_infrasp|}}} | auth= }} }} |- {{#if:{{{binomial|{{{dvoimeno|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Binarna nomenklatura|Dvojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} <b><span class="binomial">{{{binomial|{{{dvoimeno|}}}}}}</span></b><br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial_authority|{{{dvoimeno_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{#if:{{{trinomial|{{{troimeno|}}}}}}| ! colspan=2 style="text-align: center" {{!}} [[{{#switch:{{{regnum|}}}|[[Animalia]]|[[Animal]]ia|Animalia=Trinomen|[[Plantae]]|[[Plant]]ae|Plantae|[[Fungi]]|[[Gljive|Fungi]]|Fungi|[[Archaeplastida]]|Archaeplastida=Intraspecifično ime (botanika)|Trinomen}}|Trojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} <b><span class="trinomial">{{{trinomial|{{{troimeno|}}}}}}</span></b><br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial_authority|{{{troimeno_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_genus|{{{tipski_rod|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}"{{!}} [[Tipski rod]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_genus|{{{tipski_rod|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_genus_authority|{{{tipski_rod_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_ichnogenus|{{{tipski_ihnogenus|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}"{{!}} [[Type genus|Tipski ihnogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_ichnogenus|{{{tipski_ihnogenus|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_ichnogenus_authority|{{{tipski_ihnogenus_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_oogenus|{{{tipski oogenus|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}"{{!}} [[Tipski rod|Tipski oogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_oogenus|{{{tipski oogenus|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_oogenus_authority|{{{tipski oogenus_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_species|{{{tipska_vrsta|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_species|{{{tipska_vrsta|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_species_authority|{{{tipska_vrsta_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_ichnospecies|{{{tipski_ihnospecies|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski ihnospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_ichnospecies|{{{tipski_ihnospecies|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_ichnospecies_authority|{{{tipski_ihnospecies_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_oospecies|{{{tipski_oospecies|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski oospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_oospecies|{{{tipski_oospecies|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_oospecies_authority|{{{tipski_oospecies_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_strain|{{{tipski_soj|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipski soj]]{{#if:{{{type_strain_ref|}}}|{{{type_strain_ref}}}|}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_strain|{{{tipski_soj|}}}}}} }} |- {{#if:{{{subdivision|{{{podjela|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} {{{subdivision_ranks|{{{podjela_kategorije|}}}}}}{{{subdivision_ref|}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{subdivision|{{{podjela|}}}}}} }} |- {{#if:{{{possible_subdivision|{{{moguća_podjela|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} {{{possible_subdivision_ranks|{{{moguća_podjela_kategorije|}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{possible_subdivision|{{{moguća_podjela|}}}}}} }} |- {{#if:{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{!}} [[Bioraznolikost|Raznolikost]]{{{diversity_ref|{{{raznolikost_ref|}}}}}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns:0}} | [[Category:Articles using diversity taxobox]] | }} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{diversity_link|{{{raznolikost_link|}}}}}}|[[{{{diversity_link|{{{raznolikost_link|}}}}}}|{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}]]|{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{range_map|{{{karta_raspon|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map|{{{karta_raspon|}}}}}}|size={{{range_map_width|{{{karta_raspon_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map_upright|}}}|{{{range_map_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map_alt|{{{karta_raspon_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map_caption|{{{karta_raspon_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map_caption|{{{karta_raspon_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial2|{{{dvoimeno2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial2|{{{dvoimeno2|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial2_authority|{{{dvoimeno2_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial2|{{{troimeno2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial2|{{{troimeno2|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial2_authority|{{{troimeno2_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map2|{{{karta_raspon2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map2|{{{karta_raspon2|}}}}}}|size={{{range_map2_width|{{{karta_raspon2_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map2_upright|}}}|{{{range_map2_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map2_alt|{{{karta_raspon2_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map2_caption|{{{karta_raspon2_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map2_caption|{{{karta_raspon2_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial3|{{{dvoimeno3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial3|{{{dvoimeno3|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial3_authority|{{{dvoimeno3_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial3|{{{troimeno3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial3|{{{troimeno3|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial3_authority|{{{troimeno3_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map3|{{{karta_raspon3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map3|{{{karta_raspon3|}}}}}}|size={{{range_map3_width|{{{karta_raspon3_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map3_upright|}}}|{{{range_map3_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map3_alt|{{{karta_raspon3_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map3_caption|{{{karta_raspon3_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map3_caption|{{{karta_raspon3_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial4|{{{dvoimeno4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial4|{{{dvoimeno4|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial4_authority|{{{dvoimeno4_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial4|{{{troimeno4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial4|{{{troimeno4|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial4_authority|{{{troimeno4_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map4|{{{karta_raspon4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map4|{{{karta_raspon4|}}}}}}|size={{{range_map4_width|{{{karta_raspon4_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map4_upright|}}}|{{{range_map4_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map4_alt|{{{karta_raspon4_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map4_caption|{{{karta_raspon4_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map4_caption|{{{karta_raspon4_opis|}}}}}} }} }} |- {{#if:{{{synonyms|{{{sinonimi|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Sinonim (taksonomija)|Sinonimi]]{{{synonyms_ref|{{{sinonimi_ref|}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{synonyms|{{{sinonimi|}}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{footer|{{{dno|}}}}}}| {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{footer|{{{dno|}}}}}} {{!}}- }} |}<templatestyles src="Template:Taxobox/core/styles.css" /><!-- Define any categories to be displayed on the page here: -->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}<!-- -->| [[Category:Articles with 'species' microformats]]<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox/Error_colour}}| [[Category:Taxoboxes with the error color]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox colour|incertae sedis}}| [[Category:Taxoboxes with the incertae sedis color]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox colour|}}| [[Category:Taxoboxes with no color]]}}<!-- -->{{Taxonbar/candidate}}<!-- -->}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> d2yo5hfb6yrb1dddoi3368hahlekxny 42578970 42578967 2026-04-06T13:50:58Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Taksokvir/core]] na [[Šablon:Taxobox/core]] preko preusmjerenja 42578869 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" |- ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}}| }}" | {{#if:{{{name|{{{naziv|}}}}}}|{{{name|{{{naziv}}}}}}|{{PAGENAME}} }}{{#if:{{{temporal_range|{{{vremenski_raspon|}}}}}}|<br/><div style="font-size: 85%;">Vremenski raspon: {{{temporal_range|{{{vremenski_raspon}}}}}}</div>}} |- {{#if:{{{image|{{{slika|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|{{{slika}}}}}}|size={{{image_width|{{{slika_širina}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{upright|1}}}|alt={{{image_alt|{{{slika_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{image_caption|{{{slika_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: {{{image_caption_align|{{{slika_opis_položaj|center}}}}}}; font-size: 88%" {{!}} {{{image_caption|{{{slika_opis}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{image2|{{{slika2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|{{{slika2}}}}}}|size={{{image2_width|{{{slika2_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{upright2|}}}|{{{upright2}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{image2_alt|{{{slika2_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{image2_caption|{{{slika2_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{image2_caption|{{{slika2_opis}}}}}} {{!}}- }} }} |- style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{#if:{{{status|{{{status|}}}}}}|{{taxobox/species|{{{status_system|{{{status_sistem|}}}}}}|{{{status|{{{status}}}}}}|{{{status_ref|{{{status_ref|}}}}}}|datum_izumiranja={{{extinct|{{{izumrli|}}}}}}|colour={{{colour|{{{boja}}}}}} }} }} |-{{#if:{{{status2|{{{status2|}}}}}}|{{taxobox/species|{{{status2_system|{{{status2_sistem}}}}}}|{{{status2|{{{status2}}}}}}|{{{status2_ref|{{{status2_ref}}}}}}|datum_izumiranja={{{extinct|{{{izumrli}}}}}}|colour={{{colour|{{{boja}}}}}} }} }} |- ! colspan=2 style="color:inherit; min-width:15em; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" | {{#if:{{{virus_grupa|{{{virus|{{{virus|}}}}}}}}}|[[Klasifikacija virusa]]|{{#if:{{{ichnos|}}}|[[Klasifikacija ihnofosila]]|{{#if:{{{veterovata|}}}|[[Veterovata]]|[[Sistematika|Naučna klasifikacija]]}} }} }} {{#if:{{{uredi poveznicu|}}}|{{uredi sistematiku|{{{parent|}}} | {{{uredi poveznicu}}} }} }}{{#if: {{{klasifikacija_status|}}} | <br/><span style="font-weight:normal">({{{klasifikacija_status}}})</span> | }} |- {{#if:{{{parent|}}}|{{#invoke:Autotaxobox|taxoboxList|{{{parent}}}| display_taxa={{{display_taxa|1}}}| authority={{{authority|}}}| parent_authority={{{parent_authority|}}}| gparent_authority={{{grandparent_authority|}}}| ggparent_authority={{{greatgrandparent_authority|}}}| gggparent_authority={{{greatgreatgrandparent_authority|}}}| ggggparent_authority={{{greatgreatgreatgrandparent_authority|}}}| offset={{{offset|0}}}| bold_first={{{bold_first|{{#if:{{{species|}}}|link|bold}}}}}| virus={{{virus|no}}}}}}} {{#if:{{{virus_grupa|}}}|{{taxonomy|rank=group |link= {{#switch:{{lc:{{{virus_grupa}}} }} |i=Group I <small>([[dsDNA virus|dsDNA]])</small> |ii=Group II <small>([[ssDNA virus|ssDNA]])</small> |iii=Group III <small>([[dsRNA virus|dsRNA]])</small> |iv=Group IV <small>([[(+)ssRNA virus|(+)ssRNA]])</small> |v=Group V <small>([[(-)ssRNA virus|(-)ssRNA]])</small> |vi=Group VI <small>([[ssRNA-RT virus|ssRNA-RT]])</small> |vi/vii=Grupe VI i VII |vii=Group VII <small>([[dsDNA-RT virus|dsDNA-RT]])</small> |{{{virus_grupa}}} }} }} }} {{#if:{{{unranked_superdomain|{{{nekategorizirana_naddomena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superdomain|{{{nekategorizirana_naddomena|}}}}}} | auth={{{unranked_superdomain_authority|{{{nekategorizirana_naddomena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superdomain|{{{naddomena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superdomain|link={{{superdomain|{{{naddomena|}}}}}} | auth={{{superdomain_authority|{{{naddomena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_domain|{{{nekategorizirana_domena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_domain|{{{nekategorizirana_domena|}}}}}} | auth={{{unranked_domain_authority|{{{nekategorizirana_domena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{domain|{{{domena|}}}}}}|{{taxonomy|rank=domain|link={{{domain|{{{domena|}}}}}} | auth={{{domain_authority|{{{domena_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superregnum|{{{nekategorizirano_superregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superregnum|{{{nekategorizirano_superregnum|}}}}}} | auth={{{unranked_superregnum_authority|{{{nekategorizirano_superregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superregnum|{{{superregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superregnum|link={{{superregnum|{{{superregnum|}}}}}} | auth={{{superregnum_authority|{{{superregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_regnum|{{{nekategorizirano_regnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_regnum|{{{nekategorizirano_regnum|}}}}}} | auth={{{unranked_regnum_authority|{{{nekategorizirano_regnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{regnum|{{{regnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=regnum|link={{{regnum|{{{regnum|}}}}}} | auth={{{regnum_authority|{{{regnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subregnum|{{{nekategorizirano_subregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subregnum|{{{nekategorizirano_subregnum|}}}}}} | auth={{{unranked_subregnum_authority|{{{nekategorizirano_subregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subregnum|{{{subregnum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subregnum|link={{{subregnum|{{{subregnum|}}}}}} | auth={{{subregnum_authority|{{{subregnum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superdivisio|{{{nekategorizirana_superdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superdivisio|{{{nekategorizirana_superdivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_superdivisio_authority|{{{nekategorizirana_superdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superdivisio|{{{superdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superdivisio|link={{{superdivisio|{{{superdivisio|}}}}}} | auth={{{superdivisio_authority|{{{superdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superphylum|{{{nekategorizirani_superphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superphylum|{{{nekategorizirani_superphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_superphylum_authority|{{{nekategorizirani_superphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superphylum|{{{superphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superphylum|link={{{superphylum|{{{superphylum|}}}}}} | auth={{{superphylum_authority|{{{superphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_divisio|{{{nekategorizirana_divisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_divisio|{{{nekategorizirana_divisio|}}}}}} | auth={{{unranked_divisio_authority|{{{nekategorizirana_divisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{divisio|{{{divisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=divisio|link={{{divisio|{{{divisio|}}}}}} | auth={{{divisio_authority|{{{divisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_phylum|{{{nekategorizirani_phylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_phylum|{{{nekategorizirani_phylum|}}}}}} | auth={{{unranked_phylum_authority|{{{nekategorizirani_phylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{phylum|{{{phylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=phylum|link={{{phylum|{{{phylum|}}}}}} | auth={{{phylum_authority|{{{phylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subdivisio|{{{nekategorizirana_subdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subdivisio|{{{nekategorizirana_subdivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_subdivisio_authority|{{{nekategorizirana_subdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subdivisio|{{{subdivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subdivisio|link={{{subdivisio|{{{subdivisio|}}}}}} | auth={{{subdivisio_authority|{{{subdivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subphylum|{{{nekategorizirani_subphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subphylum|{{{nekategorizirani_subphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_subphylum_authority|{{{nekategorizirani_subphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subphylum|{{{subphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subphylum|link={{{subphylum|{{{subphylum|}}}}}} | auth={{{subphylum_authority|{{{subphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraphylum|{{{nekategorizirani_infraphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraphylum|{{{nekategorizirani_infraphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_infraphylum_authority|{{{nekategorizirani_infraphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraphylum|{{{infraphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraphylum|link={{{infraphylum|{{{infraphylum|}}}}}} | auth={{{infraphylum_authority|{{{infraphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_microphylum|{{{nekategorizirani_microphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_microphylum|{{{nekategorizirani_microphylum|}}}}}} | auth={{{unranked_microphylum_authority|{{{nekategorizirani_microphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{microphylum|{{{microphylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=microphylum|link={{{microphylum|{{{microphylum|}}}}}} | auth={{{microphylum_authority|{{{microphylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_nanophylum|{{{nekategorizirani_nanophylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_nanophylum|{{{nekategorizirani_nanophylum|}}}}}} | auth={{{unranked_nanophylum_authority|{{{nekategorizirani_nanophylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{nanophylum|{{{nanophylum|}}}}}}|{{taxonomy|rank=nanophylum|link={{{nanophylum|{{{nanophylum|}}}}}} | auth={{{nanophylum_authority|{{{nanophylum_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superclassis|{{{nekategorizirani_superclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superclassis|{{{nekategorizirani_superclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_superclassis_authority|{{{nekategorizirani_superclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superclassis|{{{superclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superclassis|link={{{superclassis|{{{superclassis|}}}}}} | auth={{{superclassis_authority|{{{superclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_classis|{{{nekategorizirani_classis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_classis|{{{nekategorizirani_classis|}}}}}} | auth={{{unranked_classis_authority|{{{nekategorizirani_classis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{classis|{{{classis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=classis|link={{{classis|{{{classis|}}}}}} | auth={{{classis_authority|{{{classis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subclassis|{{{nekategorizirani_subclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subclassis|{{{nekategorizirani_subclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_subclassis_authority|{{{nekategorizirani_subclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subclassis|{{{subclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subclassis|link={{{subclassis|{{{subclassis|}}}}}} | auth={{{subclassis_authority|{{{subclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraclassis|{{{nekategorizirani_infraclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraclassis|{{{nekategorizirani_infraclassis|}}}}}} | auth={{{unranked_infraclassis_authority|{{{nekategorizirani_infraclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraclassis|{{{infraclassis|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraclassis|link={{{infraclassis|{{{infraclassis|}}}}}} | auth={{{infraclassis_authority|{{{infraclassis_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_magnordo|{{{nekategorizirani_magnordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_magnordo|{{{nekategorizirani_magnordo|}}}}}} | auth={{{unranked_magnordo_authority|{{{nekategorizirani_magnordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{magnordo|{{{magnordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=magnordo|link={{{magnordo|{{{magnordo|}}}}}} | auth={{{magnordo_authority|{{{magnordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superordo|{{{nekategorizirani_superordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superordo|{{{nekategorizirani_superordo|}}}}}} | auth={{{unranked_superordo_authority|{{{nekategorizirani_superordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superordo|{{{superordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superordo|link={{{superordo|{{{superordo|}}}}}} | auth={{{superordo_authority|{{{superordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_ordo|{{{nekategorizirani_ordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_ordo|{{{nekategorizirani_ordo|}}}}}} | auth={{{unranked_ordo_authority|{{{nekategorizirani_ordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{ordo|{{{ordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=ordo|link={{{ordo|{{{ordo|}}}}}} | auth={{{ordo_authority|{{{ordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subordo|{{{nekategorizirani_subordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subordo|{{{nekategorizirani_subordo|}}}}}} | auth={{{unranked_subordo_authority|{{{nekategorizirani_subordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subordo|{{{subordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subordo|link={{{subordo|{{{subordo|}}}}}} | auth={{{subordo_authority|{{{subordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_infraordo|{{{nekategorizirani_infraordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_infraordo|{{{nekategorizirani_infraordo|}}}}}} | auth={{{unranked_infraordo_authority|{{{nekategorizirani_infraordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{infraordo|{{{infraordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=infraordo|link={{{infraordo|{{{infraordo|}}}}}} | auth={{{infraordo_authority|{{{infraordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_parvordo|{{{nekategorizirani_parvordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_parvordo|{{{nekategorizirani_parvordo|}}}}}} | auth={{{unranked_parvordo_authority|{{{nekategorizirani_parvordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{parvordo|{{{parvordo|}}}}}}|{{taxonomy|rank=parvorder|link={{{parvordo|{{{parvordo|}}}}}} | auth={{{parvordo_authority|{{{parvordo_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoodivisio|{{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoodivisio|{{{nekategorizirana_zoodivisio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoodivisio_authority|{{{nekategorizirana_zoodivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoodivisio|{{{zoodivisio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoodivisio|link={{{zoodivisio|{{{zoodivisio|}}}}}} | auth={{{zoodivisio_authority|{{{zoodivisio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoosectio|{{{nekategorizirana_zoosectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoosectio|{{{nekategorizirana_zoosectio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoosectio_authority|{{{nekategorizirana_zoosectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoosectio|{{{zoosectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoosectio|link={{{zoosectio|{{{zoosectio|}}}}}} | auth={{{zoosectio_authority|{{{zoosectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_zoosubsectio|{{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_zoosubsectio|{{{nekategorizirana_zoosubsectio|}}}}}} | auth={{{unranked_zoosubsectio_authority|{{{nekategorizirana_zoosubsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{zoosubsectio|{{{zoosubsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=zoosubsectio|link={{{zoosubsectio|{{{zoosubsectio|}}}}}} | auth={{{zoosubsectio_authority|{{{zoosubsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_superfamilia|{{{nekategorizirana_superfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_superfamilia|{{{nekategorizirana_superfamilia|}}}}}} | auth={{{unranked_superfamilia_authority|{{{nekategorizirana_superfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{superfamilia|{{{superfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=superfamilia|link={{{superfamilia|{{{superfamilia|}}}}}} | auth={{{superfamilia_authority|{{{superfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_familia|{{{nekategorizirana_familia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_familia|{{{nekategorizirana_familia|}}}}}} | auth={{{unranked_familia_authority|{{{nekategorizirana_familia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{familia|{{{familia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=familia|link={{{familia|{{{familia|}}}}}} | auth={{{familia_authority|{{{familia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subfamilia|{{{nekategorizirana_subfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subfamilia|{{{nekategorizirana_subfamilia|}}}}}} | auth={{{unranked_subfamilia_authority|{{{nekategorizirana_subfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subfamilia|{{{subfamilia|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subfamilia|link={{{subfamilia|{{{subfamilia|}}}}}} | auth={{{subfamilia_authority|{{{subfamilia_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_supertribus|{{{nekategorizirani_supertribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_supertribus|{{{nekategorizirani_supertribus|}}}}}} | auth={{{unranked_supertribus_authority|{{{nekategorizirani_supertribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{supertribus|{{{supertribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=supertribus|link={{{supertribus|{{{supertribus|}}}}}} | auth={{{supertribus_authority|{{{supertribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_tribus|{{{nekategorizirani_tribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_tribus|{{{nekategorizirani_tribus|}}}}}} | auth={{{unranked_tribus_authority|{{{nekategorizirani_tribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{tribus|{{{tribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=tribus|link={{{tribus|{{{tribus|}}}}}} | auth={{{tribus_authority|{{{tribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subtribus|{{{nekategorizirani_subtribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subtribus|{{{nekategorizirani_subtribus|}}}}}} | auth={{{unranked_subtribus_authority|{{{nekategorizirani_subtribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subtribus|{{{subtribus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subtribus|link={{{subtribus|{{{subtribus|}}}}}} | auth={{{subtribus_authority|{{{subtribus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_alliance|{{{nekategorizirano_alliance|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_alliance|{{{nekategorizirano_alliance|}}}}}} | auth={{{unranked_alliance_authority|{{{nekategorizirano_alliance_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{alliance|{{{alliance|}}}}}}|{{taxonomy|rank=alliance|link={{{alliance|{{{alliance|}}}}}} | auth={{{alliance_authority|{{{alliance_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_genus|{{{nekategorizirani_genus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_genus|{{{nekategorizirani_genus|}}}}}} | auth={{{unranked_genus_authority|{{{nekategorizirani_genus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{genus|{{{genus|}}}}}}| {{taxonomy|rank=genus|link={{{genus|{{{genus|}}}}}}|auth={{{genus_authority|{{{genus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subgenus|{{{nekategorizirani_subgenus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subgenus|{{{nekategorizirani_subgenus|}}}}}} | auth={{{unranked_subgenus_authority|{{{nekategorizirani_subgenus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subgenus|{{{subgenus|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subgenus|link={{{subgenus|{{{subgenus|}}}}}} | auth={{{subgenus_authority|{{{subgenus_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_sectio|{{{nekategorizirana_sectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_sectio|{{{nekategorizirana_sectio|}}}}}} | auth={{{unranked_sectio_authority|{{{nekategorizirana_sectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{sectio|{{{sectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=sectio|link={{{sectio|{{{sectio|}}}}}} | auth={{{sectio_authority|{{{sectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subsectio|{{{nekategorizirana_subsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subsectio|{{{nekategorizirana_subsectio|}}}}}} | auth={{{unranked_subsectio_authority|{{{nekategorizirana_subsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subsectio|{{{subsectio|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subsectio|link={{{subsectio|{{{subsectio|}}}}}} | auth={{{subsectio_authority|{{{subsectio_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_series|{{{nekategorizirani_series|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_series|{{{nekategorizirani_series|}}}}}} | auth={{{unranked_series_authority|{{{nekategorizirani_series_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{series|{{{series|}}}}}}|{{taxonomy|rank=series|link={{{series|{{{series|}}}}}} | auth={{{series_authority|{{{series_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subseries|{{{nekategorizirani_subseries|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subseries|{{{nekategorizirani_subseries|}}}}}} | auth={{{unranked_subseries_authority|{{{nekategorizirani_subseries_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subseries|{{{subseries|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subseries|link={{{subseries|{{{subseries|}}}}}}|auth={{{subseries_authority|{{{subseries_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_group|{{{nekategorizirana_species_skupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_group|{{{nekategorizirana_species_skupina|}}}}}} | auth={{{unranked_species_group_authority|{{{nekategorizirana_species_skupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_group|{{{species_skupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species group|link={{{species_group|{{{species_skupina|}}}}}} | auth={{{species_group_authority|{{{species_skupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_subgroup|{{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_subgroup|{{{nekategorizirana_species_podskupina|}}}}}} | auth={{{unranked_species_subgroup_authority|{{{nekategorizirana_species_podskupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_subgroup|{{{species_podskupina|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species subgroup|link={{{species_subgroup|{{{species_podskupina|}}}}}} | auth={{{species_subgroup_authority|{{{species_podskupina_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species_complex|{{{nekategorizirani_species_skup|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species_complex|{{{nekategorizirani_species_skup|}}}}}} | auth={{{unranked_species_complex_authority|{{{nekategorizirani_species_skup_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species_complex|{{{species_skup|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species complex|link={{{species_complex|{{{species_skup|}}}}}} | auth={{{species_complex_authority|{{{species_skup_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_species|{{{nekategorizirana_species|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_species|{{{nekategorizirana_species|}}}}}} | auth={{{unranked_species_authority|{{{nekategorizirana_species_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{species|{{{species|}}}}}}|{{taxonomy|rank=species|link={{{species|{{{species|}}}}}} | auth={{{species_authority|{{{species_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{unranked_subspecies|{{{nekategorizirana_subspecies|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_subspecies|{{{nekategorizirana_subspecies|}}}}}} | auth={{{unranked_subspecies_authority|{{{nekategorizirana_subspecies_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{subspecies|{{{subspecies|}}}}}}|{{taxonomy|rank=subspecies|link={{{subspecies|{{{subspecies|}}}}}} | auth={{{subspecies_authority|{{{subspecies_autorstvo|}}}}}} }} }} |- {{#if:{{{unranked_varietas|{{{nekategorizirani_varijetet|}}}}}}|{{taxonomy|rank=unranked|link={{{unranked_varietas|{{{nekategorizirani_varijetet|}}}}}} | auth={{{unranked_varietas_authority|{{{nekategorizirani_varijetet_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{varietas|{{{varijetet|}}}}}}|{{taxonomy|rank=varietas|link={{{varietas|{{{varijetet|}}}}}} | auth={{{varietas_authority|{{{varijetet_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{forma|{{{forma|}}}}}}|{{taxonomy|rank=forma|link={{{forma|{{{forma|}}}}}} | auth={{{forma_authority|{{{forma_autorstvo|}}}}}} }} }} {{#if:{{{virus_infrasp|{{{virus_infrasp|}}}}}}|{{taxonomy|rank={{{virus_infrasp_rank|RANK MISSING}}}|link={{{virus_infrasp|virus_infrasp|}}} | auth= }} }} |- {{#if:{{{binomial|{{{dvoimeno|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Binarna nomenklatura|Dvojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} <b><span class="binomial">{{{binomial|{{{dvoimeno|}}}}}}</span></b><br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial_authority|{{{dvoimeno_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{#if:{{{trinomial|{{{troimeno|}}}}}}| ! colspan=2 style="text-align: center" {{!