Wikipedija shwiki https://sh.wikipedia.org/wiki/Glavna_stranica MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedija Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu Nacrt Razgovor o nacrtu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk 10 1329 42581007 42580699 2026-04-15T13:02:22Z Inokosni organ 160059 42581007 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; margin-left: 0.9em; width:150px; text-align:center;"> <div style="background: white; display: inline-block;">[[Datoteka:2007 Snow-Hill-Island Luyten-De-Hauwere-Emperor-Penguin-111.jpg|border|120px]]</div> Carski pingvini </div><!-- Dimenzije slike imaju zadanu vrijednost od 120px; 100px se preporučuje za većinu slika orijentiranih portretno (uspravno); Ukloniti ili dodati background: white; u 'style' div elementa slike kada se radi o slici s prozirnom pozadinom--> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[12. aprila]]&nbsp;– Oporbena stranka [[Stranka Tisza|Tisza]], koju predvodi [[Péter Magyar]], uvjerljivo pobijedila na [[parlament]]arnim izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]], osvojivši dvotrećinsku većinu u [[Narodna skupština (Mađarska)|Narodnoj skupštini]] i dokinuvši 16 godina vladavine [[Viktor Orbán|Viktora Orbána]]. * [[9. aprila]]&nbsp;– [[Međunarodna unija za očuvanje prirode]] (IUCN) preklasificirala [[Carski pingvin|carskog pingvina]] (''na slici'') iz "gotovo ugrožene" u "ugroženu" vrstu zbog posljedica [[Klimatske promjene|klimatskih promjena]]. * [[8. aprila]]&nbsp;– DINUM ({{jez-fr|Direction interministérielle du numérique}}), odjel francuskog Ministarstva za transformaciju i javnu upravu, objavila je da će [[Francuska]] u svojim javnim uredima napustiti uporabu [[Operativni sistem|operacijskog sustava]] [[Microsoft]] [[Microsoft Windows|Windows]] u korist derivata od sustava [[Linux]]a. * [[1. aprila]]&nbsp;– [[NASA]] lansirala [[Artemis II]], prvu misiju preleta [[Mjesec|Mjeseca]] (i prvu koja napušta [[Niska Zemljina orbita|nisku Zemljinu orbitu]]) s ljudskom posadom od 1972. godine. * [[19. marta]]&nbsp;– U matematici, [[Gerd Faltings]] dobio [[Abelova nagrada|Abelovu nagradu]] za svoj rad u [[aritmetička geometrija|aritmetičkoj geometriji]]. * [[16. marta]]&nbsp;– Na [[98. dodjela Oscara|98. dodjeli Oscara]] trijumfirao film ''[[One Battle After Another]]'' [[Paul Thomas Anderson|Paula Thomasa Andersona]], koji je dobio i Oscare za najbolju režiju i adaptirani scenarij, dok je [[Ryan Coogler]] nagrađen Oscarom za najbolji originalni scenarij. Glumačkim nagradama nagrađeni su [[Sean Penn]] (sporedna) i [[Michael B. Jordan]] (glavna uloga), odnosno [[Amy Madigan]] (sporedna) i [[Jessie Buckley]] (glavna uloga). Najboljim stranim filmom proglašen je [[Norveška|norveški]] film ''[[Affeksjonsverdi]]'', dok je ''[[KPop Demon Hunters]]'' dobio nagradu za najbolji animirani film. * [[Evropski glavni grad kulture|Europski glavni gradovi kulture]] za [[2026.]] godinu su '''[[Trenčín]]''' i '''[[Oulu]]'''. ('''godišnji događaj''') <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] ([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]]) | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Duško Vujošević]] | [[Srećko Bogdan]] | [[Mircea Lucescu]] | [[Eduard Kokšarov]] | [[Carlos Westendorp]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Juca de Oliveira]] | [[Valerie Perrine]] | [[Radoje Čupić]] | [[Chuck Norris]] | [[Mladen Barbarić]] }}</div> eywwhc514rqjs9tnu9chrh9kzfzz9kq 42581020 42581007 2026-04-15T16:47:07Z Inokosni organ 160059 42581020 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; margin-left: 0.9em; width:150px; text-align:center;"> <div style="background: white; display: inline-block;">[[Datoteka:2007 Snow-Hill-Island Luyten-De-Hauwere-Emperor-Penguin-111.jpg|border|120px]]</div> Carski pingvini </div><!-- Dimenzije slike imaju zadanu vrijednost od 120px; 100px se preporučuje za većinu slika orijentiranih portretno (uspravno); Ukloniti ili dodati background: white; u 'style' div elementa slike kada se radi o slici s prozirnom pozadinom--> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[12. aprila]]&nbsp;– Oporbena stranka [[Stranka Tisza|Tisza]], koju predvodi [[Péter Magyar]], uvjerljivo pobijedila na [[parlament]]arnim izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]], osvojivši dvotrećinsku većinu u [[Narodna skupština (Mađarska)|Narodnoj skupštini]] i dokinuvši 16 godina vladavine [[Viktor Orbán|Viktora Orbána]]. * [[12. aprila]]&nbsp;– objavljeno je novo izdanje [[Linux]]ova [[kernel]]a, verzija 7.0, s blagim izmjenama u odnosu na verziju 6.19. * [[9. aprila]]&nbsp;– [[Međunarodna unija za očuvanje prirode]] (IUCN) preklasificirala [[Carski pingvin|carskog pingvina]] (''na slici'') iz "gotovo ugrožene" u "ugroženu" vrstu zbog posljedica [[Klimatske promjene|klimatskih promjena]]. * [[8. aprila]]&nbsp;– DINUM ({{jez-fr|Direction interministérielle du numérique}}), odjel francuskog Ministarstva za transformaciju i javnu upravu, objavila je da će [[Francuska]] u svojim javnim uredima napustiti uporabu [[Operativni sistem|operacijskog sustava]] [[Microsoft]] [[Microsoft Windows|Windows]] u korist derivata od sustava [[Linux]]a. * [[1. aprila]]&nbsp;– [[NASA]] lansirala [[Artemis II]], prvu misiju preleta [[Mjesec|Mjeseca]] (i prvu koja napušta [[Niska Zemljina orbita|nisku Zemljinu orbitu]]) s ljudskom posadom od 1972. godine. * [[19. marta]]&nbsp;– U matematici, [[Gerd Faltings]] dobio [[Abelova nagrada|Abelovu nagradu]] za svoj rad u [[aritmetička geometrija|aritmetičkoj geometriji]]. * [[16. marta]]&nbsp;– Na [[98. dodjela Oscara|98. dodjeli Oscara]] trijumfirao film ''[[One Battle After Another]]'' [[Paul Thomas Anderson|Paula Thomasa Andersona]], koji je dobio i Oscare za najbolju režiju i adaptirani scenarij, dok je [[Ryan Coogler]] nagrađen Oscarom za najbolji originalni scenarij. Glumačkim nagradama nagrađeni su [[Sean Penn]] (sporedna) i [[Michael B. Jordan]] (glavna uloga), odnosno [[Amy Madigan]] (sporedna) i [[Jessie Buckley]] (glavna uloga). Najboljim stranim filmom proglašen je [[Norveška|norveški]] film ''[[Affeksjonsverdi]]'', dok je ''[[KPop Demon Hunters]]'' dobio nagradu za najbolji animirani film. * [[Evropski glavni grad kulture|Europski glavni gradovi kulture]] za [[2026.]] godinu su '''[[Trenčín]]''' i '''[[Oulu]]'''. ('''godišnji događaj''') <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] ([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]]) | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Duško Vujošević]] | [[Srećko Bogdan]] | [[Mircea Lucescu]] | [[Eduard Kokšarov]] | [[Carlos Westendorp]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Juca de Oliveira]] | [[Valerie Perrine]] | [[Radoje Čupić]] | [[Chuck Norris]] | [[Mladen Barbarić]] }}</div> on0d0dh4rxlhuuqpmxv1s2py5hplq6i 42581077 42581020 2026-04-16T06:44:29Z Vipz 151311 Mislim da ažuriranja Linuxovog kernela nisu baš neke značajne vijesti. Vijesti trebamo također balansirati da ne budu jednolike. 42581077 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; margin-left: 0.9em; width:150px; text-align:center;"> <div style="background: white; display: inline-block;">[[Datoteka:2007 Snow-Hill-Island Luyten-De-Hauwere-Emperor-Penguin-111.jpg|border|120px]]</div> Carski pingvini </div><!-- Dimenzije slike imaju zadanu vrijednost od 120px; 100px se preporučuje za većinu slika orijentiranih portretno (uspravno); Ukloniti ili dodati background: white; u 'style' div elementa slike kada se radi o slici s prozirnom pozadinom--> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[12. aprila]]&nbsp;– Oporbena stranka [[Stranka Tisza|Tisza]], koju predvodi [[Péter Magyar]], uvjerljivo pobijedila na [[parlament]]arnim izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]], osvojivši dvotrećinsku većinu u [[Narodna skupština (Mađarska)|Narodnoj skupštini]] i dokinuvši 16 godina vladavine [[Viktor Orbán|Viktora Orbána]]. * [[9. aprila]]&nbsp;– [[Međunarodna unija za očuvanje prirode]] (IUCN) preklasificirala [[Carski pingvin|carskog pingvina]] (''na slici'') iz "gotovo ugrožene" u "ugroženu" vrstu zbog posljedica [[Klimatske promjene|klimatskih promjena]]. * [[8. aprila]]&nbsp;– DINUM ({{jez-fr|Direction interministérielle du numérique}}), odjel francuskog Ministarstva za transformaciju i javnu upravu, objavila je da će [[Francuska]] u svojim javnim uredima napustiti uporabu [[Operativni sistem|operacijskog sustava]] [[Microsoft Windows]] u korist [[Linux]]a. * [[1. aprila]]&nbsp;– [[NASA]] lansirala [[Artemis II]], prvu misiju preleta [[Mjesec|Mjeseca]] (i prvu koja napušta [[Niska Zemljina orbita|nisku Zemljinu orbitu]]) s ljudskom posadom od 1972. godine. * [[19. marta]]&nbsp;– U matematici, [[Gerd Faltings]] dobio [[Abelova nagrada|Abelovu nagradu]] za svoj rad u [[aritmetička geometrija|aritmetičkoj geometriji]]. * [[16. marta]]&nbsp;– Na [[98. dodjela Oscara|98. dodjeli Oscara]] trijumfirao film ''[[One Battle After Another]]'' [[Paul Thomas Anderson|Paula Thomasa Andersona]], koji je dobio i Oscare za najbolju režiju i adaptirani scenarij, dok je [[Ryan Coogler]] nagrađen Oscarom za najbolji originalni scenarij. Glumačkim nagradama nagrađeni su [[Sean Penn]] (sporedna) i [[Michael B. Jordan]] (glavna uloga), odnosno [[Amy Madigan]] (sporedna) i [[Jessie Buckley]] (glavna uloga). Najboljim stranim filmom proglašen je [[Norveška|norveški]] film ''[[Affeksjonsverdi]]'', dok je ''[[KPop Demon Hunters]]'' dobio nagradu za najbolji animirani film. * [[Evropski glavni grad kulture|Europski glavni gradovi kulture]] za [[2026.]] godinu su '''[[Trenčín]]''' i '''[[Oulu]]'''. ('''godišnji događaj''') <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] ([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]]) | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Duško Vujošević]] | [[Srećko Bogdan]] | [[Mircea Lucescu]] | [[Eduard Kokšarov]] | [[Carlos Westendorp]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Juca de Oliveira]] | [[Valerie Perrine]] | [[Radoje Čupić]] | [[Chuck Norris]] | [[Mladen Barbarić]] }}</div> p7yk9d80owtin2dbuu1c0er123vvgix 42581078 42581077 2026-04-16T06:45:10Z Vipz 151311 ovo sad može u arhive 42581078 wikitext text/x-wiki <div style="float:right; margin-left: 0.9em; width:150px; text-align:center;"> <div style="background: white; display: inline-block;">[[Datoteka:2007 Snow-Hill-Island Luyten-De-Hauwere-Emperor-Penguin-111.jpg|border|120px]]</div> Carski pingvini </div><!-- Dimenzije slike imaju zadanu vrijednost od 120px; 100px se preporučuje za većinu slika orijentiranih portretno (uspravno); Ukloniti ili dodati background: white; u 'style' div elementa slike kada se radi o slici s prozirnom pozadinom--> <!-- Ograničiti na pet do sedam natuknica. --> * [[12. aprila]]&nbsp;– Oporbena stranka [[Stranka Tisza|Tisza]], koju predvodi [[Péter Magyar]], uvjerljivo pobijedila na [[parlament]]arnim izborima u [[Mađarska|Mađarskoj]], osvojivši dvotrećinsku većinu u [[Narodna skupština (Mađarska)|Narodnoj skupštini]] i dokinuvši 16 godina vladavine [[Viktor Orbán|Viktora Orbána]]. * [[9. aprila]]&nbsp;– [[Međunarodna unija za očuvanje prirode]] (IUCN) preklasificirala [[Carski pingvin|carskog pingvina]] (''na slici'') iz "gotovo ugrožene" u "ugroženu" vrstu zbog posljedica [[Klimatske promjene|klimatskih promjena]]. * [[8. aprila]]&nbsp;– DINUM ({{jez-fr|Direction interministérielle du numérique}}), odjel francuskog Ministarstva za transformaciju i javnu upravu, objavila je da će [[Francuska]] u svojim javnim uredima napustiti uporabu [[Operativni sistem|operacijskog sustava]] [[Microsoft Windows]] u korist [[Linux]]a. * [[1. aprila]]&nbsp;– [[NASA]] lansirala [[Artemis II]], prvu misiju preleta [[Mjesec|Mjeseca]] (i prvu koja napušta [[Niska Zemljina orbita|nisku Zemljinu orbitu]]) s ljudskom posadom od 1972. godine. * [[19. marta]]&nbsp;– U matematici, [[Gerd Faltings]] dobio [[Abelova nagrada|Abelovu nagradu]] za svoj rad u [[aritmetička geometrija|aritmetičkoj geometriji]]. * [[Evropski glavni grad kulture|Europski glavni gradovi kulture]] za [[2026.]] godinu su '''[[Trenčín]]''' i '''[[Oulu]]'''. ('''godišnji događaj''') <div>'''[[:Kategorija:Aktualni događaji|Aktualne teme]]''': {{hlist |class=inline | [[Rusko-ukrajinski rat]] ([[Rusko-ukrajinski rat (2022–)|2022–]]) | [[Rat u Iranu (2026)|Rat u Iranu]] }}</div> <div>'''[[:Kategorija:Umrli 2026.|Nedavne smrti]]''': {{hlist |class=inline | [[Duško Vujošević]] | [[Srećko Bogdan]] | [[Mircea Lucescu]] | [[Eduard Kokšarov]] | [[Carlos Westendorp]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Juca de Oliveira]] | [[Valerie Perrine]] | [[Radoje Čupić]] | [[Chuck Norris]] | [[Mladen Barbarić]] }}</div> 1t1pra9d6i7yijkgilc4swh7u5ootgn 0 3419 42581144 42536884 2026-04-16T09:26:51Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581144 wikitext text/x-wiki {{redirect|Vrijeme}} [[Datoteka:Wooden hourglass 3.jpg|mini|desno|Protok peska u [[peščani časovnik|peščaniku]] određuje protok vremena i predstavlja [[sadašnjost]] između [[prošlost]]i i [[budućnost]]i.]] '''Vreme''' ([[ekavski izgovor|ek.]]) ili '''vrijeme''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) se obično shvata kao trajan neprekidan sled događaja koji se odvijaju u nepovratnom smeru od [[prošlost]]i, kroz [[sadašnjost]] ka [[budućnost]]i.<ref>{{cite web |url=http://oxforddictionaries.com/definition/time |title=Oxford Dictionaries:Time |quote=the indefinite continued progress of existence and events in the past, present, and future regarded as a whole |year=2011 |publisher=Oxford University Press |accessdate=18. 12. 2011 |archive-date=2012-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120704084938/http://oxforddictionaries.com/definition/time |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://ahdictionary.com/word/search.html?q=time | title = Time | work=The American Heritage Dictionary of the English Language | edition=Fourth | publisher=Houghton Mifflin Company |year=2011| quote=A nonspatial continuum in which events occur in apparently irreversible succession from the past through the present to the future. {{inconsistent citations}}}}</ref> Vreme je jedan od osnovnih pojmova u [[filozofija|filozofiji]], [[nauka|nauci]], [[religija|religiji]] i [[umetnost]]i. Vreme se često opisuje kao linearni [[kontinuum (matematika)|kontinuum]], nepovratni sled koji se proteže prema nazad (u [[prošlost]]) i prema napred (u [[budućnost]]). Zavisno od teorijskog okvira, ovaj sled se shvata kao [[beskonačnost|beskonačan]] ili kao [[konačnost|konačan]]. U [[fizika|fizici]], vreme je jedna od osnovnih [[Fizička veličina|fizičkih veličina]], koja se određuje pomoću kretanja [[Nebesko telo|nebeskih tela]]. U savremenoj fizici, vreme je deo kontinuuma [[prostor-vreme]]. U [[filozofija|filozofiji]], vreme je dimenzija sleda [[biće|bića]] jednog nakon drugog, bivanja stvari u promeni njihovog nastajanja i nestajanja, za razliku od [[prostor]]a kao dimenzije koja omogućuje opstanak bića jednoga pored drugog.<ref name="Filozofijski rečnik">''vrijeme'', Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.</ref> U mnogim [[religija]]ma postoji podela na apsolutno (večno, vanvremeno) i relativno (samerljivo, empirijsko, astronomsko) vreme. Ova dva vremena paralelno teku; ponekad se može izaći iz samerljivog i uključiti u vanvremeno, kao tokom [[Meditacija|meditativnog]] procesa.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} Neke druge kulture vreme ne opažaju u beskrajnom prostiranju, ili čak ne poseduju reč za vreme.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Konceptualizovanje i apstrahovanje nečega što se naziva vreme nije zajedničko svim kulturama, ali je ljudskom rodu svojstveno da koristi vremensku dimenziju kako bi se orijentisao u okvirima stvarnosti.<ref name="Enciklopedija živih religija">''vreme'', Enciklopedija živih religija, Nolit. {{page1|publisher=|location=Beograd|year=2004|isbn=978-86-19-02360-3|pages=}}</ref> Pojam [[prostor]]a i pojam vremena su u filozofiji nerazlučivi.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} == Vreme u mitu i religiji == Kao temeljno sredstvo orijentacije za sva ljudska bića, vreme je od suštinskog značaja za religijsko mišljenje. Različita religijska shvatanja vremena imaju često oblik jednostavnih [[geometrija|geometrijskih]] figura, kao što su [[Prava (linija)|linija]] i [[krug]]. Obično se arhajska i indijska shvatanja povezuju s krugom (ciklično vreme) a jevrejska, hrišćanska i konfučijanska s pravom linijom (linearno vreme).<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Uobičajeno je, ali pogrešno, da se linija tumači kao otvorena, progresivna, usmerena ka prošlosti tako i budućnosti, dok je krug zatvoren, repetitivan i negira prošlost i budućnost. No geometrijske metafore zavode na pogrešan put. Nijedno ciklično shvatanje zapravo ne propisuje tačno ponavljanje; uvek postoji neki aspekt koji vremenu daje usmerenost. Slično tome, u shvatanjima koja izgledaju pravolinijska, obično postoje kruženja. Na primer, [[liturgijski kalendar]]i imaju izrazito repetitivan karakter u svojim sedmičnim i godišnjim ciklusima.