}} [[{{#switch:{{{regnum|}}}|[[Animalia]]|[[Animal]]ia|Animalia=Trinomen|[[Plantae]]|[[Plant]]ae|Plantae|[[Fungi]]|[[Gljive|Fungi]]|Fungi|[[Archaeplastida]]|Archaeplastida=Intraspecifično ime (botanika)|Trinomen}}|Trojni naziv]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} <b><span class="trinomial">{{{trinomial|{{{troimeno|}}}}}}</span></b><br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial_authority|{{{troimeno_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_genus|{{{tipski_rod|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}"{{!}} [[Tipski rod]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_genus|{{{tipski_rod|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_genus_authority|{{{tipski_rod_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_ichnogenus|{{{tipski_ihnogenus|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}"{{!}} [[Type genus|Tipski ihnogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_ichnogenus|{{{tipski_ihnogenus|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_ichnogenus_authority|{{{tipski_ihnogenus_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_oogenus|{{{tipski oogenus|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}"{{!}} [[Tipski rod|Tipski oogenus]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_oogenus|{{{tipski oogenus|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_oogenus_authority|{{{tipski oogenus_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_species|{{{tipska_vrsta|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_species|{{{tipska_vrsta|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_species_authority|{{{tipska_vrsta_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_ichnospecies|{{{tipski_ihnospecies|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski ihnospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_ichnospecies|{{{tipski_ihnospecies|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_ichnospecies_authority|{{{tipski_ihnospecies_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_oospecies|{{{tipski_oospecies|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{!}} [[Tipska vrsta|Tipski oospecies]] {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_oospecies|{{{tipski_oospecies|}}}}}}<br/><div style="font-size: 85%;">{{{type_oospecies_authority|{{{tipski_oospecies_autorstvo|}}}}}}</div> }} |- {{#if:{{{type_strain|{{{tipski_soj|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Tipski soj]]{{#if:{{{type_strain_ref|}}}|{{{type_strain_ref}}}|}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{{type_strain|{{{tipski_soj|}}}}}} }} |- {{#if:{{{subdivision|{{{podjela|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} {{{subdivision_ranks|{{{podjela_kategorije|}}}}}}{{{subdivision_ref|}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{subdivision|{{{podjela|}}}}}} }} |- {{#if:{{{possible_subdivision|{{{moguća_podjela|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} {{{possible_subdivision_ranks|{{{moguća_podjela_kategorije|}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{possible_subdivision|{{{moguća_podjela|}}}}}} }} |- {{#if:{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja}}}}}} }}" {{!}} [[Bioraznolikost|Raznolikost]]{{{diversity_ref|{{{raznolikost_ref|}}}}}} {{#ifeq: {{NAMESPACEE}} | {{ns:0}} | [[Category:Articles using diversity taxobox]] | }} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#if:{{{diversity_link|{{{raznolikost_link|}}}}}}|[[{{{diversity_link|{{{raznolikost_link|}}}}}}|{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}]]|{{{diversity|{{{raznolikost|}}}}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{range_map|{{{karta_raspon|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map|{{{karta_raspon|}}}}}}|size={{{range_map_width|{{{karta_raspon_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map_upright|}}}|{{{range_map_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map_alt|{{{karta_raspon_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map_caption|{{{karta_raspon_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map_caption|{{{karta_raspon_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial2|{{{dvoimeno2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial2|{{{dvoimeno2|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial2_authority|{{{dvoimeno2_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial2|{{{troimeno2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial2|{{{troimeno2|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial2_authority|{{{troimeno2_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map2|{{{karta_raspon2|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map2|{{{karta_raspon2|}}}}}}|size={{{range_map2_width|{{{karta_raspon2_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map2_upright|}}}|{{{range_map2_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map2_alt|{{{karta_raspon2_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map2_caption|{{{karta_raspon2_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map2_caption|{{{karta_raspon2_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial3|{{{dvoimeno3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial3|{{{dvoimeno3|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial3_authority|{{{dvoimeno3_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial3|{{{troimeno3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial3|{{{troimeno3|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial3_authority|{{{troimeno3_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map3|{{{karta_raspon3|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map3|{{{karta_raspon3|}}}}}}|size={{{range_map3_width|{{{karta_raspon3_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map3_upright|}}}|{{{range_map3_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map3_alt|{{{karta_raspon3_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map3_caption|{{{karta_raspon3_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map3_caption|{{{karta_raspon3_opis|}}}}}} {{!}}- }} }} {{#if:{{{binomial4|{{{dvoimeno4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{binomial4|{{{dvoimeno4|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{binomial4_authority|{{{dvoimeno4_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{trinomial4|{{{troimeno4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} '''{{{trinomial4|{{{troimeno4|}}}}}}'''<br/><div style="font-size: 85%;">{{{trinomial4_authority|{{{troimeno4_autorstvo|}}}}}}</div> {{!}}- }} {{#if:{{{range_map4|{{{karta_raspon4|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center" {{!}} {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{range_map4|{{{karta_raspon4|}}}}}}|size={{{range_map4_width|{{{karta_raspon4_širina|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{#if:{{{range_map4_upright|}}}|{{{range_map4_upright}}}|{{{upright|1}}}}}|alt={{{range_map4_alt|{{{karta_raspon4_alt|}}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{range_map4_caption|{{{karta_raspon4_opis|}}}}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align: center; font-size: 88%" {{!}} {{{range_map4_caption|{{{karta_raspon4_opis|}}}}}} }} }} |- {{#if:{{{synonyms|{{{sinonimi|}}}}}}| ! colspan=2 style="color:inherit; text-align: center{{#if:{{{colour|{{{boja|}}}}}}|{{;}} background-color: {{{colour|{{{boja|}}}}}} }}" {{!}} [[Sinonim (taksonomija)|Sinonimi]]{{{synonyms_ref|{{{sinonimi_ref|}}}}}} {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{synonyms|{{{sinonimi|}}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{footer|{{{dno|}}}}}}| {{!}}- {{!}} colspan=2 style="text-align: left" {{!}} {{{footer|{{{dno|}}}}}} {{!}}- }} |}<templatestyles src="Template:Taxobox/core/styles.css" /><!-- Define any categories to be displayed on the page here: -->{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|{{ns:0}}<!-- -->| [[Category:Articles with 'species' microformats]]<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox/Error_colour}}| [[Category:Taxoboxes with the error color]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox colour|incertae sedis}}| [[Category:Taxoboxes with the incertae sedis color]]}}<!-- -->{{#ifeq:{{{colour|none}}}|{{Taxobox colour|}}| [[Category:Taxoboxes with no color]]}}<!-- -->{{Taxonbar/candidate}}<!-- -->}}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> d2yo5hfb6yrb1dddoi3368hahlekxny 10 4719928 42578969 42556993 2026-04-06T13:50:32Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Taxobox/core/styles.css]] na [[Šablon:Taksokvir/core/styles.css]] bez ostavljanja preusmjerenja 42556993 sanitized-css text/css @media (max-width:640px) { body:not(.skin-minerva) .infobox { width:100% !important; } body:not(.skin-minerva) .infobox th { width:50%; } } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .infobox.biota tr { background: transparent !important; } html.skin-theme-clientpref-night .infobox.biota img { background: transparent; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .infobox.biota tr { background: transparent !important; } html.skin-theme-clientpref-os .infobox.biota img { background: white; } } .infobox.biota .taxobox-edit-taxonomy img { background: transparent !important; } body.skin-vector table.biota.infobox { margin-top:0.5em; } body.skin--responsive table.biota.infobox tr.taxonrow2 td { padding:2px 10px; } tmqsosjpym4lq6xecuxj5kjdmpfy03a 42578972 42578969 2026-04-06T13:50:59Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Taksokvir/core/styles.css]] na [[Šablon:Taxobox/core/styles.css]] bez ostavljanja preusmjerenja 42556993 sanitized-css text/css @media (max-width:640px) { body:not(.skin-minerva) .infobox { width:100% !important; } body:not(.skin-minerva) .infobox th { width:50%; } } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .infobox.biota tr { background: transparent !important; } html.skin-theme-clientpref-night .infobox.biota img { background: transparent; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .infobox.biota tr { background: transparent !important; } html.skin-theme-clientpref-os .infobox.biota img { background: white; } } .infobox.biota .taxobox-edit-taxonomy img { background: transparent !important; } body.skin-vector table.biota.infobox { margin-top:0.5em; } body.skin--responsive table.biota.infobox tr.taxonrow2 td { padding:2px 10px; } tmqsosjpym4lq6xecuxj5kjdmpfy03a 10 4720277 42579017 42577346 2026-04-06T20:17:33Z Vipz 151311 + target 42579017 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="calculator-field-button {{{class|}}} {{#ifeq:{{{type|plain}}}|plain||cdx-button cdx-button--action-{{{type}}} cdx-button--weight-{{{weight|normal}}} cdx-button--size-{{{size|medium}}}}}" {{#if:{{{id|}}}|id="{{{id}}}"}} {{#if:{{{title|}}}|title="{{{title}}}"}} {{#if:{{{style|}}}|style="{{{style}}}"}} {{#if:{{{alt|}}}|data-calculator-alt="{{{alt}}}"}} {{#if:{{{disabled|}}}|data-calculator-disabled="{{#ifeq:{{{disabled|}}}|1|true|{{{disabled|}}}}}"}} {{#if:{{{for|}}}|data-calculator-for="{{{for}}}"}} {{#if:{{{formula|}}}|data-calculator-formula="{{{formula}}}"}} {{#if:{{{target|}}}|data-calculator-target="{{{target}}}"}} {{#if:{{{role|}}}|role="{{{role}}}"}} {{#if:{{{aria-live|}}}|data-calculator-aria-live="{{{aria-live}}}"}} {{#if:{{{delay|}}}|data-calculator-delay="{{{delay}}}"}} {{#if:{{{max iterations|}}}|data-calculator-max-iterations="{{{max iterations}}}"}} {{#if:{{{toggle|}}}|data-calculator-toggle="{{{toggle}}}"}} {{#if:{{{until|}}}|data-calculator-until="{{{until}}}"}} {{#if:{{{class-live|}}}|data-calculator-class="{{{class-live}}}"}} {{#if:{{{action|}}}|data-calculator-action="{{{action}}}"}} {{#if:{{{queryfrom|}}}|data-calculator-queryfrom="{{{queryfrom}}}"}} {{#if:{{{namespaces|}}}|data-calculator-namespaces="{{{namespaces}}}"}} {{#if:{{{search-page|}}}|data-calculator-search-page="{{{search-page}}}"}} {{#if:{{{search-param|}}}|data-calculator-search-param="{{{search-param}}}"}} {{#if:{{{extra-params|}}}|data-calculator-extra-params="{{{extra-params}}}"}} >{{{contents|{{{1|Klikni ovdje}}}}}}</span>[[Kategorija:Stranice koje koriste spravicu Calculator]]</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}}</noinclude> hltahxx3bn2vn0ytsc9y2omilpa3a8m 4 4720573 42579013 42578635 2026-04-06T19:14:14Z Vipz-bot 331934 Ažuriranje statistike 42579013 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Panel za uređivačke akcije/styles.css"/> <!-- BOT:UPDATED:START --> '''Zadnje ažuriranje:''' 2026-04-06 21:12 CEST <!-- BOT:UPDATED:END --> <div class="info-columns"> <div class="info-columns__col" id="new"> {{lažni odjeljak|sub=3|Novi članci}} <!-- BOT:NEW:START --> {| class="wikitable sortable" ! br. ! članak ! tema ! država ! korisnik |- | 1. | [[Odnosi Mađarske i Evropske unije]] | politika | {{Zastava|Mađarska}} | [[Korisnik:Aca|Aca]] |- | 2. | [[Odnosi Poljske i Evropske unije]] | politika | {{Zastava|Poljska}} | [[Korisnik:Aca|Aca]] |- | 3. | [[Suvaja (pećina)]] | priroda | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 4. | [[Ljubiša Ćurgus]] | historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 5. | [[Bolnica u Šobatovcu]] | historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 6. | [[Elek Benedek]] | književnost | {{Zastava|Mađarska}} | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |- | 7. | [[Mađarizam]] | lingvistika | {{Zastava|Mađarska}} | [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] |- | 8. | [[Sevasti Qiriazi]] | žena<br>obrazovanje<br>društvo | {{Zastava|Albanija}} | [[Korisnik:Vipz|Vipz]] |- | 9. | [[Partizanska bolnica Lastve]] | historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 10. | [[Zabel Jesajan]] | žena<br>nauka<br>obrazovanje | {{Zastava|Armenija}} | [[Korisnik:Vipz|Vipz]] |- | 11. | [[Saša Božović]] | žena | {{Zastava|Srbija}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 12. | [[Matilda Caragiu Marioțeanu]] | žena<br>nauka<br>obrazovanje | [[Aromunski jezik]]<br>{{Zastava|Rumunija}} | [[Korisnik:Vipz|Vipz]] |- | 13. | [[Partizanska bolnica u Jasikovcu]] | historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 14. | [[Partizanska bolnica Korčanica]] | historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 15. | [[Mala partizanka]] | historija<br>transport | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 16. | [[Nekropola stećaka Kopošići]] | kultura<br>historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 17. | [[Nekropola stećaka Vranjevo selo]] | kultura<br>historija | {{Zastava|Bosna i Hercegovina}} | [[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]] |- | 18. | [[Valentina Tereškova]] | nauka<br>biografija | {{Zastava|Rusija}} | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |- | 19. | [[Wisława Szymborska]] | književnost<br>biografija | {{Zastava|Poljska}} | [[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] |} <!-- BOT:NEW:END --> </div> <div class="info-columns__col" id="expanded"> {{lažni odjeljak|sub=3|Prošireni članci}} <!-- BOT:EXPANDED:START --> Trenutno nema zabilježenih doprinosa. <!-- BOT:EXPANDED:END --> </div> </div> iwi01c1xx7xt8vmpstrayo65ufwt8d0 10 4720927 42579012 42577318 2026-04-06T18:34:37Z Vipz 151311 42579012 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- Based on Pannellum's no web-gl fallback mode --><div class="calculator-container cubemapviewer">{{image frame|content={{Cubemap viewer/core| |viewbox height{{#if:{{{viewbox height|}}}||DISCARD}}={{{viewbox height}}} |hfov{{#if:{{{hfov|}}}||DISCARD}}={{{hfov}}} |pitch{{#if:{{{pitch|}}}||DISCARD}}={{{pitch}}} |viewbox width{{#if:{{{viewbox width|}}}||DISCARD}}={{{viewbox width}}} |yaw{{#if:{{{yaw|}}}||DISCARD}}={{{yaw}}} |background{{#if:{{{background|}}}||DISCARD}}={{{background}}} |horizontal adjust{{#if:{{{horizontal adjust|}}}||DISCARD}}={{{horizontal adjust}}} |vertical adjust{{#if:{{{vertical adjust|}}}||DISCARD}}={{{vertical adjust}}} |viewbox style{{#if:{{{viewbox style|}}}||DISCARD}}={{{viewbox style}}} |resolution{{#if:{{{resolution|}}}||DISCARD}}={{{resolution}}} |face up{{#if:{{{face up|}}}||DISCARD}}={{{face up}}} |faces{{#if:{{{faces|}}}||DISCARD}}={{{faces}}} |img{{#if:{{{img|}}}||DISCARD}}={{{img}}} |montage{{#if:{{{montage|}}}||DISCARD}}={{{montage}}} |face back{{#if:{{{face back|}}}||DISCARD}}={{{face back}}} |face down{{#if:{{{face down|}}}||DISCARD}}={{{face down}}} |face left{{#if:{{{face left|}}}||DISCARD}}={{{face left}}} |face front{{#if:{{{face front|}}}||DISCARD}}={{{face front}}} |face right{{#if:{{{face right|}}}||DISCARD}}={{{face right}}} |arrowcontrols={{{arrowcontrols|1}}} |zoomcontrols={{{zoomcontrols|1}}} |playcontrols={{{playcontrols|1}}} |panoviewer{{#if:{{{panoviewer|}}}||DISCARD}}={{{panoviewer}}} |minhfov{{#if:{{{minhfov|}}}||DISCARD}}={{{minhfov}}} |maxhfov{{#if:{{{maxhfov|}}}||DISCARD}}={{{maxhfov}}} |rotate{{#if:{{{rotate|}}}||DISCARD}}={{{rotate}}} |overlap{{#if:{{{overlap|}}}||DISCARD}}={{{overlap}}} |nocontainer=true }}|caption=<div class="cubemapviewer-caption" style="max-width: {{{viewbox width|300}}}px"> {{#if:{{{textcontrols|}}}| {{calculator label|Vertikalni nagib|for=pitch}}: {{calculator|id=pitch|size=5|step=5|default={{{pitch|-10}}}}}° {{calculator label|Horizontalni zaokret|for=pitch}}: {{calculator|id=yaw|size=5|step=5|default={{{yaw|-10}}}}}° {{calculator label|Vidno polje|for=hfov}}: {{calculator|id=hfov|size=5|step=3|max={{{maxhfov|150}}}|min={{{minhfov|1}}}|default={{{hfov|80}}}}}° |<div style="display:none">{{calculator|id=pitch|size=5|type=hidden|default={{{pitch|-10}}}}}{{calculator|id=hfov|size=5|type=hidden|default={{{hfov|80}}}}}{{calculator|id=yaw|size=5|type=hidden|default={{{yaw|-10}}}}}</div>}} <div class="cubemapviewer-innercaption">{{{caption|}}}</div> </div> |link=:File:{{{img|{{{montage|{{{face front|{{#if:{{{faces|}}}|{{{faces}}}.jpg|Skybox example.png}}}}}}}}}}} |align={{{align|right}}} }} </div> </includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> hmd9seh9yt2gxbzr18w6m1mdpb572x2 10 4720930 42579010 42577364 2026-04-06T18:03:43Z Vipz 151311 42579010 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} == Usage == {{Koristi šablon Calculator}} {{uses templatestyles}} Creates a 360-degree image viewer out of a cubemap image file. This is similar to [[Template:PanoViewer]] except it's on-wiki and uses cubemap instead of equirectangular projection. ===Syntax=== If you have a single cubemap file containing all the faces (e.g. [[:file:Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg]] ) use the montage parameter. If you have spearate files that all follow the correct naming convention (See below), then use the faces= parameter. {{Cubemap viewer |montage=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg |panoviewer=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin.jpg |viewbox height=350 |viewbox width=400 |pitch=-5 |yaw=90 |hfov=94 |caption=Cockpit of a McDonnell Douglas F-4 Phantom II. }} Simple example [Shown at the right]: <pre>{{Cubemap viewer |montage=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg |panoviewer=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin.jpg |viewbox height=350 |viewbox width=400 |pitch=-5 |yaw=90 |hfov=94 |caption=Cockpit of a McDonnell Douglas F-4 Phantom II. }}</pre> Common options (See template data for all options) <pre> {{Cubemap viewer |faces=Franklin Park photosphere, May 2019 |hfov=45 <!-- Horizontal field of view in degrees --> |pitch=25 <!-- pitch (up/down) in degrees --> |yaw=114 <!-- yaw (left/right) in degrees --> |textcontrols=1 <!-- show text controls --> |zoomcontrols=1 <!-- show zoom controls --> |arrowcontrols=1 <!-- Show arrow controls --> |caption=Your caption here |align=left |viewbox width=200 |viewbox height=200 |resolution=600 <!-- Resolution to use for rendering images. --> |pannoviewer= <!-- Image in equirectangular format to make a link to pannoviewer --> }} </pre> If you need to use it without the image frame wrapper, you can use {{tl|Cubemap viewer/core}}. ===Examples=== ;Using multiple files all following the correct naming convention prefixed with [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019.jpg|Franklin Park photosphere, May 2019]] By specifying <code>faces=Franklin Park photosphere, May 2019</code>, this will automatically use [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (left).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (front).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (right).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (back).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (up).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (down).jpg]] for the faces. It will also make the panoviewer link go to [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (front).jpg]]. {{cubemap viewer|faces=Franklin Park photosphere, May 2019|align=none|caption=Franklin Park, May 2019}} ;[[:File:Olympic Village Cafeteria CubeMap 360.png]] {{Cubemap viewer|img=Olympic Village Cafeteria CubeMap 360.png|zoom=114|pitch=25|yaw=114|textcontrols=1|arrowcontrols=1|zoomcontrols=1|align=none}} ;[[:File:Skybox example.png]] {{Cubemap viewer|img=Skybox example.png|textcontrols=1|zoomcontrols=1|align=none|caption=An additional caption here. Note that the different control types are options|arrowcontrols=}} ;[[:File:Panorama cube map.png]] You can specify <code>viewbox width</code> and <code>viewbox height</code> {{Cubemap viewer|img=Panorama cube map.png|yaw=40|pitch=8|viewbox width=300|viewbox height=180|textcontrols=1|align=none}} ;[[:File:Basílica de San Patricio 360 panoramic view.jpg]] Example adjusting viewpoint In this example we adjust the viewpoint to make the floor design be central. We also set overlap=0 to ensure all the strong lines line up <pre> {{Cubemap viewer |faces=Basílica de San Patricio 360 panoramic view |caption=[[St. Patrick's Basilica, Montreal]]. |yaw=185 |pitch=-3 |hfov=70 |viewbox height=420 |viewbox width=300 |horizontal adjust=-11 |arrowcontrols= |overlap=0 |background=#9b764a |align=none }} </pre> {{Cubemap viewer |faces=Basílica de San Patricio 360 panoramic view |caption=[[St. Patrick's Basilica, Montreal]]. |yaw=185 |pitch=-3 |hfov=70 |viewbox height=420 |viewbox width=300 |horizontal adjust=-11 |arrowcontrols= |overlap=0 |background=#9b764a |align=none }} ;[[:File:Women's Cross Country 5KM Relay CubeMap 360.png]] {{Cubemap viewer|img=Women's Cross Country 5KM Relay CubeMap 360.png|pitch=16|caption=This one has no controls but you can still navigate via click|align=none|yaw=114|arrowcontrols=|zoomcontrols=}} ;[[:File:Earth cube map.png]] [Inside out] {{Cubemap viewer|img=Earth cube map.png|textcontrols=1|align=none}} ===Template data=== <templatedata> { "params": { "viewbox width": { "description": "Width of image box to show", "example": "300", "type": "number", "default": "300", "suggested": true }, "viewbox height": { "description": "Height of image box to show", "type": "number", "default": "225", "suggested": true }, "hfov": { "label": "horizontal field of view", "description": "Horizontal field of view (in degrees). This controls how zoomed in the image is. Note: be sure to test in chrome on mobile before using a custom value.", "example": "100", "type": "number", "default": "80", "suggested": true }, "pitch": { "description": "Initial value for pitch (Up/down direction) in degrees. Note: If using non-default value, be sure to test in chrome on mobile frontend.", "type": "number", "default": "-10", "suggested": true }, "yaw": { "description": "Initial value for yaw (left<->right) in degrees.", "type": "number", "default": "-10", "suggested": true, "example": "45" }, "background": { "description": "Background colour which might show through when images are initially loading or if there are small seams between the images", "example": "white", "type": "string", "default": "#7D7F7C" }, "resolution": { "description": "Resolution of image to render the faces. Must not be more than 4 times the max width of the source image when using montage. Generally twice the value of viewbox width is a good value.", "default": "600", "suggested": true, "type": "number" }, "overlap": { "description": "How much to overlap the images. Generally 2 is a good value. If you see seams between the images try increasing. If the faces don't line up try decreasing.", "example": "0", "type": "number", "default": "2" }, "arrowcontrols": { "description": "Include left, right, up, down arrow controls", "type": "boolean", "default": "true" }, "zoomcontrols": { "description": "Add +/- to control zoom level", "type": "boolean", "default": "true" }, "textcontrols": { "description": "Include text box controls in the caption", "example": "true", "type": "boolean" }, "caption": { "description": "Caption to include under image", "type": "content", "suggested": true }, "align": { "description": "Where to put the image in the page", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "center", "none" ], "default": "right", "suggested": true }, "viewbox style": { "description": "Additional CSS to add just to the view box. In some cases adding filter: blur(0.5px) may be easier on the eyes if the picture has lots of high frequency data.", "type": "string" }, "face up": { "description": "Image file to use as the top/up (+Y) face. Overrides faces & montage parameter", "type": "wiki-file-name" }, "faces": { "description": "Prefix to use for image files. Do not include namespace or extension. Will append (front).jpg, (back).jpg and so on to get the various faces of the cubemap. Will also assume that adding just .jpg gets the file in equirectangular format (if the file exists).", "example": "Franklin Park photosphere, May 2019", "required": true }, "face back": { "description": "Image file to use as the back (-X) face. Overrides faces & montage parameter", "type": "wiki-file-name" }, "face down": { "description": "Image file to use as the down (-Y) face. Overrides faces & montage parameter" }, "face left": { "description": "Image file to use as the left (+Z) face. Overrides faces & montage parameter", "type": "wiki-file-name" }, "face front": { "description": "Image file to use as the front (+X) face. Overrides faces & montage parameter", "type": "wiki-file-name" }, "face right": { "description": "Image file to use as the right (-Z) face. Overrides faces & montage parameter", "type": "wiki-file-name" }, "playcontrols": { "description": "Show a play button that triggers one full revolution of the yaw coordinate ", "type": "boolean", "default": "true" }, "minhfov": { "label": "minimum horizontal field of view", "description": "The max amount you can zoom in", "example": "10", "type": "number", "default": "1" }, "maxhfov": { "label": "maximum horizontal field of view", "description": "The most you can zoom in. If too high the image becomes very distorted.", "example": "110", "type": "number", "default": "150" }, "montage": { "aliases": [ "img" ], "description": "Cubemap image, no file namespace. Use this if you have an entire cubemap in a single file. If using individual file, use the faces parameter instead.", "example": "Skybox example.png", "type": "wiki-file-name" }, "panoviewer": { "description": "Equirectangular version of the parnorama in order to make a link to PanoViewer on toolforge. If not specified will use faces parameter", "example": "Nebel Schienen Panorama.jpg", "type": "wiki-file-name" }, "horizontal adjust": { "description": "Adjust user perspective this many pixels to the left", "example": "-10", "type": "number", "default": "0" }, "vertical adjust": { "description": "Adjust vertical perspective by this many pixels", "example": "-10", "type": "number", "default": "0" }, "rotate": { "description": "Rotate the viewpoint by this many degrees", "example": "1.1", "type": "number" } }, "description": "Render a 360 panorama in cubemap format as a 3D view", "format": "block", "paramOrder": [ "faces", "montage", "face up", "face back", "face down", "face left", "face front", "face right", "caption", "align", "yaw", "pitch", "hfov", "arrowcontrols", "zoomcontrols", "playcontrols", "textcontrols", "panoviewer", "viewbox width", "viewbox height", "minhfov", "maxhfov", "resolution", "background", "overlap", "viewbox style", "horizontal adjust", "vertical adjust", "rotate" ] } </templatedata> ===Converting images to cubic form=== If you have a panorama file in equirectangular projection, you can convert it cubemap format using https://jaxry.github.io/panorama-to-cubemap/ (Very large files may crash the browser). It is recommended to use lanczos for the interopolation, jpeg as the output format, and set the cube rotation so the most interesting part of the image is in the third column of the middle row. An alternative converter is https://gitlab.wikimedia.org/repos/commtech/pano-projector which works better for large files. If using pano-projector, the following script might be helpful: {{hidden|header=Shell script for using pano-projector to extract faces |content=<syntaxhighlight lang="bash"> pano-projector face --face left --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(left).jpg" pano-projector face --face right --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(right).jpg" pano-projector face --face back --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(back).jpg" pano-projector face --face front --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(front).jpg" pano-projector face --face top --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "tmp_up.jpg" jpegtran -perfect -rotate 270 tmp_up.jpg > "${1%.jpg}_(up).jpg" pano-projector face --face bottom --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "tmp_down.jpg" jpegtran -perfect -rotate 90 tmp_down.jpg > "${1%.jpg}_(down).jpg" exiftool -tagsFromFile "$1" -XMP-GPano:ALL= "${1%.jpg}_(left).jpg" "${1%.jpg}_(right).jpg" "${1%.jpg}_(back).jpg" "${1%.jpg}_(front).jpg" "${1%.jpg}_(up).jpg" "${1%.jpg}_(down).jpg" </syntaxhighlight> }} When uploading files, it is recommended to follow the naming convention based on [[:File:Skybox_example.png]]. Namely: Use File:Filename.jpg for the original equirectangular version, FILE:Filename (up).jpg for the 2nd column of the first row (The "py" or "+Y" face), FILE:Filename (back).jpg for the 1st column 2nd row (The "nx" or "-X" face), File:Filename (left).jpg for the 2nd column first row ("pz" or "+Z" face), File:Filename (front).jpg for the 3rd column 2nd row ("px" or "+X" face), File:Filename (right).jpg for the 4th column 2nd row ("nz" or "-Z" face), and File:Filename (down).jpg for the 2nd column 3rd row (ny or "-Y" face). If you follow this naming convention, the template will find all the files if you use the parameter <code>|faces=Filename</code> Its probably best to upload them as separate files, as that allows the different views to be reused as normal photos. Alternatively they can create a montage of all the faces to project the entire panorama into a cubemap format (e.g. Like [[:File:Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg]] ). If you want to do that with ImageMagick's montage program. First create a pure white file of the size of one of the faces: <code>convert -size 4249x4249 xc:white white.jpg</code> then run the command: <code>montage white.jpg py.jpg white.jpg white.jpg nx.jpg pz.jpg px.jpg nz.jpg white.jpg ny.jpg white.jpg white.jpg -mode Concatenate -tile 4x3 -quality 91 out.jpg</code> ==See also== * {{tl|PanoViewer}} * [[commons:Template:Cubemap player]] - A variant of this template that does not require any gadgets to work. <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Grafički šabloni]] }}</includeonly> rqlq4g1rg3tvwcgb5iawrwlw6skn4zk 42579011 42579010 2026-04-06T18:30:50Z Vipz 151311 42579011 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi TemplateStyles}} Ovaj šablon služi za stvaranje preglednika slikovne datoteke u cubemap formatu, a koja se može pregledavati u svih 360 stepeni. Ovo je slično šablonu {{tl|PanoViewer}}, osim što se ekvirektangularna projekcija također prikazuje na samoj Wikipediji. == Upotreba == ===Sintaksa=== Ako imate jednu cubemap datoteku koja sadrži sve strane (npr. [[:Datoteka:Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg]]), koristite parametar {{para|montage}}. Ako imate odvojene datoteke koje sve prate ispravan obrazac imenovanja (vidi dolje), onda koristite parametar {{para|faces}}. {{Cubemap viewer |montage=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg |panoviewer=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin.jpg |viewbox height=350 |viewbox width=400 |pitch=-5 |yaw=90 |hfov=94 |caption=Pilotova kabina McDonnell Douglas F-4 Phantom II. }} Jednostavan primjer [prikazan desno]: <pre>{{Cubemap viewer |montage=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg |panoviewer=Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin.jpg |viewbox height=350 |viewbox width=400 |pitch=-5 |yaw=90 |hfov=94 |caption=Pilotova kabina McDonnell Douglas F-4 Phantom II. }}</pre> Uobičajene opcije (vidi podatke o šablonu za sve opcije) <pre> {{Cubemap viewer |faces=Franklin Park photosphere, May 2019 |hfov=45 <!-- Vodoravno vidno polje u stepenima --> |pitch=25 <!-- pitch (gore/dolje) u stepenima --> |yaw=114 <!-- yaw (lijevo/desno) u stepenima --> |textcontrols=1 <!-- prikaži tekstualne kontrole --> |zoomcontrols=1 <!-- prikaži kontrole uvećanja --> |arrowcontrols=1 <!-- Prikaži kontrole sa strelicama --> |caption=Vaš opis ovdje |align=left |viewbox width=200 |viewbox height=200 |resolution=600 <!-- Rezolucija koja će se koristiti za prikazivanje slika. --> |pannoviewer= <!-- Slika u ekvirektangularnom formatu za pravljenje veze ka pannoviewer-u --> }} </pre> Ako ga trebate koristiti bez okvira slike, možete koristiti {{tl|Cubemap viewer/core}}. === Primjeri === ;Korištenje više datoteka koje sve prate ispravan obrazac imenovanja s prefiksom [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019.jpg|Franklin Park photosphere, May 2019]] Navođenjem {{para|faces|Franklin Park photosphere, May 2019}}, ovo će automatski koristiti [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (left).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (front).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (right).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (back).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (up).jpg]], [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (down).jpg]] za strane. Također će učiniti da veza ka panoviewer-u vodi na [[:File:Franklin Park photosphere, May 2019 (front).jpg]]. {{cubemap viewer|faces=Franklin Park photosphere, May 2019|align=none|caption=Franklin Park, maj 2019.}} ;[[:File:Olympic Village Cafeteria CubeMap 360.png]] {{Cubemap viewer|img=Olympic Village Cafeteria CubeMap 360.png|zoom=114|pitch=25|yaw=114|textcontrols=1|arrowcontrols=1|zoomcontrols=1|align=none}} ;[[:File:Skybox example.png]] {{Cubemap viewer|img=Skybox example.png|textcontrols=1|zoomcontrols=1|align=none|caption=Dodatni opis ovdje. Primijetite da su različite vrste kontrola opcije|arrowcontrols=}} ;[[:File:Panorama cube map.png]] Možete navesti {{para|viewbox width}} i {{para|viewbox height}} {{Cubemap viewer|img=Panorama cube map.png|yaw=40|pitch=8|viewbox width=300|viewbox height=180|textcontrols=1|align=none}} ;[[:File:Basílica de San Patricio 360 panoramic view.jpg]] Primjer podešavanja gledišta U ovom primjeru podešavamo gledište tako da dizajn poda bude u središtu. Također postavljamo overlap=0 kako bismo osigurali da se sve izražene linije poravnaju. <pre> {{Cubemap viewer |faces=Basílica de San Patricio 360 panoramic view |caption=Bazilika Svetog Patrika, Montreal |yaw=185 |pitch=-3 |hfov=70 |viewbox height=420 |viewbox width=300 |horizontal adjust=-11 |arrowcontrols= |overlap=0 |background=#9b764a |align=none }} </pre> {{Cubemap viewer |faces=Basílica de San Patricio 360 panoramic view |caption=Bazilika Svetog Patrika, Montreal |yaw=185 |pitch=-3 |hfov=70 |viewbox height=420 |viewbox width=300 |horizontal adjust=-11 |arrowcontrols= |overlap=0 |background=#9b764a |align=none }} ;[[:File:Women's Cross Country 5KM Relay CubeMap 360.png]] {{Cubemap viewer|img=Women's Cross Country 5KM Relay CubeMap 360.png|pitch=16|caption=Ovaj nema kontrole, ali i dalje možete upravljati klikom|align=none|yaw=114|arrowcontrols=|zoomcontrols=}} ;[[:File:Earth cube map.png]] [Iznutra prema van] {{Cubemap viewer|img=Earth cube map.png|textcontrols=1|align=none}} === Pretvaranje slika u kubni oblik === Ako imate panoramsku datoteku u ekvirektangularnoj projekciji, možete je pretvoriti u cubemap format koristeći https://jaxry.github.io/panorama-to-cubemap/ (vrlo velike datoteke mogu srušiti preglednik). Preporučuje se korištenje Lanczos metode za interpolaciju, JPEG-a kao izlaznog formata i podešavanje rotacije kocke tako da najzanimljiviji dio slike bude u trećoj koloni srednjeg reda. Alternativni pretvarač je https://gitlab.wikimedia.org/repos/commtech/pano-projector, koji radi bolje s velikim datotekama. Ako koristite pano-projector, sljedeća skripta može biti korisna: {{hidden|header=Shell skripta za korištenje pano-projector-a za izdvajanje strana |content=<syntaxhighlight lang="bash"> pano-projector face --face left --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(left).jpg" pano-projector face --face right --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(right).jpg" pano-projector face --face back --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(back).jpg" pano-projector face --face front --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "${1%.jpg}_(front).jpg" pano-projector face --face top --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "tmp_up.jpg" jpegtran -perfect -rotate 270 tmp_up.jpg > "${1%.jpg}_(up).jpg" pano-projector face --face bottom --mem-limit 3000 --quality 93 --copy-icc "$1" "tmp_down.jpg" jpegtran -perfect -rotate 90 tmp_down.jpg > "${1%.jpg}_(down).jpg" exiftool -tagsFromFile "$1" -XMP-GPano:ALL= "${1%.jpg}_(left).jpg" "${1%.jpg}_(right).jpg" "${1%.jpg}_(back).jpg" "${1%.jpg}_(front).jpg" "${1%.jpg}_(up).jpg" "${1%.jpg}_(down).jpg" </syntaxhighlight> }} Pri otpremanju datoteka preporučuje se da slijedite obrazac imenovanja zasnovan na [[:File:Skybox_example.png]]. Naime: koristite File:Filename.jpg za originalnu ekvirektangularnu verziju, FILE:Filename (up).jpg za 2. kolonu 1. reda (strana „py” ili „+Y”), FILE:Filename (back).jpg za 1. kolonu 2. reda (strana „nx” ili „-X”), File:Filename (left).jpg za 2. kolonu 1. reda (strana „pz” ili „+Z”), File:Filename (front).jpg za 3. kolonu 2. reda (strana „px” ili „+X”), File:Filename (right).jpg za 4. kolonu 2. reda (strana „nz” ili „-Z”) i File:Filename (down).jpg za 2. kolonu 3. reda (strana „ny” ili „-Y”). Ako slijedite ovaj obrazac imenovanja, šablon će pronaći sve datoteke ako koristite parametar <code>|faces=Filename</code> Vjerovatno je najbolje otpremiti ih kao odvojene datoteke, jer to omogućava da se različiti prikazi ponovo koriste kao obične fotografije. Alternativno, mogu napraviti montažu svih strana kako bi projektirali cijelu panoramu u cubemap format (npr. kao [[:File:Eesti Lennundusmuuseum. Hävitaja F-4C Phantom II kabiin (cubemap).jpg]]). Ako to želite uraditi pomoću programa montage iz paketa ImageMagick, prvo napravite čisto bijelu datoteku veličine jedne strane: <code>convert -size 4249x4249 xc:white white.jpg</code>, a zatim pokrenite naredbu: <code>montage white.jpg py.jpg white.jpg white.jpg nx.jpg pz.jpg px.jpg nz.jpg white.jpg ny.jpg white.jpg white.jpg -mode Concatenate -tile 4x3 -quality 91 out.jpg</code> == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "viewbox width": { "description": "Širina okvira slike za prikaz", "example": "300", "type": "number", "default": "300", "suggested": true }, "viewbox height": { "description": "Visina okvira slike za prikaz", "type": "number", "default": "225", "suggested": true }, "hfov": { "label": "vodoravno vidno polje", "description": "Vodoravno vidno polje (u stepenima). Ovo određuje koliko je slika uvećana. Napomena: obavezno testirajte u Chromeu na mobilnom uređaju prije korištenja prilagođene vrijednosti.", "example": "100", "type": "number", "default": "80", "suggested": true }, "pitch": { "description": "Početna vrijednost za pitch (smjer gore/dolje) u stepenima. Napomena: ako koristite vrijednost koja nije zadana, obavezno testirajte u Chromeu na mobilnom sučelju.", "type": "number", "default": "-10", "suggested": true }, "yaw": { "description": "Početna vrijednost za yaw (lijevo<->desno) u stepenima.", "type": "number", "default": "-10", "suggested": true, "example": "45" }, "background": { "description": "Boja pozadine koja se može vidjeti dok se slike učitavaju ili ako postoje mali spojevi između slika", "example": "white", "type": "string", "default": "#7D7F7C" }, "resolution": { "description": "Rezolucija slike za prikazivanje strana. Ne smije biti veća od 4 puta maksimalne širine izvorne slike kada se koristi montage. U pravilu je dobra vrijednost dvostruka vrijednost parametra viewbox width.", "default": "600", "suggested": true, "type": "number" }, "overlap": { "description": "Koliko da se slike preklapaju. U pravilu je 2 dobra vrijednost. Ako vidite spojeve između slika, pokušajte povećati. Ako se strane ne poravnavaju, pokušajte smanjiti.", "example": "0", "type": "number", "default": "2" }, "arrowcontrols": { "description": "Uključi kontrole sa strelicama lijevo, desno, gore, dolje", "type": "boolean", "default": "true" }, "zoomcontrols": { "description": "Dodaj +/- za upravljanje nivoom uvećanja", "type": "boolean", "default": "true" }, "textcontrols": { "description": "Uključi kontrole tekstualnog okvira u opisu", "example": "true", "type": "boolean" }, "caption": { "description": "Opis koji se uključuje ispod slike", "type": "content", "suggested": true }, "align": { "description": "Gdje smjestiti sliku na stranici", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "center", "none" ], "default": "right", "suggested": true }, "viewbox style": { "description": "Dodatni CSS koji će se dodati samo okviru za prikaz. U nekim slučajevima dodavanje filter: blur(0.5px) može biti ugodnije za oči ako slika ima mnogo visokofrekventnih detalja.", "type": "string" }, "face up": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao gornja/up (+Y) strana. Nadjačava parametre faces i montage", "type": "wiki-file-name" }, "faces": { "description": "Prefiks koji će se koristiti za slikovne datoteke. Nemojte uključivati imenski prostor ni ekstenziju. Dodat će (front).jpg, (back).jpg i tako dalje kako bi dobio različite strane cubemap-a. Također će pretpostaviti da dodavanje samo .jpg daje datoteku u ekvirektangularnom formatu (ako datoteka postoji).", "example": "Franklin Park photosphere, May 2019", "required": true }, "face back": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao zadnja (-X) strana. Nadjačava parametre faces i montage", "type": "wiki-file-name" }, "face down": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao donja (-Y) strana. Nadjačava parametre faces i montage" }, "face left": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao lijeva (+Z) strana. Nadjačava parametre faces i montage", "type": "wiki-file-name" }, "face front": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao prednja (+X) strana. Nadjačava parametre faces i montage", "type": "wiki-file-name" }, "face right": { "description": "Slikovna datoteka koja će se koristiti kao desna (-Z) strana. Nadjačava parametre faces i montage", "type": "wiki-file-name" }, "playcontrols": { "description": "Prikaži dugme za reprodukciju koje pokreće jednu punu rotaciju koordinata yaw", "type": "boolean", "default": "true" }, "minhfov": { "label": "minimalno vodoravno vidno polje", "description": "Najveći stepen približavanja", "example": "10", "type": "number", "default": "1" }, "maxhfov": { "label": "maksimalno vodoravno vidno polje", "description": "Najveći stepen udaljavanja. Ako je prevelik, slika postaje veoma izobličena.", "example": "110", "type": "number", "default": "150" }, "montage": { "aliases": [ "img" ], "description": "Cubemap slika, bez imenskog prostora datoteke. Koristite ovo ako imate cijeli cubemap u jednoj datoteci. Ako koristite pojedinačne datoteke, umjesto toga koristite parametar faces.", "example": "Skybox example.png", "type": "wiki-file-name" }, "panoviewer": { "description": "Ekvirektangularna verzija panorame radi pravljenja veze ka PanoViewer-u na toolforge-u. Ako nije navedeno, koristit će se parametar faces", "example": "Nebel Schienen Panorama.jpg", "type": "wiki-file-name" }, "horizontal adjust": { "description": "Podesi korisničku perspektivu ovoliko piksela ulijevo", "example": "-10", "type": "number", "default": "0" }, "vertical adjust": { "description": "Podesi vertikalnu perspektivu za ovoliko piksela", "example": "-10", "type": "number", "default": "0" }, "rotate": { "description": "Rotiraj gledište za ovoliko stepeni", "example": "1.1", "type": "number" } }, "description": "Prikaži panoramu od 360 stepeni u cubemap formatu kao 3D prikaz", "format": "block", "paramOrder": [ "faces", "montage", "face up", "face back", "face down", "face left", "face front", "face right", "caption", "align", "yaw", "pitch", "hfov", "arrowcontrols", "zoomcontrols", "playcontrols", "textcontrols", "panoviewer", "viewbox width", "viewbox height", "minhfov", "maxhfov", "resolution", "background", "overlap", "viewbox style", "horizontal adjust", "vertical adjust", "rotate" ] } </templatedata> == Povezano == * {{tl|PanoViewer}} * [[commons:Template:Cubemap player]] - Varijanta ovog šablona koja ne zahtijeva nikakve gedžete da bi radila. <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Grafički šabloni]] }}</includeonly> qqjlsm32c3bqc0tmhl1w1zuurn3v4ys 0 4721045 42578955 2026-04-06T12:05:39Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ulješura]] 42578955 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ulješura]] adqechxc4ce4tmpdltuhmoow6vgjxz7 0 4721046 42578956 2026-04-06T12:06:03Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Ulješura]] 42578956 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ulješura]] adqechxc4ce4tmpdltuhmoow6vgjxz7 0 4721047 42578957 2026-04-06T12:07:29Z Duma 16555 Nova stranica: '''Moluskivor''' je [[mesojed]] koji se specijalizira za hranjenje mekušcima kao što su [[puževi]], [[školjke]], [[ramenonošci]] i [[glavonošci]]. U poznate mekušce spadaju brojni grabežljivi (i često kanibalistički) mekušci (npr. [[hobotnice]], [[Murex|mureksi]], [[Rumina decollata|puževi dekolati]] i [[Urosalpinx cinerea|ostrige]]), člankonošce poput [[rakovi|rakova]] i larve [[Lampyridae|krijesnica]], te kičmenjaci poput [[riba]], [[ptica]] i [[sisar]]a.<ref... 42578957 wikitext text/x-wiki '''Moluskivor''' je [[mesojed]] koji se specijalizira za hranjenje mekušcima kao što su [[puževi]], [[školjke]], [[ramenonošci]] i [[glavonošci]]. U poznate mekušce spadaju brojni grabežljivi (i često kanibalistički) mekušci (npr. [[hobotnice]], [[Murex|mureksi]], [[Rumina decollata|puževi dekolati]] i [[Urosalpinx cinerea|ostrige]]), člankonošce poput [[rakovi|rakova]] i larve [[Lampyridae|krijesnica]], te kičmenjaci poput [[riba]], [[ptica]] i [[sisar]]a.<ref>{{cite web|url=http://www.palaeos.org/Molluscivore|title=Molluscivore|publisher=Palaeos|accessdate=June 5, 2013}}</ref> Moluskivorija se odvija na različite načine, a neke životinje su visoko prilagođene tom načinu hranjenja. Slično ponašanje, '''[[durofagija]]''', opisuje hranjenje životinja koje konzumiraju organizme s [[školjka|tvrdom ljušturom]] ili [[egzoskelet]]om, poput [[koralj]]a, mekušca s oklopom ili rakova.<ref>Huber, D.R., Dean, M.N. and Summers, A.P., (2008), Hard prey, soft jaws and the ontogeny of feeding mechanics in the spotted ratfish ''Hydrolagus colliei''. Journal of the Royal Society Interface( online publishing) [http://publishing.royalsociety.org/media/interface/rsif20071325.pdf]{{dead link|date=February 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Opis == Moluskivorija se može izvoditi na nekoliko načina: * U nekim slučajevima, mekušca se jednostavno proguta cijelog, zajedno s ljušturom, nakon čega ga se ubija gušenjem ili izlaganjem probavnim enzimima. Tu metodu koriste samo kanibalistički [[morski puževi]], konusne školjke iz taksona [[Coninae]] koje jedu puževe i neke [[Actiniaria|morske anemone]]. * Još jedna metoda, koju posebno koriste moluskivori koji su kičmenjaci, jeste razbijanje ljušture, bilo djelovanjem sile na nju dok se ne slomi - često grizenjem ljuske, kao kod [[Opsanus tau|ribe-žabe]], [[Mosasauridae|mosasaura]] i [[Placodontia|plakodonta]], udaranjem čekićem po ljusci, npr. kod [[Haematopodidae|ostrigara]] i [[rakova]] ili jednostavnim udaranjem mekušca o stijenu (npr. [[Turdus philomelos|drozdovi pjevači]], [[Larinae|galebovi]] i [[Enhydra lutris|morske vidre]]). Smatra se da su drevni ljudski preci, poput ''[[Homo erectus]]a'' iz ranog pleistocena na Javi, bili pretežno moluskivori, s obzirom na korištenje kamenog oruđa, pahiosteosklerotski skelet (sporo + plitko ronjenje), mnogo veće mozgove (morski plodovi + [[Dokozaheksaenoinska kiselina|DHA]]), fosilizaciju među jestivim školjkama (''Pseudodon'', ''Elongaria''), kolonizaciju ostrva (npr. Flores), međukontinentalno širenje duž obala i rijeka iz ranog pleistocena, oštećenje zubne cakline uzrokovano "oralnom obradom morskih mekušaca" (Towle cs 2022 AJPA), egzostoze uha (hronično navodnjavanje hladnom vodom), gravure na školjkama (npr. "Joordens Munro"), itd. [[File:Lampyris noctiluca (larva eating).jpg|thumb|right|250px|Larva običnog svitca lovi puževe]] * Druga metoda je uklanjanje ljušture s plijena. Mekušci su pričvršćeni za svoju ljušturu jakim mišićnim ligamentima, što otežava njeno uklanjanje. Moluskivorne ptice, poput pripadnika Haematopodidae i [[Rostrhamus sociabilis|lunje pužara]] iz Evergladesa, ubacuju svoj izduženi kljun u ljusku kako bi prekinule te pričvrsne ligamente, olakšavajući uklanjanje plijena. Mesožderski kopneni puž vrste ''[[Rumina decollata]]'' koristi sličnu metodu: poseže u otvor ljušture plijena i grize mišiće na njegovom vratu, nakon čega odmah počinje proždirati mesnate dijelove svoje žrtve. [[Morž]] isisava meso iz školjkaša tako što svoje snažne usne pričvršćuje za organizam i brzo povlači svoj jezik nalik klipu u usta, stvarajući vakuum. * Druga metoda, koju koriste [[hobotnice]], [[nautilus]]i i većina moluskivora koji se hrane morskim puževima, jeste da koriste svoju radulu za bušenje rupe kroz ljušturu, nakon čega ubrizgavaju otrov i probavne enzime kroz nju. Zbog toga se probavljeni plijen može isisati kroz rupu. * Larve svijetlećih crva i [[krijesnica]] su jednostavno dovoljno malene da uđu u ljušture kopnenih puževa i odmah ih počnu jesti. == Kod morskih sisara == [[File:Walrus - Kamogawa Seaworld - 1.jpg|thumb|right|Morž, morski moluskivor]] '''[[Kitovi]]''': [[Physeter macrocephalus|Ulješura]], [[Globicephala melas|dugoperajni]] i [[Globicephala macrorhynchus|kratkoperajni kit]], [[Ziphius cavirostris|Kuvijerov kljunasti kit]], [[Rissov delfin]] i vrste iz rodova ''[[Mesoplodon]]'', ''[[Hyperoodon]]'' i natporodice [[Physeteroidea]] klasifikovani su kao moluskivori, koji se uglavnom hrane lignjama.<ref name="Fauna of Australia">{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/35-ind.pdf|title=Fauna of Australia:Natural History of the Eutheria|author=Jarman, P.J, Lww, A.K. and Hall, L.S.|accessdate=June 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321114533/http://www.environment.gov.au/biodiversity/abrs/publications/fauna-of-australia/pubs/volume1b/35-ind.pdf|archive-date=2012-03-21|url-status=dead}}</ref> '''[[Perajari]]''': [[Mirounga|Morski slon]]ovi, [[Ommatophoca rossii|Rossova foka]] i [[Arctocephalus australis|južnoamerička foka krznašica]] spadaju u moluskivore.<ref name="Fauna of Australia" /> [[Morž]] jede bentoske [[školjka|školjke]] kojima se hrani prebirući po morskom dnu, tražeći i identificirajući plijen svojim osjetljivim [[vibrise|vibrisama]].<ref>{{cite journal|author = Levermann, N., Galatius, A., Ehlme, G., Rysgaard, S. and Born, E.W.|year = 2003|title = Feeding behaviour of free-ranging walruses with notes on apparent dextrality of flipper use|journal = BMC Ecology|pmid = 14572316|volume = 3|issue = 9|pmc = 270045|url = |doi = 10.1186/1472-6785-3-9|page = 9 | doi-access=free }}</ref> Morž isisava meso tako što svoje snažne usne pričvršćuje za organizam i brzo povlači svoj jezik nalik klipu u usta, stvarajući vakuum. Morževo [[nepce]] je jedinstveno zasvođeno, što omogućava efikasno usisavanje. == Kod riba == Nekoliko vrsta [[napuhača]] i pripadnika [[Cobitoidei]] su moluskivori. Budući da su mnogi mekušci zaštićeni ljušturom, tehnike hranjenja koje se primjenjuju među moluskivornim ribama su visoko specijalizirane i obično se dijele u dvije skupine: "drobilice" i "srcaljke". Napuhače su obično drobilice i koristit će svoje zube slične kljunu da razbiju ljušturu kako bi dobile pristup mesu unutra. Cobitoidei su specijalizirane srcaljke i koristit će svoju karakteristično oblikovanu njušku kako bi zgrabile, a zatim isisale životinju koja živi unutar nje. [[File:Spotted Pufferfish Arothron meleagris 02.JPG|thumb|right|Neke vrste napuhača su moluskivori]] ''Mylopharyngodon piceus'' se obično hrani drobljenjem velikih mekušca [[faringealni zubi|faringealnim zubima]], vađenjem mekog tkiva i ispljuvavanjem fragmenata ljušture. Četverogodišnje mlade jedinke sposobne su konzumirati otprilike 1-2 kg mekušaca dnevno. Taj moluskivor koji živi pri dnu namjerno je uvezen u Sjedinjene Države početkom 1970-ih radi upotrebe kao riba za ishranu, a također i kao biološko sredstvo za kontrolu puževa - međudomaćina parazita [[trematoda]] u ribama uzgajanim u ribnjacima.<ref>{{cite web|url=http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/mylopharyngodon_piceus.pdf|title=Black Carp '' Mylopharyngodon piceus''|author=Crosier, D.M., Molloy, D.P. and Rasmussen, J.|accessdate=June 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217230745/http://el.erdc.usace.army.mil/ansrp/mylopharyngodon_piceus.pdf|archive-date=2013-02-17|url-status=dead}}</ref> Dva [[Cichlidae|ciklida]] koja se hrane puževima, ''[[Trematocaranus placodon]]'' i ''[[Maravichromis anaphyrmis]]'', isprobana su kao biološka sredstva za kontrolu [[Schistosoma|šistosoma]] u ribnjacima u Africi.<ref>Chiotha, S.S., McKaye, K.R, Stauffer, J.R., (1991). Use of indigenous fishes to control schistosome snail vectors in Malaŵi, Africa. Biological Control, 1: 316–319</ref> ''[[Lepomis micropholus]]'' i ''[[Lepomis macrochirus]]'' korištene su za kontrolu školjki vrste ''[[Dreissena bugensis]]'' u donjem toku rijeke Colorado u SAD-u.<ref>{{cite web|url=http://www.usbr.gov/research/projects/detail.cfm?id=9508|title=Summary of Laboratory Experiments to Evaluate Consumption of Juvenile/Adult Quagga Mussel by Redear Sunfish and Bluegill|author=Karp, K.|accessdate=June 8, 2013}}</ref> == Kod gmizavaca == ''[[Varanus olivaceus]]'' je poznat po svojoj ishrani, koja se prvenstveno sastoji od zrelog voća; međutim, konzumira i nekoliko vrsta plijena, uključujući puževe.<ref>{{cite web|url=http://www.mampam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=114&Itemid=42 |title=The Butaan Project - Background and History|accessdate=June 8, 2013}}</ref> Varani su uglavnom mesožderi, što ''V. olivaceus'' donekle čini izuzetkom među porodicom varanida. Prethistorijski [[Placodontia|plakodontni]] gmizavci su izumrli takson morskih životinja koji su površno podsjećali na guštere i kornjače, čiji su im zubi, sastavljeni od klinastih sjekutića i ogromnih zuba nalik kutnjacima, omogućavali da love mekušce i brahiopode čupanjem plijena sa supstrata i drobljenjem njihovih ljuštura.<ref>Rieppel, O. (2002). Feeding mechanisms in Triassic stem-group sauropterygians: the anatomy of a successful invasion of Mesozoic seas Zoological Journal of the Linnean Society, 135, 33-63</ref><ref>Naish, D. 2004. Fossils explained 48. Placodonts. Geology Today 20 (4), 153-158.</ref> == Kod ptica == Među [[ptica]]ma, [[Charadriiformes|obalne ptice]] iz porodice [[Haematopodidae]] poznate su po hranjenju školjkama. Barem jedna [[ptica grabljivica]] je također prvenstveno moluskivor - [[Rostrhamus sociabilis|lunja pužar]]. [[Guarauna]] je mala ptica nalik na [[Rallidae|barske koke]] koja se gotovo u potpunosti hrani jabučnim puževima. Među druge ptice koje povremeno jedu mekušce spadaju [[Mergus|ronci]], [[patke]], [[Fulica|liske]], [[brljci]] i [[Plataleinae|kašikare]]. == Kod beskičmenjaka == [[File:Conus marmoreus feeding on cowrie.jpg|right|thumb|Konusni puž se hrani kaurijem]] [[File:Cone shell venom apparatus.jpg|right|thumb|Aparat za ubrizgavanje otrova kod konusnog puža]] '''[[Coninae|Konusni puževi]]:''' Neki konusni puževi love i jedu druge vrste puževa, kao što su kauri, maslinovi puževi, turbo puževi i puževi sa spiralnom školjkom, dok će drugi jesti druge konusne puževe. ''Conus marmoreus'' i ''Conus omaria'' mogu ubiti i progutati plijen koji je veći od njih samih; neke vrste roda ''Conus'' mogu progutati plijen koji teži i do polovine njihove vlastite težine. Tijela puževa su pričvršćena za njihovu ljušturu kolumelarnim mišićem koji se drži za [[columella|kolumelu]], osovinu puža. Taj mišić također omogućava pužu da se povuče natrag u svoju ljušturu. Ako se on slomi, puž će izgubiti svoju ljušturu i uginuti. Teško ga je odvojiti kod živog puža, pa čak i kod mrtvog. Smatra se da [[konotoksin]]i u otrovu konusnih puževa mogu potpuno opustiti kolumelarni mišić tako da se tijelo može izvući iz ljušture. Konusni puž koristi svoje stopalo za držanje ljušture svog plijena. Koristeći snažan, kontinuiran pokret povlačenja, tijelo puža kojim se hrani može se istisnuti, a zatim progutati cijelo. Potpuna probava plijena može trajati veliki broj sati, čak i dana.<ref>{{cite web|url= http://www.theconesnail.com/explore-cone-snails/prey/molluscivores|title=The cone snail|author=Chadwick, A.|year=2013|accessdate=June 7, 2013}}</ref> '''[[Morske zvijezde]]:''' Primitivne morske zvijezde, poput pripadnika rodova ''[[Astropecten]]'' i ''[[Luidia]]'', gutaju svoj plijen čitav i počinju ga probavljati u srčanim želucima. Zaklopke ljušture i drugi nejestivi materijali izbacuju se kroz usta. Poluprobavljena tekućina prolazi u njihove pilorične želuce i cekume gdje se nastavljaju probava i apsorpcija.<ref>Ruppert, E.E., Fox, R.S. and Barnes, R.D., (2004). ''Invertebrate Zoology'', 7th edition. Cengage Learning. {{ISBN|81-315-0104-3}}</ref> ''[[Astropecten articulatus]]'' je poznati moluskivor. Hvata plijen krakovima koje zatim prinosi ustima. Plijen zatim zarobljava dugim, pokretnim bodljama oko usne šupljine, nakon čega on bude progutan. Kod naprednijih vrsta morskih zvijezda, srčani želudac se može izvući iz tijela organizma kako bi progutao i probavio hranu. Kada je plijen školjka, morska zvijezda povlači dvije polovine školjke svojim cjevastim nožicama kako bi ih lagano razdvojila i ubacuje mali dio svog želuca, koji oslobađa enzime za probavu plijena. Želudac i djelomično probavljeni plijen kasnije se uvlače u disk. Tu se hrana prenosi u pilorični želudac, koji uvijek ostaje unutar diska.<ref name=Dale>{{cite web |url=http://www.madreporite.com/science/digest.htm |title=Starfish Digestion and Circulation |author=Dale, Jonathan |year=2000 |work=Madreporite Nexus |accessdate=June 7, 2013}}</ref> Zbog svoje sposobnosti probave hrane izvan tijela, morske zvijezde mogu loviti plijen mnogo veći od njihovih usta. '''[[Rakovi]]:''' [[Slatkovodni rakovi]] ''Syntripsa matannensis'' i ''Syntripsa flavichela'' spadaju u moluskivore.<ref>Schubart, C.D., Santl, T. and Koller, P., (2008). Mitochondrial patterns of intra- and interspecific differentiation among endemic freshwater crabs of ancient lakes in Sulawesi. Contributions to Zoology, 77: 83-90 [http://dpc.uba.uva.nl/cgi/t/text/get-pdf?idno=m7702a04;c=ctz]</ref> Koristeći svoja masivna i snažna kliješta, odrasle jedinke vrste ''[[Menippe mercenaria]]'' hrane se [[Sessilia|priljepci]]ma, tvrdim školjkama, [[Pectinidae|pektinidnim školjkama]] i puževima sa spiralnom ljušturom.<ref>Williams, A., (1984). ''Shrimps, lobsters, and crabs of the Atlantic coast of the Eastern United States, Maine to Florida''. Washington, D. C.: Smithsonian Institution.</ref> == Reference == {{reflist}} {{načini ishrane}} [[Kategorija:Biološka terminologija]] [[Kategorija:Načini ishrane]] [[Kategorija:Mekušci]] 7mmmncxjmer4uxom35u5l6bsbxe04br 0 4721048 42578958 2026-04-06T12:08:11Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Moluskivori]] 42578958 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Moluskivori]] ivyqdninbaf65to1hsym3wnqo53bspw 0 4721049 42578959 2026-04-06T12:08:22Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Moluskivori]] 42578959 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Moluskivori]] ivyqdninbaf65to1hsym3wnqo53bspw 10 4721051 42578971 2026-04-06T13:50:58Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Šablon:Taksokvir/core]] na [[Šablon:Taxobox/core]] preko preusmjerenja 42578971 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taxobox/core]] fgsi6zp5qvi31w2osi2e0tu2sdcj030 10 4721052 42578976 2026-04-06T15:15:36Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles|Šablon:Taxobox/core/styles.css}} {{Lua|Modul:InfoboxImage|Modul:Autotaxobox}} == Upotreba == Ovaj temeljni šablon <em>nikada se ne bi trebao koristiti direktno.</em> Njega koristi šablon {{tlx|Taksokvir}} te šabloni u sklopu [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatskog taksokvira]] – {{Tlx|... 42578976 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles|Šablon:Taxobox/core/styles.css}} {{Lua|Modul:InfoboxImage|Modul:Autotaxobox}} == Upotreba == Ovaj temeljni šablon <em>nikada se ne bi trebao koristiti direktno.</em> Njega koristi šablon {{tlx|Taksokvir}} te šabloni u sklopu [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatskog taksokvira]] – {{Tlx|Automatski taksokvir}}, {{Tlx|Speciesbox}}, {{tlx|Subspeciesbox}}, {{tlx|Infraspeciesbox}}, {{tlx|Hybridbox}}, {{Tlx|Ichnobox}}, {{Tlx|Oobox}} i {{Tlx|Virusbox}}. On generira taksokvir kao takav.. == Parametri == Parametri su u cijelosti identični kao i u šablonu {{Tlx|Taksokvir}}. Uz sljedeće dodatke: * {{para|uredi poveznicu}}: Ako se popuni, ovaj će parametar prikazati poveznicu koja će omogućiti uređivanje podataka o taksonu u ''automatiziranim'' taksokvirima, a što generira šablon {{Tlx|Uredi taksonomiju}}. Vrijednost će biti prikazana kao tekst poveznice u dijelu "Naučna klasifikacija". * {{para|parent}}: Ako se popuni, rezultira time da šablon prikazuje [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatsku taksonomiju]] prikazanu u šablonima za taksonomiju. == Pomoćni šabloni == * [[Šablon:Taxobox/species]] * [[Šablon:Taksonomija]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje ovaj šablon automatski dodaje: * <!--{{clc|Articles using diversity taxobox}}--> * {{clc|Članci s mikroformatima za vrste}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * {{tl|Taxonbar/candidate}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] }}</includeonly> dgn955ztbkbxfwub1rg1m7zoiriyfad 42578977 42578976 2026-04-06T15:16:30Z Edgar Allan Poe 29250 42578977 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles|Šablon:Taxobox/core/styles.css}} {{Lua|Modul:InfoboxImage}} {{Lua|Modul:Autotaxobox}} == Upotreba == Ovaj temeljni šablon <em>nikada se ne bi trebao koristiti direktno.</em> Njega koristi šablon {{tlx|Taksokvir}} te šabloni u sklopu [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatskog taksokvira]] – {{Tlx|Automatski taksokvir}}, {{Tlx|Speciesbox}}, {{tlx|Subspeciesbox}}, {{tlx|Infraspeciesbox}}, {{tlx|Hybridbox}}, {{Tlx|Ichnobox}}, {{Tlx|Oobox}} i {{Tlx|Virusbox}}. On generira taksokvir kao takav.. == Parametri == Parametri su u cijelosti identični kao i u šablonu {{Tlx|Taksokvir}}. Uz sljedeće dodatke: * {{para|uredi poveznicu}}: Ako se popuni, ovaj će parametar prikazati poveznicu koja će omogućiti uređivanje podataka o taksonu u ''automatiziranim'' taksokvirima, a što generira šablon {{Tlx|Uredi taksonomiju}}. Vrijednost će biti prikazana kao tekst poveznice u dijelu "Naučna klasifikacija". * {{para|parent}}: Ako se popuni, rezultira time da šablon prikazuje [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatsku taksonomiju]] prikazanu u šablonima za taksonomiju. == Pomoćni šabloni == * [[Šablon:Taxobox/species]] * [[Šablon:Taksonomija]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje ovaj šablon automatski dodaje: * <!--{{clc|Articles using diversity taxobox}}--> * {{clc|Članci s mikroformatima za vrste}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * {{tl|Taxonbar/candidate}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] }}</includeonly> ca4mceiihtbf5b9zi6k35c84njgql1w 42578978 42578977 2026-04-06T15:16:50Z Edgar Allan Poe 29250 42578978 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Uses TemplateStyles|Šablon:Taxobox/core/styles.css}} {{Lua|Modul:InfoboxImage|<!--Modul:Autotaxobox-->}} == Upotreba == Ovaj temeljni šablon <em>nikada se ne bi trebao koristiti direktno.</em> Njega koristi šablon {{tlx|Taksokvir}} te šabloni u sklopu [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatskog taksokvira]] – {{Tlx|Automatski taksokvir}}, {{Tlx|Speciesbox}}, {{tlx|Subspeciesbox}}, {{tlx|Infraspeciesbox}}, {{tlx|Hybridbox}}, {{Tlx|Ichnobox}}, {{Tlx|Oobox}} i {{Tlx|Virusbox}}. On generira taksokvir kao takav.. == Parametri == Parametri su u cijelosti identični kao i u šablonu {{Tlx|Taksokvir}}. Uz sljedeće dodatke: * {{para|uredi poveznicu}}: Ako se popuni, ovaj će parametar prikazati poveznicu koja će omogućiti uređivanje podataka o taksonu u ''automatiziranim'' taksokvirima, a što generira šablon {{Tlx|Uredi taksonomiju}}. Vrijednost će biti prikazana kao tekst poveznice u dijelu "Naučna klasifikacija". * {{para|parent}}: Ako se popuni, rezultira time da šablon prikazuje [[WP:Sustav automatskih taksokvira|automatsku taksonomiju]] prikazanu u šablonima za taksonomiju. == Pomoćni šabloni == * [[Šablon:Taxobox/species]] * [[Šablon:Taksonomija]] == Kategorije za praćenje == Skrivene kategorije koje ovaj šablon automatski dodaje: * <!--{{clc|Articles using diversity taxobox}}--> * {{clc|Članci s mikroformatima za vrste}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima nedostaje identifikator taksona}} * {{clc|Članci s Taksokvirom kojima možda nedostaje identifikator taksona}} == Povezano == * {{tl|Taxonbar/candidate}} <includeonly>{{Sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Kategorija:Šabloni Taksokvira]] }}</includeonly> gsyi0z8aqvxgivfdk6k4mrffzvfr6cg 2 4721053 42578981 2026-04-06T15:22:39Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: <includeonly><!--See parser bug T18700--><nowiki/>{{Taxobox/core | colour = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{if empty |{{Sets taxobox colour|{{{phylum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{divisio|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_divisio|{{{unranked divisi... 42578981 wikitext text/x-wiki <includeonly><!