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> === Stara Indija === {{izdvojeni citat|Vreme vuče konj sedmostruko zauzdan, hiljadooki, oslobođen starosti, pun raznovrsnog semena. Na ovim [kolima] nalaze se nadahnuti mudraci; sva bića njegovi su točkovi. [...] Vreme je ovamo dovelo sva bića, ono ih je obavilo: kao njihov otac, postade im sinom; nema sile veće od njega. Vreme porodi ovo nebo i ovu zemlju. Prošlost i sadašnjost vreme pokrenu, te se odvijaju. Vreme stvara Zemlju, u vremenu plamti Sunce; u vremenu sva su bića, u vremenu oko gleda na sve strane. U vremenu um, u vremenu dah, u vremenu je ime sadržano: kada vreme dođe, vesele se sva stvorenja.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}}|[[Vede]]}} [[Datoteka:Shiva as the Lord of Dance LACMA edit.jpg|mini|U liku [[Šiva|Šive]] se izražava dvovalentnost vremena — ona naizmenično stvara i uništava, proizvodi svetove i reapsorbuju ih u večnom zbivanju, koje ikonografija predstavlja plesnim pokretom]] U [[vede|vedama]] je vreme najviši pokretač, otac [[Prađapati]]ja, boga svih stvorenja. No, stvaranje je ritam: rađanju sledi umiranje. Godina se obnavlja u smeni koja nema kraja, simbolišući trajanje svemira, njegovo nadživljavanje smrti, okončavanje zarad započinjanja. Tako je u vremenu otkrivena dvojnost — prolaznost i smrt, obnavljanje i trajanje. Ovo dvojstvo se javlja i u liku [[Šiva|Šive]], božanstva koje stvara i uništava, proizvodi svetove i reapsorbuju ih u večnom zbivanju, koje ikonografija predstavlja plesnim pokretom: Šiva u ruci drži bubanj koji predstavlja [[zvuk]], simbol stvaranja. No u drugoj ruci ima plamen, koji na kraju svakog razdoblja uništava svemir.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} Vreme nema početka ni kraja, kao što nema početka [[Stvaranje|stvaranja]]. Osim u nekim [[Kosmogonija|kosmogonijskim]] mitovima, [[svet]] nije nastao; njegove godine se ne broje počev od nekakvog utemeljenja. On je uvek bio i biće, u nizu [[eon]]a, čije trajanje izmiče mogućnostima izračunavanja.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} Poimanje vremena u [[Indijske religije|indijskim religijama]], pre svega [[Hinduizam|hinduizmu]] i [[Budizam|budizmu]], stoji u kontrastu prema judeo-hrišćanskim shvatanjima. Rana indijska književnost vreme shvata kao beskrajnu evoluciju i raspadanje celokupnog kosmosa, kao cikličan proces nizanja razdoblja veoma dugog trajanja ([[juga]]). [[Život]] se posmatra kao neprekidni niz seljenja duše od jednog do drugog životnog oblika ([[samsara]]) kojim upravlja zakon [[karma|karme]]. Niz beskonačnih ciklusa i reinkarnacija obično je osnov negiranja sveta u hinduizmu i budizmu. Pošto životni ciklusi uvek teže samoukidanju, ne postoji nikakva nada za ispunjenjem u okvirima vremena. Stoga se svi soteriološki sistemi u Indiji zasnivaju na otrežnjenju od [[Maja (iluzija)|kosmičke iluzije]] da su događaji u vremenu stvarni. Stoga je jedina mogućnost izbavljenje iz vremena. U Indiji se religijski ciljevi često iskazuju u terminima vremenskih kategorija prevazilaženja. [[Buda]] je, na primer, opisao sebe kao onoga ko je transcendirao eone, kao čoveka koji nije od vremena.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Uprkos suštinskoj nestvarnosti kosmosa i vremena, bitna je ljudska delatnost u ovom svetu. Sve velike indijske religije, đainizam, hinduizam i budizam, podstiču ljude da delaju moralno, koristeći vreme kao sredstvo za postizanje izbavljenja. === Stara Kina === Posvećenost istoriji je bila duboko ukorenjena u kineskoj civilizaciji mnogo ranije nego u zapadnim civilizacijama. Svedočanstvo o tome ide od brižljivog datiranja objekata i natpisa do neprekidnog pisanja istorija dinastija od [[dinastija Čou|dinastije Čou]] (1111—249. pre n.e.) nadalje. Razvoj astronomskog i mehaničkog merenja vremena u Kini vekovima je prethodio sličnom razvoju na Zapadu.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> [[Taoizam]] je, međutim, još od drevnih vremena pokazivao naklonost prema cikličnim menama, pogotovo kada su ilustrovane analogijama sa životnim ciklusima prirode. [[Kineski budizam]] je zadržao učenje o kosmičkim ciklusima, iako je škola [[tientai]] tvrdi da se svet iznova stvara u svakom trenutku. [[Konfucijanizam]] se postojano držao stvarnosti istorije, a [[Konfucije]] je verovao da se budućnost može predskazati na osnovu poznavanja prošlosti. Izražena okrenutost porodici i društvu potkrepljivala je shvatanje da istorija predstavlja arenu smislenog ljudskog delanja i put koji vodi ispunjenju. Obožavanje predaka i odanost roditeljima ne samo da su imali religijski značaj već su služili procesu vladanja i društvu.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> === Stara Grčka === [[Arhajski period u Grčkoj|Arhajsko]] shvatanje vremena se zasniva na verovanju da je ponavljanje svetih događaja koji su se odigrali na početku vremena neophodno. Postoji redovno, periodično vraćanje i ponavljanje tog prvog vremena. Vreme se obnavlja svake godine, kao i sve stvoreno. Ovo obnavljanje obično se slavi ritualom [[nova godina|nove godine]] koji prvo dovodi [[kosmos]] u stanje raspada simbolizovano preokretanjem svih vrednosti i periodima [[orgija]]nja. Iz tog povratka u stanje [[haos]]a pre stvaranja sveta, [[svet]] se ponovo uobličava ponovnim oživljavanjem kosmogonijskih činova.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Prema [[Mirča Elijade|Elijadeovom]] tumačenju, upravo je ponavljanje postupaka bogova i heroja, koji su stvorili svet i uspostavili način života, ono što vremenu daje smisao. Pošto vreme otelovljuje večno ponavljanje svetih činova, ono je u suštini religijsko. Arhajsko shvatanje poriče neponovljivi i ireverzibilni aspekt vremena, pa se vreme, dakle, može obnoviti preokretanjem i vraćanjem. Elijade arhajskom suprotstavlja istorijsko shvatanje vremena, koje odlikuje zapadnu civilizaciju, gde dolazi do nagomilavanja događaja u istoriji, odnosno »terora istorije«.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> U [[grčka mitologija|grčkoj mitologiji]], vreme simbolizuje [[Hron (bog vremena)|Hronos]]. Hron je u grčko-rimskim mozaicima prikazivan kao Eon, personifikovana večnost. On stoji naspram neba i drži točak na kome su ispisani znaci zodijaka. Ispod njega, [[Geja]] (Zemlja) je obično ležala. === Judaizam === Kao što je izloženo u [[Hebrejska Biblija|jevrejskoj Bibliji]], Božiji čin [[Stvaranje|stvaranja]] proizveo je [[kosmos]] i uspostavio vreme dajući [[istorija|istoriji]] njen početak. U pogledu vremena, [[Bog]] je istovremeno i transcendentan (tvorac istorije i sveta) i imanentan (aktivan učesnik istorije). Po tom hebrejskom shvatanju, vreme ne stagnira, jer ne samo da postoji početak vremena, već i kraj, ka kome je istorija usmerena.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Istorija nije jednostavno odvijanje Božijeg plana koji njegov narod voljno sledi, jer kada je Bog načinio slobodna bića, on je u istoriju uveo element neizvesnosti. Karakter istorije se, shodno tome, pre opaža u trenucima nesklada nego harmonije. Priželjkivani kraj vremena zamišlja se kao ''[[parusija]]'', vreme kada će [[mesija]] ispraviti sve greške istorije.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> === Hrišćanstvo === Hrišćanstvo shvatanje vremena predstavlja modifikaciju na Bibliji zasnovanog jevrejskog shvatanja. Vreme se posmatra kao kontinuirano nizanje trenutaka u kome događaji ljudskog života naginju budućnosti kako bi dospeli do svog ispunjenja. Za hrišćansku istoriju, smisao je dat u njenom iščekivanju budućnosti ili njenoj potencijalnosti. No najistaknutiji aspekt hrišćanskog shvatanja vremena je usredsređenost na [[Hrist]]a, što se oslikava u praksi računanja istorije od njegovog rođenja. To je bio vrhunski primer Božije intervencije u istoriji. Događaji Hristovog života bili su upravljeni ka smrti i [[Isusovo vaskrsenje|vaskrsenju]], kao svrsi. Istoriji, i onom što je prethodilo i onom što će doći, data je jedna osovina, jedna tačka na osnovu koje je bilo moguće odrediti smisao i pravac. Sva [[istorija]] pre pojave Hrista značajna je u smislu pripremanja njegovog dolaska. Sva istorija nakon Hrista odmerava se prema primeru koji je on dao.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> Hrišćansko shvatanje vremena, kao i jevrejsko, svoj pogled upravlja na ono što se naziva ''[[parusija]]'', u ovom slučaju na [[Hristov drugi dolazak]]. Ovo poistovećenje kraja vremena s njegovom središnjom tačkom najkarakterističnija je odlika hrišćanske istorije. To je istorija sapeta time što je u njoj [[Božje carstvo|Hristovo carstvo]] već objavljeno, a ipak nije ostvarilo svoje krajnje ispunjenje.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> == Vreme u filozofiji == {{main|Vreme (filozofija)}} Pojam vremena filozofski sistemi preuzimaju od [[mit]]a i pokušavaju da ga pojme na različite načine.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} === Antička === Heraklit je odredio vreme kao čisto menjanje tako da ono, u svojoj suštini, i jeste i nije.<ref name="Filozofski rečnik">Branko Pavlović, Filozofski rečnik (odrednica ''vreme''), Plato, Beograd, 1997.</ref> [[Aristotel]] je poimao vreme kao deljivi kontinuum koji se ne može svesti na zbir nevremenih trenutaka, kao uslov promene i kretanja koji se ne može svesti na promenu i kretanje i kao broj koji se broji — sadašnjost je za vreme isto što i jedinica za brojni niz.<ref name="Filozofski rečnik" /> Aristotel definiše vreme kao „broj kretanja prema onome što je bilo ranije i što će biti kasnije”. Ovaj pojam vremena ostaje merodavan vekovima sve do Njutonove teorije »apsolutnog vremena«.<ref name="Filozofijski rečnik" /> Spekulacije o suštini vremena javile su se u persijskoj filozofiji, pod uticajem Grka. U [[Mazdaizam|mazdaizmu]] se vreme smatralno izvorom sveg pojavljivanja i postojanja, uključujući Boga i Đavola ([[Ahura Mazda|Ahura Mazdu]] i [[Angra Mainju]]).<ref name="Kembridž-216-219" /> Vreme je [[nepokretni pokretač]], budući da se samo ne kreće, a ipak upravlja svime.<ref name="Kembridž-216-219">Kembridžova ilustrovana istorija religije (pp. 216—219), Stylos. {{page1|publisher=|location=Novi Sad|year=2006|isbn=978-86-7473-281-6|pages=}}</ref> U Iranu su takva umovanja dovela do pojave [[zurvanizam|zurvanističkih]] škola, koje pretpostavljaju postojanje beskrajnog vremena kao prvog i najvišeg tvorca.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} Neke škole [[Indijska filozofija|indijske filozofije]] takođe su postavile vreme iznad svega. Obzirom da se sve promene odigravaju u njemu, vreme je smatrano upraviteljem svemira: stvari se rađaju, menjaju i umiru pod dejstvom vremena, koje je vrhovni princip kosmičkog bivanja. Ovakvi mislioci su poznati kao ''kalavadin'', sledbenici »teorije vremena«. Kalavada predstavlja indijsku paralelu [[zurvanizam|zurvanizma]].{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} [[Budistička filozofija]] tvrdi da vreme nije [[supstanca]], već samo niz: kontinuitet je iluzija. Vreme je konstrukcija našeg mišljenja, baš kao i prostor. Ova dva pojma zavise jedan od drugog, jer se vremenski sled podudara s razvijanjem nekog prostornog niza. Vreme je samo menjanje i sled; u budizmu nema mesta nikakvoj produženoj sadašnjosti. Samim tim što je trenutna, [[sadašnjost]] je već [[prošlost]] u času kada o njoj razmišljamo. Čulni organi mogu da stupe u kontakt samo s pojedinim momentima, pa zato i opažanje može da bude samo trenutno, odmah prolazi, te je predstava o kontinuitetu čisto imaginarna.{{sfn|Tuči|1982|pp=360–372}} === Srednjovekovna === Teškoće oko definisanja vremena označio je [[Avgustin Hiponski|Avgustin]] sledećim, često citiranim rečima: {{izdvojeni citat|Šta je dakle vreme? Dok me niko ne pita, ja znam; kad bi, pak, valjalo da to objasnim - ja ne znam.<ref>{{Cite web|url=http://www.filozofija.info/h_b1_srednjevekovna.htm |title=Srednjovekovna filozofija |accessdate=15. 10. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081015115544/http://www.filozofija.info/h_b1_srednjevekovna.htm |archive-date=15. 10. 2008 |url-status=dead }}</ref>|[[Avgustin Hiponski|Avgustin]], Ispovesti}} Avgustin je istakao da je vreme u neposrednom odnosu prema ljudskom vremenskom doživljaju: ono nije naprosto tok trenutaka, već i nešto subjektivno, pošto je duša svojim doživljajem sadašnjosti ujedinjena s budućnošću i prošlošću.<ref name="Filozofski leksikon">''vreme'', Filozofija, Enciklopedijski leksikon, Mozaik znanja, Beograd 1973.</ref> === Novovekovna === [[Blez Paskal]] je vreme ubrajao u „jednostavne reči” (fr. ''mots primitifs'') koje se ne mogu i koje i ne treba pokušavati definisati: {{izdvojeni citat|Ko bi je (''reč vreme'') mogao definisati? I zašto preduzimati tako nešto, pošto svi ljudi shvataju ono što se hoće reći kad se govori o vremenu?<ref name="Filozofski rečnik" />|[[Blez Paskal]]}} Prema [[Kant]]u, vreme nije ništa što bi postojalo samo za sebe ili pripadalo stvarima kao njihova objektivna odredba.<ref>Kant, Kritika čistog uma (str. 72), Beograd 1970.</ref> On vreme shvata kao temeljnu misaonu kategoriju. Kant tvrdi da se vreme kao i prostor ne može neposredno iskusiti već su to apriorni uslovi svekolikog iskustva. Kant je smatra da je vreme „čista forma opažaja” koja se nalazi u ljudskom subjektu. Opažaje čula čovek uvek prima u formi prostora („spoljašnjeg” čula) i u formi vremena („unutrašnjeg” čula). Sva saznanja imaju datost obe ove „forme opažaja” kao nužnu pretpostavku. {{izdvojeni citat|Vreme je nužna predstava koja čini osnov svih opažanja. U pogledu pojava uopšte, samo vreme ne može se uništiti, premda se pojave mogu izdvojiti od vremena. Vreme je, dakle, dato apriori. Jedino u njemu moguća je sva stvarnost pojava. Ove pojave mogu sve skupa da otpadnu, ali samo vreme (kao opšti uslov njihove mogućnosti) ne može se uništiti... Vreme ima samo jednu dimenziju: razna vremena nisu jednovremeno, već jedno za drugim (kao što razni prostori nisu jedan za drugim, već su jednovremeni).|[[Imanuel Kant]]<ref>Imanuel Kant, Kritika čistog uma, Transc-est., par. 4</ref>}} [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegel]] sintetiše razna shvatanja vremena u sledećem pasusu: {{izdvojeni citat|Vreme je poput prostora, čista forma čulnosti ili opažanja, nečulna čulnost, ali kao što se prostora ništa ne tiče razlika objektiviteta i svesti, koja je subjektivna prema tome objektivitetu, tako se ona ništa ne tiče ni vremena. Ako se ta određenja primene na prostor i vreme, onda bi prostor bio apstraktni objektivitet, a vreme apstraktni subjektivitet... Vreme je isto tako kontinuitivno kao i prostor, jer je ono negativitet koji se apstraktno odnosi na sebe, a u toj apstraktnosti još nema realne razlike... U vremenu, kaže se, sve nastaje i prolazi, jer ono je upravo apstrakcija samog nastajanja i prolaženja. Ako se apstrahira od svega, naime od ispunjenosti vremena, isto tako od ispunjenosti prostora, onda preostaje prazno vreme, kao i prazan prostor - onda su te apstrakcije spoljašnjosti postavljene i predočene kao da su one za sebe. No, ne treba reći da u vremenu nastaje i prolazi sve, nego da je samo vreme to bivanje, nastajanje i prolaženje, bitkujuće apstrahiranje, Kronos koji sve rađa i sve svoje tvorevine razara. Ono realno sigurno je različito od vremena, ali je isto tako i bitno identično s njime.|[[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegel]]<ref>Hegel, Enciklopedija filozofkih nauka, Filozofija prirode, primedba uz par. 258</ref>}} [[Fridrih Engels|Engels]] je smatrao da »osnovni oblici svakog bića jesu prostor i vreme« i »biće izvan vremena isto je takva krupna besmislica kao i biće izvan prostora«.<ref name="Filozofski leksikon" /> [[Fridrih Niče|Niče]] nasuprot hrišćanske eshatološke koncepcije vremena postavlja svoju tezu o »večnom vraćanju istog«. === Savremena === [[Anri Bergson]] (1859—1941.) je odbacio racionalistički pojam mehaničkog vremena kao spolja merljivog sleda i suprotstavio mu unutrašnje „pravo vreme” čistog trajanja.<ref name="Filozofijski rečnik" /> Prema Bergsonu, vreme je „neposredna činjenica svesti”. [[Edmund Huserl|Huserl]] razlikuje kosmičko vreme od fenomenološkog vremena, unutrašnjega vremenskog doživljaja koje se ne može meriti jer je neprekidno i doživljeno. [[Martin Heidegger]] prilikom određenja pojmova prostora i vremena uzima u obzir njemu savremena fizička istraživanja, pre svega Ajnšajnovu [[Teorija relativiteta|teoriju relativiteta]]: {{izdvojeni citat|Sadašnje stanje tog istraživanja fiksirano je u Einsteinovoj teoriji relativnosti. Nekoliko stavova iz nje: Prostor po sebi nije ništa; nema apsolutnog prostora. On egzistira samo na način u njemu sadržanih tijela i energija. (Jedan stari Aristotelov stavak): Ni vrijeme nije ništa. Ono postoji samo zbog događaja koji se u njemu stječu. Nema apsolutnog vremena ni apsolutne istovremenosti.<ref>Martin Heidegger, Pojam vremena, u Kraj filozofije i zadaća mišljenja, Zagreb 1996., str. 44.-45., preveo: Josip Brkić, izvornik: predavanje iz 1924.</ref>|[[Slavoj Žižek]]}} Hajdeger ukazuje na vreme kao obzor razumevanja bitka, a vremenitost označava kao temeljnu strukturu ljudskog postojanja, odakle proizlazi i njegova povesnost — simultanost prošlosti, sadašnjosti i budućnosti.