--See parser bug T18700--><nowiki/>{{Taxobox/core | colour = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|}}}}}}}}}}}}}}|{{Taxobox colour|{{if empty |{{Sets taxobox colour|{{{phylum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{divisio|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superphylum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superdivisio|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{subregnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{regnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{superregnum|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{domain|}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}}|sep=}} |{{Sets taxobox colour|{{{virus_group|{{{virus group|}}}}}}|sep=}} |Error}}}}}} | name = {{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{Taxobox name|{{{genus}}}|{{{species}}}|{{{binomial}}}}}}} | status = {{{status|}}} | status_system = {{{status_system|{{{status system|}}}}}} | status_ref = {{{status_ref|{{{status ref|}}}}}} | status2 = {{{status2|}}} | status2_system = {{{status2_system|{{{status2 system|}}}}}} | status2_ref = {{{status2_ref|{{{status2 ref|}}}}}} | trend = {{{trend|}}} | extinct = {{{extinct|}}} | temporal_range = {{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} | image = {{{image|}}} | image_width = {{{image_width|{{{image width|}}}}}} | upright = {{{image_upright|{{{image upright|}}}}}} | image_alt = {{{image_alt|{{{image alt|}}}}}} | image_caption = {{{image_caption|{{{image caption|}}}}}} | image_caption_align = {{{image_caption_align|{{{image caption align|center}}}}}} | image2 = {{{image2|}}} | image2_width = {{{image2_width|{{{image2 width|}}}}}} | upright2 = {{{image2_upright|{{{image2 upright|}}}}}} | image2_alt = {{{image2_alt|{{{image2 alt|}}}}}} | image2_caption = {{{image2_caption|{{{image2 caption|}}}}}} | classification_status = {{{classification_status|{{{classification status|}}}}}} | virus_group = {{{virus_group|{{{virus group|}}}}}} | unranked_superdomain = {{{unranked_superdomain|{{{unranked superdomain|}}} }}} | unranked_superdomain_authority = {{{unranked_superdomain_authority|{{{unranked superdomain authority|}}}}}} | superdomain = {{{superdomain|}}} | superdomain_authority = {{{superdomaindomain_authority|{{{superdomaindomain authority|}}}}}} | unranked_domain= {{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}} | unranked_domain_authority = {{{unranked_domain_authority|{{{unranked domain authority|}}}}}} | domain = {{{domain|}}} | domain_authority = {{{domain_authority|{{{domain authority|}}}}}} | unranked_superregnum= {{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}} | unranked_superregnum_authority = {{{unranked_superregnum_authority|{{{unranked superregnum authority|}}}}}} | superregnum = {{{superregnum|}}} | superregnum_authority = {{{superregnum_authority|{{{superregnum authority|}}}}}} | unranked_regnum = {{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}} | unranked_regnum_authority = {{{unranked_regnum_authority|{{{unranked regnum authority|}}}}}} | regnum = {{{regnum|}}} | regnum_authority = {{{regnum_authority|{{{regnum authority|}}}}}} | unranked_subregnum= {{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}} | unranked_subregnum_authority = {{{unranked_subregnum_authority|{{{unranked subregnum authority|}}}}}} | subregnum = {{{subregnum|}}} | subregnum_authority = {{{subregnum_authority|{{{subregnum authority|}}}}}} | unranked_superdivisio= {{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}} | unranked_superdivisio_authority = {{{unranked_superdivisio_authority|{{{unranked superdivisio authority|}}}}}} | superdivisio = {{{superdivisio|}}} | superdivisio_authority = {{{superdivisio_authority|{{{superdivisio authority|}}}}}} | unranked_superphylum= {{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}} | unranked_superphylum_authority = {{{unranked_superphylum_authority|{{{unranked superphylum authority|}}}}}} | superphylum = {{{superphylum|}}} | superphylum_authority = {{{superphylum_authority|{{{superphylum authority|}}}}}} | unranked_divisio = {{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}} | unranked_divisio_authority = {{{unranked_divisio_authority|{{{unranked divisio authority|}}} }}} | divisio = {{{divisio|}}} | divisio_authority = {{{divisio_authority|{{{divisio authority|}}}}}} | unranked_phylum= {{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}} | unranked_phylum_authority = {{{unranked_phylum_authority|{{{unranked phylum authority|}}}}}} | phylum = {{{phylum|}}} | phylum_authority = {{{phylum_authority|{{{phylum authority|}}}}}} | unranked_subdivisio= {{{unranked_subdivisio|{{{unranked subdivisio|}}}}}} | unranked_subdivisio_authority = {{{unranked_subdivisio_authority|{{{unranked subdivisio authority|}}}}}} | subdivisio = {{{subdivisio|}}} | subdivisio_authority = {{{subdivisio_authority|{{{subdivisio authority|}}}}}} | unranked_subphylum= {{{unranked_subphylum|{{{unranked subphylum|}}}}}} | unranked_subphylum_authority = {{{unranked_subphylum_authority|{{{unranked subphylum authority|}}}}}} | subphylum = {{{subphylum|}}} | subphylum_authority = {{{subphylum_authority|{{{subphylum authority|}}}}}} | unranked_infraphylum= {{{unranked_infraphylum|{{{unranked infraphylum|}}}}}} | unranked_infraphylum_authority = {{{unranked_infraphylum_authority|{{{unranked infraphylum authority|}}}}}} | infraphylum = {{{infraphylum|}}} | infraphylum_authority = {{{infraphylum_authority|{{{infraphylum authority|}}}}}} | unranked_microphylum= {{{unranked_microphylum|{{{unranked microphylum|}}}}}} | unranked_microphylum_authority = {{{unranked_microphylum_authority|{{{unranked microphylum authority|}}}}}} | microphylum = {{{microphylum|}}} | microphylum_authority = {{{microphylum_authority|{{{microphylum authority|}}}}}} | unranked_nanophylum= {{{unranked_nanophylum|{{{unranked nanophylum|}}}}}} | unranked_nanophylum_authority = {{{unranked_nanophylum_authority|{{{unranked nanophylum authority|}}}}}} | nanophylum = {{{nanophylum|}}} | nanophylum_authority = {{{nanophylum_authority|{{{nanophylum authority|}}}}}} | unranked_superclassis= {{{unranked_superclassis|{{{unranked superclassis|}}}}}} | unranked_superclassis_authority = {{{unranked_superclassis_authority|{{{unranked superclassis authority|}}}}}} | superclassis = {{{superclassis|}}} | superclassis_authority = {{{superclassis_authority|{{{superclassis authority|}}}}}} | unranked_classis = {{{unranked_classis|{{{unranked classis|}}}}}} | unranked_classis_authority = {{{unranked_classis_authority|{{{unranked classis authority|}}}}}} | classis = {{{classis|}}} | classis_authority = {{{classis_authority|{{{classis authority|}}}}}} | unranked_subclassis = {{{unranked_subclassis|{{{unranked subclassis|}}}}}} | unranked_subclassis_authority = {{{unranked_subclassis_authority|{{{unranked subclassis authority|}}}}}} | subclassis = {{{subclassis|}}} | subclassis_authority = {{{subclassis_authority|{{{subclassis authority|}}}}}} | unranked_infraclassis = {{{unranked_infraclassis|{{{unranked infraclassis|}}}}}} | unranked_infraclassis_authority = {{{unranked_infraclassis_authority|{{{unranked infraclassis authority|}}}}}} | infraclassis = {{{infraclassis|}}} | infraclassis_authority = {{{infraclassis_authority|{{{infraclassis authority|}}}}}} | unranked_magnordo= {{{unranked_magnordo|{{{unranked magnordo|}}}}}} | unranked_magnordo_authority = {{{unranked_magnordo_authority|{{{unranked magnordo authority|}}}}}} | magnordo = {{{magnordo|}}} | magnordo_authority = {{{magnordo_authority|{{{magnordo authority|}}}}}} | unranked_superordo= {{{unranked_superordo|{{{unranked superordo|}}}}}} | unranked_superordo_authority = {{{unranked_superordo_authority|{{{unranked superordo authority|}}}}}} | superordo = {{{superordo|}}} | superordo_authority = {{{superordo_authority|{{{superordo authority|}}}}}} | unranked_ordo = {{{unranked_ordo|{{{unranked ordo|}}}}}} | unranked_ordo_authority = {{{unranked_ordo_authority|{{{unranked ordo authority|}}}}}} | ordo = {{{ordo|}}} | ordo_authority = {{{ordo_authority|{{{ordo authority|}}}}}} | unranked_subordo= {{{unranked_subordo|{{{unranked subordo|}}}}}} | unranked_subordo_authority = {{{unranked_subordo_authority|{{{unranked subordo authority|}}}}}} | subordo = {{{subordo|}}} | subordo_authority = {{{subordo_authority|{{{subordo authority|}}}}}} | unranked_infraordo= {{{unranked_infraordo|{{{unranked infraordo|}}}}}} | unranked_infraordo_authority = {{{unranked_infraordo_authority|{{{unranked infraordo authority|}}}}}} | infraordo = {{{infraordo|}}} | infraordo_authority = {{{infraordo_authority|{{{infraordo authority|}}}}}} | unranked_parvordo= {{{unranked_parvordo|{{{unranked parvordo|}}}}}} | unranked_parvordo_authority = {{{unranked_parvordo_authority|{{{unranked parvordo authority|}}}}}} | parvordo = {{{parvordo|}}} | parvordo_authority = {{{parvordo_authority|{{{parvordo authority|}}}}}} | zoodivisio = {{{zoodivisio|}}} | zoodivisio_authority = {{{zoodivisio_authority|{{{zoodivisio authority|}}}}}} | unranked_zoosectio = {{{unranked_zoosectio|{{{unranked zoosectio|}}}}}} | unranked_zoosectio_authority = {{{unranked_zoosectio_authority|{{{unranked zoosectio authority|}}}}}} | zoosectio = {{{zoosectio|}}} | zoosectio_authority = {{{zoosectio_authority|{{{zoosectio authority|}}}}}} | unranked_zoosubsectio = {{{unranked_zoosubsectio|{{{unranked zoosubsectio|}}}}}} | unranked_zoosubsectio_authority = {{{unranked_zoosubsectio_authority|{{{unranked zoosubsectio authority|}}}}}} | zoosubsectio = {{{zoosubsectio|}}} | zoosubsectio_authority = {{{zoosubsectio_authority|{{{zoosubsectio authority|}}}}}} | unranked_superfamilia= {{{unranked_superfamilia|{{{unranked superfamilia|}}}}}} | unranked_superfamilia_authority = {{{unranked_superfamilia_authority|{{{unranked superfamilia authority|}}}}}} | superfamilia = {{{superfamilia|}}} | superfamilia_authority = {{{superfamilia_authority|{{{superfamilia authority|}}}}}} | unranked_familia = {{{unranked_familia|{{{unranked familia|}}}}}} | unranked_familia_authority = {{{unranked_familia_authority|{{{unranked familia authority|}}}}}} | familia = {{{familia|}}} | familia_authority = {{{familia_authority|{{{familia authority|}}}}}} | unranked_subfamilia = {{{unranked_subfamilia|{{{unranked subfamilia|}}}}}} | unranked_subfamilia_authority = {{{unranked_subfamilia_authority|{{{unranked subfamilia authority|}}}}}} | subfamilia = {{{subfamilia|}}} | subfamilia_authority = {{{subfamilia_authority|{{{subfamilia authority|}}}}}} | unranked_supertribus = {{{unranked_supertribus|{{{unranked supertribus|}}}}}} | unranked_supertribus_authority = {{{unranked_supertribus_authority|{{{unranked supertribus authority|}}}}}} | supertribus = {{{supertribus|}}} | supertribus_authority = {{{supertribus_authority|{{{supertribus authority|}}}}}} | unranked_tribus = {{{unranked_tribus|{{{unranked tribus|}}}}}} | unranked_tribus_authority = {{{unranked_tribus_authority|{{{unranked tribus authority|}}}}}} | tribus = {{{tribus|}}} | tribus_authority = {{{tribus_authority|{{{tribus authority|}}}}}} | unranked_subtribus = {{{unranked_subtribus|{{{unranked subtribus|}}}}}} | unranked_subtribus_authority = {{{unranked_subtribus_authority|{{{unranked subtribus authority|}}}}}} | subtribus = {{{subtribus|}}} | subtribus_authority = {{{subtribus_authority|{{{subtribus authority|}}}}}} | unranked_alliance = {{{unranked_alliance|{{{unranked alliance|}}}}}} | unranked_alliance_authority = {{{unranked_alliance_authority|{{{unranked alliance authority|}}}}}} | alliance = {{{alliance|}}} | alliance_authority = {{{alliance_authority|{{{alliance authority|}}}}}} | unranked_genus = {{{unranked_genus|{{{unranked genus|}}}}}} | unranked_genus_authority = {{{unranked_genus_authority|{{{unranked genus authority|}}}}}} | genus = {{{genus|}}} | genus_authority = {{{genus_authority|{{{genus authority|}}}}}} | unranked_subgenus = {{{unranked_subgenus|{{{unranked subgenus|}}}}}} | unranked_subgenus_authority = {{{unranked_subgenus_authority|{{{unranked subgenus authority|}}}}}} | subgenus = {{{subgenus|}}} | subgenus_authority = {{{subgenus_authority|{{{subgenus authority|}}}}}} | unranked_sectio = {{{unranked_sectio|{{{unranked sectio|}}}}}} | unranked_sectio_authority = {{{unranked_sectio_authority|{{{unranked sectio authority|}}}}}} | sectio = {{{sectio|}}} | sectio_authority = {{{sectio_authority|{{{sectio authority|}}}}}} | unranked_subsectio = {{{unranked_subsectio|{{{unranked subsectio|}}}}}} | unranked_subsectio_authority = {{{unranked_subsectio_authority|{{{unranked subsectio authority|}}}}}} | subsectio = {{{subsectio|}}} | subsectio_authority = {{{subsectio_authority|{{{subsectio authority|}}}}}} | unranked_series = {{{unranked_series|{{{unranked series|}}}}}} | unranked_series_authority = {{{unranked_series_authority|{{{unranked series authority|}}}}}} | series = {{{series|}}} | series_authority = {{{series_authority|{{{series authority|}}}}}} | unranked_subseries = {{{unranked_subseries|{{{unranked subseries|}}}}}} | unranked_subseries_authority = {{{unranked_subseries_authority|{{{unranked subseries authority|}}}}}} | subseries = {{{subseries|}}} | subseries_authority = {{{subseries_authority|{{{subseries authority|}}}}}} | unranked_species_group = {{{unranked_species_group|{{{unranked species group|}}}}}} | unranked_species_group_authority = {{{unranked_species_group_authority|{{{unranked species group authority|}}}}}} | species_group = {{{species_group|{{{species group|}}}}}} | species_group_authority = {{{species_group_authority|{{{species group authority|}}}}}} | unranked_species_subgroup = {{{unranked_species_subgroup|{{{unranked species subgroup|}}}}}} | unranked_species_subgroup_authority = {{{unranked_species_subgroup_authority|{{{unranked species subgroup authority|}}}}}} | species_subgroup = {{{species_subgroup|{{{species subgroup|}}}}}} | species_subgroup_authority = {{{species_subgroup_authority|{{{species subgroup authority|}}}}}} | unranked_species_complex = {{{unranked_species_complex|{{{unranked species complex|}}}}}} | unranked_species_complex_authority = {{{unranked_species_complex_authority|{{{unranked species complex authority|}}}}}} | species_complex = {{{species_complex|{{{species complex|}}}}}} | species_complex_authority = {{{species_complex_authority|{{{species complex authority|}}}}}} | unranked_species = {{{unranked_species|{{{unranked species|}}}}}} | unranked_species_authority = {{{unranked_species_authority|{{{unranked species authority|}}}}}} | species = {{{species|}}} | species_authority = {{{species_authority|}}} | unranked_subspecies = {{{unranked_subspecies|{{{unranked subspecies|}}}}}} | unranked_subspecies_authority = {{{unranked_subspecies_authority|{{{unranked subspecies authority|}}}}}} | subspecies = {{{subspecies|}}} | subspecies_authority = {{{subspecies_authority|{{{subspecies authority|}}}}}} | unranked_variety = {{{unranked_variety|{{{unranked variety|{{{unranked_varietas|{{{unranked varietas|}}}}}}}}}}}} | unranked_variety_authority = {{{unranked_variety_authority|{{{unranked_varietas_authority|}}}}}} | variety = {{{variety|{{{varietas|}}}}}} | variety_authority = {{{variety_authority|{{{variety authority|{{{varietas_authority|{{{varietas authority|}}}}}}}}}}}} | forma = {{{forma|}}} | forma_authority = {{{forma_authority|{{{forma authority|}}}}}} | diversity = {{{diversity|}}} | diversity_ref = {{{diversity_ref|}}} | diversity_link = {{{diversity_link|{{{diversity link|}}}}}} | binomial = {{{binomial|}}} | binomial_authority = {{{binomial_authority|{{{binomial authority|}}}}}} | trinomial = {{{trinomial|}}} | trinomial_authority = {{{trinomial_authority|{{{trinomial authority|}}}}}} | type_genus = {{{type_genus|{{{type genus|}}}}}} | type_genus_authority = {{{type_genus_authority|{{{type genus authority|}}}}}} | type_species = {{{type_species|{{{type species|}}}}}} | type_species_authority = {{{type_species_authority|{{{type species authority|}}}}}} | subdivision = {{{subdivision|}}} | subdivision_ref = {{{subdivision_ref|{{{subdivision ref|}}}}}} | subdivision_ranks = {{{subdivision_ranks|{{{subdivision ranks|}}}}}} | type_strain = {{{type_strain|{{{type strain|}}}}}} | type_strain_ref = {{{type_strain_ref|{{{type strain ref|}}}}}} | range_map = {{{range_map|{{{range map|}}}}}} | range_map_upright = {{{range_map_upright|{{{range map upright|}}}}}} | range_map_width = {{{range_map_width|{{{range map width|}}}}}} | range_map_alt = {{{range_map_alt|{{{range map alt|}}}}}} | range_map_caption = {{{range_map_caption|{{{range map caption|}}}}}} | binomial2 = {{{binomial2|}}} | binomial2_authority = {{{binomial2_authority|{{{binomial2 authority|}}}}}} | range_map2 = {{{range_map2|{{{range map2|}}}}}} | range_map2_upright = {{{range_map2_upright|{{{range map2 upright|}}}}}} | range_map2_width = {{{range_map2_width|{{{range map2 width|}}}}}} | range_map2_alt = {{{range_map2_alt|{{{range map2 alt|}}}}}} | range_map2_caption = {{{range_map2_caption|{{{range map2 caption|}}}}}} | binomial3 = {{{binomial3|}}} | binomial3_authority = {{{binomial3_authority|{{{binomial3 authority|}}}}}} | range_map3 = {{{range_map3|{{{range map3|}}}}}} | range_map3_upright = {{{range_map3_upright|{{{range map3 upright|}}}}}} | range_map3_width = {{{range_map3_width|{{{range map3 width|}}}}}} | range_map3_alt = {{{range_map3_alt|{{{range map3 alt|}}}}}} | range_map3_caption = {{{range_map3_caption|{{{range map3 caption|}}}}}} | binomial4 = {{{binomial4|}}} | binomial4_authority = {{{binomial4_authority|{{{binomial4 authority|}}}}}} | range_map4 = {{{range_map4|{{{range map4|}}}}}} | range_map4_upright = {{{range_map4_upright|{{{range map4 upright|}}}}}} | range_map4_width = {{{range_map4_width|{{{range map4 width|}}}}}} | range_map4_alt = {{{range_map4_alt|{{{range map4 alt|}}}}}} | range_map4_caption = {{{range_map4_caption|{{{range map4 caption|}}}}}} | synonyms_ref = {{{synonyms_ref|{{{synonyms ref|}}}}}} | synonyms = {{{synonyms|}}} | footer = {{{footer|}}} }}{{#if:{{{extinct|}}}|[[Category:Taxoboxes using extinct parameters]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> jogvocn5xwhqumt3fmgvkop00uown3p 42578982 42578981 2026-04-06T15:34:45Z Edgar Allan Poe 29250 42578982 wikitext text/x-wiki <includeonly><!--See parser bug T18700--><nowiki/>{{Taxobox/core | boja = {{#if:{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|{{{boja|}}}}}}}}}}}}}}}|{{Taksokvir boja|{{{color_as|{{{colour_as|{{{color as|{{{colour as|{{{boja|}}}}}}}}}}}}}}}}}|{{Taksokvir boja|{{if empty |{{Određuje boju taksokvira|{{{phylum|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{divisio|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{superphylum|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{superdivisio|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{subregnum|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{regnum|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{superregnum|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{domain|}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}}|sep=}} |{{Određuje boju taksokvira|{{{virus_group|{{{virus group|}}}}}}|sep=}} |Pogreška}}}}}} | naziv = {{#if:{{{name|{{{naziv|}}}}}}|{{{name|{{{naziv}}}}}}|{{Taksokvir ime|{{{rod}}}|{{{vrsta}}}|{{{dvoimeno}}}}}}} | status = {{{status|}}} | status_sistem = {{{status_system|{{{status system|{{{status_sistem|}}}}}}}}} | status_ref = {{{status_ref|{{{status ref|}}}}}} | status2 = {{{status2|}}} | status2_system = {{{status2_system|{{{status2 system|}}}}}} | status2_ref = {{{status2_ref|{{{status2 ref|}}}}}} | trend = {{{trend|}}} | extinct = {{{extinct|}}} | temporal_range = {{{temporal_range|{{{temporal range|{{{fossil_range|{{{fossil range|}}} }}} }}} }}} | image = {{{image|}}} | image_width = {{{image_width|{{{image width|}}}}}} | upright = {{{image_upright|{{{image upright|}}}}}} | image_alt = {{{image_alt|{{{image alt|}}}}}} | image_caption = {{{image_caption|{{{image caption|}}}}}} | image_caption_align = {{{image_caption_align|{{{image caption align|center}}}}}} | image2 = {{{image2|}}} | image2_width = {{{image2_width|{{{image2 width|}}}}}} | upright2 = {{{image2_upright|{{{image2 upright|}}}}}} | image2_alt = {{{image2_alt|{{{image2 alt|}}}}}} | image2_caption = {{{image2_caption|{{{image2 caption|}}}}}} | classification_status = {{{classification_status|{{{classification status|}}}}}} | virus_group = {{{virus_group|{{{virus group|}}}}}} | unranked_superdomain = {{{unranked_superdomain|{{{unranked superdomain|}}} }}} | unranked_superdomain_authority = {{{unranked_superdomain_authority|{{{unranked superdomain authority|}}}}}} | superdomain = {{{superdomain|}}} | superdomain_authority = {{{superdomaindomain_authority|{{{superdomaindomain authority|}}}}}} | unranked_domain= {{{unranked_domain|{{{unranked domain|}}}}}} | unranked_domain_authority = {{{unranked_domain_authority|{{{unranked domain authority|}}}}}} | domain = {{{domain|}}} | domain_authority = {{{domain_authority|{{{domain authority|}}}}}} | unranked_superregnum= {{{unranked_superregnum|{{{unranked superregnum|}}}}}} | unranked_superregnum_authority = {{{unranked_superregnum_authority|{{{unranked superregnum authority|}}}}}} | superregnum = {{{superregnum|}}} | superregnum_authority = {{{superregnum_authority|{{{superregnum authority|}}}}}} | unranked_regnum = {{{unranked_regnum|{{{unranked regnum|}}}}}} | unranked_regnum_authority = {{{unranked_regnum_authority|{{{unranked regnum authority|}}}}}} | regnum = {{{regnum|}}} | regnum_authority = {{{regnum_authority|{{{regnum authority|}}}}}} | unranked_subregnum= {{{unranked_subregnum|{{{unranked subregnum|}}}}}} | unranked_subregnum_authority = {{{unranked_subregnum_authority|{{{unranked subregnum authority|}}}}}} | subregnum = {{{subregnum|}}} | subregnum_authority = {{{subregnum_authority|{{{subregnum authority|}}}}}} | unranked_superdivisio= {{{unranked_superdivisio|{{{unranked superdivisio|}}}}}} | unranked_superdivisio_authority = {{{unranked_superdivisio_authority|{{{unranked superdivisio authority|}}}}}} | superdivisio = {{{superdivisio|}}} | superdivisio_authority = {{{superdivisio_authority|{{{superdivisio authority|}}}}}} | unranked_superphylum= {{{unranked_superphylum|{{{unranked superphylum|}}}}}} | unranked_superphylum_authority = {{{unranked_superphylum_authority|{{{unranked superphylum authority|}}}}}} | superphylum = {{{superphylum|}}} | superphylum_authority = {{{superphylum_authority|{{{superphylum authority|}}}}}} | unranked_divisio = {{{unranked_divisio|{{{unranked divisio|}}}}}} | unranked_divisio_authority = {{{unranked_divisio_authority|{{{unranked divisio authority|}}} }}} | divisio = {{{divisio|}}} | divisio_authority = {{{divisio_authority|{{{divisio authority|}}}}}} | unranked_phylum= {{{unranked_phylum|{{{unranked phylum|}}}}}} | unranked_phylum_authority = {{{unranked_phylum_authority|{{{unranked phylum authority|}}}}}} | phylum = {{{phylum|}}} | phylum_authority = {{{phylum_authority|{{{phylum authority|}}}}}} | unranked_subdivisio= {{{unranked_subdivisio|{{{unranked subdivisio|}}}}}} | unranked_subdivisio_authority = {{{unranked_subdivisio_authority|{{{unranked subdivisio authority|}}}}}} | subdivisio = {{{subdivisio|}}} | subdivisio_authority = {{{subdivisio_authority|{{{subdivisio authority|}}}}}} | unranked_subphylum= {{{unranked_subphylum|{{{unranked subphylum|}}}}}} | unranked_subphylum_authority = {{{unranked_subphylum_authority|{{{unranked subphylum authority|}}}}}} | subphylum = {{{subphylum|}}} | subphylum_authority = {{{subphylum_authority|{{{subphylum authority|}}}}}} | unranked_infraphylum= {{{unranked_infraphylum|{{{unranked infraphylum|}}}}}} | unranked_infraphylum_authority = {{{unranked_infraphylum_authority|{{{unranked infraphylum authority|}}}}}} | infraphylum = {{{infraphylum|}}} | infraphylum_authority = {{{infraphylum_authority|{{{infraphylum authority|}}}}}} | unranked_microphylum= {{{unranked_microphylum|{{{unranked microphylum|}}}}}} | unranked_microphylum_authority = {{{unranked_microphylum_authority|{{{unranked microphylum authority|}}}}}} | microphylum = {{{microphylum|}}} | microphylum_authority = {{{microphylum_authority|{{{microphylum authority|}}}}}} | unranked_nanophylum= {{{unranked_nanophylum|{{{unranked nanophylum|}}}}}} | unranked_nanophylum_authority = {{{unranked_nanophylum_authority|{{{unranked nanophylum authority|}}}}}} | nanophylum = {{{nanophylum|}}} | nanophylum_authority = {{{nanophylum_authority|{{{nanophylum authority|}}}}}} | unranked_superclassis= {{{unranked_superclassis|{{{unranked superclassis|}}}}}} | unranked_superclassis_authority = {{{unranked_superclassis_authority|{{{unranked superclassis authority|}}}}}} | superclassis = {{{superclassis|}}} | superclassis_authority = {{{superclassis_authority|{{{superclassis authority|}}}}}} | unranked_classis = {{{unranked_classis|{{{unranked classis|}}}}}} | unranked_classis_authority = {{{unranked_classis_authority|{{{unranked classis authority|}}}}}} | classis = {{{classis|}}} | classis_authority = {{{classis_authority|{{{classis authority|}}}}}} | unranked_subclassis = {{{unranked_subclassis|{{{unranked subclassis|}}}}}} | unranked_subclassis_authority = {{{unranked_subclassis_authority|{{{unranked subclassis authority|}}}}}} | subclassis = {{{subclassis|}}} | subclassis_authority = {{{subclassis_authority|{{{subclassis authority|}}}}}} | unranked_infraclassis = {{{unranked_infraclassis|{{{unranked infraclassis|}}}}}} | unranked_infraclassis_authority = {{{unranked_infraclassis_authority|{{{unranked infraclassis authority|}}}}}} | infraclassis = {{{infraclassis|}}} | infraclassis_authority = {{{infraclassis_authority|{{{infraclassis authority|}}}}}} | unranked_magnordo= {{{unranked_magnordo|{{{unranked magnordo|}}}}}} | unranked_magnordo_authority = {{{unranked_magnordo_authority|{{{unranked magnordo authority|}}}}}} | magnordo = {{{magnordo|}}} | magnordo_authority = {{{magnordo_authority|{{{magnordo authority|}}}}}} | unranked_superordo= {{{unranked_superordo|{{{unranked superordo|}}}}}} | unranked_superordo_authority = {{{unranked_superordo_authority|{{{unranked superordo authority|}}}}}} | superordo = {{{superordo|}}} | superordo_authority = {{{superordo_authority|{{{superordo authority|}}}}}} | unranked_ordo = {{{unranked_ordo|{{{unranked ordo|}}}}}} | unranked_ordo_authority = {{{unranked_ordo_authority|{{{unranked ordo authority|}}}}}} | ordo = {{{ordo|}}} | ordo_authority = {{{ordo_authority|{{{ordo authority|}}}}}} | unranked_subordo= {{{unranked_subordo|{{{unranked subordo|}}}}}} | unranked_subordo_authority = {{{unranked_subordo_authority|{{{unranked subordo authority|}}}}}} | subordo = {{{subordo|}}} | subordo_authority = {{{subordo_authority|{{{subordo authority|}}}}}} | unranked_infraordo= {{{unranked_infraordo|{{{unranked infraordo|}}}}}} | unranked_infraordo_authority = {{{unranked_infraordo_authority|{{{unranked infraordo authority|}}}}}} | infraordo = {{{infraordo|}}} | infraordo_authority = {{{infraordo_authority|{{{infraordo authority|}}}}}} | unranked_parvordo= {{{unranked_parvordo|{{{unranked parvordo|}}}}}} | unranked_parvordo_authority = {{{unranked_parvordo_authority|{{{unranked parvordo authority|}}}}}} | parvordo = {{{parvordo|}}} | parvordo_authority = {{{parvordo_authority|{{{parvordo authority|}}}}}} | zoodivisio = {{{zoodivisio|}}} | zoodivisio_authority = {{{zoodivisio_authority|{{{zoodivisio authority|}}}}}} | unranked_zoosectio = {{{unranked_zoosectio|{{{unranked zoosectio|}}}}}} | unranked_zoosectio_authority = {{{unranked_zoosectio_authority|{{{unranked zoosectio authority|}}}}}} | zoosectio = {{{zoosectio|}}} | zoosectio_authority = {{{zoosectio_authority|{{{zoosectio authority|}}}}}} | unranked_zoosubsectio = {{{unranked_zoosubsectio|{{{unranked zoosubsectio|}}}}}} | unranked_zoosubsectio_authority = {{{unranked_zoosubsectio_authority|{{{unranked zoosubsectio authority|}}}}}} | zoosubsectio = {{{zoosubsectio|}}} | zoosubsectio_authority = {{{zoosubsectio_authority|{{{zoosubsectio authority|}}}}}} | unranked_superfamilia= {{{unranked_superfamilia|{{{unranked superfamilia|}}}}}} | unranked_superfamilia_authority = {{{unranked_superfamilia_authority|{{{unranked superfamilia authority|}}}}}} | superfamilia = {{{superfamilia|}}} | superfamilia_authority = {{{superfamilia_authority|{{{superfamilia authority|}}}}}} | unranked_familia = {{{unranked_familia|{{{unranked familia|}}}}}} | unranked_familia_authority = {{{unranked_familia_authority|{{{unranked familia authority|}}}}}} | familia = {{{familia|}}} | familia_authority = {{{familia_authority|{{{familia authority|}}}}}} | unranked_subfamilia = {{{unranked_subfamilia|{{{unranked subfamilia|}}}}}} | unranked_subfamilia_authority = {{{unranked_subfamilia_authority|{{{unranked subfamilia authority|}}}}}} | subfamilia = {{{subfamilia|}}} | subfamilia_authority = {{{subfamilia_authority|{{{subfamilia authority|}}}}}} | unranked_supertribus = {{{unranked_supertribus|{{{unranked supertribus|}}}}}} | unranked_supertribus_authority = {{{unranked_supertribus_authority|{{{unranked supertribus authority|}}}}}} | supertribus = {{{supertribus|}}} | supertribus_authority = {{{supertribus_authority|{{{supertribus authority|}}}}}} | unranked_tribus = {{{unranked_tribus|{{{unranked tribus|}}}}}} | unranked_tribus_authority = {{{unranked_tribus_authority|{{{unranked tribus authority|}}}}}} | tribus = {{{tribus|}}} | tribus_authority = {{{tribus_authority|{{{tribus authority|}}}}}} | unranked_subtribus = {{{unranked_subtribus|{{{unranked subtribus|}}}}}} | unranked_subtribus_authority = {{{unranked_subtribus_authority|{{{unranked subtribus authority|}}}}}} | subtribus = {{{subtribus|}}} | subtribus_authority = {{{subtribus_authority|{{{subtribus authority|}}}}}} | unranked_alliance = {{{unranked_alliance|{{{unranked alliance|}}}}}} | unranked_alliance_authority = {{{unranked_alliance_authority|{{{unranked alliance authority|}}}}}} | alliance = {{{alliance|}}} | alliance_authority = {{{alliance_authority|{{{alliance authority|}}}}}} | unranked_genus = {{{unranked_genus|{{{unranked genus|}}}}}} | unranked_genus_authority = {{{unranked_genus_authority|{{{unranked genus authority|}}}}}} | genus = {{{genus|}}} | genus_authority = {{{genus_authority|{{{genus authority|}}}}}} | unranked_subgenus = {{{unranked_subgenus|{{{unranked subgenus|}}}}}} | unranked_subgenus_authority = {{{unranked_subgenus_authority|{{{unranked subgenus authority|}}}}}} | subgenus = {{{subgenus|}}} | subgenus_authority = {{{subgenus_authority|{{{subgenus authority|}}}}}} | unranked_sectio = {{{unranked_sectio|{{{unranked sectio|}}}}}} | unranked_sectio_authority = {{{unranked_sectio_authority|{{{unranked sectio authority|}}}}}} | sectio = {{{sectio|}}} | sectio_authority = {{{sectio_authority|{{{sectio authority|}}}}}} | unranked_subsectio = {{{unranked_subsectio|{{{unranked subsectio|}}}}}} | unranked_subsectio_authority = {{{unranked_subsectio_authority|{{{unranked subsectio authority|}}}}}} | subsectio = {{{subsectio|}}} | subsectio_authority = {{{subsectio_authority|{{{subsectio authority|}}}}}} | unranked_series = {{{unranked_series|{{{unranked series|}}}}}} | unranked_series_authority = {{{unranked_series_authority|{{{unranked series authority|}}}}}} | series = {{{series|}}} | series_authority = {{{series_authority|{{{series authority|}}}}}} | unranked_subseries = {{{unranked_subseries|{{{unranked subseries|}}}}}} | unranked_subseries_authority = {{{unranked_subseries_authority|{{{unranked subseries authority|}}}}}} | subseries = {{{subseries|}}} | subseries_authority = {{{subseries_authority|{{{subseries authority|}}}}}} | unranked_species_group = {{{unranked_species_group|{{{unranked species group|}}}}}} | unranked_species_group_authority = {{{unranked_species_group_authority|{{{unranked species group authority|}}}}}} | species_group = {{{species_group|{{{species group|}}}}}} | species_group_authority = {{{species_group_authority|{{{species group authority|}}}}}} | unranked_species_subgroup = {{{unranked_species_subgroup|{{{unranked species subgroup|}}}}}} | unranked_species_subgroup_authority = {{{unranked_species_subgroup_authority|{{{unranked species subgroup authority|}}}}}} | species_subgroup = {{{species_subgroup|{{{species subgroup|}}}}}} | species_subgroup_authority = {{{species_subgroup_authority|{{{species subgroup authority|}}}}}} | unranked_species_complex = {{{unranked_species_complex|{{{unranked species complex|}}}}}} | unranked_species_complex_authority = {{{unranked_species_complex_authority|{{{unranked species complex authority|}}}}}} | species_complex = {{{species_complex|{{{species complex|}}}}}} | species_complex_authority = {{{species_complex_authority|{{{species complex authority|}}}}}} | unranked_species = {{{unranked_species|{{{unranked species|}}}}}} | unranked_species_authority = {{{unranked_species_authority|{{{unranked species authority|}}}}}} | species = {{{species|}}} | species_authority = {{{species_authority|}}} | unranked_subspecies = {{{unranked_subspecies|{{{unranked subspecies|}}}}}} | unranked_subspecies_authority = {{{unranked_subspecies_authority|{{{unranked subspecies authority|}}}}}} | subspecies = {{{subspecies|}}} | subspecies_authority = {{{subspecies_authority|{{{subspecies authority|}}}}}} | unranked_variety = {{{unranked_variety|{{{unranked variety|{{{unranked_varietas|{{{unranked varietas|}}}}}}}}}}}} | unranked_variety_authority = {{{unranked_variety_authority|{{{unranked_varietas_authority|}}}}}} | variety = {{{variety|{{{varietas|}}}}}} | variety_authority = {{{variety_authority|{{{variety authority|{{{varietas_authority|{{{varietas authority|}}}}}}}}}}}} | forma = {{{forma|}}} | forma_authority = {{{forma_authority|{{{forma authority|}}}}}} | diversity = {{{diversity|}}} | diversity_ref = {{{diversity_ref|}}} | diversity_link = {{{diversity_link|{{{diversity link|}}}}}} | binomial = {{{binomial|}}} | binomial_authority = {{{binomial_authority|{{{binomial authority|}}}}}} | trinomial = {{{trinomial|}}} | trinomial_authority = {{{trinomial_authority|{{{trinomial authority|}}}}}} | type_genus = {{{type_genus|{{{type genus|}}}}}} | type_genus_authority = {{{type_genus_authority|{{{type genus authority|}}}}}} | type_species = {{{type_species|{{{type species|}}}}}} | type_species_authority = {{{type_species_authority|{{{type species authority|}}}}}} | subdivision = {{{subdivision|}}} | subdivision_ref = {{{subdivision_ref|{{{subdivision ref|}}}}}} | subdivision_ranks = {{{subdivision_ranks|{{{subdivision ranks|}}}}}} | type_strain = {{{type_strain|{{{type strain|}}}}}} | type_strain_ref = {{{type_strain_ref|{{{type strain ref|}}}}}} | range_map = {{{range_map|{{{range map|}}}}}} | range_map_upright = {{{range_map_upright|{{{range map upright|}}}}}} | range_map_width = {{{range_map_width|{{{range map width|}}}}}} | range_map_alt = {{{range_map_alt|{{{range map alt|}}}}}} | range_map_caption = {{{range_map_caption|{{{range map caption|}}}}}} | binomial2 = {{{binomial2|}}} | binomial2_authority = {{{binomial2_authority|{{{binomial2 authority|}}}}}} | range_map2 = {{{range_map2|{{{range map2|}}}}}} | range_map2_upright = {{{range_map2_upright|{{{range map2 upright|}}}}}} | range_map2_width = {{{range_map2_width|{{{range map2 width|}}}}}} | range_map2_alt = {{{range_map2_alt|{{{range map2 alt|}}}}}} | range_map2_caption = {{{range_map2_caption|{{{range map2 caption|}}}}}} | binomial3 = {{{binomial3|}}} | binomial3_authority = {{{binomial3_authority|{{{binomial3 authority|}}}}}} | range_map3 = {{{range_map3|{{{range map3|}}}}}} | range_map3_upright = {{{range_map3_upright|{{{range map3 upright|}}}}}} | range_map3_width = {{{range_map3_width|{{{range map3 width|}}}}}} | range_map3_alt = {{{range_map3_alt|{{{range map3 alt|}}}}}} | range_map3_caption = {{{range_map3_caption|{{{range map3 caption|}}}}}} | binomial4 = {{{binomial4|}}} | binomial4_authority = {{{binomial4_authority|{{{binomial4 authority|}}}}}} | range_map4 = {{{range_map4|{{{range map4|}}}}}} | range_map4_upright = {{{range_map4_upright|{{{range map4 upright|}}}}}} | range_map4_width = {{{range_map4_width|{{{range map4 width|}}}}}} | range_map4_alt = {{{range_map4_alt|{{{range map4 alt|}}}}}} | range_map4_caption = {{{range_map4_caption|{{{range map4 caption|}}}}}} | synonyms_ref = {{{synonyms_ref|{{{synonyms ref|}}}}}} | synonyms = {{{synonyms|}}} | footer = {{{footer|}}} }}{{#if:{{{extinct|}}}|[[Category:Taxoboxes using extinct parameters]]}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 9x8i9e225wxrrz6znscgymdqibsprvg 10 4721054 42578986 2026-04-06T15:46:41Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578986 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721055 42578987 2026-04-06T15:48:00Z Aca 108187 Nova stranica: PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 42578987 wikitext text/x-wiki PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 0q5m16g7727p566e2il1a01sbp30zyn 42578988 42578987 2026-04-06T15:48:25Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578988 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721056 42578989 2026-04-06T15:48:54Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578989 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721057 42578990 2026-04-06T15:49:22Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578990 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721058 42578991 2026-04-06T15:49:53Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578991 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721059 42578992 2026-04-06T15:50:19Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578992 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721060 42578993 2026-04-06T15:50:50Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578993 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721061 42578994 2026-04-06T15:51:20Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578994 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721062 42578995 2026-04-06T15:52:20Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578995 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721063 42578996 2026-04-06T15:56:21Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578996 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721064 42578997 2026-04-06T15:56:49Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578997 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 10 4721065 42578998 2026-04-06T15:57:18Z Aca 108187 Preusmjereno na [[Šablon:Taksokvir]] 42578998 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Taksokvir]] 7ibp9zucfa9yyv5tar2cec1v5hoajlx 0 4721066 42579001 2026-04-06T17:20:32Z Edgar Allan Poe 29250 dovršim 42579001 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = [[Datoteka:Nobel prize medal.svg|22px]] Wisława Szymborska | slika = Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = Maria Wisława Anna Szymborska | datum_rođenja = [[2. srpnja]] [[1923.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|POLJ}} [[Kórnik]], [[Poljska]]<br>{{small|(tada {{flagicon|POLJ|1928}} [[Prowent]], [[Druga Poljska Republika|Poljska]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|hr=da|2012|2|1|1923|7|2}} | mjesto_smrti = {{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]] | počivalište = [[Groblje Rakowicki]]<br>{{small|{{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]]}} | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Jagelonski univerzitet]] | zanimanje = pjesnikinja, prevoditeljica, esejistica | period = 1945. – 2012. | jezik = [[poljski jezik]] | pokret = | žanr = [[poezija]], [[esej]] | znamenita_djela = {{Plainlist| * ''[[Pytania zadawane sobie]]'' (zbirka poezije, [[1954.]]) * ''[[Wołanie do Yeti]]'' (zbirka poezije, [[1957.]]) * ''[[Wszelki wypadek]]'' (zbirka poezije, [[1972.]]) * ''[[Wielka liczba]]'' (zbirka poezije, [[1976.]]) * ''[[Ludzie na moście]]'' (zbirka poezije, [[1986.]]) * ''[[Koniec i początek]]'' (zbirka poezije, [[1993.]]) * ''[[Widok z ziarnkiem piasku]]'' (zbirka poezije, [[1996.]]) * ''[[Dwukropek]]'' (zbirka poezije, [[2005.]]) * ''[[Tutaj]]'' (zbirka poezije, [[2009.]]) }} | nagrade = {{Plainlist| * [[Goetheova nagrada]] (1991.) * [[Herderova nagrada ]] (1995.) * [[Nobelova nagrada za književnost]] (1996.)<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> * [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] (2011.)}} | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Wisława Szymborska signature.svg | website = }} '''Maria Wisława Anna Szymborska'''<ref>Jarosław Malesiński [https://www.mieczewo.com/historyczne/1206-wspomnienie.html Wspomnienie]. mieczewo.com. 2 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref><ref name=GW>Violetta Szostak [http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,7549417,20120210PO-DLO,Szymborscy_burzliwe_fortuny_obroty,zwykly.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] [[gazeta.pl]], 9 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref> ({{IPA-pl|viˈswava ʂɨmˈbɔrska|lang}}; [[Kórnik]], [[2. srpnja]] [[1923.]] — [[Kraków]], [[1. veljače]] [[2012.]]), [[poljska]] pjesnikinja, esejistica i prevoditeljica, dobitnica [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1996.]] godine. Rođena u današnjem [[Kórnik]]u, od [[1931.]] godine do svoje smrti živjela je i radila u [[Kraków]]u.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/> Szymborska je bila izrazito popularna spisateljica u Poljskoj, a njezine su knjige bile prodavane jednako kao i proza iako je ona sama u jednoj svojoj pjesmi, "Niektórzy lubią poezję" ([[srpskohrvatski]]: "Neki ljudi vole poeziju"), napisala da "možda" samo dvije osobe na njih tisuću doista vole poeziju.<ref>Szymborska, Wisława. [https://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/some_like_poetry "Some Like Poetry"].</ref> Godine [[1996.]] uručena joj je [[Nobelova nagrada za književnost]] "za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti".<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Nobelprize|date=7 October 2010|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996|access-date=7 October 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|title=I Don't Know: The Nobel lecture|magazine=The New Republic|date=30 December 1996|url=https://www.tnr.com/article/books-and-arts/100368/i-dont-know|access-date=19 February 2012}}</ref> Zahvaljujući tomu postala je poznata i izvan Poljske. Njezina su djela prevedena na brojne europske i svjetske jezike. == Biografija == == Opus == === Teme === === Bibliografija === {{main|Bibliografija Wisławe Szymborske}} Ovdje se nalazi popis najznačajnijih zbirki poezije Wisławe Szymborske: * [[1952]]: ''Dlatego żyjemy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Zato smo svi živi'') * [[1954]]: ''Pytania zadawane sobie'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pitanja koja si postavljamo'') * [[1957]]: ''Wołanie do Yeti'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dozivanje Jetija'') * [[1962]]: ''Sól'' ([[srpskohrvatski]]: ''Sol'') * [[1966]]: ''101 wierszy'' ([[srpskohrvatski]]: ''101 pjesma'') * [[1967]]: ''Sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu radosti'') * [[1967]]: ''Poezje wybrane'' ([[srpskohrvatski]]: ''Izabrana poezija'') * [[1972]]: ''Wszelki wypadek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Svaki slučaj'') * [[1976]]: ''Wielka liczba'' ([[srpskohrvatski]]: ''Velika brojka'') * [[1986]]: ''Ludzie na moście'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ljudi na mostu'') * [[1989]]: ''Poezje. Poems'' * [[1992]]: ''Lektury nadobowiązkowe'' ([[srpskohrvatski]]: ''Neobvezna lektira'') * [[1993]]: ''Koniec i początek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Kraj i početak'') * [[1996]]: ''Widok z ziarnkiem piasku'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pogled sa zrnom pijeska'') * [[1997]]: ''Sto wierszy – sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu pjesama – Stotinu radosti'') * [[2002]]: ''Chwila'' ([[srpskohrvatski]]: ''Trenutak'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/moment-wislawa-szymborska|title=Moment – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2003]]: ''Rymowanki dla dużych dzieci'' ([[srpskohrvatski]]: ''Rime za veliku djecu'') * [[2005]]: ''Dwukropek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dvotočka'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/colon-wislawa-szymborska|title=Colon – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2005]]: ''Monolog psa zaplątanego w dzieje'' ([[srpskohrvatski]]: ''Monolog psa zapletenog u povijest'') * [[2009]]: ''Tutaj'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ovdje'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/tutaj-wislawa-szymborska|title=Tutaj – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2012]]: ''Wystarczy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dosta'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/enough-wislawa-szymborskas-last-collection-of-poems|title=Enough: Wisława Szymborska's Last Collection of Poems|work=Culture.pl}}</ref> * [[2013]]: ''Błysk rewolwru'' ([[srpskohrvatski]]: ''Bljesak revolvera'')<ref>{{cite web|url=http://www.culture.pl/web/english/events-calendar-full-page/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/the-poet-s-eternal-spark-in-new-szymborska-discoveries|title=The Poet's Eternal Spark in New Szymborska Discoveries|work=Culture.pl}}</ref> == Nagrade == [[File:2011-01-17Komorowski+szymborska.jpg|thumb|Poljski predsjednik [[Bronisław Komorowski]] uručuje [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] Szymborskoj.]] * [[1954]]: Nagrada grada Krakówa za književnost * [[1963]]: Nagrada [[Ministarstvo kulture (Poljska)|poljskog Ministarstva kulture]] * [[1974]]: Viteški križ [[Orden Polonia Restituta|Ordena Polonia Restituta]] * [[1990]]: [[Nagrada Kościelski]] * [[1991]]: [[Goetheova nagrada]] * [[1995]]: [[Herderova nagrada]] * [[1995]]: Počasna diploma [[Univerzitet Adam Mickiewicz|Univerziteta Adam Mickiewicz]] ([[Poznań]]) * [[1996]]: Nagrada poljskog PEN kluba * [[1996]]: [[Nobelova nagrada za književnost]] * [[1996]]: ''[[Wprost]]ova'' osoba godine * [[1997]]: Počasna građanska Kraljevskog glavnog grada [[Kraków]]a * [[2005]]: Zlatna [[Medalja za doprinos kulturi – Gloria Artis]] * [[2011]]: [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]]<ref name=reuters_death/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Wisława Szymborska}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=93 List of Works] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/579376/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]] *[https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/ Wisława Szymborska] poems and biography at poezja.org {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1923|2012|Szymborska, Wisława}} r8gb5557xsubkeij0rzfs5pdsgbwv7g 42579004 42579001 2026-04-06T17:22:16Z Edgar Allan Poe 29250 + 5 kategorije pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42579004 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = [[Datoteka:Nobel prize medal.svg|22px]] Wisława Szymborska | slika = Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = Maria Wisława Anna Szymborska | datum_rođenja = [[2. srpnja]] [[1923.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|POLJ}} [[Kórnik]], [[Poljska]]<br>{{small|(tada {{flagicon|POLJ|1928}} [[Prowent]], [[Druga Poljska Republika|Poljska]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|hr=da|2012|2|1|1923|7|2}} | mjesto_smrti = {{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]] | počivalište = [[Groblje Rakowicki]]<br>{{small|{{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]]}} | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Jagelonski univerzitet]] | zanimanje = pjesnikinja, prevoditeljica, esejistica | period = 1945. – 2012. | jezik = [[poljski jezik]] | pokret = | žanr = [[poezija]], [[esej]] | znamenita_djela = {{Plainlist| * ''[[Pytania zadawane sobie]]'' (zbirka poezije, [[1954.]]) * ''[[Wołanie do Yeti]]'' (zbirka poezije, [[1957.]]) * ''[[Wszelki wypadek]]'' (zbirka poezije, [[1972.]]) * ''[[Wielka liczba]]'' (zbirka poezije, [[1976.]]) * ''[[Ludzie na moście]]'' (zbirka poezije, [[1986.]]) * ''[[Koniec i początek]]'' (zbirka poezije, [[1993.]]) * ''[[Widok z ziarnkiem piasku]]'' (zbirka poezije, [[1996.]]) * ''[[Dwukropek]]'' (zbirka poezije, [[2005.]]) * ''[[Tutaj]]'' (zbirka poezije, [[2009.]]) }} | nagrade = {{Plainlist| * [[Goetheova nagrada]] (1991.) * [[Herderova nagrada ]] (1995.) * [[Nobelova nagrada za književnost]] (1996.)<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> * [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] (2011.)}} | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Wisława Szymborska signature.svg | website = }} '''Maria Wisława Anna Szymborska'''<ref>Jarosław Malesiński [https://www.mieczewo.com/historyczne/1206-wspomnienie.html Wspomnienie]. mieczewo.com. 2 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref><ref name=GW>Violetta Szostak [http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,7549417,20120210PO-DLO,Szymborscy_burzliwe_fortuny_obroty,zwykly.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] [[gazeta.pl]], 9 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref> ({{IPA-pl|viˈswava ʂɨmˈbɔrska|lang}}; [[Kórnik]], [[2. srpnja]] [[1923.]] — [[Kraków]], [[1. veljače]] [[2012.]]), [[poljska]] pjesnikinja, esejistica i prevoditeljica, dobitnica [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1996.]] godine. Rođena u današnjem [[Kórnik]]u, od [[1931.]] godine do svoje smrti živjela je i radila u [[Kraków]]u.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/> Szymborska je bila izrazito popularna spisateljica u Poljskoj, a njezine su knjige bile prodavane jednako kao i proza iako je ona sama u jednoj svojoj pjesmi, "Niektórzy lubią poezję" ([[srpskohrvatski]]: "Neki ljudi vole poeziju"), napisala da "možda" samo dvije osobe na njih tisuću doista vole poeziju.<ref>Szymborska, Wisława. [https://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/some_like_poetry "Some Like Poetry"].</ref> Godine [[1996.]] uručena joj je [[Nobelova nagrada za književnost]] "za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti".<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Nobelprize|date=7 October 2010|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996|access-date=7 October 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|title=I Don't Know: The Nobel lecture|magazine=The New Republic|date=30 December 1996|url=https://www.tnr.com/article/books-and-arts/100368/i-dont-know|access-date=19 February 2012}}</ref> Zahvaljujući tomu postala je poznata i izvan Poljske. Njezina su djela prevedena na brojne europske i svjetske jezike. == Biografija == == Opus == === Teme === === Bibliografija === {{main|Bibliografija Wisławe Szymborske}} Ovdje se nalazi popis najznačajnijih zbirki poezije Wisławe Szymborske: * [[1952]]: ''Dlatego żyjemy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Zato smo svi živi'') * [[1954]]: ''Pytania zadawane sobie'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pitanja koja si postavljamo'') * [[1957]]: ''Wołanie do Yeti'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dozivanje Jetija'') * [[1962]]: ''Sól'' ([[srpskohrvatski]]: ''Sol'') * [[1966]]: ''101 wierszy'' ([[srpskohrvatski]]: ''101 pjesma'') * [[1967]]: ''Sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu radosti'') * [[1967]]: ''Poezje wybrane'' ([[srpskohrvatski]]: ''Izabrana poezija'') * [[1972]]: ''Wszelki wypadek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Svaki slučaj'') * [[1976]]: ''Wielka liczba'' ([[srpskohrvatski]]: ''Velika brojka'') * [[1986]]: ''Ludzie na moście'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ljudi na mostu'') * [[1989]]: ''Poezje. Poems'' * [[1992]]: ''Lektury nadobowiązkowe'' ([[srpskohrvatski]]: ''Neobvezna lektira'') * [[1993]]: ''Koniec i początek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Kraj i početak'') * [[1996]]: ''Widok z ziarnkiem piasku'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pogled sa zrnom pijeska'') * [[1997]]: ''Sto wierszy – sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu pjesama – Stotinu radosti'') * [[2002]]: ''Chwila'' ([[srpskohrvatski]]: ''Trenutak'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/moment-wislawa-szymborska|title=Moment – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2003]]: ''Rymowanki dla dużych dzieci'' ([[srpskohrvatski]]: ''Rime za veliku djecu'') * [[2005]]: ''Dwukropek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dvotočka'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/colon-wislawa-szymborska|title=Colon – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2005]]: ''Monolog psa zaplątanego w dzieje'' ([[srpskohrvatski]]: ''Monolog psa zapletenog u povijest'') * [[2009]]: ''Tutaj'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ovdje'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/tutaj-wislawa-szymborska|title=Tutaj – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2012]]: ''Wystarczy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dosta'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/enough-wislawa-szymborskas-last-collection-of-poems|title=Enough: Wisława Szymborska's Last Collection of Poems|work=Culture.pl}}</ref> * [[2013]]: ''Błysk rewolwru'' ([[srpskohrvatski]]: ''Bljesak revolvera'')<ref>{{cite web|url=http://www.culture.pl/web/english/events-calendar-full-page/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/the-poet-s-eternal-spark-in-new-szymborska-discoveries|title=The Poet's Eternal Spark in New Szymborska Discoveries|work=Culture.pl}}</ref> == Nagrade == [[File:2011-01-17Komorowski+szymborska.jpg|thumb|Poljski predsjednik [[Bronisław Komorowski]] uručuje [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] Szymborskoj.]] * [[1954]]: Nagrada grada Krakówa za književnost * [[1963]]: Nagrada [[Ministarstvo kulture (Poljska)|poljskog Ministarstva kulture]] * [[1974]]: Viteški križ [[Orden Polonia Restituta|Ordena Polonia Restituta]] * [[1990]]: [[Nagrada Kościelski]] * [[1991]]: [[Goetheova nagrada]] * [[1995]]: [[Herderova nagrada]] * [[1995]]: Počasna diploma [[Univerzitet Adam Mickiewicz|Univerziteta Adam Mickiewicz]] ([[Poznań]]) * [[1996]]: Nagrada poljskog PEN kluba * [[1996]]: [[Nobelova nagrada za književnost]] * [[1996]]: ''[[Wprost]]ova'' osoba godine * [[1997]]: Počasna građanska Kraljevskog glavnog grada [[Kraków]]a * [[2005]]: Zlatna [[Medalja za doprinos kulturi – Gloria Artis]] * [[2011]]: [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]]<ref name=reuters_death/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Wisława Szymborska}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=93 List of Works] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/579376/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]] *[https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/ Wisława Szymborska] poems and biography at poezja.org {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1923|2012|Szymborska, Wisława}} [[Kategorija:Poljski pjesnici]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Poljski prevodioci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Umrli od raka]] 0mq59hiqebczpczvudapc55u432eljl 42579006 42579004 2026-04-06T17:28:09Z Edgar Allan Poe 29250 42579006 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = [[Datoteka:Nobel prize medal.svg|22px]] Wisława Szymborska | slika = Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = Maria Wisława Anna Szymborska | datum_rođenja = [[2. srpnja]] [[1923.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|POLJ}} [[Kórnik]], [[Poljska]]<br>{{small|(tada {{flagicon|POLJ|1928}} [[Prowent]], [[Druga Poljska Republika|Poljska]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|hr=da|2012|2|1|1923|7|2}} | mjesto_smrti = {{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]] | počivalište = [[Groblje Rakowicki]]<br>{{small|{{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]]}} | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Jagelonski univerzitet]] | zanimanje = pjesnikinja, prevoditeljica, esejistica | period = 1945. – 2012. | jezik = [[poljski jezik]] | pokret = | žanr = [[poezija]], [[esej]] | znamenita_djela = {{Plainlist| * ''[[Pytania zadawane sobie]]'' (zbirka poezije, [[1954.]]) * ''[[Wołanie do Yeti]]'' (zbirka poezije, [[1957.]]) * ''[[Wszelki wypadek]]'' (zbirka poezije, [[1972.]]) * ''[[Wielka liczba]]'' (zbirka poezije, [[1976.]]) * ''[[Ludzie na moście]]'' (zbirka poezije, [[1986.]]) * ''[[Koniec i początek]]'' (zbirka poezije, [[1993.]]) * ''[[Widok z ziarnkiem piasku]]'' (zbirka poezije, [[1996.]]) * ''[[Dwukropek]]'' (zbirka poezije, [[2005.]]) * ''[[Tutaj]]'' (zbirka poezije, [[2009.]]) }} | nagrade = {{Plainlist| * [[Goetheova nagrada]] (1991.) * [[Herderova nagrada ]] (1995.) * [[Nobelova nagrada za književnost]] (1996.)<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> * [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] (2011.)}} | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Wisława Szymborska signature.svg | website = }} '''Maria Wisława Anna Szymborska'''<ref>Jarosław Malesiński [https://www.mieczewo.com/historyczne/1206-wspomnienie.html Wspomnienie]. mieczewo.com. 2 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref><ref name=GW>Violetta Szostak [http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,7549417,20120210PO-DLO,Szymborscy_burzliwe_fortuny_obroty,zwykly.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] [[gazeta.pl]], 9 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref> ({{IPA-pl|viˈswava ʂɨmˈbɔrska|lang}}; [[Kórnik]], [[2. srpnja]] [[1923.]] – [[Kraków]], [[1. veljače]] [[2012.]]), [[poljska]] pjesnikinja, esejistica i prevoditeljica, dobitnica [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1996.]] godine. Rođena u današnjem [[Kórnik]]u, od [[1931.]] godine do svoje smrti živjela je i radila u [[Kraków]]u.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/> Szymborska je bila izrazito popularna spisateljica u Poljskoj, a njezine su knjige bile prodavane jednako kao i proza iako je ona sama u jednoj svojoj pjesmi, "Niektórzy lubią poezję" ([[srpskohrvatski]]: "Neki ljudi vole poeziju"), napisala da "možda" samo dvije osobe na njih tisuću doista vole poeziju.<ref>Szymborska, Wisława. [https://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/some_like_poetry "Some Like Poetry"].</ref> Godine [[1996.]] uručena joj je [[Nobelova nagrada za književnost]] "za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti".<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Nobelprize|date=7 October 2010|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996|access-date=7 October 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|title=I Don't Know: The Nobel lecture|magazine=The New Republic|date=30 December 1996|url=https://www.tnr.com/article/books-and-arts/100368/i-dont-know|access-date=19 February 2012}}</ref> Zahvaljujući tomu postala je poznata i izvan Poljske. Njezina su djela prevedena na brojne europske i svjetske jezike. == Biografija == == Opus == === Teme === === Bibliografija === {{main|Bibliografija Wisławe Szymborske}} Ovdje se nalazi popis najznačajnijih zbirki poezije Wisławe Szymborske: * [[1952]]: ''Dlatego żyjemy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Zato smo svi živi'') * [[1954]]: ''Pytania zadawane sobie'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pitanja koja si postavljamo'') * [[1957]]: ''Wołanie do Yeti'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dozivanje Jetija'') * [[1962]]: ''Sól'' ([[srpskohrvatski]]: ''Sol'') * [[1966]]: ''101 wierszy'' ([[srpskohrvatski]]: ''101 pjesma'') * [[1967]]: ''Sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu radosti'') * [[1967]]: ''Poezje wybrane'' ([[srpskohrvatski]]: ''Izabrana poezija'') * [[1972]]: ''Wszelki wypadek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Svaki slučaj'') * [[1976]]: ''Wielka liczba'' ([[srpskohrvatski]]: ''Velika brojka'') * [[1986]]: ''Ludzie na moście'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ljudi na mostu'') * [[1989]]: ''Poezje. Poems'' * [[1992]]: ''Lektury nadobowiązkowe'' ([[srpskohrvatski]]: ''Neobvezna lektira'') * [[1993]]: ''Koniec i początek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Kraj i početak'') * [[1996]]: ''Widok z ziarnkiem piasku'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pogled sa zrnom pijeska'') * [[1997]]: ''Sto wierszy – sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu pjesama – Stotinu radosti'') * [[2002]]: ''Chwila'' ([[srpskohrvatski]]: ''Trenutak'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/moment-wislawa-szymborska|title=Moment – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2003]]: ''Rymowanki dla dużych dzieci'' ([[srpskohrvatski]]: ''Rime za veliku djecu'') * [[2005]]: ''Dwukropek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dvotočka'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/colon-wislawa-szymborska|title=Colon – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2005]]: ''Monolog psa zaplątanego w dzieje'' ([[srpskohrvatski]]: ''Monolog psa zapletenog u povijest'') * [[2009]]: ''Tutaj'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ovdje'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/tutaj-wislawa-szymborska|title=Tutaj – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2012]]: ''Wystarczy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dosta'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/enough-wislawa-szymborskas-last-collection-of-poems|title=Enough: Wisława Szymborska's Last Collection of Poems|work=Culture.pl}}</ref> * [[2013]]: ''Błysk rewolwru'' ([[srpskohrvatski]]: ''Bljesak revolvera'')<ref>{{cite web|url=http://www.culture.pl/web/english/events-calendar-full-page/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/the-poet-s-eternal-spark-in-new-szymborska-discoveries|title=The Poet's Eternal Spark in New Szymborska Discoveries|work=Culture.pl}}</ref> == Nagrade == [[File:2011-01-17Komorowski+szymborska.jpg|thumb|Poljski predsjednik [[Bronisław Komorowski]] uručuje [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] Szymborskoj.]] * [[1954]]: Nagrada grada Krakówa za književnost * [[1963]]: Nagrada [[Ministarstvo kulture (Poljska)|poljskog Ministarstva kulture]] * [[1974]]: Viteški križ [[Orden Polonia Restituta|Ordena Polonia Restituta]] * [[1990]]: [[Nagrada Kościelski]] * [[1991]]: [[Goetheova nagrada]] * [[1995]]: [[Herderova nagrada]] * [[1995]]: Počasna diploma [[Univerzitet Adam Mickiewicz|Univerziteta Adam Mickiewicz]] ([[Poznań]]) * [[1996]]: Nagrada poljskog PEN kluba * [[1996]]: [[Nobelova nagrada za književnost]] * [[1996]]: ''[[Wprost]]ova'' osoba godine * [[1997]]: Počasna građanska Kraljevskog glavnog grada [[Kraków]]a * [[2005]]: Zlatna [[Medalja za doprinos kulturi – Gloria Artis]] * [[2011]]: [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]]<ref name=reuters_death/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Wisława Szymborska}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=93 List of Works] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/579376/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]] *[https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/ Wisława Szymborska] poems and biography at poezja.org {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1923|2012|Szymborska, Wisława}} [[Kategorija:Poljski pjesnici]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Poljski prevodioci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Umrli od raka]] lf9ix4yudxjnpus8td2724annmzhmwo 42579150 42579006 2026-04-07T03:12:53Z Edgar Allan Poe 29250 /* Teme */ 42579150 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = [[Datoteka:Nobel prize medal.svg|22px]] Wisława Szymborska | slika = Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = Maria Wisława Anna Szymborska | datum_rođenja = [[2. srpnja]] [[1923.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|POLJ}} [[Kórnik]], [[Poljska]]<br>{{small|(tada {{flagicon|POLJ|1928}} [[Prowent]], [[Druga Poljska Republika|Poljska]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|hr=da|2012|2|1|1923|7|2}} | mjesto_smrti = {{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]] | počivalište = [[Groblje Rakowicki]]<br>{{small|{{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]]}} | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Jagelonski univerzitet]] | zanimanje = pjesnikinja, prevoditeljica, esejistica | period = 1945. – 2012. | jezik = [[poljski jezik]] | pokret = | žanr = [[poezija]], [[esej]] | znamenita_djela = {{Plainlist| * ''[[Pytania zadawane sobie]]'' (zbirka poezije, [[1954.]]) * ''[[Wołanie do Yeti]]'' (zbirka poezije, [[1957.]]) * ''[[Wszelki wypadek]]'' (zbirka poezije, [[1972.]]) * ''[[Wielka liczba]]'' (zbirka poezije, [[1976.]]) * ''[[Ludzie na moście]]'' (zbirka poezije, [[1986.]]) * ''[[Koniec i początek]]'' (zbirka poezije, [[1993.]]) * ''[[Widok z ziarnkiem piasku]]'' (zbirka poezije, [[1996.]]) * ''[[Dwukropek]]'' (zbirka poezije, [[2005.]]) * ''[[Tutaj]]'' (zbirka poezije, [[2009.]]) }} | nagrade = {{Plainlist| * [[Goetheova nagrada]] (1991.) * [[Herderova nagrada ]] (1995.) * [[Nobelova nagrada za književnost]] (1996.)<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> * [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] (2011.)}} | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Wisława Szymborska signature.svg | website = }} '''Maria Wisława Anna Szymborska'''<ref>Jarosław Malesiński [https://www.mieczewo.com/historyczne/1206-wspomnienie.html Wspomnienie]. mieczewo.com. 2 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref><ref name=GW>Violetta Szostak [http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,7549417,20120210PO-DLO,Szymborscy_burzliwe_fortuny_obroty,zwykly.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] [[gazeta.pl]], 9 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref> ({{IPA-pl|viˈswava ʂɨmˈbɔrska|lang}}; [[Kórnik]], [[2. srpnja]] [[1923.]] – [[Kraków]], [[1. veljače]] [[2012.]]), [[poljska]] pjesnikinja, esejistica i prevoditeljica, dobitnica [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1996.]] godine. Rođena u današnjem [[Kórnik]]u, od [[1931.]] godine do svoje smrti živjela je i radila u [[Kraków]]u.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/> Szymborska je bila izrazito popularna spisateljica u Poljskoj, a njezine su knjige bile prodavane jednako kao i proza iako je ona sama u jednoj svojoj pjesmi, "Niektórzy lubią poezję" ([[srpskohrvatski]]: "Neki ljudi vole poeziju"), napisala da "možda" samo dvije osobe na njih tisuću doista vole poeziju.<ref>Szymborska, Wisława. [https://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/some_like_poetry "Some Like Poetry"].</ref> Godine [[1996.]] uručena joj je [[Nobelova nagrada za književnost]] "za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti".<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Nobelprize|date=7 October 2010|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996|access-date=7 October 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|title=I Don't Know: The Nobel lecture|magazine=The New Republic|date=30 December 1996|url=https://www.tnr.com/article/books-and-arts/100368/i-dont-know|access-date=19 February 2012}}</ref> Zahvaljujući tomu postala je poznata i izvan Poljske. Njezina su djela prevedena na brojne europske i svjetske jezike. == Biografija == == Opus == === Teme === Poezija Szymborske bila je primarno filozofske prirode, međutim svoje je ideje i preokupacije često iznosila uz pomoć [[ironija|ironije]], [[paradoks]]a ili [[eufemizam|eufemizama]]. Među čestim temama u njezinim pjesmama su i rat i terorizam.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/><ref>{{cite news|first=Alex|last=Duval Smith|url=http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece|title=A Nobel Calling: 100 Years of Controversy|work=The Independent|location=UK|publisher=Independent Print Limited|date=14 October 2005|access-date=26 April 2008|quote=1996: Her poem, "The End and the Beginning", reads: "No sound bites, no photo opportunities And it takes years All the cameras have gone To other wars." Szymborska was born in Kórnik, in western Poland, in 1923.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224170132/http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece|archive-date=24 December 2007}}</ref> Nerijetko je pisala o neobičnim likovima ili iz vrlo neobičnih perspektiva, poput one [[Kot w pustym mieszkaniu|mačke koja je ostala sama u napuštenom stanu nedavno preminulog vlasnika]].<ref name=france24_death/> No, iako je postigla svjetsku slavu, za života je objavila relativno mali broj pjesama, manje od njih 350. Kada su ju jednom prilikom upitali zašto je objavila tako malo pjesama u spisateljlskoj karijeri koja je trajala gotovo 70 godina, odgovorila je duhovito: "''Imam kantu za smeće kod kuće."''