<ref name="Filozofijski rečnik" /> == Vreme u fizici == {{main|Vreme (fizika)}} U fizici, vreme (simbol: '''''t''''') je ''osnovna'' [[fizička veličina]] kojom određujemo položaj nekog tela u [[Prostor-vreme|prostorno-vremenskom]] kontinumu. Pojam fizičkog vremena je vezan za pojavu [[kretanje|kretanja]] u [[svemir|univerzumu]]. === Njutnova fizika === {{main|Apsolutni prostor i vreme}} Engleski fizičar [[Isak Njutn]] (1642—1727) uvodi pojam apsolutnog vremena kao kontinuiranog niza trenutaka koji se ređaju jedan za drugim, tvoreći neprekidni i univerzalni tok u kojem se sve zbiva. On pretpostavlja da iza merljivog, empirijskog vremena, teče objektivno i apsolutno vreme koje je uslov i korektiv merljivog, empirijskog i psihološkog vremena. To apsolutno (ili metafizičko) vreme, je pravo vreme, nasuprot relativnom vremenu koje zavisi od konvencija mernih sistema.<ref>Branko Pavlović, Filozofski rečnik (odrednica: ''vreme, apsolutno''), Plato, Beograd, 1997.</ref> Prema Njutnu, vreme je deo temeljne strukture svemira. === Ajnštajnova fizika === {{main|Relativnost istovremenosti}} [[Datoteka:Galilean transform of world line.gif|levo|okvir|Viđenje vremena u odnosu na kretanje u [[Njutn (jedinica)|Njutnovoj]] fizici.]] [[Datoteka:Lorentz transform of world line.gif|desno|okvir|Viđenje vremena u odnosu na kretanje u [[Albert Ajnštajn|Ajnštajnovoj]] fizici.]] U [[20. vek]]u njutnovski pojam apsolutnog vremena korigovan je [[teorija relativnosti|teorijom relativnosti]], kojom je [[Albert Ajnštajn]] pokazao da je vreme zavisno od [[prostor]]a i [[materija|materije]] i da se ne može nezavisno od njih posmatrati. Vreme se vezuje za [[kretanje]] materije i da nema kretanja, ne bi imalo smisla ni govoriti o vremenu. Ajnštajnovo shvatanje vremena, koje je odigralo nesamerljivu ulogu u razvoju fizike, započinje analizom pojma istovremenosti: {{izdvojeni citat|Ako želimo da opišemo kretanje neke materijalne tačke, mi dajemo vrednosti njenih koordinata u funkciji vremena. Pri tome, moramo pažljivo imati u vidu da matematički opis ove vrste nema fizičkog smisla ako nam nije jasno šta podrazumevamo pod vremenom. Treba da uzmemo u obzir da svi naši iskazi u kojima vreme igra neku ulogu uvek su iskazi o istovremenim događajima. Ako, na primer, kažem: “Taj voz stiže ovde u 7 sati”, mislim otprilike ovako: “Položaj male kazaljke moga sata na broju 7 i dolazak voza na stanicu su istovremeni događaji.|[[Albert Ajnštajn]], Elektrodinamika tela u pokretu ([[Specijalna teorija relativnosti]])}} Razvijajući dalje ovu svoju ideju, Ajnštajn sa analize istovremenosti događaja na istom mestu prelazi na analizu događaja koji se dešavaju na prostorno udaljenim mestima, pa kaže: {{izdvojeni citat|Ako se u tački A nalazi [[časovnik]], posmatrač u A može da odredi vreme događaja u neposrednoj blizini A određujući položaje kazaljki simultano sa događajima. Ako se u tački B nalazi drugi časovnik u svakom pogledu sličan onom u A, posmatraču u B je moguće da odredi vreme događaja u neposrednoj okolini B. Ali nije moguće, bez daljnjih pretpostavki, vremenski upoređivati jedan događaj u A sa jednim događajem u B. Mi smo do sada definisali samo vreme u A i vreme u B. Mi nismo definisali zajedničko vreme za A i B. Ono može da se definiše postavljajući po definiciji da je vreme potrebno svetlosti da pređe put od A do B jednako vremenu za koje svetlost prelazi od B do A.}} Ajnštajn je pomoću postulata o konstantosti [[brzina svetlosti|brzine svetlosti]] neraskidivo povezao vreme sa prostorom u jedinstvenu dimenziju [[prostor-vreme]]na, koja se smatra četvrtom dimenzijom prostora. == Merenje vremena == [[Datoteka:MontreGousset001.jpg|mini|Ručni [[časovnik]]]] Postoji konvencionalno merenje vremena koje je prihvaćeno svuda u svetu. Vreme se meri prema ravnomernom kretanju nebeskih tela (u prvom redu Sunca i Meseca), čija se putanja deli na jednake odsečke, tako da raščlanjavanje prostornog kretanja istovremeno omogućuje razlaganje vremena u vremenske odsečke. Na ovome počiva princip časovnika. Vreme je mogućno beskrajno deliti na manje vremenske jedinice. Najmanja opažljiva vremenska jedinica jeste tren. Vreme je jedna od sedam osnovna fizičkih veličina [[Međunarodni sistem jedinica|SI]] sistema, a [[sekund]]a je jedna od sedam osnovnih jedinica. Veće jedinice vremena, kao što su [[minut]], [[sat]] i [[dan]] jesu uobičajene mada ne spadaju u SI sistem, već su prihvaćene kao pridružene SI sistemu. Sekunda je prvo definisana kao 1/86.400 prosečnog solarnog dana, ali je kasnije prihvaćena neuporedivo preciznija definicija koja je vezana za atomsku fiziku: {{izdvojeni citat|[[Sekund]]a je trajanje od 9.192.631.770 perioda [[toplotno zračenje|zračenja]] koje odgovara prelazu između dva hiperfina nivoa osnovnog stanja atoma [[cezijum]]a 133.}} S obzirom da postoji potreba da se svuda u [[zemlja|svetu]] vreme meri i izražava na jednistven način, to je cela zemaljska kugla podeljena na 24 [[Vremenska zona|časovne zone]]. Jedna od njih, Grinička je proglašena za referentnu, nultu, i u odnosu na nju se sve ostale mere. Za naučne i druge potrebe postoje precizni atomski časovnici koji daju referentno vreme i u odnosu na koje se ostali časovnici nameštaju. Uspon nauke i razvoj tehnologije povezani su sa sve većom preciznošću merenja vremena. Principi savremene fizike zasnivaju se na vremenskim kategorijama, a precizno merenje vremena i tačnost od suštinskog su značaja za razvoj tehnologije i koordinaciju, vremensko planiranje i održavanje aktivnosti kada su u pitanju velike grupe ljudi.<ref name="Enciklopedija živih religija" /> == Psihološko vreme == [[Datoteka:Anastasiya Markovich Time.jpg|mini|[[Anastasija Markovič]], ''Vreme'']] Vreme je jednako vezano za fizički svet i za personalnu egzistenciju. Vreme je mogućno tumačiti, istraživati pomoću različitih duhovnih sposobnosti. Sadašnjosti odgovara psihološka sposobnost [[opažanje|percipiranja]], prošlost stoji u vezi s [[pamćenje]]m, dok je budućnost uslovljena moćima [[analiza|analize]] i racionalnog predviđanja. Psihološkoj strukturi vremena odgovara gramatička struktura glagola. U [[psihologija|psihološkom]] smislu, dva objektivno jednaka vremenska perioda (izmerena fizičkim merama) mogu se pričiniti nejednaka, što je često služilo kao tema u [[umetnost]]i. == Povezano == * [[Apsolutni prostor i vreme]] * [[Istezanje vremena]] * [[Vreme-prostor]] * [[Večnost]] == Izvori == {{reflist|30em}} == Literatura == * ''Filozofija, Enciklopedijski leksikon'', Mozaik znanja, Beograd 1973. * {{Cite book| ref=harv|last=Tuči|first=Đuzepe|title = Istorija indijske filozofije|year=1982|url= |publisher= NOLIT|location=Beograd|id=}} * {{Cite book| ref=harv |title = Filozofijski rečnik|year=1984|url=|publisher=Matica Hrvatska |location=Zagreb|id=}} * Branko Pavlović, ''Filozofski rečnik'', Plato, Beograd, 1997. * {{Cite book| ref=harv |title = Enciklopedija živih religija|year=2004|url=|publisher=Nolit |location=Beograd|isbn=978-86-19-02360-3|pages=}} * {{Cite book| ref=harv |title = Kembridžova ilustrovana istorija religije|year=2006|url=|publisher=Stylos |location=Novi Sad|isbn=978-86-7473-281-6|pages=}} == Vanjske veze == {{Drugi projekti | commons = Time | wikispecies = | wiktionary = | wikiversity = | wikibooks = | wikisource = | wikiquote = Vreme | wikinews = }} * [https://plato.stanford.edu/entries/time/ Time] (Stanford Encyclopedia of Philosophy) {{filozofija}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Vrijeme| ]] [[Kategorija:Fizikalne veličine]] [[Kategorija:Filozofska terminologija]] [[Kategorija:Opažanje]] rasztnfoyj2t4upqif8qdmuskggfhil 0 3599 42581086 42523848 2026-04-16T07:20:49Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581086 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Trudnoća | Synonym = drugo stanje, graviditet, gestacija | Image =PregnantWoman.jpg | Alt = | Caption = Trudnica u zadnjem mjesecu trudnoće | DiseasesDB = 10545 | ICD10 = {{ICD10|Z|33||z|30}} | ICD9 = {{ICD9|650}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus =002398 | eMedicineSubj =article | eMedicineTopic =259724 | MeshID =D011247 }} [[Datoteka:Gray34.png|mini|desno|350px|Presjek materice u 4. i 5. mjesecu trudnoće]] '''Trudnoća''' (''drugo stanje'', ''graviditet'', ''gestacija'') nastaje usađivanjem [[Oplođenje|oplođene]] [[Jajna ćelija|jajne ćelije]] u [[endometrijum]] materice. [[Žena]] koja je prvi put trudna naziva se primipara, primigravida ili prvorotkinja, a žena koja je više puta rađala je multipara, multigravida ili višerotkinja. == Faze začeća == [[Oplođenje]] nastaje spajanjem zrele [[Jajna ćelija|jajne ćelije]] i [[spermatozoid]]a u [[jajovod]]u. [[Ovulacija|Ovulacijom]] iz [[De Grafov folikul|de Grafovog folikula]] zrela jajna ćelija dospijeva u lumen [[jajovod]]a, gdje biva opkoljena spermatozoidima koji nastoje prodrijeti u nju. Po probijanju spoljašnje opne jajne ćelije i ulaska spermatozoida u nju, dolazi do zgušnjavanja opne koja na taj način sprečava ostale spermatozoide da prodru u nju. Pri prodoru u jajnu ćeliju dolazi do mješanja sadržaja [[spermatozoid]]a sa jedrom jajne ćelije. [[Embrion]]alni razvitak započinje neposredno nakon oplodnje i odvija se u četiri faze: * brazdanje * formiranje klicinih listića * osnivanje organa * histološka diferencijacija organa Oplođena [[jajna ćelija]] pod djelovanjem peristaltičkih pokreta [[jajovod]]a i vodene struje koja nastaje kretanjem treplji [[epitelsko tkivo|epitela]] u tubama dospijeva u šupljinu [[Materica|materice]] i tada dolazi do nidacije, odnosno implantacije oplođenog jajašceta. Usađena jajna ćelija naziva se zametak ili [[embrion]]. Po završenoj [[Organogeneza|organogenezi]], poslije trećeg mjeseca trudnoće zametak postaje plod odnosno fetus. == Trajanje trudnoće == [[Datoteka:Gray38 – Illustration of a fetus in utero between the fifth and sixth months.png|mini|desno|200p|Fetus u materici između 6. i 7. mjeseca]] Normalna trudnoća traje deset lunarnih [[mesec|mjeseci]] ili devet kalendarskih mjeseci, odnosno 40 [[nedelja]] ili 280 [[dan]]a. Ako dođe do prekida trudnoće prije polovine sedmog mjeseca, taj prekid se naziva [[pobačaj]]em, jer plod nije sposoban za vanmaterični život. [[Porođaj]]em se naziva svaki prekid trudnoće poslije polovine sedmog mjeseca. Prema vremenu kada se dogodi, porođaj može biti prevremeni, na vrijeme i kasniji, a novorođenče nedoneseno (''prematurus''), doneseno (''maturus'') i preneseno (''postmaturus''). Nedonošče po [[Pedijatrija|pedijatriskim]] parametrima je svako dijete manje tjelesne težine od 2.500 grama. == Placenta == [[Posteljica|Placenta]] (posteljica) se stvara krajem trećeg mjeseca trudnoće. Ona ima veoma važnu i višestruku funkciju. Učestvuje u razmjeni materija između majke i ploda putem [[difuzija i osmoza|difuzije i osmoze]], ima zaštitnu ulogu jer štiti plod od [[infekcija]], a pored toga u njoj se luči [[progesteron]], [[hormoni|hormon]] koji služi za održavanje trudnoće, i [[estrogen]]. Pred kraj trudnoće placenta je teška oko 500 -{g}-, sa prečnikom od 16 do 20 -{cm}-, i sastavljen je od 16 do 20 [[kotiledon]]a. == Dijagnoza trudnoće == [[Datoteka:Test de grossesse fermé.jpg|mini|levo|150p|Test trudnoće]] Postavlja se na osnovu [[Anamneza|anamnestičkih]] podataka i objektivnog pregleda trudnice. Promjene u organizmu žene izazvane graviditetom nazivaju se znacima trudnoće i djele se u tri grupe: * sigurni znaci trudnoće * nesigurni znaci trudnoće * vjerovatni znaci trudnoće === Nesigurni znaci trudnoće === Pod nesigurnim znacima podrazumijevaju se oni znaci koji su karakteristični za trudnoću ali se mogu naći i kod žena koje nisu gravidne, pa i kod muškaraca. To su mučnine, osjećaj gađenja, [[pigmentacija]] na pojedinim dijelovima [[kožni sistem|kože]], povećanje [[trbuh|stomaka]] i bokova, promjene u raspoloženju i drugi. U nekim slučajevima trudnoću prate i simptomi kao što su umor, preosetljivost na mirise i gubitak apetita. === Vjerovatni znaci trudnoće === Vjerovatni znaci su promjene koje se manifestuju na [[Ženski polni organi|polnim organima]] i [[grudi|grudima žene]]. To su izostanak [[Menstruacija|menstruacije]], uvećanje i razmekšavanje [[Materica|materice]], uvećanje dojki i pojava [[kolostrum]]a odnosno prvog mlijeka, likviditet sluznice [[Vagina|vagine]] i grlića materice. === Sigurni znaci trudnoće === Sigurni znaci trudnoće su postojanje [[fetus]]a vidljivog [[Ultrazvuk|ultrazvučnim]] nalazom, slušanje srčanih tonova, opipavanje dijelova tijela ploda i prisustvo [[hormoni|hormona]] trudnoće u [[mokraća|urinu]]. Nakon oplodenja, u organizmu žene se nakon 7-10 dana počinju pojavljivati merljive koncentracije [[hCG]], koji se može dokazivati iz [[mokraća|urina]] ili [[krv]]i žene. Biološki testovi koji su se ranije koristili u dokazivanju trudnoće kao što su [[Gali Mainijeva reakcija]], danas više nisu u upotrebi. [[Imunski sistem|Imunološki]] testovi koji se danas koriste većinom su zasnovani na upotrebi [[lateks]] čestica. Može se dokazati prisustvo [[Humani horionski gonadotropin|Humanog horionskog gonadotropina]], čija se [[peptid|polipeptidna]] beta podjedinica koristi u dokazivanju trudnoće (skraćeno [[b-hCG]]) u koncentraciji od 25 mIU u urinu žene, što je ekvivalent periodu između četvrte i pete sedmice trudnoće. Uvijek se uzima uzorak prvog jutarnjeg urina, jer je u njemu koncentracija b-hCG najveća. Takođe, može se uraditi i određivanje koncentracije b-hCG u [[krv]]i. Ono se radi desetog dana po [[Ovulacija|ovulaciji]], i koncentracija b-hCG u krvi se kod 85% normalnih trudnoća udvostručuje svakih 72 časa u ranoj trudnoći. == Razvoj organa ploda == [[Datoteka:Scan12weeks.jpg|mini|levo|150p|Ultrazvuk trudnoće]] Ljudsko [[srce]] počinje kucati o razdoblju između 18 i 21 dana od trenutka oplodnje. Putem [[ultrazvuk]]a već od šeste nedjelje moguće je pratiti srčane tonove [[fetus]]a. U petoj nedjelji dijete ima oko 80 otkucaja u minuti a u devetoj nedjelji iznosi oko 165 odkucaja. Pokreti disanja opaženi su u 10. nedjelji trudnoće. Razvoj [[pluća]] kod fetusa započinje u 4 nedjelji pojavom plućnog pupoljka. Prema većini autora [[bubreg|bubrezi]] fetusa počinju funkcionisati od trećeg mjeseca gestacije, a do tog zaključka se došlo na osnovu postojanja [[mokraća|urina]] u [[Mokraćna bešika|mokraćnom mjehuru]] ploda. Do kraja 18 sedmice razvijaju se [[urogenitalni sistem|polni organi]]. == Literatura == {{refbegin}} * {{cite web|title=Nutrition For The First Trimester Of Pregnancy|url=http://www.ideafit.com/fitness-library/nutrition-for-the-first-trimester-of-pregnancy|publisher=IDEA Health & Fitness Association|accessdate=9 December 2013}} * {{cite journal|last=Bothwell|first=TH|title=Iron requirements in pregnancy and strategies to meet them|journal=The American journal of clinical nutrition|date=July 2000|volume=72|issue=1 Suppl|pages=257S–264S|pmid=10871591}} * {{cite journal|last=O'Brien|first=KO|title=Bone calcium turnover during pregnancy and lactation in women with low calcium diets is associated with calcium intake and circulating insulin-like growth factor 1 concentrations1|journal=Am J Clin Nutr|date=February 2006|volume=83|issue=2|pages=317–323|pmid=16469990|url=http://ajcn.nutrition.org/content/83/2/317.full}} {{refend}} == Povezano == * [[Porođaj]] * [[Babine]] * [[Kalendar trudnoće]] * [[Trudničko bolovanje]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Pregnancy|Trudnoća}} {{refbegin|2}} * [http://www.youtube.com/watch?v=aU6ojtBW0Qo Video! 9 mjeseci trudnoće u 20 sekundi] * [http://www.zdravljezene.co.yu/index.php?link=razvojbebe#24 Hronološko praćenje razvoja bebe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924091848/http://www.zdravljezene.co.yu/index.php?link=razvojbebe#24 |date=2006-09-24 }} * [http://www.tvorac-grada.com/zenski/ovulacija.html O ovulaciji] * [http://www.ringeraja.rs/trudnoca.html Trudnoća na -{ringeraja.rs}-] * [http://www.trudnoca.rs/ Trudnoća magazin] * [http://www.mamaibeba.rs/index.php/trudnoca-porodjaj-porod-porodiliste Skup tekstova o trudnoći na -{www.mamaibeba.rs}-] {{sr}} * [http://www.somso.de/index.htm?f=english/anatomie/embryo.htm Pregnancy Models] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310020819/http://www.somso.de/index.htm?f=english%2Fanatomie%2Fembryo.htm |date=2008-03-10 }} {{en}} * [http://www.wprc.org/fetal.phtml Fetal Development Photos and information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070321041705/http://www.wprc.org/fetal.phtml |date=2007-03-21 }} {{en}} * [http://www.pregnancyweektoweek.com/ Information about every week of pregnancy] {{en}} * [http://www.mayoclinic.com/health/pregnancy/HQ00451 Early pregnancy: Morning sickness, fatigue and other common symptoms] {{en}} * [http://www.merck.com/mrkshared/mmanual/section18/chapter249/249a.jsp Normal Pregnancy, Labor, And Delivery] {{en}} * [http://www.dgk.de/web/dgk_content/de/arzneimittelpass_fuer_schwangerschaft_und_stillzeit.htm Lijekovi u trudnoći] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401071310/http://www.dgk.de/web/dgk_content/de/arzneimittelpass_fuer_schwangerschaft_und_stillzeit.htm |date=2007-04-01 }} {{de}} {{refend}} [[Kategorija:Trudnoća]] [[Kategorija:Ginekologija]] [[Kategorija:Sisavci]] [[Kategorija:Porodica]] 2x73uqc3z8ty4xy4ws5aizcfxuqqejt 0 3820 42581131 42398852 2026-04-16T09:25:29Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Neuropsihologija|Neuropsihologija]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581131 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Neuhranjenost | synonyms = Malnutricija, pothranjenost | image = Orange ribbon.svg | image_size = 250p | caption = Narandžasta traka — traka označava svest o neuhranjenosti. | field = [[Medicina intenzivne nege]] | symptoms = Problemi fizičkog i mentalnog razvoja, niski nivoi energije, otekle noge i [[abdomen]]<ref name="FFL2010"/><ref name="Young2012"/> | complications = | onset = | duration = | types = | causes = Konzumacija [[Dijeta|dijete]] u kojoj bilo nema dovoljno [[nutrijent|nutrijenata]] ili su nedovoljno [[malapsorpcija|apsorbovani]]<ref name="Dor2017"/><ref name="PapadiaDiSabatino2014">{{cite journal| vauthors=Papadia C, Di Sabatino A, Corazza GR, Forbes A| title=Diagnosing small bowel malabsorption: a review | journal=Intern Emerg Med |year=2014| volume= 9 | issue= 1 | pmid=23179329 | doi=10.1007/s11739-012-0877-7 | type=Review |pages=3–8}}</ref> | risks = nedovljna [[Dojenje|laktacija]], [[gastroenteritis]], [[pneumonija]], [[malarija]], [[morbili]]<ref name="WHO2014"/> | diagnosis = | differential = | prevention = Unapređenje poljoprivrednih praksi, redukovanje [[siromaštvo|siromaštva]], poboljšana [[sanitacija]], [[osnaživanje žena]]<ref name="UK2012"/><ref name="solcultivateplanet"/> | treatment = Poboljšana [[ishrana]], [[Dijetetski suplementi|suplementacija]], [[terapeutska hrna]], tretiranje osnovnog uzroka<ref name="UK2012"/><ref name="Bh2013"/><ref name="KastinBuchman2002">{{cite journal| vauthors=Kastin DA, Buchman AL| title=Malnutrition and gastrointestinal disease. | journal=Curr Opin Clin Nutr Metab Care |year=2002| volume= 5 | issue= 6 | pmid=12394647 | doi=10.1097/01.mco.0000038815.16540.bc | type=Review |pages=699–706}}</ref> | medication = | prognosis = | frequency = 793 miliona neuhranjenih / 13% populacije (2015)<ref name="UNFAO2015"/> | deaths = 406.000 od nutricione deficijencije (2015)<ref name="GBD2015De">{{cite journal|last=2015|first=GBD|others= Mortality and Causes of Death Collaborators |title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8. 