<ref name=reuters_death/> === Bibliografija === {{main|Bibliografija Wisławe Szymborske}} Ovdje se nalazi popis najznačajnijih zbirki poezije Wisławe Szymborske: * [[1952]]: ''Dlatego żyjemy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Zato smo svi živi'') * [[1954]]: ''Pytania zadawane sobie'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pitanja koja si postavljamo'') * [[1957]]: ''Wołanie do Yeti'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dozivanje Jetija'') * [[1962]]: ''Sól'' ([[srpskohrvatski]]: ''Sol'') * [[1966]]: ''101 wierszy'' ([[srpskohrvatski]]: ''101 pjesma'') * [[1967]]: ''Sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu radosti'') * [[1967]]: ''Poezje wybrane'' ([[srpskohrvatski]]: ''Izabrana poezija'') * [[1972]]: ''Wszelki wypadek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Svaki slučaj'') * [[1976]]: ''Wielka liczba'' ([[srpskohrvatski]]: ''Velika brojka'') * [[1986]]: ''Ludzie na moście'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ljudi na mostu'') * [[1989]]: ''Poezje. Poems'' * [[1992]]: ''Lektury nadobowiązkowe'' ([[srpskohrvatski]]: ''Neobvezna lektira'') * [[1993]]: ''Koniec i początek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Kraj i početak'') * [[1996]]: ''Widok z ziarnkiem piasku'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pogled sa zrnom pijeska'') * [[1997]]: ''Sto wierszy – sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu pjesama – Stotinu radosti'') * [[2002]]: ''Chwila'' ([[srpskohrvatski]]: ''Trenutak'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/moment-wislawa-szymborska|title=Moment – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2003]]: ''Rymowanki dla dużych dzieci'' ([[srpskohrvatski]]: ''Rime za veliku djecu'') * [[2005]]: ''Dwukropek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dvotočka'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/colon-wislawa-szymborska|title=Colon – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2005]]: ''Monolog psa zaplątanego w dzieje'' ([[srpskohrvatski]]: ''Monolog psa zapletenog u povijest'') * [[2009]]: ''Tutaj'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ovdje'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/tutaj-wislawa-szymborska|title=Tutaj – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2012]]: ''Wystarczy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dosta'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/enough-wislawa-szymborskas-last-collection-of-poems|title=Enough: Wisława Szymborska's Last Collection of Poems|work=Culture.pl}}</ref> * [[2013]]: ''Błysk rewolwru'' ([[srpskohrvatski]]: ''Bljesak revolvera'')<ref>{{cite web|url=http://www.culture.pl/web/english/events-calendar-full-page/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/the-poet-s-eternal-spark-in-new-szymborska-discoveries|title=The Poet's Eternal Spark in New Szymborska Discoveries|work=Culture.pl}}</ref> == Nagrade == [[File:2011-01-17Komorowski+szymborska.jpg|thumb|Poljski predsjednik [[Bronisław Komorowski]] uručuje [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] Szymborskoj.]] * [[1954]]: Nagrada grada Krakówa za književnost * [[1963]]: Nagrada [[Ministarstvo kulture (Poljska)|poljskog Ministarstva kulture]] * [[1974]]: Viteški križ [[Orden Polonia Restituta|Ordena Polonia Restituta]] * [[1990]]: [[Nagrada Kościelski]] * [[1991]]: [[Goetheova nagrada]] * [[1995]]: [[Herderova nagrada]] * [[1995]]: Počasna diploma [[Univerzitet Adam Mickiewicz|Univerziteta Adam Mickiewicz]] ([[Poznań]]) * [[1996]]: Nagrada poljskog PEN kluba * [[1996]]: [[Nobelova nagrada za književnost]] * [[1996]]: ''[[Wprost]]ova'' osoba godine * [[1997]]: Počasna građanska Kraljevskog glavnog grada [[Kraków]]a * [[2005]]: Zlatna [[Medalja za doprinos kulturi – Gloria Artis]] * [[2011]]: [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]]<ref name=reuters_death/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Wisława Szymborska}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=93 List of Works] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/579376/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]] *[https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/ Wisława Szymborska] poems and biography at poezja.org {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1923|2012|Szymborska, Wisława}} [[Kategorija:Poljski pjesnici]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Poljski prevodioci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Umrli od raka]] 6w634m106769c1bul06gvsgy7wog4n3 42579151 42579150 2026-04-07T03:19:45Z Edgar Allan Poe 29250 /* Bibliografija */ 42579151 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = [[Datoteka:Nobel prize medal.svg|22px]] Wisława Szymborska | slika = Wisława Szymborska 2009.10.23 (1).jpg | širina_slike = | opis = | ime_po_rođenju = Maria Wisława Anna Szymborska | datum_rođenja = [[2. srpnja]] [[1923.]] | mjesto_rođenja = {{flagicon|POLJ}} [[Kórnik]], [[Poljska]]<br>{{small|(tada {{flagicon|POLJ|1928}} [[Prowent]], [[Druga Poljska Republika|Poljska]])}} | datum_smrti = {{Death date and age|hr=da|2012|2|1|1923|7|2}} | mjesto_smrti = {{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]] | počivalište = [[Groblje Rakowicki]]<br>{{small|{{flagicon|POLJ}} [[Kraków]], [[Poljska]]}} | pseudonim = | državljanstvo = | rodbina = | supružnik = | partner = | djeca = | obrazovanje = | alma_mater = [[Jagelonski univerzitet]] | zanimanje = pjesnikinja, prevoditeljica, esejistica | period = 1945. – 2012. | jezik = [[poljski jezik]] | pokret = | žanr = [[poezija]], [[esej]] | znamenita_djela = {{Plainlist| * ''[[Pytania zadawane sobie]]'' (zbirka poezije, [[1954.]]) * ''[[Wołanie do Yeti]]'' (zbirka poezije, [[1957.]]) * ''[[Wszelki wypadek]]'' (zbirka poezije, [[1972.]]) * ''[[Wielka liczba]]'' (zbirka poezije, [[1976.]]) * ''[[Ludzie na moście]]'' (zbirka poezije, [[1986.]]) * ''[[Koniec i początek]]'' (zbirka poezije, [[1993.]]) * ''[[Widok z ziarnkiem piasku]]'' (zbirka poezije, [[1996.]]) * ''[[Dwukropek]]'' (zbirka poezije, [[2005.]]) * ''[[Tutaj]]'' (zbirka poezije, [[2009.]]) }} | nagrade = {{Plainlist| * [[Goetheova nagrada]] (1991.) * [[Herderova nagrada ]] (1995.) * [[Nobelova nagrada za književnost]] (1996.)<!-- do not add image icons such as nobel peace, see [[:Template:Infobox writer]] --> * [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] (2011.)}} | uticaj_od = | uticaj_na = | potpis = Wisława Szymborska signature.svg | website = }} '''Maria Wisława Anna Szymborska'''<ref>Jarosław Malesiński [https://www.mieczewo.com/historyczne/1206-wspomnienie.html Wspomnienie]. mieczewo.com. 2 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref><ref name="GW">Violetta Szostak [http://www.archiwum.wyborcza.pl/Archiwum/1,0,7549417,20120210PO-DLO,Szymborscy_burzliwe_fortuny_obroty,zwykly.html Szymborscy – burzliwe fortuny obroty] [[gazeta.pl]], 9 February 2012. [dostęp 11 February 2012].</ref> ({{IPA-pl|viˈswava ʂɨmˈbɔrska|lang}}; [[Kórnik]], [[2. srpnja]] [[1923.]] – [[Kraków]], [[1. veljače]] [[2012.]]), [[poljska]] pjesnikinja, esejistica i prevoditeljica, dobitnica [[Nobelova nagrada za književnost|Nobelove nagrade za književnost]] [[1996.]] godine. Rođena u današnjem [[Kórnik]]u, od [[1931.]] godine do svoje smrti živjela je i radila u [[Kraków]]u.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/> Szymborska je bila izrazito popularna spisateljica u Poljskoj, a njezine su knjige bile prodavane jednako kao i proza iako je ona sama u jednoj svojoj pjesmi, "Niektórzy lubią poezję" ([[srpskohrvatski]]: "Neki ljudi vole poeziju"), napisala da "možda" samo dvije osobe na njih tisuću doista vole poeziju.<ref>Szymborska, Wisława. [https://www.poetseers.org/nobel_prize_for_literature/wislawa_szymborska/library/some_like_poetry "Some Like Poetry"].</ref> Godine [[1996.]] uručena joj je [[Nobelova nagrada za književnost]] "za poeziju koja s ironičnom preciznošću dozvoljava povijesnom i biografskom kontekstu da oživi u fragmentima ljudske stvarnosti".<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Literature 1996|publisher=Nobelprize|date=7 October 2010|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1996|access-date=7 October 2010}}</ref><ref>{{cite magazine|title=I Don't Know: The Nobel lecture|magazine=The New Republic|date=30 December 1996|url=https://www.tnr.com/article/books-and-arts/100368/i-dont-know|access-date=19 February 2012}}</ref> Zahvaljujući tomu postala je poznata i izvan Poljske. Njezina su djela prevedena na brojne europske i svjetske jezike. == Biografija == == Opus == === Teme === Poezija Szymborske bila je primarno filozofske prirode, međutim svoje je ideje i preokupacije često iznosila uz pomoć [[ironija|ironije]], [[paradoks]]a ili [[eufemizam|eufemizama]]. Među čestim temama u njezinim pjesmama su i rat i terorizam.<ref name=reuters_death/><ref name=france24_death/><ref>{{cite news|first=Alex|last=Duval Smith|url=http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece|title=A Nobel Calling: 100 Years of Controversy|work=The Independent|location=UK|publisher=Independent Print Limited|date=14 October 2005|access-date=26 April 2008|quote=1996: Her poem, "The End and the Beginning", reads: "No sound bites, no photo opportunities And it takes years All the cameras have gone To other wars." Szymborska was born in Kórnik, in western Poland, in 1923.|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224170132/http://news.independent.co.uk/europe/article319509.ece|archive-date=24 December 2007}}</ref> Nerijetko je pisala o neobičnim likovima ili iz vrlo neobičnih perspektiva, poput one [[Kot w pustym mieszkaniu|mačke koja je ostala sama u napuštenom stanu nedavno preminulog vlasnika]].<ref name=france24_death/> No, iako je postigla svjetsku slavu, za života je objavila relativno mali broj pjesama, manje od njih 350. Kada su ju jednom prilikom upitali zašto je objavila tako malo pjesama u spisateljlskoj karijeri koja je trajala gotovo 70 godina, odgovorila je duhovito: "''Imam kantu za smeće kod kuće."''<ref name=reuters_death/> === Bibliografija === {{main|Bibliografija Wisławe Szymborske}} Ovdje se nalazi popis najznačajnijih zbirki poezije Wisławe Szymborske: * [[1952]]: ''Dlatego żyjemy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Za to živimo'') * [[1954]]: ''Pytania zadawane sobie'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pitanja koja si postavljamo'') * [[1957]]: ''Wołanie do Yeti'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dozivanje Jetija'') * [[1962]]: ''Sól'' ([[srpskohrvatski]]: ''Sol'') * [[1966]]: ''101 wierszy'' ([[srpskohrvatski]]: ''101 pjesma'') * [[1967]]: ''Sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu radosti'') * [[1967]]: ''Poezje wybrane'' ([[srpskohrvatski]]: ''Izabrana poezija'') * [[1972]]: ''Wszelki wypadek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Svaki slučaj'') * [[1976]]: ''Wielka liczba'' ([[srpskohrvatski]]: ''Velika brojka'') * [[1986]]: ''Ludzie na moście'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ljudi na mostu'') * [[1989]]: ''Poezje. Poems'' * [[1992]]: ''Lektury nadobowiązkowe'' ([[srpskohrvatski]]: ''Neobvezna lektira'') * [[1993]]: ''Koniec i początek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Kraj i početak'') * [[1996]]: ''Widok z ziarnkiem piasku'' ([[srpskohrvatski]]: ''Pogled sa zrnom pijeska'') * [[1997]]: ''Sto wierszy – sto pociech'' ([[srpskohrvatski]]: ''Stotinu pjesama – Stotinu radosti'') * [[2002]]: ''Chwila'' ([[srpskohrvatski]]: ''Trenutak'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/moment-wislawa-szymborska|title=Moment – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2003]]: ''Rymowanki dla dużych dzieci'' ([[srpskohrvatski]]: ''Rime za veliku djecu'') * [[2005]]: ''Dwukropek'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dvotočka'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/colon-wislawa-szymborska|title=Colon – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2005]]: ''Monolog psa zaplątanego w dzieje'' ([[srpskohrvatski]]: ''Monolog psa zapletenog u povijest'') * [[2009]]: ''Tutaj'' ([[srpskohrvatski]]: ''Ovdje'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/tutaj-wislawa-szymborska|title=Tutaj – Wisława Szymborska|work=Culture.pl}}</ref> * [[2012]]: ''Wystarczy'' ([[srpskohrvatski]]: ''Dosta'')<ref>{{cite web|url=http://culture.pl/en/work/enough-wislawa-szymborskas-last-collection-of-poems|title=Enough: Wisława Szymborska's Last Collection of Poems|work=Culture.pl}}</ref> * [[2013]]: ''Błysk rewolwru'' ([[srpskohrvatski]]: ''Bljesak revolvera'')<ref>{{cite web|url=http://www.culture.pl/web/english/events-calendar-full-page/-/eo_event_asset_publisher/L6vx/content/the-poet-s-eternal-spark-in-new-szymborska-discoveries|title=The Poet's Eternal Spark in New Szymborska Discoveries|work=Culture.pl}}</ref> == Nagrade == [[File:2011-01-17Komorowski+szymborska.jpg|thumb|Poljski predsjednik [[Bronisław Komorowski]] uručuje [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]] Szymborskoj.]] * [[1954]]: Nagrada grada Krakówa za književnost * [[1963]]: Nagrada [[Ministarstvo kulture (Poljska)|poljskog Ministarstva kulture]] * [[1974]]: Viteški križ [[Orden Polonia Restituta|Ordena Polonia Restituta]] * [[1990]]: [[Nagrada Kościelski]] * [[1991]]: [[Goetheova nagrada]] * [[1995]]: [[Herderova nagrada]] * [[1995]]: Počasna diploma [[Univerzitet Adam Mickiewicz|Univerziteta Adam Mickiewicz]] ([[Poznań]]) * [[1996]]: Nagrada poljskog PEN kluba * [[1996]]: [[Nobelova nagrada za književnost]] * [[1996]]: ''[[Wprost]]ova'' osoba godine * [[1997]]: Počasna građanska Kraljevskog glavnog grada [[Kraków]]a * [[2005]]: Zlatna [[Medalja za doprinos kulturi – Gloria Artis]] * [[2011]]: [[Orden bijeloga orla (Poljska)|Orden bijeloga orla]]<ref name=reuters_death/> == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Wisława Szymborska}} *[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/1996/summary/ Wislawa Szymborska]: Including biography and Nobel speech – NobelPrize.org *[http://noblib.internet-box.ch/NLEW.php?authorid=93 List of Works] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/579376/Wislawa-Szymborska Wisława Szymborska] at [[Encyclopædia Britannica]] *[https://poezja.org/wz/Wislawa_Szymborska/ Wisława Szymborska] poems and biography at poezja.org {{Nobelova nagrada za književnost}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1923|2012|Szymborska, Wisława}} [[Kategorija:Poljski pjesnici]] [[Kategorija:Esejisti]] [[Kategorija:Poljski prevodioci]] [[Kategorija:Nobelovci za književnost]] [[Kategorija:Umrli od raka]] sqyg1udmmlw6zlwzkg2l7lm5zy04uha 1 4721067 42579002 2026-04-06T17:20:59Z Edgar Allan Poe 29250 Nova stranica: {{CEE Spring 2026|korisnik=Edgar Allan Poe|tema=književnost|tema2=biografija|država=Poljska}} – ~~~~ 42579002 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026|korisnik=Edgar Allan Poe|tema=književnost|tema2=biografija|država=Poljska}} – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 6. aprila 2026. u 19:20 (CEST) 0a01zw5ukfnu457riq0bppubzqrnsv8 42579003 42579002 2026-04-06T17:21:06Z Edgar Allan Poe 29250 42579003 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026|korisnik=Edgar Allan Poe|tema=književnost|tema2=biografija|država=Poljska}} 5lwau0pmzhpi6c96r4u645l544xa597 828 4721068 42579021 2026-01-26T11:08:21Z en>Bawolff 0 42579021 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if move[piece] and move[piece][2] or -1 ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply ) end return p s1mpwb5rkxszkh1h0iuuoawohosuw04 42579022 42579021 2026-04-06T21:18:52Z Vipz 151311 Uvezena je jedna revizija sa [[:en:Module:Chess_viewer]] 42579021 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if move[piece] and move[piece][2] or -1 ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply ) end return p s1mpwb5rkxszkh1h0iuuoawohosuw04 42579032 42579022 2026-04-06T21:44:59Z Vipz 151311 +calcid 42579032 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if calcid and calcid ~= '' then root:attr( 'data-calculator-id', calcid ) end if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if move[piece] and move[piece][2] or -1 ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' local calcid = args.calculator_id or pargs.calculator_id or args.id or pargs.id or '' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid ) end return p sjekkd64avtnthrdokmtu48f8tasmws 42579034 42579032 2026-04-06T22:51:59Z 42579034 Scribunto text/plain 42579035 42579034 2026-04-06T22:57:04Z Vipz 151311 42579035 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if calcid and calcid ~= '' then root:attr( 'data-calculator-id', calcid ) end if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if move[piece] and move[piece][2] or -1 ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' local calcid = args.calculator_id or pargs.calculator_id or args.id or pargs.id or '' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid ) end return p sjekkd64avtnthrdokmtu48f8tasmws 42579036 42579035 2026-04-06T22:58:55Z Vipz 151311 Podrška za |target= kroz {{[[Šablon:Calculator button|Calculator button]]}}, highlight početnog i odredišnog polja, unapređivanje funkcija. 42579036 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) root:tag('div') :addClass('chess-highlight') :addClass('chess-highlight-from') :addClass('calculator-field') :addClass('calculator-value-false') :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'ifgreaterorequal(hl_from_top,0)' ) :css( 'width', size .. 'px' ) :css( 'height', size .. 'px' ) :css( 'top', 'calc(var(--calculator-hl_from_top,-1)*1px)' ) :css( 'left', 'calc(var(--calculator-hl_from_left,-1)*1px)' ) root:tag('div') :addClass('chess-highlight') :addClass('chess-highlight-to') :addClass('calculator-field') :addClass('calculator-value-false') :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'ifgreaterorequal(hl_to_top,0)' ) :css( 'width', size .. 'px' ) :css( 'height', size .. 'px' ) :css( 'top', 'calc(var(--calculator-hl_to_top,-1)*1px)' ) :css( 'left', 'calc(var(--calculator-hl_to_left,-1)*1px)' ) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if calcid and calcid ~= '' then root:attr( 'data-calculator-id', calcid ) end if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getInitialFen( metadata ) if type( metadata ) == 'table' then return metadata.FEN or metadata.Fen or metadata.fen or metadata['Initial FEN'] or metadata['initial FEN'] end return nil end local function pieceTypeFromLayout( piece ) if not piece or piece == '' then return nil end return piece:match( '^(%w)%w$' ) end local function pieceColorFromLayout( piece ) if not piece or piece == '' then return nil end return piece:match( '^%w(%w)$' ) end local function isOccupiedLayoutSquare( piece ) return piece and piece:match( '^%w%w$' ) ~= nil end local function findMoveHighlight( prevFen, curFen, size, rev ) local prevLayout = convertFenToArgs( prevFen ) local curLayout = convertFenToArgs( curFen ) local changed = {} for trow = 1, nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1, ncols do local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local idx = ncols * ( nrows - row ) + col + 2 local prevPiece = prevLayout[idx] or '' local curPiece = curLayout[idx] or '' if prevPiece ~= curPiece then table.insert( changed, { prev = prevPiece, cur = curPiece, top = ( trow - 1 ) * size, left = ( tcol - 1 ) * size } ) end end end if #changed == 0 then return { fromTop = -1, fromLeft = -1, toTop = -1, toLeft = -1 } end local kingFrom, kingTo for _, sq in ipairs( changed ) do if sq.prev == 'kl' or sq.prev == 'kd' then kingFrom = sq end if sq.cur == 'kl' or sq.cur == 'kd' then kingTo = sq end end -- For castling, prefer king source/target. if kingFrom and kingTo and #changed >= 4 then return { fromTop = kingFrom.top, fromLeft = kingFrom.left, toTop = kingTo.top, toLeft = kingTo.left } end local sources = {} local targets = {} for _, sq in ipairs( changed ) do if isOccupiedLayoutSquare( sq.prev ) then table.insert( sources, sq ) end if isOccupiedLayoutSquare( sq.cur ) then table.insert( targets, sq ) end end local target = targets[1] local source if target then -- Exact same piece identity (normal move / many captures) for _, sq in ipairs( sources ) do if sq.prev == target.cur then source = sq break end end -- En passant / capture / promotion fallback: match by color if not source then local targetColor = pieceColorFromLayout( target.cur ) local sameColor = {} for _, sq in ipairs( sources ) do if pieceColorFromLayout( sq.prev ) == targetColor then table.insert( sameColor, sq ) end end if #sameColor == 1 then source = sameColor[1] elseif #sameColor > 1 then -- Promotion fallback: prefer pawn source if target is promoted piece if pieceTypeFromLayout( target.cur ) ~= 'p' then for _, sq in ipairs( sameColor ) do if pieceTypeFromLayout( sq.prev ) == 'p' then source = sq break end end end if not source then source = sameColor[1] end end end end if not source then source = sources[1] end if not target then target = targets[1] or source end return { fromTop = source and source.top or -1, fromLeft = source and source.left or -1, toTop = target and target.top or -1, toLeft = target and target.left or -1 } end local function getHighlightMoves( moves, metadata, size, rev ) local initialFen = getInitialFen( metadata ) or 'rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR' local prevFen = initialFen local curFromTop, curFromLeft, curToTop, curToLeft = -1, -1, -1, -1 local switchFromTop = 'switch(move,' local switchFromLeft = 'switch(move,' local switchToTop = 'switch(move,' local switchToLeft = 'switch(move,' for moveNumber, fen in ipairs( moves ) do local hl = findMoveHighlight( prevFen, fen, size, rev ) if hl.fromTop ~= curFromTop then switchFromTop = switchFromTop .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curFromTop .. ',' curFromTop = hl.fromTop end if hl.fromLeft ~= curFromLeft then switchFromLeft = switchFromLeft .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curFromLeft .. ',' curFromLeft = hl.fromLeft end if hl.toTop ~= curToTop then switchToTop = switchToTop .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curToTop .. ',' curToTop = hl.toTop end if hl.toLeft ~= curToLeft then switchToLeft = switchToLeft .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curToLeft .. ',' curToLeft = hl.toLeft end prevFen = fen end switchFromTop = switchFromTop .. curFromTop .. ')' switchFromLeft = switchFromLeft .. curFromLeft .. ')' switchToTop = switchToTop .. curToTop .. ')' switchToLeft = switchToLeft .. curToLeft .. ')' local ret = '' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchFromTop .. '|id=hl_from_top}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchFromLeft .. '|id=hl_from_left}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchToTop .. '|id=hl_to_top}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchToLeft .. '|id=hl_to_left}}' return ret end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if (move[piece] and move[piece][2] or -1) ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' local calcid = args.calculator_id or pargs.calculator_id or args.id or pargs.id or '' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=⏮|title=Go to first move|alt=Go to first move|for=move|type=default|formula=1}}' .. ' {{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=⏭|title=Go to last move|alt=Go to last move|for=move|type=default|formula=' .. #moves .. '}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) footer = footer .. frame:preprocess( getHighlightMoves( moves, metadata, size, reverse ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid ) end return p dj0wnjtyn5948pjvqrln5zl0rf1a8hg 42579037 42579036 2026-04-06T22:59:27Z Vipz 151311 Zaštićena stranica [[Modul:Chess viewer]]: Učestao [[WP:VAND|vandalizam]] ([uređivanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [premještanje: dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 42579036 Scribunto text/plain -- Creates a chess diagram with arrows and a play button in order to show an entire game. -- Based on [[Module:Chessboard]], inspired by [[mw:Extension:Chessbrowser]] -- This might be cleaner if it worked directly on the PGN notation instead of the converted form. -- A future todo might be to have some sort of changing caption that shows what the current move is. This might improve accessibility as it would give screen readers something to read. local p = {} local yesno = require('Module:Yesno') local cfg, nrows, ncols cfg = {} -- From Module:Chessboard/chess function cfg.dims() return 8, 8 end function cfg.letters() return {'a', 'b', 'c', 'd', 'e', 'f', 'g', 'h'} end -- color from [[:c:Category:Chessboard480]] -- emerald, olivine, pearl, ruby, sapphire, steel, tourmaline, wood function cfg.image_board(size, color) local colorstr = (color and color ~='' and '-' .. color) or '' return string.format( '[[File:Chessboard480%s.svg|%dx%dpx|link=|class=notpageimage]]', colorstr, 8 * size, 8 * size ) end function cfg.image_square( pc, row, col, size ) local colornames = { l = 'white', d = 'black', u = 'unknown color' } local piecenames = { p = 'pawn', r = 'rook', n = 'knight', b = 'bishop', q = 'queen', k = 'king', a = 'archbishop', c = 'chancellor', z = 'champion', w = 'wizard', t = 'fool', M = 'mann', h = 'upside-down pawn', m = 'upside-down rook', B = 'upside-down bishop', N = 'upside-down knight', f = 'upside-down king', g = 'upside-down queen', e = 'elephant', s = 'boat', G = 'giraffe', U = 'unicorn', Z = 'zebra' } local symnames = { xx = 'black cross', ox = 'white cross', xo = 'black circle', oo = 'white circle', ul = 'up-left arrow', ua = 'up arrow', ur = 'up-right arrow', la = 'left arrow', ra = 'right arrow', dl = 'down-left arrow', da = 'down arrow', dr = 'down-right arrow', lr = 'left-right arrow', ud = 'up-down arrow', db = 'up-right and down-left arrow', dw = 'up-left and down-right arrow', x0 = 'zero', x1 = 'one', x2 = 'two', x3 = 'three', x4 = 'four', x5 = 'five', x6 = 'six', x7 = 'seven', x8 = 'eight', x9 = 'nine' } local colchar = {'a','b','c','d','e','f','g','h'} local color = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%2' ) or '' local piece = mw.ustring.gsub( pc, '^.*(%w)(%w).*$', '%1' ) or '' --local alt = colchar[col] .. row .. ' ' local alt = '' if colornames[color] and piecenames[piece] then alt = alt .. colornames[color] .. ' ' .. piecenames[piece] else alt = alt .. ( symnames[piece .. color] or piece .. ' ' .. color ) end return string.format( '[[File:Chess %s%st45.svg|%dx%dpx|alt=%s|%s|link=|class=notpageimage|top]]', piece, color, size, size, alt, alt ) end -- End Module:Chessboard/chess -- start Module:Chessboard local function innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size, color)) root:tag('div') :addClass('chess-highlight') :addClass('chess-highlight-from') :addClass('calculator-field') :addClass('calculator-value-false') :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'ifgreaterorequal(hl_from_top,0)' ) :css( 'width', size .. 'px' ) :css( 'height', size .. 'px' ) :css( 'top', 'calc(var(--calculator-hl_from_top,-1)*1px)' ) :css( 'left', 'calc(var(--calculator-hl_from_left,-1)*1px)' ) root:tag('div') :addClass('chess-highlight') :addClass('chess-highlight-to') :addClass('calculator-field') :addClass('calculator-value-false') :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'ifgreaterorequal(hl_to_top,0)' ) :css( 'width', size .. 'px' ) :css( 'height', size .. 'px' ) :css( 'top', 'calc(var(--calculator-hl_to_top,-1)*1px)' ) :css( 'left', 'calc(var(--calculator-hl_to_left,-1)*1px)' ) for piece in pairs( definedPieces ) do if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) local curPos = pieceInfo[ply][piece] or {-1,-1} --local class = piece:match( "^[nN]" ) and 'knight' or 'nonknight' -- Consensus seems to be make knights move in a normal way instead of an L-Shape local class = 'nonknight' root:tag('div') :css('top', 'calc(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. ')*1px)' ) :css('left', 'calc(var(--calculator-left_piece' .. piece .. ',' .. curPos[2] .. ')*1px)') :css( 'opacity', 'calc(min(var(--calculator-top_piece' .. piece .. ',' .. curPos[1] .. '),0) + 1)' ) :addClass( class ) :addClass( 'calculator-field' ) :addClass( curPos[1] == -1 and "calculator-value-false" or "calculator-value-true" ) :attr( "data-calculator-type", "passthru" ) :attr( "data-calculator-formula", "ifgreaterorequal(top_piece" .. piece .. ",0)" ) :wikitext(img) end end return tostring(root) end local function getPositions(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local pieceInfo = {} local definedPieces = {} local oldLayout = {} local oldPieceNames = {} local newPieceNames = {} for moveIndex, move in ipairs( args ) do --mw.log( "Doing move number " .. moveIndex ) pieceInfo[moveIndex] = {} local layout = convertFenToArgs( move ) local checkPieceLoc = function ( layout, row, trow, tcol, allowOverride, registerPiece, realPieceName ) local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' local pieceName = piece:match( pattern ) if pieceName then while true do if realPieceName then pieceName = realPieceName end -- If there is a promotion you might suddenly have multiple of the same piece. if pieceInfo[moveIndex][pieceName] or (not(allowOverride) and pieceInfo[moveIndex][pieceName] == false) then pieceName = pieceName .. '_' else break end end if registerPiece then --mw.log( "placing " .. pieceName ) definedPieces[pieceName] = true pieceInfo[moveIndex][pieceName] = { ( trow - 1 ) * size, ( tcol - 1 ) * size } newPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] = pieceName else --mw.log( "Marking " .. pieceName .. " as used but so far skipped" ) pieceInfo[moveIndex][pieceName] = false end end end local availablePieces = {} for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, but first do this for pieces that haven't moved, then for pieces that have. local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') local realPiece = oldPieceNames[ (( trow - 1 ) * size) .. (( tcol - 1 ) * size)] local originalPiece = (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) if samePiece then checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, true, realPiece ) --mw.log( "first round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) else checkPieceLoc( oldLayout, row, trow, tcol, false, false, realPiece ) if originalPiece and realPiece then availablePieces[originalPiece] = realPiece --realPiece end --mw.log( "first round skip. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) end end end for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do -- Hacky, now do this for moved pieces local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local samePiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') == (oldLayout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') if not(samePiece) then --mw.log( "Second round. doing " .. trow .. "x" .. tcol .. " for " .. (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '') ) local originalPiece = (layout[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or ''):match(pattern) checkPieceLoc( layout, row, trow, tcol, true, true, availablePieces[originalPiece] ) end end end oldLayout = layout oldPieceNames = newPieceNames end return definedPieces, pieceInfo end function chessboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass( 'calculator-container' ) :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if calcid and calcid ~= '' then root:attr( 'data-calculator-id', calcid ) end if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') :addClass( 'calculator-field' ) :attr( 'data-calculator-type', 'passthru' ) :attr( 'data-calculator-formula', 'rotate' ) if ( letters_top ) then b:tag('tr') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(definedPieces, pieceInfo, size, color, rev, ply)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :addClass( 'boardlabel' ) :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end -- Based on Module:Pgn analyzePgn() -- Currently this assumes the full game is recorded and the move numbers are in order local function getCaptionTable(pgn) pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local moves = {} local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return moves end local function makeMoveCaption(pgn, ply, initial, frame) local moves = getCaptionTable(pgn) -- \194\160 = nbsp. Want to make sure height is consistent. local mapping = { ['\194\160'] = "default" } local default = initial or '\194\160' for i, mv in pairs( moves ) do local text = '' text = text .. math.floor((i+1)/2) if (i+1)%2 == 0 then text = text .. '. ' else text = text .. '… ' end text = text .. mv mapping[text] = i+1 if i+1 == ply and initial == nil then default = text end end local jsonMapping = mw.text.jsonEncode( mapping ) -- Not sure what is best for screen readers here as these aren't words. This is probably sub-par -- Probably best would be to convert to human "Rook to whatever" and put that off-screen return frame:preprocess( '<div class="chess-move-caption">{{calculator|style=speak-as: spell-out|type=plain|default=' .. default .. '|mapping=' .. jsonMapping .. '|formula=move}}</div>' ) end local function getInitialFen( metadata ) if type( metadata ) == 'table' then return metadata.FEN or metadata.Fen or metadata.fen or metadata['Initial FEN'] or metadata['initial FEN'] end return nil end local function pieceTypeFromLayout( piece ) if not piece or piece == '' then return nil end return piece:match( '^(%w)%w$' ) end local function pieceColorFromLayout( piece ) if not piece or piece == '' then return nil end return piece:match( '^%w(%w)$' ) end local function isOccupiedLayoutSquare( piece ) return piece and piece:match( '^%w%w$' ) ~= nil end local function findMoveHighlight( prevFen, curFen, size, rev ) local prevLayout = convertFenToArgs( prevFen ) local curLayout = convertFenToArgs( curFen ) local changed = {} for trow = 1, nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1, ncols do local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local idx = ncols * ( nrows - row ) + col + 2 local prevPiece = prevLayout[idx] or '' local curPiece = curLayout[idx] or '' if prevPiece ~= curPiece then table.insert( changed, { prev = prevPiece, cur = curPiece, top = ( trow - 1 ) * size, left = ( tcol - 1 ) * size } ) end end end if #changed == 0 then return { fromTop = -1, fromLeft = -1, toTop = -1, toLeft = -1 } end local kingFrom, kingTo for _, sq in ipairs( changed ) do if sq.prev == 'kl' or sq.prev == 'kd' then kingFrom = sq end if sq.cur == 'kl' or sq.cur == 'kd' then kingTo = sq end end -- For castling, prefer king source/target. if kingFrom and kingTo and #changed >= 4 then return { fromTop = kingFrom.top, fromLeft = kingFrom.left, toTop = kingTo.top, toLeft = kingTo.left } end local sources = {} local targets = {} for _, sq in ipairs( changed ) do if isOccupiedLayoutSquare( sq.prev ) then table.insert( sources, sq ) end if isOccupiedLayoutSquare( sq.cur ) then table.insert( targets, sq ) end end local target = targets[1] local source if target then -- Exact same piece identity (normal move / many captures) for _, sq in ipairs( sources ) do if sq.prev == target.cur then source = sq break end end -- En passant / capture / promotion fallback: match by color if not source then local targetColor = pieceColorFromLayout( target.cur ) local sameColor = {} for _, sq in ipairs( sources ) do if pieceColorFromLayout( sq.prev ) == targetColor then table.insert( sameColor, sq ) end end if #sameColor == 1 then source = sameColor[1] elseif #sameColor > 1 then -- Promotion fallback: prefer pawn source if target is promoted piece if pieceTypeFromLayout( target.cur ) ~= 'p' then for _, sq in ipairs( sameColor ) do if pieceTypeFromLayout( sq.prev ) == 'p' then source = sq break end end end if not source then source = sameColor[1] end end end end if not source then source = sources[1] end if not target then target = targets[1] or source end return { fromTop = source and source.top or -1, fromLeft = source and source.left or -1, toTop = target and target.top or -1, toLeft = target and target.left or -1 } end local function getHighlightMoves( moves, metadata, size, rev ) local initialFen = getInitialFen( metadata ) or 'rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR' local prevFen = initialFen local curFromTop, curFromLeft, curToTop, curToLeft = -1, -1, -1, -1 local switchFromTop = 'switch(move,' local switchFromLeft = 'switch(move,' local switchToTop = 'switch(move,' local switchToLeft = 'switch(move,' for moveNumber, fen in ipairs( moves ) do local hl = findMoveHighlight( prevFen, fen, size, rev ) if hl.fromTop ~= curFromTop then switchFromTop = switchFromTop .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curFromTop .. ',' curFromTop = hl.fromTop end if hl.fromLeft ~= curFromLeft then switchFromLeft = switchFromLeft .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curFromLeft .. ',' curFromLeft = hl.fromLeft end if hl.toTop ~= curToTop then switchToTop = switchToTop .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curToTop .. ',' curToTop = hl.toTop end if hl.toLeft ~= curToLeft then switchToLeft = switchToLeft .. ( moveNumber - 1 ) .. ',' .. curToLeft .. ',' curToLeft = hl.toLeft end prevFen = fen end switchFromTop = switchFromTop .. curFromTop .. ')' switchFromLeft = switchFromLeft .. curFromLeft .. ')' switchToTop = switchToTop .. curToTop .. ')' switchToLeft = switchToLeft .. curToLeft .. ')' local ret = '' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchFromTop .. '|id=hl_from_top}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchFromLeft .. '|id=hl_from_left}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchToTop .. '|id=hl_to_top}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchToLeft .. '|id=hl_to_left}}' return ret end local function getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) local ret = '' for piece in pairs( definedPieces ) do local curTop = -1 local curLeft = -1 local switchTop = 'switch(move,' local switchLeft = 'switch(move,' for moveNumber, move in ipairs( pieceInfo ) do if (move[piece] and move[piece][1] or -1) ~= curTop then switchTop = switchTop .. (moveNumber-1) .. ',' .. curTop .. ',' curTop = (move[piece] and move[piece][1] or -1) end if (move[piece] and move[piece][2] or -1) ~= curLeft then switchLeft = switchLeft .. (moveNumber-1) .. ',' .. curLeft .. ',' curLeft = (move[piece] and move[piece][2] or -1) end end switchTop = switchTop .. curTop .. ')' switchLeft = switchLeft .. curLeft .. ')' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchTop .. '|id=top_piece' .. piece ..'}}' ret = ret .. '{{calculator|type=hidden|formula=' .. switchLeft .. '|id=left_piece' .. piece .. '}}' end return ret end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' local calcid = args.calculator_id or pargs.calculator_id or args.id or pargs.id or '' nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local color = args.color or pargs.color or nil local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local ply = tonumber(args.ply or pargs.ply or 1) local pgn = args.pgn or pargs.pgn local moves, metadata local definedPieces, pieceInfo size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size assert( pgn, "pgn argument required" ) local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) definedPieces, pieceInfo = getPositions( moves, size, reverse ) ply = math.max( 1, math.min( ply, #moves ) ) align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = '' if yesno(args.show_move or pargs.show_move) or false then footer = makeMoveCaption(pgn, ply, args.initial_caption or pargs.initial_caption, frame) end footer = footer .. (args.footer or pargs.footer or '') footer = footer .. frame:extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chess_viewer/styles.css' } ) if yesno(args.animate or pargs.animate or true) then align = align .. ' animate' end header = header .. frame:preprocess( '<div style="display:none" class="calculatorgadget-enabled">' .. '{{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=⏮|title=Go to first move|alt=Go to first move|for=move|type=default|formula=1}}' .. ' {{calculator button|disabled=iflessorequal(move,1)|contents=←|title=Go back one move|alt=Go back one move|for=move|type=default|formula=max(1, move-1)}}' .. ' {{calculator button|contents=☯|alt=Rotate board|title=Rotate board|for=rotate|type=default|formula=(rotate+1)%2}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents={{calculator|type=plain|mapping={"▶": 0, "⏸": 1}|default=▶|formula=and(timer(),ifless(move,'..#moves.. '))}}|alt=Playback game|title=Play|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)|delay=0.7|toggle=true|until=ifgreaterorequal(move,'.. #moves .. ')|max iterations=' .. #moves .. '}} ' .. '{{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=→|title=Go forward one move|alt=Go forward one move|for=move|type=default|formula=min(' .. (#moves) .. ', move+1)}}' .. ' {{calculator button|disabled=ifgreaterorequal(move,'..#moves.. ')|contents=⏭|title=Go to last move|alt=Go to last move|for=move|type=default|formula=' .. #moves .. '}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=' .. ply .. '|id=move}}' .. '{{calculator|type=hidden|default=0|id=rotate}}</div>' ) footer = footer .. frame:preprocess( getPieceMoves( definedPieces, pieceInfo ) ) footer = footer .. frame:preprocess( getHighlightMoves( moves, metadata, size, reverse ) ) return chessboard( definedPieces, pieceInfo, size, color, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear, ply, calcid ) end return p dj0wnjtyn5948pjvqrln5zl0rf1a8hg 828 4721069 42579023 2026-04-06T21:30:47Z Vipz 151311 Nova stranica: .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calcula... 42579023 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } 0ie1f6g03odbmdux43u4i0yuhd3f9hd 42579033 42579023 2026-04-06T22:15:28Z Vipz 151311 42579033 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s ease-in-out; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from { background: rgba(255, 235, 110, 0.26); box-shadow: inset 0 0 0 1px rgba(255, 220, 80, 0.35); } .chess-highlight-to { background: rgba(255, 235, 110, 0.42); box-shadow: inset 0 0 0 1px rgba(255, 210, 40, 0.45); } qjaafsjjseu2xm8wd5vk5hldp7uugcp 42579045 42579033 2026-04-06T23:22:41Z Vipz 151311 bolji highlight 42579045 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } digzbxi9otv00wfizukfet5ahktasx8 42579135 42579045 2026-04-07T00:38:45Z Vipz 151311 42579135 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } .chessboard-jump-button { display: inline-block; cursor: pointer; color: #202122; background: #c8ccd1; line-height: 1em; padding: 3px 4px; } .chessboard-jump-button:hover { background: #dadde3; } 67ma6c05fuwztbs5o4vzidbkl1lsds0 42579138 42579135 2026-04-07T00:52:16Z Vipz 151311 42579138 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } .chessboard-jump-button { background: rgba(145, 200, 70, 0.30); border: 0; padding: 0 0.12em; margin: 0; line-height: inherit; font: inherit; color: inherit; vertical-align: baseline; cursor: pointer; appearance: none; box-shadow: none; border-radius: 0; } .chessboard-jump-button:hover { background: rgba(145, 200, 70, 0.45); } gp84zmlcwf2z5ruzpt7vat21m2b9t8b 42579142 42579138 2026-04-07T01:04:37Z Vipz 151311 42579142 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } .chessboard-jump-button { color: var(--color-base); background: var(--background-color-interactive); border: 0; padding: 0 0.12em; margin: 0; line-height: inherit; font: inherit; vertical-align: baseline; cursor: pointer; appearance: none; box-shadow: none; border-radius: 0; } .chessboard-jump-button:hover { background: var(--background-color-interactive--hover); } g0k1a8hhzbfm0wp8muz0mcwtg6ktcr3 42579145 42579142 2026-04-07T01:29:41Z Vipz 151311 42579145 sanitized-css text/css .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg) } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg) } .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } .chessboard-jump-button { color: var(--color-base); background: var(--background-color-interactive); border: 0; padding: 0 0.12em; margin: 0; line-height: inherit; font: inherit; vertical-align: baseline; cursor: pointer; appearance: none; box-shadow: none; border-radius: 0; } .chessboard-jump-button:hover { background: var(--background-color-interactive--hover); } .chessboard { width: min-content; height: min-content; padding: 5px; font-size: 100%; display: flex; flex-direction: column; align-items: center; } .chessboard .thumbinner { width: auto; } .chessboard-status { padding-left: 1.8em; font-weight: bold; font-size: 85%; margin-bottom: 4px; } .chessboard-columns { display: flex; gap: 10px; align-items: flex-start; justify-content: center; } .chessboard-controls { display: flex; flex-direction: column; align-items: center; min-width: 40px; justify-content: center; gap: 8px; user-select: none; } .chessboard-control-button { display: inline-block; cursor: pointer; line-height: 1em; padding: 3px 8px; min-width: 18px; text-align: center; color: #202122; background: #eaecf0; border: 1px solid #a2a9b1; } .chessboard-control-button:hover { background: #dadde3; } .chessboard-caption { margin-top: 5px; font-size: 86%; width: 96%; border-top: 1px solid #888; } fr201vlqyzp7brx6ewywatrwhdtjg49 42579147 42579145 2026-04-07T01:39:24Z Vipz 151311 42579147 sanitized-css text/css .chessboard { width: min-content; height: min-content; padding: 5px; font-size: 100%; display: flex; flex-direction: column; align-items: center; } .chessboard .thumbinner { width: auto; } .chessboard > .center { margin-bottom: 4px; } .chessboard .thumbcaption { margin-top: 5px; font-size: 86%; width: 96%; border-top: 1px solid #888; } /* Animacije figura i okretanje ploče */ .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in; } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in; } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out; } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s; } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg); } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg); } /* Highlight zadnjeg poteza */ .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } /* Dugme u tekstu za skok na potez */ .chessboard-jump-button { color: #202122; background: #eaecf0; border: 0; padding: 0 0.12em; margin: 0; line-height: inherit; font: inherit; vertical-align: baseline; cursor: pointer; appearance: none; box-shadow: none; border-radius: 0; } .chessboard-jump-button:hover { background: #dadde3; } 68qq0f5knh4llq91we9x37gz02y3h9l 42579148 42579147 2026-04-07T01:41:01Z Vipz 151311 42579148 sanitized-css text/css .chessboard { width: min-content; height: min-content; padding: 5px; font-size: 100%; display: flex; flex-direction: column; align-items: center; } .chessboard .thumbinner { width: auto; } .chessboard > .center { margin-bottom: 4px; } .chessboard .thumbcaption { margin-top: 5px; font-size: 86%; width: 96%; border-top: 1px solid #888; } /* Animacije figura i okretanje ploče */ .chessboard.animate .nonknight.calculator-value-true { transition: left 0.1s ease, top 0.1s ease, opacity 0.05s 0.1s ease-in; } .chessboard.animate .knight.calculator-value-true { transition: left 0.05s ease-in, top 0.05s 0.05s ease-out, opacity 0.05s 0.1s ease-in; } .chessboard.animate .knight, .chessboard.animate .nonknight { transition: left 0s 0.2s, top 0s 0.2s, opacity 0.1s ease-out; } .chessboard.animate table { transition: transform 0.2s; } .chessboard table.calculator-value-true { transform: rotate(180deg); } .chessboard table.calculator-value-true td .chess-pieces img, .chessboard table.calculator-value-true td.boardlabel { transform: rotate(180deg); } /* Highlight zadnjeg poteza */ .chess-highlight { position: absolute; z-index: 1; opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-false { opacity: 0; } .chess-highlight.calculator-value-true { opacity: 1; } .chess-highlight-from, .chess-highlight-to { background: rgba(145, 200, 70, 0.50); } /* Dugme u tekstu za skok na potez */ .chessboard-jump-button { color: var(--color-base); background: var(--background-color-interactive); border: 0; padding: 0 0.12em; margin: 0; line-height: inherit; font: inherit; vertical-align: baseline; cursor: pointer; appearance: none; box-shadow: none; border-radius: 0; } .chessboard-jump-button:hover { background: var(--background-color-interactive--hover); } 36eojzevfltuy7p7b7v8msetdf1ttdg 828 4721070 42579024 2026-04-06T21:31:03Z Vipz 151311 Nova stranica: {{Koristi spravicu|MediaWiki:Gadget-calculator.js}} {{Koristi TemplateStyles}} Ovaj modul omogućuje {{tl|Chess viewer}} - preglednik šahovskih partija. Modul je zasnovan na spravici [[MediaWiki:Gadget-calculator.js]], koja mora biti omogućena u korisničkim postavkama i koja zahtjeva preglednik s podrškom za [[JavaScript]]. == Upotreba == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:Chess viewer|board|pgn=PGN<nowiki>}}</nowiki></code> Primjer: {{#invoke:Chess viewer|board|align=non... 42579024 wikitext text/x-wiki {{Koristi spravicu|MediaWiki:Gadget-calculator.js}} {{Koristi TemplateStyles}} Ovaj modul omogućuje {{tl|Chess viewer}} - preglednik šahovskih partija. Modul je zasnovan na spravici [[MediaWiki:Gadget-calculator.js]], koja mora biti omogućena u korisničkim postavkama i koja zahtjeva preglednik s podrškom za [[JavaScript]]. == Upotreba == <code><nowiki>{{</nowiki>#invoke:Chess viewer|board|pgn=PGN<nowiki>}}</nowiki></code> Primjer: {{#invoke:Chess viewer|board|align=none|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} Kada god je moguće, umjesto ovog modula zovite šablon {{tl|Chess viewer}}. Ako su JavaScript ili spravica onemogućeni, čitaocu će se prikazati početni polupotez, ali neće vidjeti dugmad za napredovanje kroz partiju. jg9155qefznnvq1jc89c5psl79lwi9a 828 4721071 42579025 2018-08-03T00:57:17Z en>קיפודנחש 0 import from hewiki 42579025 Scribunto text/plain --[[ the purpose of this module is to provide pgn analysis local functionality main local function, called pgn2fen: input: either algebraic notation or full pgn of a single game output: * 1 table of positions (using FEN notation), one per each move of the game * 1 lua table with pgn metadata (if present) purpose: using this local , we can create utility local functions to be used by templates. the utility local function will work something like so: it receives (in addition to the pgn, of course) list of moves and captions, and some wikicode in "nowiki" tag. per each move, it will replace the token FEN with the fen of the move, and the token COMMENT with the comment (if any) of the move. it will then parse the wikicode, return all the parser results concataneted. others may fund other ways to use it. the logic: the analysis part copies freely from the javascipt "pgn" program. main object: "board": 0-based table(one dimensional array) of 64 squares (0-63), each square is either empty or contains the letter of the charToFile, e.g., "pP" is pawn. utility local functions index to row/col row/col to index disambig(file, row): if file is number, return it, otherwise return rowtoindex(). create(fen): returns ready board generateFen(board) - selbverständlich pieceAt(coords): returns the piece at row/col findPieces(piece): returns list of all squares containing specific piece ("black king", "white rook" etc). roadIsClear(start/end row/column): start and end _must_ be on the same row, same column, or a diagonal. will error if not. returns true if all the squares between start and end are clear. canMove(source, dest, capture): boolean (capture is usually reduntant, except for en passant) promote(coordinate, designation, color) move(color, algebraic notation): finds out which piece should move, error if no piece or more than one piece found, and execute the move. rawPgnAnalysis(input) gets a pgn or algebraic notation, returns a table withthe metadata, and a second table with the algebraic notation individual moves main: -- metadata, notations := rawPgnAnalysis(input) -- result := empty table -- startFen := metadata.fen || default; results += startFen -- board := create(startFen) -- loop through notations ----- pass board, color and notation, get modified board ----- results += generateFen() -- return result the "meat" is the "canMove. however, as it turns out, it is not that difficult. the only complexity is with pawns, both because they are asymmetrical, and irregular. brute force (as elegantly as possible) other pieces are a breeze. color does not matter. calc da := abs(delta raw), db := abs(delta column) piece | rule Knight: da * db - 2 = 0 Rook: da * db = 0 Bishop: da - db = 0 King db | db = 1 (bitwise or) Queen da * db * (da - db) = 0 move: find out which piece. find all of them on the board. ask each if it can execute the move, and count "yes". there should be only one yes (some execptions to be handled). execute the move. ]] local BLACK = "black" local WHITE = "white" local PAWN = "P" local ROOK = "R" local KNIGHT = "N" local BISHOP = "B" local QUEEN = "Q" local KING = "K" local KINGSIDE = 7 local QUEENSIDE = 12 local DEFAULT_BOARD = 'rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR' local bit32 = bit32 or require('bit32') --[[ following lines require when running locally - uncomment. mw = mw or { ustring = string, text = { ['split'] = local function(s, pattern) local res = {} while true do local start, finish = s:find(pattern) if finish and finish > 1 then local frag = s:sub(1, start - 1) table.insert(res, frag) s = s:sub(finish + 1) else break end end if #s then table.insert(res, s) end return res end, ['trim'] = local function(t) t = type(t) == 'string' and t:gsub('^%s+', '') t = t:gsub('%s+$', '') return t end } } ]] -- in lua 5.3, unpack is not a first class citizen anymore, but - assign table.unpack local unpack = unpack or table.unpack local function apply(f, ...) res = {} targ = {...} for ind = 1, #targ do res[ind] = f(targ[ind]) end return unpack(res) end local function empty(s) return not s or mw.text.trim(s) == '' end local function falseIfEmpty(s) return not empty(s) and s end local function charToFile(ch) return falseIfEmpty(ch) and string.byte(ch) - string.byte('a') end local function charToRow(ch) return falseIfEmpty(ch) and tonumber(ch) - 1 end local function indexToCoords(index) return index % 8, math.floor(index / 8) end local function coordsToIndex(file, row) return row * 8 + file end local function charToPiece(letter) local piece = mw.ustring.upper(letter) return piece, piece == letter and WHITE or BLACK end local function pieceToChar(piece, color) return color == WHITE and piece or mw.ustring.lower(piece) end local function ambigToIndex(file, row) if row == nil then return file end return coordsToIndex(file, row) end local function enPasantRow(color) return color == WHITE and 5 or 2 end local function sign(a) return a < 0 and -1 or a > 0 and 1 or 0 end local function pieceAt(board, fileOrInd, row) -- called with 2 params, fileOrInd is the index, otherwise it's the file. local letter = board[ambigToIndex(fileOrInd, row)] if not letter then return end return charToPiece(letter) end local function findPieces(board, piece, color) local result = {} local lookFor = pieceToChar(piece, color) for index = 0, 63 do local letter = board[index] if letter == lookFor then table.insert(result, index) end end return result end local function roadIsClear(board, ind1, ind2) if ind1 == ind2 then error('call to roadIsClear with identical indices', ind1) end local file1, row1 = indexToCoords(ind1) local file2, row2 = indexToCoords(ind2) if (file1 - file2) * (row1 - row2) * (math.abs(row1 - row2) - math.abs(file1 - file2)) ~= 0 then error('sent two indices to roadIsClear which are not same row, col, or diagonal: ', ind1, ind2) end local hdelta = sign(file2 - file1) local vdelta = sign(row2 - row1) local row, file = row1 + vdelta, file1 + hdelta while row ~= row2 or file ~= file2 do if pieceAt(board, file, row) then return false end row = row + vdelta file = file + hdelta end return true end local function pawnCanMove(board, color, startFile, startRow, file, row, capture) local hor, ver = file - startFile, row - startRow local absVer = math.abs(ver) if capture then local ok = hor * hor == 1 and ( color == WHITE and ver == 1 or color == BLACK and ver == - 1 ) local enpassant = ok and row == enPasantRow(color) and pieceAt(board, file, row) == nil return ok, enpassant else if hor ~= 0 then return false end end if absVer == 2 then if not roadIsClear(board, coordsToIndex(startFile, startRow), coordsToIndex(file, row)) then return false end return color == WHITE and startRow == 1 and ver == 2 or color == BLACK and startRow == 6 and ver == -2 end return color == WHITE and ver == 1 or color == BLACK and ver == -1 end local function canMove(board, start, dest, capture, verbose) local startFile, startRow = indexToCoords(start) local file, row = indexToCoords(dest) local piece, color = pieceAt(board, startFile, startRow) if piece == PAWN then return pawnCanMove(board, color, startFile, startRow, file, row, capture) end local dx, dy = math.abs(startFile - file), math.abs(startRow - row) return piece == KNIGHT and dx * dy == 2 or piece == KING and bit32.bor(dx, dy) == 1 or ( piece == ROOK and dx * dy == 0 or piece == BISHOP and dx == dy or piece == QUEEN and dx * dy * (dx - dy) == 0 ) and roadIsClear(board, start, dest, verbose) end local function exposed(board, color) -- only test for queen, rook, bishop. local king = findPieces(board, KING, color)[1] for ind = 1, 63 do local letter = board[ind] if letter then local _, pcolor = charToPiece(letter) if pcolor ~= color and canMove(board, ind, king, true) then return true end end end end local function clone(orig) local res = {} for k, v in pairs(orig) do res[k] = v end return res end local function place(board, piece, color, file, row) -- in case of chess960, we have to search board[ambigToIndex(file, row)] = pieceToChar(piece, color) return board end local function clear(board, file, row) board[ambigToIndex(file, row)] = nil return board end local function doCastle(board, color, side) local row = color == WHITE and 0 or 7 local startFile, step = 0, 1 local kingDestFile, rookDestFile = 2, 3 local king = findPieces(board, KING, color)[1] local rook if side == KINGSIDE then startFile, step = 7, -1 kingDestFile, rookDestFile = 6, 5 end for file = startFile, 7 - startFile, step do local piece = pieceAt(board, file, row) if piece == ROOK then rook = coordsToIndex(file, row) break end end board = clear(board, king) board = clear(board, rook) board = place(board, KING, color, kingDestFile, row) board = place(board, ROOK, color, rookDestFile, row) return board end local function doEnPassant(board, pawn, file, row) local _, color = pieceAt(board, pawn) board = clear(board, pawn) board = place(board, PAWN, color, file, row) if row == 5 then board = clear(board, file, 4) end if row == 2 then board = clear(board, file, 3) end return board end local function generateFen(board) local res = '' local offset = 0 for row = 7, 0, -1 do for file = 0, 7 do piece = board[coordsToIndex(file, row)] res = res .. (piece or '1') end if row > 0 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end local function findCandidate(board, piece, color, oldFile, oldRow, file, row, capture, notation) local enpassant = {} local candidates, newCands = findPieces(board, piece, color), {} -- all black pawns or white kings etc. if oldFile or oldRow then local newCands = {} for _, cand in ipairs(candidates) do local file, row = indexToCoords(cand) if file == oldFile then table.insert(newCands, cand) end if row == oldRow then table.insert(newCands, cand) end end candidates, newCands = newCands, {} end local dest = coordsToIndex(file, row) for _, candidate in ipairs(candidates) do local can can, enpassant[candidate] = canMove(board, candidate, dest, capture) if can then table.insert(newCands, candidate) end end candidates, newCands = newCands, {} if #candidates == 1 then return candidates[1], enpassant[candidates[1]] end if #candidates == 0 then error('could not find a piece that can execute ' .. notation) end -- we have more than one candidate. this means that all but one of them can't really move, b/c it will expose the king -- test for it by creating a new board with this candidate removed, and see if the king became exposed for _, candidate in ipairs(candidates) do local cloneBoard = clone(board) -- first, clone the board cloneBoard = clear(cloneBoard, candidate) -- now, remove the piece if not exposed(cloneBoard, color) then table.insert(newCands, candidate) end end candidates, newCands = newCands, {} if #candidates == 1 then return candidates[1] end error(mw.ustring.format('too many (%d, expected 1) pieces can execute %s at board %s', #candidates, notation, generateFen(board))) end local function move(board, notation, color) local endGame = {['1-0']=true, ['0-1']=true, ['1/2-1/2']=true, ['*']=true} local cleanNotation = mw.ustring.gsub(notation, '[!?+# ]', '') if cleanNotation == 'O-O' then return doCastle(board, color, KINGSIDE) end if cleanNotation == 'O-O-O' then return doCastle(board, color, QUEENSIDE) end if endGame[cleanNotation] then return board, true end local pattern = '([RNBKQ]?)([a-h]?)([1-8]?)(x?)([a-h])([1-8])(=?[RNBKQ]?)' local _, _, piece, oldFile, oldRow, isCapture, file, row, promotion = mw.ustring.find(cleanNotation, pattern) oldFile, file = apply(charToFile, oldFile, file) oldRow, row = apply(charToRow, oldRow, row) piece = falseIfEmpty(piece) or PAWN promotion = falseIfEmpty(promotion) isCapture = falseIfEmpty(isCapture) local candidate, enpassant = findCandidate(board, piece, color, oldFile, oldRow, file, row, isCapture, notation) -- findCandidates should panic if # != 1 if enpassant then return doEnPassant(board, candidate, file, row) end board[coordsToIndex(file, row)] = promotion and pieceToChar(promotion:sub(-1), color) or board[candidate] board = clear(board, candidate) return board end local function create( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions. copied from enwiki Module:Chessboard (in some distant past i prolly wrote it) local res = {} local row = 8 -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do srow = srow:sub(2) row = row - 1 local ind = row * 8 -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit ind = ind + piece else -- not a digit res[ind] = piece ind = ind + 1 end end end return res end local function processMeta(grossMeta) res = {} -- process grossMEta here for item in mw.ustring.gmatch(grossMeta or '', '%[([^%]]*)%]') do key, val = item:match('([^"]+)"([^"]*)"') if key and val then res[mw.text.trim(key)] = mw.text.trim(val) -- add mw.text.trim() else error('strange item detected: ' .. item .. #items) -- error later end end return res end local function analyzePgn(pgn) local grossMeta = pgn:match('%[(.*)%]') -- first open to to last bracket pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') local moves = {} for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return processMeta(grossMeta), moves end local function pgn2fen(pgn) local metadata, notationList = analyzePgn(pgn) local fen = metadata.fen or DEFAULT_BOARD local board = create(fen) local res = {fen} local colors = {BLACK, WHITE} for step, notation in ipairs(notationList) do local color = colors[step % 2 + 1] board = move(board, notation, color) local fen = generateFen(board) table.insert(res, fen) end return res, metadata end return { pgn2fen = pgn2fen, main = function(pgn) local res, metadata = pgn2fen(pgn) return metadata, res end, } 47ilhoj7ve55mgtnxc8etzrwhrplqfb 42579026 42579025 2026-04-06T21:36:50Z Vipz 151311 Uvezena je jedna revizija sa [[:en:Module:Pgn]] 42579025 Scribunto text/plain --[[ the purpose of this module is to provide pgn analysis local functionality main local function, called pgn2fen: input: either algebraic notation or full pgn of a single game output: * 1 table of positions (using FEN notation), one per each move of the game * 1 lua table with pgn metadata (if present) purpose: using this local , we can create utility local functions to be used by templates. the utility local function will work something like so: it receives (in addition to the pgn, of course) list of moves and captions, and some wikicode in "nowiki" tag. per each move, it will replace the token FEN with the fen of the move, and the token COMMENT with the comment (if any) of the move. it will then parse the wikicode, return all the parser results concataneted. others may fund other ways to use it. the logic: the analysis part copies freely from the javascipt "pgn" program. main object: "board": 0-based table(one dimensional array) of 64 squares (0-63), each square is either empty or contains the letter of the charToFile, e.g., "pP" is pawn. utility local functions index to row/col row/col to index disambig(file, row): if file is number, return it, otherwise return rowtoindex(). create(fen): returns ready board generateFen(board) - selbverständlich pieceAt(coords): returns the piece at row/col findPieces(piece): returns list of all squares containing specific piece ("black king", "white rook" etc). roadIsClear(start/end row/column): start and end _must_ be on the same row, same column, or a diagonal. will error if not. returns true if all the squares between start and end are clear. canMove(source, dest, capture): boolean (capture is usually reduntant, except for en passant) promote(coordinate, designation, color) move(color, algebraic notation): finds out which piece should move, error if no piece or more than one piece found, and execute the move. rawPgnAnalysis(input) gets a pgn or algebraic notation, returns a table withthe metadata, and a second table with the algebraic notation individual moves main: -- metadata, notations := rawPgnAnalysis(input) -- result := empty table -- startFen := metadata.fen || default; results += startFen -- board := create(startFen) -- loop through notations ----- pass board, color and notation, get modified board ----- results += generateFen() -- return result the "meat" is the "canMove. however, as it turns out, it is not that difficult. the only complexity is with pawns, both because they are asymmetrical, and irregular. brute force (as elegantly as possible) other pieces are a breeze. color does not matter. calc da := abs(delta raw), db := abs(delta column) piece | rule Knight: da * db - 2 = 0 Rook: da * db = 0 Bishop: da - db = 0 King db | db = 1 (bitwise or) Queen da * db * (da - db) = 0 move: find out which piece. find all of them on the board. ask each if it can execute the move, and count "yes". there should be only one yes (some execptions to be handled). execute the move. ]] local BLACK = "black" local WHITE = "white" local PAWN = "P" local ROOK = "R" local KNIGHT = "N" local BISHOP = "B" local QUEEN = "Q" local KING = "K" local KINGSIDE = 7 local QUEENSIDE = 12 local DEFAULT_BOARD = 'rnbqkbnr/pppppppp/8/8/8/8/PPPPPPPP/RNBQKBNR' local bit32 = bit32 or require('bit32') --[[ following lines require when running locally - uncomment. mw = mw or { ustring = string, text = { ['split'] = local function(s, pattern) local res = {} while true do local start, finish = s:find(pattern) if finish and finish > 1 then local frag = s:sub(1, start - 1) table.insert(res, frag) s = s:sub(finish + 1) else break end end if #s then table.insert(res, s) end return res end, ['trim'] = local function(t) t = type(t) == 'string' and t:gsub('^%s+', '') t = t:gsub('%s+$', '') return t end } } ]] -- in lua 5.3, unpack is not a first class citizen anymore, but - assign table.unpack local unpack = unpack or table.unpack local function apply(f, ...) res = {} targ = {...