10. 2016 |volume=388 |issue=10053 |pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903|pages=1459–1544}}</ref> }} [[Datoteka:Starved girl.jpg|mini|desno|250p|Neuhranjeno dete u Nigeriji]] '''Neuhranjenost''' je stanje koje nastaje kao posledica nedovoljnog ili neuravnoteženog unosa [[ugljeni hidrat|ugljenih hidrata]], [[protein]]a i drugih nutritivnih materija.<ref name="FFL2010">{{Cite book|title=Facts for life|year=2010|publisher=United Nations Children's Fund|location=New York|isbn=978-92-806-4466-1|pages=61and 75|edition=4th|url=http://www.unicef.org/nutrition/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf|access-date=13. 09. 2017|archive-date=12. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212170249/https://www.unicef.org/nutrition/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Dor2017">{{DorlandsDict|five/000062745|malnutrition}}</ref> Ovo se negativno odražava na [[Ćelija (biologija)|ćelije]] i [[Tkivo (biologija)|tkiva]], kao i na funkcionisanje organizma u celini.<ref name="Jones2011">{{cite book|title=Essentials of International Health|year=2011|publisher=Jones & Bartlett Publishers|isbn=9781449667719|url=https://books.google.com/books?id=lt7TqZPZSlIC&pg=PA194|pages=194}}</ref><ref name="isbn9788184480061" >{{cite book|editor= Konje Mala Arora |editor2= Justin C. |title=Recurrent pregnancy loss|year=2007|publisher=Jaypee Bros. Medical Publishers|location=New Delhi|isbn=9788184480061|edition=2nd}}</ref><ref>Hall J. E., Guyton A. C. : Textbook of medical physiology, 11th edition. Elsevier Saunders, St. Louis, Mo. {{page|year=2006|isbn=978-0-7216-0240-0|pages=}}</ref> Može da se javi kao posledica rigoroznih restriktivnih [[dijeta]] i neizbalansiranog unosa [[hrana|hrane]], a ukoliko se nastavi u dužem vremenskom periodu može da se javi pravo gladovanje i da nastanu razne [[bolest]]i i [[infekcija|infekcije]]. Jedan od poznatijih oblika neuhranjenosti je [[skorbut]], koji nastaje usled deficita [[Vitamin C|vitamina C]].<ref>Sofradžija A., Šoljan D., Hadžiselimović R. : Biologija 1, Svjetlost, Sarajevo. {{page|year=2000|isbn=978-9958-10-686-6|pages=}}</ref><ref>Međedović S., Maslić E., Hadžiselimović R. : Biologija 2. Svjetlost, Sarajevo. {{page|year=2000|isbn=978-9958-10-222-6|pages=}}</ref><ref>Warrell D. A., Cox T. M., Firth J. D. (2010): [http://otm.oxfordmedicine.com/ The Oxford Textbook of Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321002102/http://otm.oxfordmedicine.com/ |date=2012-03-21 }} (5th ed.). Oxford University Press</ref> Nedostatak nutrijenata se naziva ''pothranjenost'' ili ''nedovoljna uhranjenost'', dok se višak naziva ''prehranjenost''.<ref name="Young2012">{{cite book|last=Young|first=E.M.|title=Food and development|year=2012|publisher=Routledge|location=Abingdon, Oxon |isbn=9781135999414 |url=https://books.google.com/books?id=XhwKwNzJVjQC&pg=PA36|pages=36–38}}</ref> Neuhranjenost se često koristi u specifičnom kontekstu pothranjenosti gde osoba ne dobija dovoljno kalorija, proteina ili [[Mikronutrijent|mikronutrijenata]].<ref name="Young2012"/><ref name="Jones2011" /> Ako do neuhranjenosti dođe tokom [[trudnoća|trudnoće]], ili tokom prve dve godine života, može doći do permanentnih problema u fizičkom i mentalnom razviću.<ref name="FFL2010"/> Ekstremna neuhranjenost, poznata kao [[gladovanje]], može da ima simptome koji obuhvataju: nizak rast, mršavo telo, veoma niske nivoe energije, i otekle noge i [[abdomen]].<ref name="FFL2010"/><ref name="Young2012"/> Neuhranjene osobe često podležu infekcijama i često im je [[hipotermija|hladno]]. Simptomi [[Nedostatak mikronutrijenata|nedostatka mikronutrijenata]] zavise od nedostajućeg mikronutrijenta.<ref name="Young2012"/> <!-- Cause --> Neuhranjenost je obično uzrokovana nedostatkom dovoljne količine kvalitetne hrane.<ref name="WHO2014"/> To je često povezano sa visokim cenama hrane i [[siromaštvo]]m.<ref name="FFL2010"/><ref name="WHO2014"/> Nedovoljno [[dojenje]] može da doprinose, kao i brojne [[Infekcija|infektivne bolesti]] kao što su: [[gastroenteritis]], [[pneumonija]], [[malarija]], i [[morbili]], koje povećavaju nutricione zahteve.<ref name="WHO2014"/> Postoje dva tipa neuhranjenosti: [[proteinsko-energetska neuhranjenost]] i dijetarna deficijencija.<ref name="Jones2011"/> Proteinsko-energetska neuhranjenost poprima dva oblika: [[marazam]] (nedostatak proteina i kalorija) i [[kvašiorkor]] (samo nedostatak proteina).<ref name="Young2012"/> Česte deficijencije nutrijenata obuhvataju: nedostatak [[deficijencija gvožđa|gvožđa]], [[deficijencija joda|joda]], i [[deficijencija vitamin A|vitamina A]].<ref name="Young2012"/> Tokom [[trudnoća|trudnoće]], usled povećanja telesnih potreba, deficijencije mogu da postanu česte.<ref name="isbn9788184480061" /> U nekim [[Zemlja u razvoju|zemljama u razvoju]], prehranjenost u vidu [[gojaznost]]i počinju da se javljaju u istim zajednicama kao i neuhranjenost.<ref name="automatski generisano1">{{cite web|title=Progress For Children: A Report Card On Nutrition|url=http://www.unicef.org/nutrition/files/Progress_for_Children_-_No._4.pdf|publisher=UNICEF|access-date=13. 09. 2017|archive-date=12. 01. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112154958/https://www.unicef.org/nutrition/files/Progress_for_Children_-_No._4.pdf|url-status=dead}}</ref> Drugi uzroci neuhranjenosti obuhvataju [[Anoreksija nervoza|anoreksiju nervozu]] i [[barijatrija|barijatriju]].<ref>{{cite book|editor= Prentice Benjamin Caballero |editor2= Lindsay Allen, Andrew |title=Encyclopedia of human nutrition|year=2005|publisher=Elsevier/Academic Press |location=Amsterdam|isbn=9780080454283 |edition=2nd |url=https://books.google.com/books?id=DHtERWm0mrcC&pg=RA1-PA68|pages=68}}</ref><ref>{{cite book|title=Stoelting's anesthesia and co-existing disease|year=2012|publisher=Saunders/Elsevier|location=Philadelphia|isbn=9781455738120|edition=6th|url=https://books.google.com/books?id=yxTtmJYPUV0C&pg=PA324|pages=324}}</ref> <!-- Treatment --> Napori da se poboljša [[ishrana]] su neki od najefektivnijih vidova [[Pomoć u razvoju|pomoći zemljama u razvoju]].<ref name="UK2012"/> Dojenje može da redukuje stope neuhranjenosti i smrtnosti kod dece,<ref name="FFL2010"/> i napori da se promoviše ta praksa povećavaju stope dojenja.<ref name="Bh2013"/> Kod male dece, obezbeđivanje hrane (pored majčinog mleka) tokom perioda od šest meseci do dve godine poboljšava ishode.<ref name="Bh2013"/> Postoji uverljiva evidencija o korisnom dejstvu [[Dijetetski suplementi|suplementacije]] brojnim mikronutrijentima žena tokom trudnoće i male dece u zemljama u razvoju.<ref name="Bh2013"/> Dostava hrane ljudima kojima je najpreče potrebna, se efektivno vrši direktnim dostavljanjem, kao i novčanom pomoći tako da je mogu kupiti.<ref name="UK2012"/><ref>{{cite web|title=World Food Programme, Cash and Vouchers for Food|url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/communications/wfp246176.pdf|website=WFP.org|accessdate=5. 7. 2014|date=april 2012}}</ref> Jednostavno hranjenje dece u školama nije dovoljno.<ref name="UK2012"/> Kontrola ozbiljne neuhranjenosti u kućama pogođenih osoba je uglavnom moguća pomoću gotove [[terapeutska hrana|terapeutske hrane]].<ref name="Bh2013"/> Izuzetno neuhranjene osobe su sklone ispoljavanju niza zdravstvenih problema, te je bolnički tretman često neophodan.<ref name="Bh2013"/> Time je često obuhvaćeno kontrolisanje [[Hipoglikemija|niskih nivoa krvnog šećera]] i niske [[hipotermija|telesne temperature]], sprečavanje [[Dehidracija|dehidracije]], i postepeno hranjenje.<ref name="Bh2013"/><ref name="WHO2003">{{cite book|last=Ashworth|first=Ann|title=Guidelines for the inpatient treatment of severely malnourished children|url=https://archive.org/details/guidelinesforinp0000unse|year=2003|publisher=World Health Organization|location=Geneva|isbn=978-9241546096}}</ref> Rutinska upotreba [[antibiotik]]a se obično preporučuje usled visokog rizika od infekcije.<ref name="WHO2003"/> Dugoročne mere obuhvataju: poboljšanje poljoprivredne prakse,<ref name="solcultivateplanet">{{cite journal |last=Foley|first=Jonathan A. |last2=Ramankutty|first2=Navin|last3=Brauman|first3=Kate A. |last4=Cassidy|first4=Emily S. |last5=Gerber|first5=James S. |last6=Johnston|first6=Matt|last7=Mueller|first7=Nathaniel D. |author8= Christine O’Connell |last9=Ray|first9=Deepak K. |author10= Paul C. West |author11= Christian Balzer |author12= Elena M. Bennett |author13= Stephen R. Carpenter |author14= Jason Hill1 |author15= Chad Monfreda |author16= Stephen Polasky |author17= Johan Rockström |author18= John Sheehan |author19= Stefan Siebert |author20= David Tilman1 |author21= David P. M. Zaks |title=Solutions for a cultivated planet |journal=Nature |volume=478 |issue=7369 |year=2011|pmid=21993620|url=http://www.nature.com/nature/journal/v478/n7369/full/nature10452.html |doi=10.1038/nature10452|pages=337–342}}</ref> redukcija siromaštva, poboljšana [[sanitacija]], i [[osnaživanje žena]].<ref name="UK2012"/> <!-- Epidemiology, society and culture, special populations --> Istraživanja [[Unicef|UNICEF]]-a pokazuju da je u [[Srbija|Srbiji]] neuhranjeno oko 26% [[romi|romske]] dece, dok je ukupna neuhranjenost dece na području [[Beograd]]a oko 10%. Pothranjenost dovodi do mentalnog zaostajanja, opadanja [[Imunitet (medicina)|imuniteta]] i usporenog rasta, što ostavlja trajne posledice na organizam.<ref name="urlB92 - Vesti - Neuhranjenost dece u Srbiji - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije">{{cite web |url=http://xs4.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2007&mm=10&dd=09&nav_id=267100 |title=B92 - Vesti - Neuhranjenost dece u Srbiji - Internet, Radio i TV stanica; najnovije vesti iz Srbije |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=15. 6. 2011}}</ref> Stepen uhranjenosti se često procenjuje na osnovu [[indeks telesne mase|indeksa telesne mase]], gde vrednosti indeksa ispod 18,5 ukazuju na nedovoljnu uhranjenost pojedinca. Istraživanja sprovedena [[2002]]. godine su pokazala da je u tom periodu bilo oko 840 miliona neuhranjenih ljudi na [[svet]]u. Od toga, 799 miliona ljudi je živelo u zemljama u razvoju, a među njima je bilo oko 153 miliona dece mlađih od pet godina. Takođe se procenjuje da svake godine od gladi umre oko 6 miliona dece.<ref name="urlCinjenice o gladi i siromastvu">{{cite web |url=http://komunist.free.fr/arhiva/jan2004/glad.html |title=Cinjenice o gladi i siromastvu |author= |authorlink= |date= |format= |work= |publisher= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote= |accessdate=15. 6. 2011}}</ref> Organizacija za hranu i poljoprivredu pri [[Organizacija ujedinjenih nacija|Ujedinjenim nacijama]] je utvrdila da je prosečna dnevna potreba [[čovek]]a oko 2.350 [[kalorija]]. Studija iz [[1998]]. godine je pokazala da 54 države ne ispunjavaju taj uslov, odnosno da ne proizvode dovoljno hrane niti mogu da priušte uvoz potrebnih namirnica. Većina ovih zemalja se nalazi u oblasti subsaharske [[Afrika|Afrike]].<ref name="urlCinjenice o gladi i siromastvu" /> Bilo je 793 miliona neuhranjenih ljudi na svetu 2015 godine (13% totalne populacije).<ref name="UNFAO2015">{{cite web|title=The State of Food Insecurity in the World 2015|url=http://www.fao.org/hunger/key-messages/en/|publisher=Food and Agricultural Organization of the United Nations|accessdate=27. 12. 2015|archive-date=10. 01. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110022057/http://www.fao.org/hunger/key-messages/en/|url-status=dead}}</ref> To je redukcija sa 216 miliona ljudi od 1990 kad je 23% bilo neuhranjeno.<ref name="UNFAO2015"/><ref name="FAO2010">{{cite web|title=Global hunger declining, but still unacceptably high International hunger targets difficult to reach|url=http://www.fao.org/docrep/012/al390e/al390e00.pdf|website=Food and Agriculture Organization of the United Nations|accessdate=1. 7. 2014|date=septembar 2010}}</ref> Po jednoj proceni iz 2012 oko jedne milijarde ljudi nije imalo dovoljno vitamina i minerala.<ref name="UK2012">{{cite web|title=An update of ‘The Neglected Crisis of Undernutrition: Evidence for Action’|url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/67319/undernutrition-finalevidence-oct12.pdf|website=www.gov.uk|publisher=Department for International Development|accessdate=5. 7. 2014|date=oktobar 2012}}</ref> Godine 2015. je procenjeno da je [[proteinsko-energetska neuhranjenost]] uzrokovala 323.000 smrtnih slučaja relativno na 510.000 smrtnih slučaja iz 1990.<ref name="GBD2015De"/><ref name="GBD2013">{{cite journal |last=2013|first=GBD|others = Mortality and Causes of Death Collaborators |title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17. 12. 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963|pmc=4340604|pages=117–71}}</ref> Druge nutricione deficijencije, čime su obuhvaćene [[deficijencija joda]] i [[deficijencija gvožđa]], uzrokovale su dodatnih 83.000 smrtnih slučaja.<ref name="GBD2015De"/> Godine 2010, neuhranjenost je bila uzrok 1,4% svih životnih godina [[životne godine prilagođene invaliditetu|prilagođenih invaliditetu]].<ref name="UK2012"/><ref name="Murray2012">{{cite journal|last=Murray|first=CJ|title=Disability-adjusted life years (DALYs) for 291 diseases and injuries in 21 regions, 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.|journal=Lancet| date=15. 12. 2012 |volume=380|issue=9859 |pmid=23245608|doi=10.1016/S0140-6736(12)61689-4|pages=2197–223}}</ref> Smatra se da je oko trećine smrtnih slučaja kod dece uzrokovano neuhranjenošću, mada su smrti retko obeležene kao takve.<ref name="WHO2014">{{cite web|title=Maternal, newborn, child and adolescent health|url=http://www.who.int/maternal_child_adolescent/topics/child/malnutrition/en/|website=WHO|accessdate=4. 7. 2014}}</ref> Godine 2010. je bilo procenjeno da je neuhranjenost doprinela smrti oko 1,5 miliona žena i dece,<ref name="Lim2012">{{cite journal |vauthors=Lim SS, Vos T, Flaxman AD |display-editors=etal |title=A comparative risk assessment of burden of disease and injury attributable to 67 risk factors and risk factor clusters in 21 regions, 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |journal=Lancet |volume=380 |issue=9859 |date=decembar 2012 |pmid=23245609 |doi=10.1016/S0140-6736(12)61766-8 |pmc=4156511|pages=2224–60}}</ref> mada po nekim procenama ta cifra može da bude veća od 3 miliona.{{sfn|Bh|2013|pp=}} Prema jednoj proceni iz 2013. godine dodatnih 165 miliona dece ima [[usporen rast]] zbog neuhranjenosti.<ref name="Bh2013">{{cite journal |last=Bhutta|first=ZA |last2=Das|first2=JK |last3=Rizvi|first3=A |last4=Gaffey|first4=MF|last5=Walker|first5=N|last6=Horton|first6=S|last7=Webb|first7=P|last8=Lartey|first8=A|last9=Black|first9=RE|last10=Lancet Nutrition Interventions Review|first10=Group|last11=Maternal and Child Nutrition Study|first11=Group|title=Evidence-based interventions for improvement of maternal and child nutrition: what can be done and at what cost?|journal=Lancet| date=3. 8. 2013|volume=382|issue=9890|pmid=23746776|doi=10.1016/s0140-6736(13)60996-4|pages=452–77}}</ref> Neuhranjenost je zastupljenija u [[Zemlja u razvoju|zemljama u razvoju]].