} for ind = 1, #targ do res[ind] = f(targ[ind]) end return unpack(res) end local function empty(s) return not s or mw.text.trim(s) == '' end local function falseIfEmpty(s) return not empty(s) and s end local function charToFile(ch) return falseIfEmpty(ch) and string.byte(ch) - string.byte('a') end local function charToRow(ch) return falseIfEmpty(ch) and tonumber(ch) - 1 end local function indexToCoords(index) return index % 8, math.floor(index / 8) end local function coordsToIndex(file, row) return row * 8 + file end local function charToPiece(letter) local piece = mw.ustring.upper(letter) return piece, piece == letter and WHITE or BLACK end local function pieceToChar(piece, color) return color == WHITE and piece or mw.ustring.lower(piece) end local function ambigToIndex(file, row) if row == nil then return file end return coordsToIndex(file, row) end local function enPasantRow(color) return color == WHITE and 5 or 2 end local function sign(a) return a < 0 and -1 or a > 0 and 1 or 0 end local function pieceAt(board, fileOrInd, row) -- called with 2 params, fileOrInd is the index, otherwise it's the file. local letter = board[ambigToIndex(fileOrInd, row)] if not letter then return end return charToPiece(letter) end local function findPieces(board, piece, color) local result = {} local lookFor = pieceToChar(piece, color) for index = 0, 63 do local letter = board[index] if letter == lookFor then table.insert(result, index) end end return result end local function roadIsClear(board, ind1, ind2) if ind1 == ind2 then error('call to roadIsClear with identical indices', ind1) end local file1, row1 = indexToCoords(ind1) local file2, row2 = indexToCoords(ind2) if (file1 - file2) * (row1 - row2) * (math.abs(row1 - row2) - math.abs(file1 - file2)) ~= 0 then error('sent two indices to roadIsClear which are not same row, col, or diagonal: ', ind1, ind2) end local hdelta = sign(file2 - file1) local vdelta = sign(row2 - row1) local row, file = row1 + vdelta, file1 + hdelta while row ~= row2 or file ~= file2 do if pieceAt(board, file, row) then return false end row = row + vdelta file = file + hdelta end return true end local function pawnCanMove(board, color, startFile, startRow, file, row, capture) local hor, ver = file - startFile, row - startRow local absVer = math.abs(ver) if capture then local ok = hor * hor == 1 and ( color == WHITE and ver == 1 or color == BLACK and ver == - 1 ) local enpassant = ok and row == enPasantRow(color) and pieceAt(board, file, row) == nil return ok, enpassant else if hor ~= 0 then return false end end if absVer == 2 then if not roadIsClear(board, coordsToIndex(startFile, startRow), coordsToIndex(file, row)) then return false end return color == WHITE and startRow == 1 and ver == 2 or color == BLACK and startRow == 6 and ver == -2 end return color == WHITE and ver == 1 or color == BLACK and ver == -1 end local function canMove(board, start, dest, capture, verbose) local startFile, startRow = indexToCoords(start) local file, row = indexToCoords(dest) local piece, color = pieceAt(board, startFile, startRow) if piece == PAWN then return pawnCanMove(board, color, startFile, startRow, file, row, capture) end local dx, dy = math.abs(startFile - file), math.abs(startRow - row) return piece == KNIGHT and dx * dy == 2 or piece == KING and bit32.bor(dx, dy) == 1 or ( piece == ROOK and dx * dy == 0 or piece == BISHOP and dx == dy or piece == QUEEN and dx * dy * (dx - dy) == 0 ) and roadIsClear(board, start, dest, verbose) end local function exposed(board, color) -- only test for queen, rook, bishop. local king = findPieces(board, KING, color)[1] for ind = 1, 63 do local letter = board[ind] if letter then local _, pcolor = charToPiece(letter) if pcolor ~= color and canMove(board, ind, king, true) then return true end end end end local function clone(orig) local res = {} for k, v in pairs(orig) do res[k] = v end return res end local function place(board, piece, color, file, row) -- in case of chess960, we have to search board[ambigToIndex(file, row)] = pieceToChar(piece, color) return board end local function clear(board, file, row) board[ambigToIndex(file, row)] = nil return board end local function doCastle(board, color, side) local row = color == WHITE and 0 or 7 local startFile, step = 0, 1 local kingDestFile, rookDestFile = 2, 3 local king = findPieces(board, KING, color)[1] local rook if side == KINGSIDE then startFile, step = 7, -1 kingDestFile, rookDestFile = 6, 5 end for file = startFile, 7 - startFile, step do local piece = pieceAt(board, file, row) if piece == ROOK then rook = coordsToIndex(file, row) break end end board = clear(board, king) board = clear(board, rook) board = place(board, KING, color, kingDestFile, row) board = place(board, ROOK, color, rookDestFile, row) return board end local function doEnPassant(board, pawn, file, row) local _, color = pieceAt(board, pawn) board = clear(board, pawn) board = place(board, PAWN, color, file, row) if row == 5 then board = clear(board, file, 4) end if row == 2 then board = clear(board, file, 3) end return board end local function generateFen(board) local res = '' local offset = 0 for row = 7, 0, -1 do for file = 0, 7 do piece = board[coordsToIndex(file, row)] res = res .. (piece or '1') end if row > 0 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end local function findCandidate(board, piece, color, oldFile, oldRow, file, row, capture, notation) local enpassant = {} local candidates, newCands = findPieces(board, piece, color), {} -- all black pawns or white kings etc. if oldFile or oldRow then local newCands = {} for _, cand in ipairs(candidates) do local file, row = indexToCoords(cand) if file == oldFile then table.insert(newCands, cand) end if row == oldRow then table.insert(newCands, cand) end end candidates, newCands = newCands, {} end local dest = coordsToIndex(file, row) for _, candidate in ipairs(candidates) do local can can, enpassant[candidate] = canMove(board, candidate, dest, capture) if can then table.insert(newCands, candidate) end end candidates, newCands = newCands, {} if #candidates == 1 then return candidates[1], enpassant[candidates[1]] end if #candidates == 0 then error('could not find a piece that can execute ' .. notation) end -- we have more than one candidate. this means that all but one of them can't really move, b/c it will expose the king -- test for it by creating a new board with this candidate removed, and see if the king became exposed for _, candidate in ipairs(candidates) do local cloneBoard = clone(board) -- first, clone the board cloneBoard = clear(cloneBoard, candidate) -- now, remove the piece if not exposed(cloneBoard, color) then table.insert(newCands, candidate) end end candidates, newCands = newCands, {} if #candidates == 1 then return candidates[1] end error(mw.ustring.format('too many (%d, expected 1) pieces can execute %s at board %s', #candidates, notation, generateFen(board))) end local function move(board, notation, color) local endGame = {['1-0']=true, ['0-1']=true, ['1/2-1/2']=true, ['*']=true} local cleanNotation = mw.ustring.gsub(notation, '[!?+# ]', '') if cleanNotation == 'O-O' then return doCastle(board, color, KINGSIDE) end if cleanNotation == 'O-O-O' then return doCastle(board, color, QUEENSIDE) end if endGame[cleanNotation] then return board, true end local pattern = '([RNBKQ]?)([a-h]?)([1-8]?)(x?)([a-h])([1-8])(=?[RNBKQ]?)' local _, _, piece, oldFile, oldRow, isCapture, file, row, promotion = mw.ustring.find(cleanNotation, pattern) oldFile, file = apply(charToFile, oldFile, file) oldRow, row = apply(charToRow, oldRow, row) piece = falseIfEmpty(piece) or PAWN promotion = falseIfEmpty(promotion) isCapture = falseIfEmpty(isCapture) local candidate, enpassant = findCandidate(board, piece, color, oldFile, oldRow, file, row, isCapture, notation) -- findCandidates should panic if # != 1 if enpassant then return doEnPassant(board, candidate, file, row) end board[coordsToIndex(file, row)] = promotion and pieceToChar(promotion:sub(-1), color) or board[candidate] board = clear(board, candidate) return board end local function create( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions. copied from enwiki Module:Chessboard (in some distant past i prolly wrote it) local res = {} local row = 8 -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do srow = srow:sub(2) row = row - 1 local ind = row * 8 -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit ind = ind + piece else -- not a digit res[ind] = piece ind = ind + 1 end end end return res end local function processMeta(grossMeta) res = {} -- process grossMEta here for item in mw.ustring.gmatch(grossMeta or '', '%[([^%]]*)%]') do key, val = item:match('([^"]+)"([^"]*)"') if key and val then res[mw.text.trim(key)] = mw.text.trim(val) -- add mw.text.trim() else error('strange item detected: ' .. item .. #items) -- error later end end return res end local function analyzePgn(pgn) local grossMeta = pgn:match('%[(.*)%]') -- first open to to last bracket pgn = string.gsub(pgn, '%[(.*)%]', '') local steps = mw.text.split(pgn, '%s*%d+%.%s*') local moves = {} for _, step in ipairs(steps) do if mw.ustring.len(mw.text.trim(step)) then ssteps = mw.text.split(step, '%s+') for _, sstep in ipairs(ssteps) do if sstep and not mw.ustring.match(sstep, '^%s*$') then table.insert(moves, sstep) end end end end return processMeta(grossMeta), moves end local function pgn2fen(pgn) local metadata, notationList = analyzePgn(pgn) local fen = metadata.fen or DEFAULT_BOARD local board = create(fen) local res = {fen} local colors = {BLACK, WHITE} for step, notation in ipairs(notationList) do local color = colors[step % 2 + 1] board = move(board, notation, color) local fen = generateFen(board) table.insert(res, fen) end return res, metadata end return { pgn2fen = pgn2fen, main = function(pgn) local res, metadata = pgn2fen(pgn) return metadata, res end, } 47ilhoj7ve55mgtnxc8etzrwhrplqfb 828 4721072 42579027 2025-01-20T12:43:41Z en>SD0001 0 use clearer variable names - took me a while to figure out what these mean 42579027 Scribunto text/plain local p = {} local cfg, nrows, ncols local function innerboard(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size)) for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = args[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) root:tag('div') :css('top', tostring(( trow - 1 ) * size) .. 'px') :css('left', tostring(( tcol - 1 ) * size) .. 'px') :wikitext(img) end end end return tostring(root) end function chessboard(args, size, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') if ( letters_top ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(args, size, rev)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' cfg = require('Module:Chessboard/' .. style) nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local fen = args.fen or pargs.fen local pgn = args.pgn or pargs.pgn size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size if (pgn) then local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) fen = moves[#moves] end if (fen) then align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = args.footer or pargs.footer or '' return chessboard( convertFenToArgs( fen ), size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear ) end if args[3] then return chessboard(args, size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear) else return chessboard(pargs, size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear) end end return p 6qvq8v50x7b0ne7oi8eymq7yi0623pd 42579028 42579027 2026-04-06T21:38:24Z Vipz 151311 Uvezena je jedna revizija sa [[:en:Module:Chessboard]] 42579027 Scribunto text/plain local p = {} local cfg, nrows, ncols local function innerboard(args, size, rev) pattern = cfg.pattern or '%w%w' local root = mw.html.create('div') root:addClass('chess-pieces notheme') :css('position', 'relative') :wikitext(cfg.image_board(size)) for trow = 1,nrows do local row = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) for tcol = 1,ncols do local col = rev and ( 1 + ncols - tcol ) or tcol local piece = args[ncols * ( nrows - row ) + col + 2] or '' if piece:match( pattern ) then local img = cfg.image_square(piece:match(pattern), row, col, size ) root:tag('div') :css('top', tostring(( trow - 1 ) * size) .. 'px') :css('left', tostring(( tcol - 1 ) * size) .. 'px') :wikitext(img) end end end return tostring(root) end function chessboard(args, size, rev, letters, numbers, header, footer, align, clear) function letters_row( rev, num_lt, num_rt ) local letters = cfg.letters() local root = mw.html.create('') if num_lt then root:tag('td') end for k = 1,ncols do root:tag('td') :css('height', '18px') :css('width', size .. 'px') :wikitext(rev and letters[1+ncols-k] or letters[k]) end if num_rt then root:tag('td') end return tostring(root) end local letters_top = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'top' ) local letters_bottom = letters:match( 'both' ) or letters:match( 'bottom' ) local numbers_left = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'left' ) local numbers_right = numbers:match( 'both' ) or numbers:match( 'right' ) local width = ncols * size + 2 if ( numbers_left ) then width = width + 18 end if ( numbers_right ) then width = width + 18 end local root = mw.html.create('div') :addClass('chessboard') :addClass('thumb') :addClass('noviewer') :addClass(align) if( header and header ~= '' ) then root:tag('div') :addClass('center') :css('line-height', '130%') :css('margin', '0 auto') :css('max-width', (width + ncols) .. 'px') :wikitext(header) end local div = root:tag('div') :addClass('thumbinner') :css('width', width .. 'px') local b = div:tag('table') :attr('cellpadding', '0') :attr('cellspacing', '0') if ( letters_top ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end local tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :wikitext(rev and 1 or nrows) end local td = tablerow:tag('td') :attr('colspan', ncols) :attr('rowspan', nrows) :wikitext(innerboard(args, size, rev)) if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('width', '18px') :css('height', size .. 'px') :wikitext(rev and 1 or nrows) end if ( numbers_left or numbers_right ) then for trow = 2, nrows do local idx = rev and trow or ( 1 + nrows - trow ) tablerow = b:tag('tr') if ( numbers_left ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :wikitext(idx) end if ( numbers_right ) then tablerow:tag('td') :css('height', size .. 'px') :wikitext(idx) end end end if ( letters_bottom ) then b:tag('tr') :wikitext(letters_row( rev, numbers_left, numbers_right )) end if footer and mw.text.trim(footer)~='' then div:tag('div') :addClass('thumbcaption') :wikitext(footer) end return tostring(root) .. mw.getCurrentFrame():extensionTag( 'templatestyles', '', { src = 'Module:Chessboard/styles.css' } ) end function convertFenToArgs( fen ) -- converts FEN notation to 64 entry array of positions, offset by 2 local res = { ' ', ' ' } -- Loop over rows, which are delimited by / for srow in string.gmatch( "/" .. fen, "/%w+" ) do -- Loop over all letters and numbers in the row for piece in srow:gmatch( "%w" ) do if piece:match( "%d" ) then -- if a digit for k=1,piece do table.insert(res,' ') end else -- not a digit local color = piece:match( '%u' ) and 'l' or 'd' piece = piece:lower() table.insert( res, piece .. color ) end end end return res end function convertArgsToFen( args, offset ) function nullOrWhitespace( s ) return not s or s:match( '^%s*(.-)%s*$' ) == '' end function piece( s ) return nullOrWhitespace( s ) and 1 or s:gsub( '%s*(%a)(%a)%s*', function( a, b ) return b == 'l' and a:upper() or a end ) end local res = '' offset = offset or 0 for row = 1, 8 do for file = 1, 8 do res = res .. piece( args[8*(row - 1) + file + offset] ) end if row < 8 then res = res .. '/' end end return mw.ustring.gsub(res, '1+', function( s ) return #s end ) end function p.board(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args local style = args.style or pargs.style or 'Chess' cfg = require('Module:Chessboard/' .. style) nrows, ncols = cfg.dims() local size = args.size or pargs.size or '26' local reverse = ( args.reverse or pargs.reverse or '' ):lower() == "true" local letters = ( args.letters or pargs.letters or 'both' ):lower() local numbers = ( args.numbers or pargs.numbers or 'both' ):lower() local header = args[2] or pargs[2] or '' local footer = args[nrows*ncols + 3] or pargs[nrows*ncols + 3] or '' local align = ( args[1] or pargs[1] or 'tright' ):lower() local clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' local fen = args.fen or pargs.fen local pgn = args.pgn or pargs.pgn size = mw.ustring.match( size, '[%d]+' ) or '26' -- remove px from size if (pgn) then local pgnModule = require('Module:Pgn') metadata, moves = pgnModule.main(pgn) fen = moves[#moves] end if (fen) then align = args.align or pargs.align or 'tright' clear = args.clear or pargs.clear or ( align:match('tright') and 'right' ) or 'none' header = args.header or pargs.header or '' footer = args.footer or pargs.footer or '' return chessboard( convertFenToArgs( fen ), size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear ) end if args[3] then return chessboard(args, size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear) else return chessboard(pargs, size, reverse, letters, numbers, header, footer, align, clear) end end return p 6qvq8v50x7b0ne7oi8eymq7yi0623pd 828 4721073 42579029 2025-02-19T17:34:59Z en>ABreault (WMF) 0 Fix shift in mobile html. Alternatively, a child combinator could be used. See [[phab:T386822]] 42579029 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .chessboard table { font-size: 88%; border: 1px #c8ccd1 solid; padding: 0; margin: auto; } .chessboard table tr { vertical-align: middle; } .chessboard table td { padding: 0; vertical-align: inherit; text-align: center; } /* td containing the chess pieces should not center aligned, causes issues in Timeless */ .chessboard table td[rowspan] { text-align: unset; } .chessboard .chess-pieces div:not(.pcs-image-wrapper) { position: absolute; z-index: 3; } 0qt23juym1pzeta8uz1e1j76k8skw65 42579030 42579029 2026-04-06T21:38:33Z Vipz 151311 Uvezena je jedna revizija sa [[:en:Module:Chessboard/styles.css]] 42579029 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .chessboard table { font-size: 88%; border: 1px #c8ccd1 solid; padding: 0; margin: auto; } .chessboard table tr { vertical-align: middle; } .chessboard table td { padding: 0; vertical-align: inherit; text-align: center; } /* td containing the chess pieces should not center aligned, causes issues in Timeless */ .chessboard table td[rowspan] { text-align: unset; } .chessboard .chess-pieces div:not(.pcs-image-wrapper) { position: absolute; z-index: 3; } 0qt23juym1pzeta8uz1e1j76k8skw65 14 4721074 42579042 2026-04-06T23:18:24Z Inokosni organ 160059 Nova stranica: {{Catmore}} {{Commonscat|Herman Melville}} {{DEFAULTSORT:Melville, Herman}} [[Kategorija:Američki pisci pojedinačno]] [[Kategorija:Američki pjesnici]] [[Kategorija:Američki romanopisci]] 42579042 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Herman Melville}} {{DEFAULTSORT:Melville, Herman}} [[Kategorija:Američki pisci pojedinačno]] [[Kategorija:Američki pjesnici]] [[Kategorija:Američki romanopisci]] 1i6efmb0tkx6ynvoglxhmfthv9boxvm 10 4721075 42579046 2026-04-06T23:34:39Z Vipz 151311 Nova stranica: <includeonly>{{#invoke:Chess viewer|board}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> 42579046 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Chess viewer|board}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> hnr998k0yjchiust93kg5hm2p4ykubs 42579122 42579046 2026-04-07T00:10:36Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Šablon:Chess viewer]] na [[Šablon:Šahovska partija]]: [[WP:JEZIK|Prijevod ili lokalizacija]] 42579046 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Chess viewer|board}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> hnr998k0yjchiust93kg5hm2p4ykubs 10 4721076 42579047 2026-04-06T23:57:54Z Vipz 151311 Preusmjereno na [[Šablon:Šahovski dijagram]] 42579047 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Šahovski dijagram]] 03tn5cw2pephzhr2vn8qj7nd0jte5mk 10 4721077 42579065 2026-04-07T00:01:56Z Vipz 151311 Nova stranica: {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje poč... 42579065 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=align=none|show_move=true|3=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> lymdciqlt1om185jy0ni5axjowx9o1i 42579124 42579065 2026-04-07T00:10:36Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Šablon:Chess viewer/dok]] na [[Šablon:Šahovska partija/dok]]: [[WP:JEZIK|Prijevod ili lokalizacija]] 42579065 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=align=none|show_move=true|3=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> lymdciqlt1om185jy0ni5axjowx9o1i 42579129 42579124 2026-04-07T00:23:42Z Vipz 151311 42579129 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|id=game1|2=align=none|show_move=true|3=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|id=game1|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} {{Šahovska partija/potez|17|target=game1}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> po096jk2go5qodwdu7l1r5ksxxhj15x 42579130 42579129 2026-04-07T00:24:49Z Vipz 151311 /* Upotreba */ 42579130 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=id=game1|3=align=none|4=show_move=true|5=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|id=game1|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} {{Šahovska partija/potez|17|target=game1}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> os1auu95uwmvu6xsduo3xaruosl1y9o 42579131 42579130 2026-04-07T00:31:36Z Vipz 151311 42579131 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=id=game1|3=align=none|4=show_move=true|5=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|id=game1|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} {{Šahovska partija/potez|17|id=game1}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> kitild87m4ntey9g49b96rz3vtf2fqj 42579132 42579131 2026-04-07T00:35:39Z Vipz 151311 42579132 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} {{Koristi TemplateStyles|Modul:Chess viewer/styles.css}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=id=game1|3=align=none|4=show_move=true|5=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|id=game1|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} {{Šahovska partija/potez|17|id=game1}} == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> me5lbzxx7ie5rx4vkw19vkscz5kxe8w 42579146 42579132 2026-04-07T01:37:33Z Vipz 151311 /* Primjeri */ 42579146 wikitext text/x-wiki {{dokumentacijska podstranica}} {{Koristi šablon Calculator}} {{Koristi Lua|Modul:Chess viewer}} {{Koristi TemplateStyles|Modul:Chess viewer/styles.css}} 'Chess viewer' je jednostavan preglednik šahovskih partija koje su unesene u notaciji PGN. Šablon zahtjeva web preglednik s podrškom za [[JavaScript]], te omogućenu spravicu Calculator u korisničkim postavkama. == Upotreba == {{tlx|Chess viewer|2=pgn=OVDJE_PGN}} Sintaksa je ista kao kod predloška {{tl|Chess diagram}}, uz dodatak parametra {{para|ply}} za određivanje početnog polupoteza i parametra {{para|animate}} za isključivanje animacija. Tu je i {{para|show_move|true}} za dodavanje trenutačnog poteza u opis ispod prikaza. === Primjeri === {{tlx|Chess viewer|2=id=game1|3=align=none|4=show_move=true|5=pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} daje: {{Chess viewer|id=game1|align=none|show_move=true|pgn=1. d4 Nf6 2. Nf3 d5 3. g3 e6 4. Bg2 Be7 5. O-O O-O 6. b3 c5 7. dxc5 Bxc5 8. c4 dxc4 9. Qc2 Qe7 10. Nbd2 Nc6 11. Nxc4 b5 12. Nce5 Nb4 13. Qb2 Bb7 14. a3 Nc6 15. Nd3 Bb6 16. Bg5 Rfd8 17. Bxf6 gxf6 18. Rac1 Nd4 19. Nxd4 Bxd4 20. Qa2 Bxg2 21. Kxg2 Qb7+ 22. Kg1 Qe4 23. Qc2 a5 24. Rfd1 Kg7 25. Rd2 Rac8 26. Qxc8 Rxc8 27. Rxc8 Qd5 28. b4 a4 29. e3 Be5 30. h4 h5 31. Kh2 Bb2 32. Rc5 Qd6 33. Rd1 Bxa3 34. Rxb5 Qd7 35. Rc5 e5 36. Rc2 Qd5 37. Rdd2 Qb3 38. Ra2 e4 39. Nc5 Qxb4 40. Nxe4 Qb3 41. Rac2 Bf8 42. Nc5 Qb5 43. Nd3 a3 44. Nf4 Qa5 45. Ra2 Bb4 46. Rd3 Kh6 47. Rd1 Qa4 48. Rda1 Bd6 49. Kg1 Qb3 50. Ne2 Qd3}} Skoči na potez {{Šahovska partija/potez|17|side=b|id=game1|label=gxf6}}. == TemplateData == {{TemplateData zaglavlje}} <templatedata> { "params": { "style": { "description": "Vrsta igre koja se prikazuje", "type": "string", "suggestedvalues": [ "Chess", "Chu shogi", "Dou Shou Qi", "Eurojanggi", "Hiashatar", "Makruk" ], "default": "Chess" }, "reverse": { "description": "Prikaži iz crne perspektive", "type": "boolean" }, "letters": { "description": "Prikaži slova", "type": "string", "suggestedvalues": [ "top", "bottom", "both" ], "default": "both" }, "numbers": { "description": "Prikaži brojeve", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right", "both" ], "default": "both" }, "pgn": { "description": "Partija u PGN formatu", "type": "string", "required": true }, "header": { "aliases": [ "2" ], "description": "Wikitekst koji se dodaje kao zaglavlje", "type": "content" }, "footer": { "description": "Wikitekst koji se dodaje kao podnožje", "type": "content" }, "align": { "aliases": [ "1" ], "description": "Dodatna CSS klasa", "type": "string", "suggestedvalues": [ "tright", "tleft" ], "default": "tright" }, "clear": { "description": "Spriječi da drugi plutajući sadržaj prolazi pokraj prikaza", "type": "string", "suggestedvalues": [ "left", "right" ] }, "ply": { "description": "Na kojem potezu (polupotezu) ploča započinje", "type": "number", "default": "1", "suggested": true }, "size": { "type": "number", "default": "26" }, "animate": { "description": "Animiraj pomicanje šahovskih figura", "type": "boolean", "default": "true" }, "color": { "description": "Shema boja za šahovsku ploču. Prema slikama u Commons:Category:Chessboard480.", "type": "string", "suggestedvalues": [ "emerald", "olivine", "pearl", "ruby", "steel", "tourmaline", "wood" ] }, "show_move": { "description": "Prikaži trenutačni potez algebarskom notacijom u opisu", "type": "boolean" }, "initial_caption": { "description": "Kad se koristi show_move=true, ovo će u početnom stanju ploče prije prve korisničke interakcije zamijeniti tekst poteza. Nakon prve interakcije initial_caption se uklanja kako bi se prikazao trenutačni potez. Ovo se može koristiti ako želite istaknuti nešto o trenutačnom položaju što ne bi imalo smisla nakon što korisnik prijeđe na drugi položaj. Usporedi s footer=, koji se uvijek prikazuje. Mora sadržavati samo običan tekst.", "type": "string" } }, "description": "Prikaz šahovske partije", "format": "block", "paramOrder": [ "style", "reverse", "letters", "numbers", "pgn", "header", "footer", "align", "clear", "ply", "size", "animate", "color", "show_move", "initial_caption" ] } </templatedata> <includeonly>{{igralište-drugo|| <!-- Kategorije idu ispod ove linije --> [[Kategorija:Šabloni za šah]] }}</includeonly> kzn2p1v653pfawks9ms93dayos5m0ck 10 4721078 42579123 2026-04-07T00:10:36Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Šablon:Chess viewer]] na [[Šablon:Šahovska partija]]: [[WP:JEZIK|Prijevod ili lokalizacija]] 42579123 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Šahovska partija]] kuk0mnnoi0c21kyjvnxfe08bd4pe598 10 4721079 42579125 2026-04-07T00:10:37Z Vipz 151311 Vipz premješta stranicu [[Šablon:Chess viewer/dok]] na [[Šablon:Šahovska partija/dok]]: [[WP:JEZIK|Prijevod ili lokalizacija]] 42579125 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Šahovska partija/dok]] ddi7bmcrqlb4yfxqggxlwaho8v3vr46 10 4721080 42579126 2026-04-07T00:12:16Z Vipz 151311 Nova stranica: <includeonly>{{#if:{{{target|{{{id|}}}}}}|{{calculator button |target={{{target|{{{id}}}}}} |for=move |formula={{#ifexpr:{{{side|w}}}=b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}.}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=cbw-jump-button }}|<s... 42579126 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{target|{{{id|}}}}}}|{{calculator button |target={{{target|{{{id}}}}}} |for=move |formula={{#ifexpr:{{{side|w}}}=b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}.}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=cbw-jump-button }}|<span class="error">target?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> 350cp0er6gu32pg9wqpn74shog7lwmu 42579127 42579126 2026-04-07T00:17:30Z Vipz 151311 42579127 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{target|{{{id|}}}}}}|{{calculator button |target={{{target|{{{id}}}}}} |for=move |formula={{#ifexpr:{{{side|w}}}=b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}.}}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=cbw-jump-button }}|<span class="error">target?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> p2wbu2guccsybluv32wu16p8c96dqh0 42579128 42579127 2026-04-07T00:19:10Z Vipz 151311 42579128 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{calculator button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{{side|w}}}|b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }}}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=cbw-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> 5oqoqlk4ndr89z3byz9h941wozwzldu 42579136 42579128 2026-04-07T00:43:50Z Vipz 151311 42579136 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{calculator button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{{side|w}}}|b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }}}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=chessboard-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> r11twtwefxq4emyxarcx4ootlhl9qq7 42579137 42579136 2026-04-07T00:49:28Z Vipz 151311 42579137 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{codex button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{{side|w}}}|b|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) }}|{{#expr: ({{{move|{{{1|1}}}}}} * 2) - 1 }}}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=chessboard-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> qijpusirr5yblvjrfd6wqjhtc75jz65 42579141 42579137 2026-04-07T01:02:19Z Vipz 151311 42579141 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{codex button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{lc:{{{side|w}}}}}|b|{{#expr:({{{1|1}}}*2)+1}}|{{#expr:{{{1|1}}}*2}}}} |contents={{{label|{{{2|{{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}}}}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=chessboard-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> tv5e1w483ixahbiowuxmtob8uo0xe9p 42579143 42579141 2026-04-07T01:09:11Z Vipz 151311 42579143 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{codex button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{lc:{{{side|w}}}}}|b|{{#expr:({{{1|1}}}*2)+1}}|{{#expr:{{{1|1}}}*2}}}} |contents={{{1}}}{{#ifeq:{{lc:{{{side|w}}}}}|b|...|.}}{{#if:{{{label|}}}| {{{label}}}|}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=chessboard-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> cgg7blk4e2dvgl463yxzit3l28sw1tm 42579144 42579143 2026-04-07T01:09:47Z Vipz 151311 42579144 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{id|}}}|{{codex button |target={{{id}}} |for=move |formula={{#ifeq:{{lc:{{{side|w}}}}}|b|{{#expr:({{{1|1}}}*2)+1}}|{{#expr:{{{1|1}}}*2}}}} |contents={{{1}}}{{#ifeq:{{lc:{{{side|w}}}}}|b|...|.}}{{#if:{{{label|}}}|&nbsp;{{{label}}}|}} |title={{{title|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |alt={{{alt|Skoči na potez {{{move|{{{1}}}}}}{{#ifeq:{{{side|w}}}|b|...|.}}}}} |type=plain |class=chessboard-jump-button }}|<span class="error">id?</span>}}</includeonly><noinclude> {{dokumentacija}} </noinclude> 4bqwgmzt8jcf1lppbffr2k5ksf3byn0 0 4721082 42579159 2026-04-07T06:04:09Z Duma 16555 Nova stranica: U [[arktik|arktičkoj]] i [[antarktik|antarktičkoj]] [[ekologija|ekologiji]], '''hipolit''' je zajednica [[fotosinteza|fotosintetskih]] [[organizam]]a i [[ekstremofil]]a koji žive ispod stijena u [[klima]]tski ekstremnim [[pustinja]]ma poput [[Cornwallis (ostrvo, Nunavut)|ostrva Cornwallis]] i ostrva [[Devon (ostrvo)|Devon]] u [[Sjeverna Kanada|kanadskom visokom Arktiku]]. Sama zajednica naziva se '''hipoliton'''. Hipolitoni su [[Litoprotekcija|zaštićeni svojom stijenom]... 42579159 wikitext text/x-wiki U [[arktik|arktičkoj]] i [[antarktik|antarktičkoj]] [[ekologija|ekologiji]], '''hipolit''' je zajednica [[fotosinteza|fotosintetskih]] [[organizam]]a i [[ekstremofil]]a koji žive ispod stijena u [[klima]]tski ekstremnim [[pustinja]]ma poput [[Cornwallis (ostrvo, Nunavut)|ostrva Cornwallis]] i ostrva [[Devon (ostrvo)|Devon]] u [[Sjeverna Kanada|kanadskom visokom Arktiku]]. Sama zajednica naziva se '''hipoliton'''. Hipolitoni su [[Litoprotekcija|zaštićeni svojom stijenom]] od jakog [[UV zračenje|ultraljubičastog]] zračenja i propuhivanja [[vjetar|vjetra]]. Stijene također mogu zadržavati vlagu i uglavnom su [[prozirnost|prozirne]], omogućavajući [[svjetlost]]i da prodre, a propuštaju upadno ultraljubičasto svjetlo. Pišući u časopisu ''[[Nature]]'', ekolog [[Charles S. Cockell]] iz [[British Antarctic Survey|Britanskog antarktičkog istraživanja]] i [[Dale Stokes]] ([[Scripps Institution of Oceanography|Okeanografski institut Scripps]]) opisuju kako su hipoliti, o kojima se do sada izvještavalo (do 2004. godine), pronađeni ispod [[kvarc]]a, koji je jedan od najčešćih prozirnih minerala.<ref>{{cite journal | journal = Nature | volume = 431 | pages = 414 | date = 23 September 2004 | doi = 10.1038/431414a | title = Widespread colonization by polar hypoliths | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | pmid = 15386002 | issue = 7007 | bibcode = 2004Natur.431..414C | doi-access= free }}</ref> Međutim, Cockell je naveo da je na ostrvu Cornwallis i ostrvu Devon 94-95% [[uzorak (statistika)|slučajnog uzorka]] od 850 [[opacitet|neprozirnih]] [[dolomit]]nih stijena kolonizirano hipolitima, te je utvrđeno da su u zajednicama dominirale [[cijanobakterije]]. Odabrane stijene bile su vizualno nerazlučive od onih u blizini, a bile su promjera oko 10 cm; hipoliton je bio vidljiv kao zelenkasta traka. Cockell je predložio da sortiranje stijena [[Periglacijacija|periglacijalnim]] djelovanjem, uključujući i ono tokom ciklusa smrzavanja i odmrzavanja, poboljšava prodiranje svjetlosti oko rubova stijena (vidjeti [[granularni materijal]] i [[Granularna konvekcija|efekat brazilskog oraha]]). Cockell i Stokes su zatim procijenili [[primarna produkcija|produktivnost]] arktičkih zajednica praćenjem unosa [[natrijum bikarbonat]]a označenog [[ugljik-14|ugljikom-14]] i otkrili da je (za ostrvo Devon) produktivnost hipolitona bila uporediva sa produktivnosti [[biljke|biljaka]], [[lišaj]]eva i [[mahovnjače|briofita]] zajedno (0,8 ± 0,3 g m⁻² y⁻¹ and 1 ± 0,4 g m⁻² y⁻¹ respektivno) i zaključili da polarni hipoliton može udvostručiti prethodne procjene produktivnosti te regije kamenite polarne pustinje.<ref>{{cite journal | journal = Arctic, Antarctic, and Alpine Research | pages = 335–342 | title = Hypolithic Colonization of Opaque Rocks in the Arctic and Antarctic Polar Desert | author1 = Charles S. Cockell | author2 = M. Dale Stokes | volume = 38 | issue = 3 | date = August 2006 | doi = 10.1657/1523-0430(2006)38[335:HCOORI]2.0.CO;2 | s2cid = 140167789 | doi-access= free }}</ref> == Povezano == * [[Endolit]] == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Ekstremofili]] 2e16v115sh43nbrsnbuti45ffjtfsn6 0 4721083 42579160 2026-04-07T06:04:32Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Hipolit (ekstremofil)]] 42579160 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hipolit (ekstremofil)]] hemsok7t0rv5ptczq46ukpoynxwmr2j 0 4721084 42579161 2026-04-07T06:05:17Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Hipolit (ekstremofil)]] 42579161 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Hipolit (ekstremofil)]] hemsok7t0rv5ptczq46ukpoynxwmr2j