<ref>{{cite book|last=Young|first=Liz|title=World Hunger Routledge Introductions to Development|year=2002|isbn=9781134774944|url=https://books.google.com/books?id=w4CGAgAAQBAJ&pg=PA20|pages=20}}</ref> Pojedine grupe imaju više stepene neuhranjenosti, posebno uključujući žene tokom trudnoće i dok doje, [[Neuhranjenost kod dece|decu]] ispod pet godina starosti, i stare osobe. Kod [[Biološko starenje|ostarelih osoba]], neuhranjenost postaje zastupljenija usled fizičkih, psiholoških, i društvenih faktora.<ref>{{cite book|editor= Ronnie A. Rosenthal |editor2= Michael E. Zenilman |editor3= Mark R. Katlic |title=Principles and practice of geriatric surgery|year=2011|publisher=Springer|location=Berlin|isbn=9781441969996|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=VcgmpMZE6a8C&pg=PA87|pages=78}}</ref> == Definicije == [[Datoteka:Kwashiorkor 6180.jpg|mini|250p|Dete u [[SAD]] sa znacima pothranjenosti u [[protein]]ima (stanje zvano ''[[Kwashiorkor|kvašiorkor]]'')]] Neuhranjenost se može podelitu u dva različita tipa, SAM i MAM. SAM se odnosi na decu sa teškom akutnom neuhranjenošću. MAM se odnosi na umerenu akutnu neuhranjenost.<ref name=":2">{{Cite journal|last=Subramanian|first=Sathish|last2=Huq|first2=Sayeeda|last3=Yatsunenko|first3=Tanya|last4=Haque|first4=Rashidul|last5=Mahfuz|first5=Mustafa|last6=Alam|first6=Mohammed A. |date=19. 6. 2014|title=Persistent gut microbiota immaturity in malnourished Bangladeshi children|url=|journal=Nature, Vol. 510|publisher=Nature Publishing Group|doi=|pmid=|access-date=}}</ref> === Neuhranjenost i prehranjenost === Malnutricija je uzrokovana konzumacijom hrane u kojoj [[nutrijent]]i nisu dovoljni ili su prekomerni tako da dolazi do stvaranja zdravstvenih problema.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)">{{cite book|last=Katsilambros|first=Nikolaos|title=Clinical Nutrition in Practice|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-4777-7|url=https://books.google.com/books?id=pJHU1m7BEP8C&pg=PT46|pages=37}}</ref> Ovo je kategorija bolesti koja obuhvata neuhranjenost i [[overnutrition|prehranjenost]].<ref>{{cite web |title=WHO, nutrition experts take action on malnutrition |url=http://www.who.int/nutrition/pressnote_action_on_malnutrition/en/ |work=World Health Organization |accessdate=10. 2. 2012 |archive-date=21. 06. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120621041630/http://www.who.int/nutrition/pressnote_action_on_malnutrition/en/ |url-status=dead }}</ref> Prehranjenost može da dovede do [[gojaznost]]i i [[overweight|prekomerne težine]]. U nekim [[Zemlja u razvoju|zemljama u razvoju]], prehranjenost u obliku [[gojaznost]]i počinje da se javlja u istim zajednicama u kojima postoji neuhranjenost.<ref name="automatski generisano1" /> Međutim, termin malnutricija se obično koristi samo u smislu neuhranjenosti.<ref name="autogenerated1">{{cite book|last=Nikolaos Katsilambros |title=Clinical Nutrition in Practice|year=2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-4777-7|url=https://books.google.com/books?id=pJHU1m7BEP8C&pg=PT46|pages=39}}</ref> Ovo se naročito odnosi na kontekst razvojne saradnje. Stoga, „neuhranjenost” u dokumentima [[Svetska zdravstvena organizacija|Svetske zdravstvene organizacije]], [[UNICEF]]-a, [[Spasimo decu]] ili drugih međunarodnih [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] (NVO) obično se izjednačava sa pothranom. === Proteinsko-energetska neuhranjenost === Neuhranjenost je ponekad koristi kao sinonim za [[proteinsko–energetska neuhranjenost|proteinsko–energetsku neuhranjenost]] (-{PEM}-).<ref name="Young2012" /> Neki izvori uključuju [[Deficijencija mikronutrijenata|deficijenciju mikronutrijenata]] i proteinsko–energetsku neuhranjenost u definiciju neuhranjenosti.<ref name="Jones2011" /> Ona se razlikuje od [[Restrikcija kalorija|restrikcije kalorija]] po tome što restrikcija kalorija ne mora da dovede do negativnih zdravstvenih učinaka. Termin hipoalimentacija označava pothranjenost.<ref>{{DorlandsDict|four/000051473|hypoalimentation}}</ref> Termin „ozbiljna malnutracija” ili „ozbiljna neuhranjenost” se obično specifično koriste za proteinsko–energetsku neuhranjenost.<ref name="Nutrition in pediatrics">{{cite book|editor= Walker Christopher Duggan |editor2= John B. Watkins |editor3= W. Allan |title=Nutrition in pediatrics: basic science, clinical application|year=2008|publisher=BC Decker|location=Hamilton|isbn=978-1-55009-361-2|url=https://books.google.com/?id=wSTISCdSIosC&printsec=frontcover&dq=Nutrition+in+pediatrics+:+basic+science,+clinical+application#v=onepage&q=Nutrition%20in%20pediatrics%20%3A%20basic%20science%2C%20clinical%20application&f=false|pages=127–141}}</ref> PEM se često asocira sa deficijencijom mikronutrijenata.<ref name="Nutrition in pediatrics" /> Dve forme proteinsko–energetske neuhranjenosti su [[kvašiorkor]] i [[marazam]], i one obično koegzistiraju.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> ==== Kvašiorkor ==== [[Kvašiorkor]] (‘raseljeno dete’) je uglavnom uzrokovan neadekvatnim unosom proteina što rezultira malom koncentracijom aminokiselina.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> Glavni simptomi su: [[edema]], slabljenje, povećanje jetre, hipoalbuminemija, steatoza i eventualno depigmentacija kože i kose.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> Kvašiorkor se prepoznaje po oticanju ekstremiteta i stomaka, što prikriva stvarni nutricioni status.<ref name="Chowdhury 2008" /> ==== Marazam ==== [[Marazam]] (‘iščezavanje’) je uzrokovano neadekvatnim unosom proteina i energije. Glavni simptomi su teško mršavljenje, ostavljajući malo ili bez edema, minimalno prisustvo potkožne masti, gubljenja mišića i nenormalni nivoi serumskog albumina.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> Marazam može da nastane usled dugotrajne ishrane sa neadekvatnim sadržajem izvora energije i proteina, a stoga se metabolizam prilagođava produženju preživljavanja.<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> Tradicionalno se uočava kod gladi, značajne restrikcije hrane ili ozbiljnijih slučajeva [[anoreksija (simptomi)|anoreksije]].<ref name="Clinical Nutrition in Practice (2011)" /> Stanje se odlikuje ekstremnim gubicima mišića i koščatim izgledom.<ref name="Chowdhury 2008">{{cite journal |last=Chowdhury| first = M. S. I. |last2=Akhter| first2 = N. |last3=Haque| first3 = M. |last4=Aziz| first4 = R. |last5=Nahar| first5 = N. | title = Serum Total Protein and Albumin Levels in Different Grades of Protein Energy Malnutrition | journal = Journal of Bangladesh Society of Physiologist | volume = 3 |year=2009| pmid = | pmc = | doi = 10.3329/jbsp.v3i0.1799 }}</ref> === Neuhranjenost, glad === Neuhranjenost prati [[usporen rast]] (kržljavost), slabljenje, i deficijencija esencijalnih vitamina i minerala (kolektivno zvanih mikronutrijenti). Termin [[glad]], koji opisuje osećaj neprijatnosti usled nejela, korišten je za opisivanje pothranjenosti, posebno u smislu nesigurnosti ishrane.<ref name="Black2008">{{cite journal |last=Black| first = R. E. |last2=Allen| first2 = L. H. |last3=Bhutta| first3 = Z. A. |last4=Caulfield| first4 = L. E. | last5 = De Onis | first5 = M. |last6=Ezzati| first6 = M. |last7=Mathers| first7 = C. |last8=Rivera| first8 = J. | title = Maternal and child undernutrition: Global and regional exposures and health consequences | journal = The Lancet | volume = 371 | issue = 9608 |year=2008| pmid = 18207566 | pmc = | doi = 10.1016/S0140-6736(07)61690-0 | author9 = Maternal Child Undernutrition Study Group |pages=243–260}}</ref> == Povezano == * [[Hrana]] * [[Ishrana]] == Reference == {{reflist}} == Literatura == * {{Cite book|ref=harv|title=Facts for life|year=2010|publisher=United Nations Children's Fund|location=New York|isbn=978-92-806-4466-1|pages=61and 75|edition=4th|url=http://www.unicef.org/nutrition/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf|access-date=13. 09. 2017|archive-date=12. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212170249/https://www.unicef.org/nutrition/files/Facts_for_Life_EN_010810.pdf|url-status=dead}} * {{cite book|last=Duggan|first=Christopher|last2=Watkins|first2=John B.|last3=Walker|first3=W. Allan|title=Nutrition in Pediatrics: Basic Science, Clinical Applications|url=https://books.google.com/books?id=wSTISCdSIosC|year=2008|publisher=PMPH-USA|isbn=978-1-55009-361-2}} == Vanjske veze == {{Medical resources | DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|E|40}}-{{ICD10|E|46}} | ICD9 = 263.9 | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000404 | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 1360 | MeshID = D044342 | SNOMED CT = 2492009 | ICD10CM = {{ICD10CM|E40-E46}} }} * -{[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1785878/ Classification and definition of protein-calorie malnutrition]}- * -{[http://www.fao.org/docrep/012/al390e/al390e00.pdf Global hunger declining, but still unacceptably high]}- * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Nutrition_and_Metabolism_Disorders/Malnutrition/|Malnutrition}} [[Kategorija:Interna medicina]] [[Kategorija:Bolesti i poremećaji]] [[Kategorija:Prehrana]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] 0bmlrlhj040q5pk2sa8d3mmjrt97796 0 4388 42581138 42552771 2026-04-16T09:26:29Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581138 wikitext text/x-wiki [[File:Learn interactive philosophy and psychology of yoga.jpg|thumb|Neposredno iskustvo joge i meditacije.]] [[File:GLAM Boot Camp, Washington, D.C. (2013) - 03.JPG|thumb|''Boot Camp'' kao efikasan način prenošenja veština i iskustva.]] '''Iskustvo''' kao opšti koncept sadržava [[znanje]] stečeno izloženošću određenom fenomenu.<ref>Compare various contemporary definitions given in the [[Oxford English Dictionary|OED]] (2nd edition, 1989)</ref> [[Filozofija|Filozofski]] pravac temeljen na iskustvu naziva se [[empirizam]]. Pojmovi u filozofiji kao što su „[[empirical knowledge|empirijsko znanje]]” ili „''a posteriori'' znanje” se koriste za označavanje znanja baziranog na iskustvu. Prilikom obavljanja nekog posla, koncept iskustva se generalno odnosi na [[know-how|„znati kako”]] ili znanje procedura, pre nego na teorijsko znanje, odnosno obuku na radnom mestu, pre nego knjiško učenje. Osoba sa znatnim iskustvom u specifičnom polju stiču reputaciju [[ekspert]]a. Pojedine [[religija|religiozne]] tradicije (kao što su [[budizam]], [[misticizam]] i [[pentekostalizam]]) i obrazovne metode po ugledu na vojni trening (poznate kao „''[[boot camps]]''”), naglašavaju iskustvenu prirodu [[epistemologija|sticanja znanja]]. To stoji u kontrastu sa tradicijama [[dogma|dogme]], [[logika|logike]] ili [[razum|rasuđivanja]]. Ljubitelji aktivnosti kao što su [[turizam]], [[ekstremni sport]]ovi i rekreativna upotreba [[Droga|droge]] su takođe skloni naglašavanju iskustva. == Etimologija == Srpskohrvatski pojam ''iskustvo'' (iz + kusiti) znači ono što je iskušeno, isprobano, odnosno lično doživljeno. [[Nemački]] termin ''[[wiktionary:Erfahrung|erfahrung]]'' se obično prevodi kao „iskustvo”. == Tipovi iskustva == Reč „iskustvo” se može odnositi, pomalo dvosmisleno, kako na [[um|mentalno]] neobrađene neposredno opažene događaje, tako i na iskustvenu [[mudrost]] stečenu naknadnim promišljanjem o tim događajima. Deo iskustvene mudrosti se nakupljaja tokom [[vreme]]na,<ref>{{cite journal | last = Levitt | first = Heidi M. |authorlink = |year = 1999 | title = The Development of Wisdom: An Analysis of Tibetan Buddhist Experience | journal = Journal of Humanistic Psychology | volume = 39 | issue = 2 |pages = 86–105 | doi = 10.1177/0022167899392006 | url = http://jhp.sagepub.com/cgi/content/abstract/39/2/86| accessdate = 2010-01-21 | quote = Instead of significant events, however, they spoke of gradual experiences, such as learning through teachings day by day. }}</ref> mada se iskustvo isto tako može steći iz pojedinačnog specifičnog događaja. Mogu se razlikovati različite forme iskustva, kao što su (na primer): telesno, umno, emotivno, duhovno, posredničko i virtualno iskustvo. === Umno iskustvo === {{main|Um}} Mentalno iskustvo se doživljava kao kombinacija [[misli]], [[percepcija|percepcije]], [[memorija|memorije]], [[emocija]], [[slobodna volja|volje]] i [[mašta|mašte]], uključujući nesvesne [[spoznaja|saznajne]] procese. [[Matematičar]]i su primer kumulativnog umnog iskustva u veštinama kojima se bave. [[Matematički realizam]] smatra da matematički entiteti postoje nezavisno od ljudskog uma. Stoga ljudi ne izmišljaju matematiku, nego je otkrivaju i doživljavaju, a bilo koja druga inteligentna bića u svemiru verojatno bi učinila isto. Prema tom gledištu su trouglovi, pravi uglovi i krive, na primer, stvarni entiteti, a ne kreacije ljudskog uma. Rasprave se vode oko toga kakvu egzistenciju imaju matematički entiteti, i kako je posmatrač upozat s njima. Neki matematičari, kao što su [[Pal Erdeš]] i [[Kurt Gedel]], su prihvatili matematički realizam na način na koji doživljavaju prirodne objekte. Gedel je verovao u objektivnu matematičku realnost koja se može percipirati na način analogan čulnoj percepciji. Određena načela (na primer: za bilo koja dva objekta, postoji kolekcija objekata koja se sastoji samo od ta dva objekta) može se direktno videti da su istinita, dok neke pretpostavke, kao što je [[hipoteza kontinuuma]], ne. === Emotivno iskustvo === {{main|Emocije}} Ljudi mogu da racionalizuju [[zaljubljivanje]] (i odljubljivanje) kao „emotivno iskustvo”. U društvima koja nemaju institucionalno uređene brakove emocionalno iskustvo pojedinaca utiče na odabir partnera.<ref>{{cite journal |last = Kim |first = Jungsik |author2 = Elaine Hatfield |year = 2004 |title = Love types and subjective well-being: a cross-cultural study |journal = Social Behavior and Personality |volume = 32 |issue = 2 |pages = 173–182 |publisher = Society for Personality Research |url = http://www.elainehatfield.com/103.pdf |format = PDF |accessdate = 2009-12-01 |quote = Evolutionary theory theorizes that love is just one of the emotional experiences which have been selected during the evolution process since it has helped humans find mates for reproduction [...] |doi = 10.2224/sbp.2004.32.2.173 |url-status = dead |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110710174921/http://www.elainehatfield.com/103.pdf |archive-date = 2011-07-10 |df = |access-date = 2020-07-22 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110710174921/http://www.elainehatfield.com/103.pdf }}</ref> Koncept emocionog iskustva se isto tako javlja u kontekstu [[Empatija|empatije]]. === Duhovno isktustvo === {{main|Duhovnost}} [[File:A sea of clouds.jpg|thumb|Nesvakidašnje iskustvo mora oblaka.]] [[Misticizam|Mistici]] mogu da opišu svoje vizije kao „duhovna iskustva”. Međutim, psihologija i [[neuropsihologija]]<ref>{{Citation | last= | first = |author-link = | last2= | first2 = | contribution = | editor-last= | editor-first = | editor-link = | editor2-last= | editor2-first = | editor2-link = | title = Handbook of the psychology of religion and spirituality | publisher = Guilford Press |pages=199–215 | location = New York |isbn=978-1-57230-922-7 | url = https://books.google.com/books?id=mGscSLMA_P4C }}</ref> mogu da objasne ista iskustva u smislu promenjenih stanja svesti, koja se mogu pojaviti usled vrlo visoke temperature, infekcije kao što su meningitis, deprivacije sna, gladovanja, kiseonične deprivacije, azotne narkoze (dubinsko ronjenje), psihoze, epilepsije temporalnog režnja, ili traumatične nesreća. Ljudi isto tako mogu svesno ostvariti takva iskustva putem prepoznatljivih mističnih praksi kao što su [[čulna deprivacija]] ili tehnike [[Ispiranje mozga|kontrole uma]], [[hipnoza]], [[meditacija]], [[molitva]], ili mističnih disciplina kao što su [[mantra|mantra meditacija]], [[joga]], [[sufizam]], [[joga sna]], ili [[surat shabd yoga|joga surat šabd]]. Neke prakse ohrabruju [[Religijsko iskustvo|duhovno iskustvo]] kroz unos [[Psihoaktivni lek|psihoaktivnih droga]] kao što su alkohol i opijati, ali češće pomoću [[enteogen]]ih biljki i supstanci kao što je [[Kanabis (lek)|kanabis]], ''[[Salvia divinorum]]'', [[psilocibin]] iz pečurki, [[pejoti]], [[Dekstrometorfan|DXM]], [[ajavaska]], ili ''[[Datura]]''. Još jedan način da se indukuje duhovno iskustvo kroz izmenjeno stanje svesti obuhvata [[psihoakustika|psihoakustiku]], binauralne otkucaje, ili stimulaciju svetlom i zvukom. === Društveno iskustvo === {{Main|Socijalizacija}} Odrastanje i život u društvenom okruženju mogu da podstaknu razviće i opservaciju društvenog iskustva.<ref>{{cite book|last=Blumin|first= Stuart M. |title= The emergence of the middle class: social experience in the American city, 1760-1900 |url= https://books.google.com/books?id=cnczMnhOthgC|accessdate=2. 12. 2009 |series= Interdisciplinary perspectives on modern history|year=1989 |publisher= Cambridge University Press|isbn=978-0-521-37612-9 |pages=434 }}</ref> Društveno iskustvo pruža osobama veštine i navike neophodne za participaciju u njihovim društvenim okruženjima, budući da se samo društvo formira kroz mnoštvo [[shared experience (sociology)|zajedničkih iskustava]] putem formiranja [[Društvene norme|normi]], [[običaj]]a, [[Vrednost (etika)|vrednosti]], [[tradicija]], [[Društvena uloga|društvenih uloga]], [[simbol]]a i [[jezik]]a. Iskustvo igra važnu ulogu u [[experiential group|iskustvenim grupama]].<ref>{{cite book|last=Brown|first= Nina W.|authorlink= |title= Psychoeducational groups: process and practice |url= https://books.google.com/books?id=wJmoYdPTHtEC|accessdate=6. 3. 2010 |edition= 2 |origyear=1998|year=2003 |publisher= Routledge |location=|isbn=978-0-415-94602-5 |pages=103 |quote= Experiential group activities can be effective parts of [[psychoeducation]]al groups. }}</ref> === Virtualno iskustvo === {{Main|Virtuelna stvarnost}} Korištenje računarskih simulacija može da omogući osobi ili grupi osoba da steknu virtualna iskustva u [[virtual reality|virtualnoj stvarnosti]].<ref>{{cite book|first=Karl R.|last=Popper|author-link= Karl Popper|first2= John C.|last2=Eccles|author2-link= John Eccles (neurophysiologist) |title= The self and its brain|url=https://archive.org/details/selfitsbrain0000popp|year=1977 |publisher= Springer International |location= Berlin|isbn=978-3-540-08307-8 |pages=[https://archive.org/details/selfitsbrain0000popp/page/401 401] |quote= With the advent of computers, simulations can be done to provide for virtual reality [...] }}</ref> [[Fantazijska igra uloga|Fantazijske igre uloga]] tretiraju „iskustvo” (i njegovo sticanje) kao važan, merljiv i vredan činilac. Mnoge [[Igranje uloga (video igre)|video igre sa igranjem uloga]], na primer, primenjuju merne jedinice za kvantifikovanje ili kao pomoć pri napredovanju igrača-lika kroz igru, koje se nazivaju [[experience point|iskustvenim poenima]], ili XP. == Iskustvo u filozofiji == [[Imanuel Kant]] je zaključio da sve naše saznanje počinje sa iskustvom: {{izdvojeni citat|Da sve naše saznanje počinje sa iskustvom, u to se ne može sumnjati; jer šta bi inače moglo da pobudi moć saznanja na upražnjavanje svoje funkcije, ako to ne bi činili predmeti koji draže naša čula, te delimice sami sobom proizvode predstave delimice pak pokreću funkciju našega razuma da ove predstave upoređuje, da ih spaja i razdvaja, te da tako sirovi materijal čulnih utisaka preradi u takvo saznanje predmeta koje se zove iskustvo? Dakle, u pogledu vemena nijedno saznanje u nama ne prethodi iskustvu, i sa iskustvom počinje svako saznanje.<ref name="Kant 1970">Kant, Kritika čistog uma (str. 37), Beograd 1970.</ref>|[[Imanuel Kant]]}} Međutim, Kant dodaje da iako saznanje počinje sa iskustvom, ipak ne proističe sve saznanje iz iskustva.<ref name="Kant 1970">Kant, Kritika čistog uma (str. 37), Beograd 1970.</ref> == Povezano == * [[Opažanje]] * [[Saznanje]] * [[Empirizam]] == Izvori == {{reflist|30em}} {{filozofija}} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Filozofska terminologija]] [[Kategorija:Empirizam]] [[Kategorija:Opažanje]] j5av6fb7b1738761e94laygcmvseuj7 0 4692 42581047 41222066 2026-04-15T21:36:39Z Amherst99 14664 42581047 wikitext text/x-wiki '''''CD''''' je skraćenica za '''''c'''ompact '''d'''isc'' (kompaktni disk). CD je [[optički zapis]] koji je razvijen u kasnim 1970-tim godinama i prvotno je služio samo kao medij za muziku, kasnije se medij razvio za spremanje podataka na [[kompjuter|računaru]], tako da je danas standardni [[Dijelovi računara|dio računara]]. Pojavom [[DVD]]-a [[1996]]. dobili smo novi standard koji na mediju iste veličine (120 mm) čuva sadržaj 6 ili više CD-ova, pa se s padom cijena uređaja i medija može očekivati zamjena CD-a s DVD-ovima u svijetu računara. == Historija razvoja i upotrebe == CD kao proizvod razvili su zajedno [[Philips]] i [[Sony]], Philips je osmislio proizvodni proces (idejno baziran na [[Laserdisc|Laserdisc-u]], koji se nije proslavio s medijima promjera 18-30 cm), a Sony je usavršio korekciju grešaka pri čitanju CD medija, čime je proizvod bio spreman za tržište. Masovna proizvodnja je krenula [[1982]]. godine. == Principi == CD je okrugli plastični disk promjera 120 mm i debljine 1.2 mm. Osim tog uobičajenog formata koji po standardu čuva 650 MB podataka ili* [http://www.turkmp3indir.com mp3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017061602/http://www.turkmp3indir.com/ |date=2010-10-17 }} 74 minute glazbe ("produžena" verzija je 700 MB i 80 minuta), postoji i manji format promjera 80 mm (mini-CD). Ponekad se može vidjeti mini-CD izrezan u formatu posjetnice, izrađen u prezentacijske svrhe. == Vrste medija == * CD-DA * CD-ROM (Compact Disk Read Only Memory) CD-ROM koristimo za čitanje podataka (podaci se snimaju u tvornici) * CD-ROM/XA * CD-I * CD-R (Compact Disk Recordable) CD-R koristimo za čitanje i pisanje podataka (svaki korisnik koji ima CD-R uređaj i odgovarajući medij može i zapisati podatke na njega - jednokratno) * CD-RW (Compact Disk ReWritable) CD-RW koristimo za čitanje i pisanje podataka - višekratno == Standardi == Organizacija koja proglašava i usaglašava standarde za optički zapis je Optical Storage Technology Association (OSTA). Standardi zapisa * [[ISO 9660]] * [[HFS]] - Hierarchical File System * Joliet File System * UDF - Universal Disk Format * VCD - Video CD Format * CD+G - Compact Disc + Graphics * CD TEXT Format {{Commonscat|Compact discs}} [[Kategorija:Računarstvo]] qhmblnlkysgzidrnma8wv3jws2al118 0 9740 42581145 42174149 2026-04-16T09:26:54Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581145 wikitext text/x-wiki {{otheruses}} '''Vid''' je jedan od pet osjeta kojemu je organ [[oko]], a pomoću kojega primjećujemo, razaznajemo svjetlo, boje, oblike i udaljenosti. Oko se sastoji od očne jabučice i očnog živca. U očnoj jabučici se nalazi i mrežnica koju čine [[fotoreceptori]], sinoptički povezani u niti očnog živca. Kada svjetlost prolazi kroz [[leća|leću]] i [[zjenica|zjenicu]], dolazi do [[mrežnica|mrežnice]] koja reflektira obrnutu sliku onog čega gledamo. Mrežnicu čine štapići koji su osjetljivi na intezitet svjetlosti, i čunjići koji su osjetljivi na tri ósnovne boje: crvenu, zelenu i modru. Ti čunjići mogu da budu podraženi u različitom broju odnosa, pa tako možemo vidjeti i ostale boje. Kada svjetlosne zrake pokrenu biokemijske reakcije u štapićima i čunjićima, stvaraju se receptorski potencijali koji živčanim vlaknima i vidnim živcima se prenose u vidno područje mozga koje interpretira primljene živčane impulse. [[Mozak]] iz oba oka dobiva obrnutu sliku nego što ona zapravo jest, pa je on usklađuje u sliku kakva je u stvarnosti. Vid može da bude oštećen nekim poremećajem, kao što su: * [[kratkovidnost]] (miopija) * [[dalekovidnost]] (hiperopija) * [[astigmatizam]] je refrakcijska vidna amomalija, ametropija uvjetovana razlikama u zaobljenosti refraktornih površina, a njezina je posljedica loše fokusiranje slike na mrežnici. * [[daltonizam|sljepilo za boje]] (daltonizam) == Povezano == * [[sluh]] * [[njuh]] * [[opip]] * [[okus]] {{Commonscat|Sight}} [[Kategorija:Osjetilni sustav]] [[Kategorija:Oko]] [[Kategorija:Opažanje]] 6hb14xz6z52pww20p1ii9wfjo5k3730 0 15836 42581082 42444996 2026-04-16T07:20:35Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581082 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:El-matrimonio-romano.jpg|thumb|250px|Reljef koji simbolizira brak u drevnom Rimu.]] {{Bliski odnosi}} '''Brak''' je [[društvo|društvena]] institucija kojom se regulira specifični odnos između dva ili više pojedinaca u svrhu [[kohabitacija|zajedničkog života]] i/ili odgajanja potomstva. Brak je u većini današnjih zemalja sankcioniran od strane države, ali se može u određenim slučajevima sklopiti ili regulirati od strane određene [[religija|vjerske zajednice]]. Brak je ponekad teško karakterizirati jer osim moralnog, ima i pravni sadržaj, odnosno neki ga teoretičari tumače kao posebnu formu [[građansko pravo|građanskopravnog]] [[ugovor]]a. Brak se, u ovom ili onom obliku, može naći u skoro svakom društvu. Najstariji historijski zapisi sugeriraju da se brak smatrao dijelom [[običaj]]a, te odatle evoluirao u suvremene oblike regulirane [[pravo]]m. Usprkos pokušaja antropologa da mu pronađu porijeklo (i testiraju hipotezu o primitivnom promiskuitetu), o tome ne postoji konsenzus. Brak se u [[Zapadni svijet|zapadnim društvima]] u pravilu shvaća kao [[monogamija|monogamna zajednica]], dok se u drugim dijelovima svijeta brak može pojaviti i kao [[poligamija|poligamna]] institucija. Najčešći je slučaj u obliku [[poliginija|poliginije]] (muškarac s nekoliko supruga), ali su neka društva znala tolerirati i [[poliandrija|poliandriju]] (ženu s nekoliko supruga). U svim društvima se sve donedavno monogamni brak smatrao isključivo zajednicom različitog spola - [[muškarac|muškarca]] i [[žena|žene]] - sve dok se nije pojavio koncept [[istopolni brak|istospolnog braka]] koji izaziva velike kontroverze. Brak obično započinje sklapanjem braka, obično uz ceremoniju zvanu [[vjenčanje]]. Prestaje [[smrt|smrću]] jednog od supružnika, odnosno [[razvod]]om; u slučaju [[poništenje braka|poništenja]] se smatra da nije ni postojao. Brak u većini država regulira [[bračno pravo]]. == Vrste brakova == Brakovi su se, s obzirom na to da se pojavljuju u različitim kulturama, pojavljuju u brojnim oblicima. Obično se dijele po broju partnera, pripadnosti partnera određenoj društvenoj grupi odnosno instituciji pred kojom se sklapaju. prema broju partnera na: * [[monogamija|monogamni brak]] (između dvoje partnera, najčešće jednog muškarca i jedne žene) i * [[poligamija|poligamni brak]] (između više od dvoje partnera), koji se može pojaviti kao: ** [[poliginija]], brak između jednog muškarca i više žena ** [[poliandrija]], brak između jedne žene i više muškaraca * [[grupni brak]] između više muškaraca i više žena istovremeno prema tome pripadaju li partneri istoj društvenoj grupi ([[pleme]], [[nacija]], [[društvena klasa|klasa]], [[vjerska zajednica]]) na: * [[endogamija|endogamne]], tj. između pripadnika iste društvene grupe * [[egzogamija|egzogamne]], tj. između pripadnika različitih društvenih grupa prema tome da li se sklapaju od strane duhovne (vjerske) ili svjetovne vlasti: * [[crkveni brak]] * [[građanski brak]] Ostale vrste brakova su [[dogovoreni brak]], koji između partnera sklapaju članovi njihove porodice (poseban je oblik [[dječji brak]]), a koji također može biti [[prisilni brak]] (poseban je oblik [[otmica nevjesta]]). Oblik braka specifičan za [[šijitizam|šijitski islam]] je ''niqah'' ili [[privremeni brak]], a u [[Common law|anglosaksonskoj pravnoj tradiciji]] postoji i institucija [[neformalni brak|neformalnog braka]] (''Common-law marriage''). Institucije slične braku su i [[divlji brak]], ali i [[probni brak]] (kome je primarna svrha ustanoviti sposobnost žene da rađa). U [[Francuska|Francuskoj]] je, pak, pod vrlo specifičnim uvjetima, moguće sklopiti brak s umrlom osobom, [[posthumni brak]]. Ta je institucija u tome slična kineskom običaju poznatom kao [[kineski brak duhova]]. == Historija == [[Datoteka:Oskar Shmerling. Free love (Forced marriage). Molla Nasreddin.jpg|thumb|right|[[Oskar Shmerling]], ''Prinudni brak'']] Brak se kao institucija razvio u raznim kulturama prije početka [[pisana historija|pisane historije]], što je stvorilo dosta poteškoća kasnijim teoretičarima koji pokušavaju objasniti njegov nastanak. Teorije koje su se razvile se u najvećoj mjeri temelje na [[etnografija|etnografskim]] podacima, odnosno istraživanjima komparativne [[antropologija|antropologije]] među udaljenim i primitivnim narodima za čiji se način života vjeruje da je sličan načinu života prahistorijskih ljudi. Dio njih objašnjenje za nastanak braka pokušava pronaći u želji prahistorijskih zajednica da ograniče endemsko [[nasilje]], kako među svojim muškim članovima koji su se stalno natjecali za seksualne usluge žena, tako i među samim prahistorijskim zajednicama, pri čemu se počelo trgovati ženama kao ekonomskim resursom i sredstvom za sklapanje širih saveza. Za tako razvijene institucije braka je karakteristično da su skoro sve vrijeme bili prije svega regulirani [[običaj]]ima, da bi se tek naknadno ti običaji kodificirali u pisane [[zakon]]e. Kao primjer može poslužiti [[Evropa]], gdje je "neformalnost" braka, odnosno njegovo temeljenje na lokalnim i, ponekad široko tumačenim, običajima, bila pravilo sve do [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] otkada se pod uticajem [[hrišćanstvo|kršćanske]] Crkve brak i njegovi oblici nastoje što je moguće više ujednačiti u skladu s temeljima kršćanskog nauka. Tako je [[Katolička crkva|Rimokatolička crkva]] tek nakon [[Tridentinski sabor|Tridentinskog sabora]] u 16. vijeku uvela pravilo da se brakovi priznaju jedino ako ih je sklopio, odnosno samim sklapanjem odobrio katolički svećenik. Tu su praksu kasnije uvele i [[protestantizam|protestantske]] crkve. Dva vijeka kasnije [[Francuska revolucija|revolucionarna Francuska]] u sklopu mjera [[sekularizacija|sekularizacije]] sankcioniranje braka oduzima Crkvi i prenosi na [[država|državu]], čime je stvoren [[građanski brak]]. On će postepeno biti uveden u sve zemlje zapadnog svijeta (na području [[socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|bivše Jugoslavije]] tek 1946. godine). Za brak kao instituciju u posljednjih nekoliko decenija je karakteristično da se u [[zapadni svijet|zapadnom svijetu]], zbog istih socio-ekonomskih trendova koji se smatraju katalizatorom [[seksualna revolucija|seksualne revolucije]], našao pod udarom [[Kritika braka|kritike]] kao "prevladana" i za nove okolnosti neadekvatna institucija. == Izbor bračnih drugova == [[Datoteka:Wedding rings.jpg|thumb|right|Par [[bračni prsten|bračnih prstena]]]] Dok većina zakonodavstava u modernom svijetu pretpostavlja kako su bračni partneri stupaju u brak slobodnom voljom na temelju vlastitog izbora, to nije uvijek slučaj, a u historiji je bio prije izuzetak nego pravilo. Umjesto toga su izbor bračnih partnera vršili članovi njihovih porodica, a glavni su motivi obično bili ekonomski i nisu uzimali u obzir želje ili osjećaje budućih supružnika. Takvi se brakovi zovu [[ugovoreni brak]]ovi. Pri tome su različite kulture stvarali različite običaje sa različitim ograničenjima za izbor bračnih partnera. U nekim zajednicama je tako izbor partnera ograničen na članove vlastite društvene grupe (pleme, klan); jedan od ekstremnih oblika ovog ograničenja je [[nasljeđivanje udovice]], odnosno njena dužnost da se poslije muževe smrti uda za preživjelog muškog člana njegove porodice (poznat i kao [[leviratski brat]]). Druge zajednice, u nastojanju da se suzbije [[incest]], inzistiraju na endogamiji, odnosno braku između članova različitih klanova. Nastojanje da se takva pravila što dosljednije primjenjuju je u Indiji dovelo i do običaja sklapanja [[dječji brak|dječjih brakova]], odnosno njihovog ugovaranja dok se budući supružnici nisu ni rodili. Nekada se sklapaju i protiv volje supružnika, kada je riječ o [[prisilni brak|prisilnim brakovima]]. Jedan od njihovih najpoznatijih oblika je [[otmica nevjeste]], a za što najpoznatiji historijski primjer predstavlja [[Otmica Sabinjanki]]. Kasnija zakonodavstva, uključujući i ona koja pretpostavljaju slobodni izbor partnera, uvela su određena ograničenja. U prošlosti su se [[antimiscenegacijski zakoni]] odnosili zabranu braka sa osobama druge [[rasa (čovjek)|rase]], a za što jedan od posljednjih primjera pruža [[Južna Afrika|JAR]] za vrijeme [[apartheid]]a. Sve do najnovijeg vremena, gotovo svuda je bio zabranjen brak sa osobama istog spola. Gotovo sva zakonodavstva ograničavaju brak sa osobama ispod određene životne dobi, kao i sa osobama u određenom stepenu [[srodstvo|srodstva]]. == Sklapanje braka == {{main|Vjenčanje}} [[Datoteka:Dozvola za brak od 1913.jpg|mini|250px|Dozvola za sklapanje braka, selo Lahce 1913. godine]] Brak u formalnom smislu započinje ceremonijom koja se naziva [[vjenčanje]]. Nju, ovisno o zakonodavstvu države i/li željama bračnih drugova, može voditi [[svećenik]] kada je u pitanju vjerski (crkveni brak); posebno ovlašteni [[državna služba|državni službenik]] ([[matičar]]) kada je u pitanju građanski brak; ili treća osoba kojoj je ta ovlast, primjerice u specifičnim okolnostima, dala zakonom (kao primjer mogu poslužiti [[brodski kapetan]]i na moru). U nekim zemljama, pogotovo onima koje inzistiraju na [[odvajanje crkve od države|odvajanju crkve i države]], vjersko vjenčanje mora biti odvojeno od građanskog; to se u nekim slučajevima postiže tako da supružnici brak prvo sklope formalno kod matičara, a zatim, ako to žele, obave vjerski obred u skladu s vlastitim vjerovanjima i tradicijama. Neke zemlje, pak, omogućavaju crkveno vjenčanje pri čemu je svećeniku "priznato" svojstvo državnog službenika, a "građanski" karakter vjenčanja se odnosi na formalni čin upisa braka u svjetovne matične knjige. Različita zakonodavstva različito tretiraju mjesta na kojima se obavljaju vjenčanja. U nekim zemljama se vjenčanja smatraju javnim događajem, i kao takva se mogu provesti jedino na točno javnim mjestima kao što su vjerski hramovi ili državni (matični uredi); izuzetak mogu predstavljati slučajevi kada je jedan od supružnika teško bolestan. U nekim slučajevima određeni ugostiteljski objekti kao [[kafe|kavane]] ili [[hotel]]i, mogu poslužiti u tu svrhu, ukoliko su stekli odgovarajuće zakonske dozvole. Neka zakonodavstva, pak, omogućavaju sklapanje braka na različitim mjestima, pa i u prirodi, a ponekad i na neobične načine (supružnici koji skaču s padobranima i sl.). Druga zakonodavstva, pak inzistiraju da se vjenčanje može provesti samo u okviru teritorijalnih jedinica gdje barem jedan od supružnika ima registrirano [[prebivalište]]. Nakon samog sklapanja braka obično slijedi slavlje - [[svadba]] ili pir - kome tradicionalno prisustvuju članovi porodice, rodbine i prijatelja bračnih drugova. Novi supružnici, ovisno o vlastitim financijskim okolnostima, mogu slavlje nastaviti i privatno, za što primjer predstavlja odlazak na turistička putovanja i uživanje u [[luksuz]]u koji će obično neće uživati u svom redovnom bračnom životu; taj se period obično naziva [[medeni mjesec]]. == Zajednički život supružnika == {{main|Kohabitacija}} [[Datoteka:Ehekirchen Bierhochzeit.jpg|thumb|right|Spomenik braku, Njemačka]] Glavnu značajku braka predstavlja zajednički život supružnika, slikovito poznato kao "dijeljenje stola i postelje". U modernim zapadnim zemljama se smatra da supružnici ulaskom u brak napuštaju svoje nekadašnje i stvaraju novu [[porodica|porodicu]] ili novo [[domaćinstvo]]. U idealnim uvjetima se to postiže tako da se useljavaju u [[kuća|kuću]] ili [[stan]] čiji su vlasnici ili koga su iznajmili. U tradicionalnim sredinama je, međutim, češći slučaj da se supružnik pridruži porodici svog bračnog druga; u slučaju da se muž pridružuje ženinoj porodici riječ je o [[matrilokalnost|matrilokalnom]] braku, u slučaju - mnogo češćem - u kome se supruga priključuje muževoj porodici, riječ je o [[patrilokalnost|patrilokalnom]] braku. U nekim slučajevima bračni drugovi ne mogu zajedno živjeti, najčešće iz objektivnih okolnosti kao što je bolest, zatvorska kazna ili dugotrajna poslovna odsutnost jednog od supružnika. U nekim slučajevima bračni drugovi žive odvojeno iz financijskih razloga, odnosno nemogućnosti da stvore vlastito domaćinstvo; [[islam]] takvu situaciju priznaje u posebnoj instituciji [[Nikah Misyar]], odnosno bračnom sporazumu kojim se supružnici odriču dužnosti zajedničkog života. Važnost zajedničkog života mnoga moderna zakonodavstva naglašavaju time što ga smatraju dokazom "ispravnosti" braka kada brak predstavlja osnov za neka prava ili povlastice, kao što je npr. socijalna pomoć ili pravo stranog državljanina na stalni boravak u zemlji svog bračnog druga. Prestanak zajedničkog života, kada je formaliziran kroz institut [[rastava|rastave]], u nekim zemljama predstavlja ključan preduvjet za nastupanje [[razvod]]a. == Seksualnost i potomstvo == Najveći dio ljudskih kultura, a pogotovo one pod uticajem [[abrahamske religije|abrahamskih religija]], smatraju upravo brak jedinom institucijom u okviru koje je dozvoljeno, odnosno "moralno", prakticirati seksualne odnose. Oblici seksualnosti koji izlaze iz tih okvira, kao što su [[predbračni seks]], odnosno [[izvanbračni seks]], se u tradicionalnim društvima smatraju [[grijeh]]om. Od bračnih drugova se u tradicionalnim društvima također načelno očekuje da svoje seksualne aktivnosti osim vlastitom užitku podrede i dobijanju potomstva, odnosno djece; tako rođena djeca će u tradicionalnom smislu biti "[[zakonitost djece|zakonita]]", odnosno odrastati u načelno boljem položaju od vanbračne djece koja odrastaju u sirotištima ili samo s jednim prirodnim roditeljem. Takva shvaćanja su, međutim, u zapadnim zemljama sve više napuštana nakon seksualne revolucije. To se dijelom može zahvaliti zakonodavstvima koja su u pravima potpuno izjednačila "zakonitu" s vanbračnom djecom; to je uklonilo jedan od najčešćih motiva za sklapanje brakova, pa u većini najrazvijenijih zemalja udio vanbračne djece među novorođenima iznosi između 30 i 40 %. S druge strane, neki vjenčani parovi svjesno [[childfree|izabiru živjeti bez rađanja djece]] i pri tome koriste razne metode [[kontrola rađanja|kontrole rađanja]], uključujući i vlastitu sterilizaciju. Pri tome je glavni motiv ekonomski, odnosno shvaćanje kako nedostatak djece omogućava daleko ugodniji način života, pogotovo kada oba supružnika imaju visoke prihode (tzv. [[DINK]] parovi). == Ekonomski aspekti braka == Institucija braka je od samih početaka imala primjetnu ekonomsku komponentu, a koja se ogledala u tome da je dolazak bračnog druga u novu zajednicu s jedne značio povećanje njenih resursa u obliku [[radna snaga|radne snage]], odnosno njenog povećanja, ukoliko je riječ o ženi koja je u stanju roditi potomstvo, odnosno dodatnu radnu snagu. S druge strane, dolazak novog bračnog druga je novoj zajednici također mogao predstavljati teret, bilo dodatnu osobu za uzdržavanje ili osobu koja kao udovica/udovac [[nasljeđivanje (pravo)|nasljeđuje]] porodičnu imovinu. Nastojanje da se ti problemi riješe je stvorio cijeli niz običaja i institucija kao što su [[cijena braka|kupovanje nevjeste]] ili [[miraz]], koji su se, u određenim oblicima i u nekim društvima, očuvali do današnjeg dana. U modernim državama, čija zakonodavstva bračne drugove tretiraju kao pojedince, a ne članove šire porodice, brak predstavlja temelj za imovinska prava, ali i obaveze supružnika. Sistemi [[kontinentalno pravo|kontinentalnog prava]] su stvorili institut [[bračna stečevina|bračne stečevine]] koji pretpostavlja da imovina koji za vrijeme braka stiču supružnici predstavlja njihovo zajedničko vlasništvo; taj se institut ogleda i u zajedničkim bankovnim računima, kreditnim karticama i sl. Neki pravni sistemi, pak, dozvoljavaju bračnim drugovima da sami odrede što ulazi, a što ne ulazi u bračnu stečevinu, odnosno da zadrže zasebne [[imovina|imovine]]; u posljednje vrijeme se u tu svrhu koristi institut [[predbračni ugovor|predbračnog ugovora]]. U slučaju razvoda se bračna stečevina dijeli, a u slučaju smrti nekog od supružnika je u većini zemalja nasljeđuje preživjeli bračni drug, a tek potom djeca. Bračni status često može imati uticaja i na odnos države prema nekom pojedincu u smislu njegovih financijskih obaveza ili prava. Klasičan primjer predstavlja [[Rimsko Carstvo]] u doba cara [[August (rimski car)|Augusta]] koji je nametanjem visokih [[porez]]a za nevjenčane osobe nastojao povećati broj brakova, a zajedno sa njim i broj djece. S druge strane, udane žene u modernim državama obično teže stiču pravo na socijalnu pomoć, s obzirom da se pretpostavlja kako će ih uzdržavati muž. Države, ovisno o ciljevima vlastite [[fiskalna politika|fiskalne politike]], mogu za neke osobe i domaćinstva uvesti više ili niže porezne stope ovisno o tome da li su one u braku ili ne. Ekonomski aspekt braka se također može iskazati i kroz fenomen [[hipergamija|hipergamije]], odnosno traženja bračnog druga koji posjeduje više materijalnih resursa, a koji je sve donedavno bio karakterističan prvenstveno za žene. U nekim slučajevima su ekonomski obziri primarni, a ponekad i jedini motiv za sklapanje braka, bilo da je riječ o poreznim povlasticama ili sticanju prava za boravak u nekoj zemlji (pri čemu je posebno poznat primjer [[naručene nevjeste|naručenih nevjesta]] iz zemalja bivšeg [[Sovjetski Savez|SSSR]]-a). Ukoliko su takvi motivi prisutni kod oba partnera, tada se govori o lažnom ili [[fiktivni brak|fiktivnom braku]]. == Prestanak braka == [[Datoteka:Nicolae Vermont - Iisus si femeia adultera.jpg|thumb|right|175px|''[[Isus i preljubnica|Isus i žena uhvaćena u preljubi]]'' by [[Nicolae Vermont]].]] Brak u većini slučajeva završava smrću jednog od supružnika. Preživjeli supružnik nakon toga u većini kultura ima pravo da se ponovno vjenča za neku drugu osobu, iako ponekad za to mogu postojati ograničenja, najčešće vezana uz srodstvo te osobe s preminulim. U nekim slučajevima se ograničenje može vezati uz potrebni period [[žalovanje|žalovanja]]. Osim smrću, brak može prestati i razvodom, odnosno poništenjem braka - kada se uzima da brak, najčešće iz nekih formalnopravnih razloga, nije ni postojao. Razvod, međutim, sa sobom povlači određene pravne posljedice; usprkos toga je relativno česta pojava i sve do najnovijeg vremena ga je, čak i u tradicionalnim društvima (s izuzetkom [[katoličanstvo|katoličkih]]), bilo lako postići, pogotovo ako ga je pokretao muž. U zapadnim zemljama je, pak, sve donedavno razvod bio zabranjen u katoličkim zemljama, dok se u protestantskim i sekularnim zemljama mogao postići tek nakon dugog postupka i pod kompliciranim uvjetima; obično su ga mogli priuštiti tek pripadnici [[viša klasa|više klase]]. Međutim, posljednjih decenija se razvod u zapadnim zemljama pojednostavio, tako da između 30 i 50 % svih brakova završava razvodom. Najrjeđi oblik prestanka braka je vezan uz instituciju privremenog braka koga poznaju šijiti, i gdje brak prestaje istekom roka navedenog u za tu svrhu sklopljenom predbračnom ugovoru. == Religijski pogledi na brak == Vodeće svjetske religije imaju određene poglede na brak, koje čine dio njihovih doktrina, a koje se u praksi održavaju kroz vjerske ceremonije vjenčanja. === Abrahamske religije === [[Judaizam]] je kao najstarija od svih abrahamskih religija ustanovila stav prema kome brak predstavlja ugovornu vezu između muškarca i žene u kojoj sudjeluje [[Bog]], odnosno da brak predstavlja način na koji se vrši Božja zapovijed o rađanju djece. [[Kabala|Kabalistički]] učenjaci unutar judaizma su, pak, razvili doktrinu prema kojoj muškarac i žena u braku stvaraju jedinstvenu [[duša|dušu]], odnosno da muškarac nije "dovršen" dok se ne oženi. Na istim temeljima se razvio i [[hrišćanstvo|kršćanski]] pogled na brak, pri čemu se na njega, ovisno o denominaciji, gledalo kao na ugovor, svetu instituciju, zavjet ili [[sakrament]]. U potonjem smislu je najrazrađeniji stav Katoličke crkve, koji se razvio u 12. i 13. vijeku, i temeljem koga slavljenje vjenčanja predstavlja dio [[misa|misnog]] rituala. Na temelju istih stavova je Katolička crkva razvila i doktrinu o nerazrješivosti braka i otklonila bilo kakvu mogućnost razvoda (iako se u praksi ponekad koristi institut poništenja braka iz formalnih razloga). Ostale kršćanske denominacije, pak, dozvolile razvod, iako ga ne ohrabruju. [[Protestantizam|Protestantske]] crkve su, pak, shvaćanje braka kao sakramenta počele mijenjati shvaćanjem braka kao institucije koja se može smatrati i svjetovnom. [[Crkva Isusa Krista svetaca posljednjih dana|Mormonska crkva]] u 19. vijeku je, pak, razvila koncept [[nebeski brak|nebeskog braka]] u kome bračni drugovi ostaju vjenčani i nakon smrti. Islam se, pak, ističe svojim inzistiranjem na braku kao društveno korisnoj instituciji koja sprečava [[blud]] te ohrabruje sve muslimane da stupaju u brak. Za islam je karakteristično da dozvoljava [[poliginija|poliginiju]], odnosno brak muškarca s više žena, iako je muslimanu dozvoljeno imati najviše četiri žene istovremeno. Islam je kroz vijekove stvorio složeno [[Islamsko bračno pravo|bračno pravo]], odnosno institucije kao što su ''[[talaq]]'' (islamski razvod), detaljne bračne ugovore i ''[[mahr]]'' (imovina koja u slučaju razvoda mora pripasti supruzi). === Ostale religije === Od ne-abrahamskih religija brakom se najdetaljnije bavi [[hinduizam]] u okviru čijih se doktrina razvilo čak osam različitih tipova braka. Hinduistički nauk inzistira na tome da bračni drugovi moraju ostati zajedno do kraja života, kao i da je svrha braka [[darma]] (dužnost), artha (posjed), kama (tjelesni užitak) i moksa (duhovni užitak). Hinduistička praksa u Indiji, temeljena na [[kaste|kastinskom]] sistemu, se temelji na endogamnom i dogovorenom braku, pri čemu se koriste [[astrologija|astrološke]] karte i bračni posrednici. Neka od tumačenja hinduističkih doktrina o braku su zaslužna za [[sati]], ili običaj (samo)spaljivanja udovica, koji se, pak, nastoji iskorijeniti od početka 19. vijeka. Za [[budizam]] je, pak, karakteristično da je u doktrinarnom smislu gotovo potpuno ravnodušan prema braku, odnosno smatra ga isključivo svjetovnom stvari. [[Gautama Buddha]] nikada nije eksplicitno osudio brak kao instituciju, ali je naveo poteškoće koje u njemu mogu nastati. Budistički spis ''[[Sigalovada Sutta]]'', pak, nalaže poštovanje bračnog druga. == Kritika braka == Brak se u većini kultura, kao i kroz cijelu historiju, smatrao jednim od temelja porodice, odnosno društva u cjelini, tako da brak kao institucija gotovo nikada nije dolazio u pitanje. Međutim, u pojedinim slučajevima je bilo mislilaca koji su brak kritizirali sa različitih stajališta. Najstariji primjer predstavlja [[Platon]]ova ''[[Država (Platon)|Država]]'' u kojem se smatralo da je brak previše "intimna" zajednica, odnosno da podstiče "opasni" individualizam. Neki od učenjaka i filozofa su, pak, brak smatrali preprekom intelektualnom razvoju pojedinca, odnosno vezivanjem za "zemaljsku" sferu u kojoj se ne bi mogla postići dostignuća koja omogućuje jedino [[celibat]]. Radikalna kritika braka, odnosno zalaganje da se on u potpunosti ukine kao društvena institucija, su postala karakteristična za drugu polovicu 20. vijeka, pogotovo kada je [[feministički pokret|feminističkim]] pokretom počela dominirati [[radikalni feminizam|radikalna]] struja. Prema njima brak predstavlja glavno oruđe za [[ugnjetavanje]] žena, odnosno da se kroz institut "supruge" i uz njih vezanih [[rod (sociologija)|rodnih]] stereotipova žene stavljaju u trajno inferioran položaj. U tome je možda najrječitija bila [[Andrea Dworkin]] ustanovivši da se "brak kao institucija razvio od prakse [[silovanje|silovanja]]". == Povezano == * [[Vanbračna zajednica]] * [[Morganatski brak]] * [[Konkubinat]] * [[Istopolni brak|Istospolni brak]] * [[Bračno pravo]] * [[Ponuda odnosa|Bračna ponuda]] * [[Otvoreni brak]] == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == {{commonscat|Marriage}} * [http://marriage.rutgers.edu/publicat.htm The National Marriage Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215010607/http://marriage.rutgers.edu/publicat.htm |date=2005-12-15 }} at [[Rutgers University]] * [http://www.hitchedmag.com Hitched | entertains, educates and inspires married couples] * http://ilga.org * [http://www.archive.org/details.php?identifier=TurkishPremaritalSex Social Determinants of Attitudes Towards Women's Premarital Sexuality Among Female Turkish University Students] * [http://www.newadvent.org/cathen/09693a.htm ''Catholic Encyclopedia'' "History of Marriage"] {{Pravo}} {{Izabran}} [[Kategorija:Brak| ]] [[Kategorija:Demografija]] [[Kategorija:Antropologija]] [[Kategorija:Pravo]] [[Kategorija:Porodica]] tkrn4so8r73mgqwq8bmfgs2b5iaaxj4 0 16349 42581049 42580789 2026-04-15T21:49:34Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42581049 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - U Rusiji testirano [[termobarično oružje]] (vakuumska bomba) nazvana "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. * [[14. 9.]] - [[Viktor Zubkov]] novi premijer [[Rusija|Rusije]] (do 2008). * 14. 9. - Velike poplave u zapadnoj i istočnoj Africi, 250 mrtvih. * [[16. 9.]] - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] ostaje najjača stranka. * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]] nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: najviše glasova pojedinačno za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane pohapsila. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]] (proglašen tri dana kasnije) - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012.). [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]]. * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[7. 11.]] - Nakon više od četiri i po godine od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] (nezavisan) izabran za predsednika Slovenije (mandat od 23. decembra), protivkandidat bio [[Lojze Peterle]]. * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Na parlamentarnim izborima na [[Kosovo|Kosovu]] je pobijedila [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]]. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću [[desnica|desničarsku]] koaliciju premijera [[John Howard|Johna Howarda]]. * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Na parlamentarnim izborima u [[Rusija|Rusiji]] ubjedljivu pobjedu odnijela [[Jedinstvena Rusija]] predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 mrtvi od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je "[[Osoba godine (Time)]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] jub2ii5k5j9ghc2hdc19uqg2y3qsa06 42581150 42581049 2026-04-16T10:21:00Z Alekol 2231 /* Jul/Juli/Srpanj */ 42581150 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Apostolsko pismo ''[[Summorum Pontificum]]'': slobodnija uporaba [[Tradicionalna misa|tradicionalne mise]] (sužena pismom ''[[Traditionis custodes]]'' 2021). * 7. 7. - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - U Rusiji testirano [[termobarično oružje]] (vakuumska bomba) nazvana "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. * [[14. 9.]] - [[Viktor Zubkov]] novi premijer [[Rusija|Rusije]] (do 2008). * 14. 9. - Velike poplave u zapadnoj i istočnoj Africi, 250 mrtvih. * [[16. 9.]] - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] ostaje najjača stranka. * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]] nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: najviše glasova pojedinačno za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane pohapsila. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]] (proglašen tri dana kasnije) - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012.). [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]]. * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[7. 11.]] - Nakon više od četiri i po godine od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] (nezavisan) izabran za predsednika Slovenije (mandat od 23. decembra), protivkandidat bio [[Lojze Peterle]]. * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Na parlamentarnim izborima na [[Kosovo|Kosovu]] je pobijedila [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]]. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću [[desnica|desničarsku]] koaliciju premijera [[John Howard|Johna Howarda]]. * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Na parlamentarnim izborima u [[Rusija|Rusiji]] ubjedljivu pobjedu odnijela [[Jedinstvena Rusija]] predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 mrtvi od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je "[[Osoba godine (Time)]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] ppukeh82kldhz2pzjs345044uc4f5qs 42581155 42581150 2026-04-16T10:38:08Z Alekol 2231 /* Septembar/Rujan */ 42581155 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Apostolsko pismo ''[[Summorum Pontificum]]'': slobodnija uporaba [[Tradicionalna misa|tradicionalne mise]] (sužena pismom ''[[Traditionis custodes]]'' 2021). * 7. 7. - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - Rusija izvestila da je testirala [[termobarično oružje]] (vakuumsku bombu) nazvanu "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. [[Datoteka:Birmingham Northern Rock bank run 2007.jpg|mini|Finansijska kriza: red ispred banke ''Northern Rock'']] * [[14. 9.]] - Kriza drugorazrednih hipoteka: britanska banka ''Northern Rock'' je dobila pomoć od Banke Engleske, jer ne može "sekuritizovati", preprodati, hipoteke koje je davala klijentima. Dolazi do panike među ulagačima i "juriša na banku", prvog u UK posle 150 godina. * 14. 9. - [[Viktor Zubkov]] je novi premijer [[Rusija|Rusije]] nakon [[Mihail Fradkov|Fradkova]] (do maja 2008). * 14. 9. - Velike poplave u zapadnoj i istočnoj Africi, 250 mrtvih. * [[16. 9.]] - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] ostaje najjača stranka. * [[18. 9.]] - Arktički ledeni pokrivač je opao na 4,16 miliona kv.km (rekord oboren 2012). * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * 26. 9. - [[Yasuo Fukuda]] je novi japanski premijer nakon [[Shinzō Abe]]a (do 2008; Abe se vraća 2012-20). * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]] nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: najviše glasova pojedinačno za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane pohapsila. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]] (proglašen tri dana kasnije) - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012.). [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]]. * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[7. 11.]] - Nakon više od četiri i po godine od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] (nezavisan) izabran za predsednika Slovenije (mandat od 23. decembra), protivkandidat bio [[Lojze Peterle]]. * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Na parlamentarnim izborima na [[Kosovo|Kosovu]] je pobijedila [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]]. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću [[desnica|desničarsku]] koaliciju premijera [[John Howard|Johna Howarda]]. * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Na parlamentarnim izborima u [[Rusija|Rusiji]] ubjedljivu pobjedu odnijela [[Jedinstvena Rusija]] predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 mrtvi od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je "[[Osoba godine (Time)]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] rtco82rc368ycs57bge7pk3a3i0nmjq 42581157 42581155 2026-04-16T10:42:44Z Alekol 2231 /* Jun/Lipanj */ 42581157 wikitext text/x-wiki {{Godina nav}} {{Godina u drugim kalendarima|2007}} Godina '''2007''' ('''[[Rimski brojevi|MMVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u ponedjeljak]]. Godina je bila označena kao: * Međunarodna heliofizička godina * [[Međunarodna polarna godina]] (2007-2009) * Evropska godina jednakih prilika za sve * Godina [[Dželaludin Rumi|Rumija]] * Godina [[delfin]]a __NOTOC__ == Događaji == === Januar/Siječanj === * [[1. 1.]] - {{flagicon|Evropa}} [[Bugarska]] i [[Rumunjska]] postaju članice [[EU|Evropske Unije]]. [[Bugarski jezik|Bugarski]], [[Rumunjski jezik|rumunjski]] i [[Irski jezik|irski]] uvršteni među službene jezike [[EU|Evropske unije]]. * 1. 1. - [[Slovenija]] uvodi [[euro]], a [[slovenski tolar|tolar]], 239,640 za euro, izlazi iz opticaja 15. siječnja. * 1. 1. - [[Njemačka]] je od [[Finska|Finske]] preuzela predsjedanje [[Europska unija|Europskom unijom]]; * 1. 1. - [[Ban Ki-mun]] zamijenio [[Kofi Annan]]a na dužnosti [[glavni tajnik Ujedinjenih naroda|glavnog tajnika]] [[UN|Ujedinjenih naroda]]. * 1. 1. - [[Rat u Somaliji (2006–2009)|Rat u Somaliji]]: etiopske snage i Prelazna federalna vlada (PFV) pobeđuju Savez islamskih sudova u okršaju kod Džiliba i ulaze u grad [[Kismajo]]. * [[3. 1.]] - Direkcija CIPS uspostavila je prvi put u BiH jedinstvenu bazu podataka registriranih vozila, što će olakšati rad policiji na otkrivanju ukradenih automobila. * [[4. 1.]] - [[Nancy Pelosi]] je prva žena spiker Senata SAD. * [[8. 1.]] - U teškoj saobraćajnoj nesreći na magistralnom putu između [[Tuzla|Tuzle]] i [[Orašje|Orašja]] poginule 4 osobe. * 8. 1. - [[Austrija|Austrijski]] [[Socijaldemokratska partija Austrije|socijaldemokrati]] i [[Austrijska narodna stranka|narodnjaci]] nakon parlamentarnih izbora dogovorili stvaranje [[Velika koalicija (politika)|velike koalicije]], kancelar će biti [[Alfred Gusenbauer]]. * [[9. 1.]] - [[Steve Jobs]] najavio [[iPhone]] prve generacije, revolucionarni [[mobilni telefon]] (u prodaji od juna). * 9. 1. - [[DS]] predstavlja [[Božidar Đelić|Božidara Đelića]] kao svog kandidata za premijera. [[Datoteka:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|mini|250px|Proširenje EU 2007.]] * [[10. 1.]] - Šveđanin Mirsad Bektašević osuđen na 15 godina zatvora u Sarajevu za pripremanje terorizma (smanjeno na osam, pušten 2011). * 10. 1. - [[Rat u Iraku]], ''Surge'': preds. [[George W. Bush|Bush]] u obraćanju naciji kaže da šalje još 20.000 vojnika, tj. pet brigada. * 10. 1. - [[Daniel Ortega]] je ponovo predsednik [[Nikaragva|Nikaragve]] (→ [[Ružičasta plima]] u Latinskoj Americi). * [[11. 1.]] - Konstituisan predstavnički dom parlamenta Bosne i Hercegovine. * 11. 1. - Kinezi uništili svoj stari satelit u orbiti, putem "vozila-ubice", na visini od 865 kilometara. * [[12. 1.]] - Otvoreno je veleposlanstvo [[Hrvatska|Republike Hrvatske]] u [[Podgorica|Podgorici]]. * 12. 1. - Etiopljani i PFV ulaze u Ras Kamboni, u južnom kutu Somalije; prethodnih dana su i Amerikanci vršili udare na osumnjičene pripadnike Al-Kaide. * [[13. 1.]] - [[Milomir Stakić]], odgovoran za zatvaranje nekoliko hiljada nesrba tokom rata 1992-1995, prebačen je u Francusku na izdržavanje kazne od 40 godina zatvora. * [[15. 1.]] - Socijalista [[Rafael Correa]] je predsednik [[Ekvador]]a (do 2017). * [[16. 1.]] - Peto izdanje britanskog ''[[Big Brother (reality show)|Big Brothera]]'' izaziva kontroverzu zbog rasističkih ispada prema Indijki Shilpi Shetty. * [[18. 1.]] - Roman [[Svetislav Basara|Svetislava Basare]] ,,Uspon i pad Parkinsonove bolesti” dobitnik je [[NIN-ova nagrada|NIN-ove književne nagrade]] za najbolji roman. * [[19. 1.]] - U Istanbulu ubijen turko-jermenski novinar [[Hrant Dink]], sahrani 23. 1. prisustvuje 100.000 ljudi. * [[21. 1.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Serbia small.svg|18px|Srbija]] Održani [[Parlamentarni izbori u Srbiji 2007|parlamentarni izbori]] u [[Srbija|Srbiji]], prvi od nezavisnosti i donošenja novog ustava: [[SRS]] 81, [[DS]] 64, [[DSS]]+[[Nova Srbija|NS]] 47, [[G17+]] 19, [[SPS]] 16, [[LDP]]-ova koalicija 15, stranke nacionalnih manjina ukupno osam zastupničkih mjesta. * [[25. 1.]] - [[Izrael]]ski predsjednik [[Moshe Katsav]] privremeno suspendiran s položaja zbog optužbi za [[silovanje]] i seksualno zlostavljanje. * [[28. 1.]] - Bitka kod Zarke, blizu Nadžafa: iračka vojska, uz pomoć koalicije, ubila preko 250 članova šiitske sekte Vojnici neba. * [[30. 1.]] - Pušteni u prodaju '''[[Windows Vista]]''' i '''[[Microsoft Office 2007]]''' * [[31. 1.]] - [[Ivica Račan]], bivši [[Hrvatska|hrvatski]] premijer i čelnik [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]], najavio privremeno povlačenje iz politike iz zdravstvenih razloga (umire u aprilu). V.d. predjsednica SDP je [[Željka Antunović]] (do juna). * [[siječanj]] - Afera oko satova, navodno vrednih 150.000 eura, koje premijer [[Ivo Sanader]] nije prikazao u imovinskoj kartici. Počela i privatizacija "Sunčanog Hvara" Orco grupi. === Februar/Veljača === * [[2. 2.]] - [[Marti Ahtisari]] predstavio liderima u Beogradu i Prištini nacrt [[Ahtisarijev plan|predloga]] za konačni status [[Kosovo|Kosova]]; predsednik [[Boris Tadić]] u obraćanju narodu ga odbacuje. * 2. 2. - Četvrti izveštaj IPCC: zagrevanje klime je neupitno; vrlo je verovatno, više od 90% verovatnoće, da je posledica ljudske aktivnosti. * [[3. 2.]] - [[Ana Ivanović]] izgubila u finalu turnira u Tokiju od Martine Hingis i zaradila skoro 100.000 dolara i 300 poena, te se probila na 14. mesto WTA liste. * 3. 2. - [[Italijanski nogometni savez]] otkazao sve fudbalske utakmice u [[Italija|Italiji]] nakon ubistva policajca na meču u [[Catania|Cataniji]]. * 3. 2. - Eksplozija kamiona bombe na pijaci u šiitskom delu Bagdada, najmanje 135 mrtvih. * [[4. 2.]] - ''[[Indianapolis Colts]]'' osvojili [[Superbowl]] XLI nakon pobjede nad ''[[Chicago Bears]]ima''. * [[10. 2.]] - Demokratski senator Ilinoisa [[Barak Obama]] objavio da će se nadmetati za kandidaturu svoje stranke za predsednika SAD i založio se za povlačenje američkih trupa iz Iraka. * 10. 2. - [[Emir Kusturica|Emiru Kusturici]] dodeljen Orden reda viteza lepih umetnosti i književnosti, najviše francusko priznanje u oblasti kulture. * 10. 2. - Sukob policije [[UNMIK]] i nekoliko hiljada demonstranata pokreta ”Samoopredeljenje” [[Aljbin Kurti|Aljbina Kurtija]] u Prištini, nezadovoljnih Ahtiserijevim planom - dvoje poginulih. * 10. 2. - [[Nikola Špirić]] iz [[SNSD]] izabran za novog predsednika Saveta ministara Bosne i Hercegovine. * [[11. 2.]] - Švedska skijašica [[Anja Pärson]] postala prva skijašica u historiji koja je osvojila zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u alpskom skijanju|Svjetskom prvenstvu u skijanju]] u svih pet disciplina. * 11. 2. - Košarkaši [[KK FMP Železnik|FMP Železnika]] su savladali [[KK Partizan|Partizan]] 73:61 u finalu [[Kup Radivoja Koraća (Srbija)|Kupa Radivoja Koraća]]. * [[12. 2.]] - Bivši irački potpredsednik Taha Yassin Ramadan osuđen na smrt zbog Dudžailskog masakra 1982. (obešen u martu). * 12. 2. - Još dve eksplozije u Bagdadu, sa 76 mrtvih, na lunarnu godišnjicu napada na džamiju Al Askari u Samari. * [[13. 2.]] - Italijanska vlada je otkazala posetu Vitorija Kraksija Hrvatskoj zbog spora Hrvatske i Italije oko stradanja Italijana u Istri pri kraju Drugoga svetskoga rata. * 13. 2. - Dogovoreno da će [[Severna Koreja]] zatvoriti nuklearno postrojenje [[Yongbyon (nuklearni centar)|Yongbyon]] u zamenu za pomoć u energiji (urađeno u julu, od 2009. ponovo radi). * [[14. 2.]] - Konstitutivna sednica Narodne skupštine Republike Srbije: usvojena rezolucija kojom odbija Ahtisarijev plan; potvrđeni poslanički mandati, nije izabrano rukovodstvo parlamenta. Sednica prekinuta na neodređeno vreme. * 14. 2. - Počinje Operacija ''Imposing Law'': multinacionalne snage na čelu sa novim komandantom gen. [[David Petraeus|Davidom Petraeusom]] i iračke snage sprovode plan suzbijanja međukonfesionalnog nasilja u [[Bagdad]]u (do novembra). * 14. 2. - [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] proglašen pobjednikom prvih demokratskih izbora za predsjednika [[Turkmenistan]]a. * [[16. 2.]] - Sud u BiH osudio Gojka Jankovića ([[VRS]]) na 34 godine zatvora za zločin protiv čovečnosti u [[Foča|Foči]]. * 16. 2. - Okružni sud u Beogradu doneo novu, blažu presudu za [[zločin na Ibarskoj magistrali]]. [[SPO]] revoltiran. * 19. 2.? - Nacionalna raketna odbrana SAD: započeti su pregovori sa Poljskom i Češkom o pozicioniranju sistema koji bi branio Evropu od raketa iz Irana. Rusija se protivi raketnoj odbrani i upozorava na novi Hladni rat. * [[20. 2.]] - Tzv. [[OVK]] preuzela odgovornost za bombaški napad na vozila UNMIK prethodne noći u Prištini. * 20. 2. - NATO pretresao domove Saše i Sonje Karadžić na Palama. * 20. 2. - Afera Indeks: uhapšeno desetoro sa Pravnog fakulteta u [[Kragujevac|Kragujevcu]] zbog sumnji za primanje mita od studenata, među njima i Emilija Stanković, pomoćnik ministra sporta (optuženo 14 od 26 profesora). * [[21. 2.]] - U Beču započeli pregovori Beograda i Prištine o predlogu Martija Ahtisarija za status Kosova i Metohije. * [[25. 2.]] - [[79. dodjela Oscara]]: najbolji film je ''[[The Departed]]'', ukupno četiri nagrade od pet nominacija. * [[26. 2.]] - [[Međunarodni sud pravde]] u Hagu po tužbi ''BiH protiv SRJ'' presudio da Srbija nije počinila niti saučestvovala u genocidu. Neće biti ratne odštete. Sud je Srbiju proglasio odgovornom za „nečinjenje svega što je bilo u njenoj moći da spreči genocid“, niti je gonila počinioce. * [[27. 2.]] - Beograd zatražio formiranje srpskog entiteta na Kosovu i Metohiji. * 27. 2. - "Kineska korekcija": Šangajska berza pala 9% nakon glasina o povećanju kamatnih stopa, a [[Dow Jones Industrial Average|Dow Jones]] zatim 3,29%, najviše od napada 11. septembra. * 27. 2. - Tokom posete potpreds. Dicka Cheneya bazi Bagram u Afganistanu, bombaš samoubica se detonirao na jednoj kapiji - 23 mrtvih, uglavnom Afganaca. * 27. 2. - [[Vijeće za implementaciju mira]] odlučilo u Briselu da [[OHR]] ostane još godinu dana, do juna 2008. * [[28. 2.]] - EU najavljuje smanjenje [[Operacija Althea|EUFOR]]-a u BiH sa 6.500 na oko 2.500 u narednim mjesecima. === Mart/Ožujak === [[Datoteka:Naberezhnaya Tower 20th October 2012.JPG|mini|200px|[[Kula Naberežnaja]] u Moskvi, najviša zgrada u Evropi do 2009.]] * [[2. 3.]] - [[Ramzan Kadirov]], v. d. od 15. 2., potvrđen je kao predsednik [[Čečenija|Čečenije]]. * [[5. 3.]] - Počelo prvo suđenje [[Ramush Haradinaj|Ramushu Haradinaju]] u Hagu (oslobođen sledeće godine, primećeno zastrašivanje svedoka; ali oslobođen je i 2012). * [[6. 3.]] - Napad na šiitske hodočasnike u [[Hila|Hili]] u Iraku, 115 mrtvih. * 6. 3 - Prve trupe Misije Afričke unije u Somaliji (AMISOM) stižu u [[Mogadishu]], u kome je prethodnih dana došlo do eskalacije nasilja, islamističke pobune protiv Etiopljana i Prelazne federalne vlade (misija traje do 2022). * [[9. 3.]] - Bivši direktor [[C-market]]a, [[Slobodan Radulović]], koji je u bekstvu, dostavio sudu pismo u kome tvrdi da je premijer Koštunica omogućio [[Miroslav Mišković|Miroslavu Miškoviću]] da uz posredovanje [[Milan Beko|Milana Beka]] preuzme C-market. * [[10. 3.]] - U [[Beč]]u održana poslednja runda pregovora o statusu Kosova - bez dogovora. * [[11. 3.]] - [[Francuska|Francuski]] predsjednik [[Jacques Chirac]] najavio kako se na izborima 2007. godine neće natjecati za treći mandat. * 11. 3. - [[SAD]] i [[Kanada]] uvode [[ljetno računanje vremena|ljetno vrijeme]] četiri tjedna ranije od uobičajene prakse, u cilju štednje energije. * [[12. 3.]] - BBC-jev dopisnik Alan Johnston kidnapovan u Gazi od strane grupe Armija Islama (pušten u julu, nakon pritiska Hamasa). * [[16. 3.]] - U NR Kini je, nakon široke javne rasprave, usvojen Zakon o imovini, koji bolje štiti privatnu imovinu (prevaziđen Građanskim zakonom 2021). * [[17. 3.]] - Nedaleko od [[Novi Pazar|Novog Pazara]] uhapšena grupa [[vehabije|vehabija]]. * [[18. 3.]] - [[Bob Woolmer]], trener [[pakistan]]ske [[kriket]] reprezentacije, iznenada umro na [[Jamajka|Jamajci]], nakon eliminacije njegovog tima. * [[19. 3.]] - Eksplozija metana u rudniku kod [[Novokuznjeck]]a u Rusiji, 108 mrtvih. * [[21. 3.]] - U Rusiji objavljen dan žalosti nakon što je 173 ljudi stradalo u rudarskoj nesreći, padu aviona i požaru u domu za stare. * [[23. 3.]] - [[Iran]]ska Revolucionarna garda u [[Perzijski zaljev|Perzijskom zaljevu]] zarobila 15 [[UK|britanskih]] mornara i marinaca s broda ''HMS Cornwall'' (pušteni 4. 4.). * [[24. 3.]] - Rezolucija 1747 SB UN: pojačane sankcije Iranu povodom nuklearnog programa, uvedene u decembru (ukinute nakon sporazuma 2015, SAD ih vraćaju 2018, Iran odustaje od sporazuma 2025). * [[26. 3.]] - Ujedinjene nacije objavile [[Ahtisarijev plan]] za Kosovo koji je predat generalnom sekretaru UN, Ban Ki Munu, a koji predviđa međunarodno nadziranu nezavisnost za pokrajinu. * 27 - 28. 3. - Kamioni-bombe i pucnjava iz odmazde sutradan u turkmenskom gradu [[Tal Afar]] na severu Iraka, 152 mrtvih. * [[29. 3.]] - Evropski parlament usvojio rezoluciju kojom ocenjuje da je Ahtisarijev plan najbolje rešenje za Kosovo. === April/Travanj === * [[1. 4.]] - [[Datoteka:Water polo pictogram.svg|25px]] [[Svjetsko prvenstvo u vaterpolu 2007]] u [[Melbourne]]u: [[Hrvatska vaterpolo reprezentacija|Hrvatska]] 1, Srbija 4. * 1. 4. - [[Novak Đoković]] osvojio [[Miami Masters]] bez izgubljenog seta, kao najmlađi teniser (7. je na ATP listi). * [[2. 4.]] - [[Ukrajinska politička kriza (2007)|Ukrajinska politička kriza]]: pošto se [[Viktor Janukovič|Janukovičeva]] koalicija bližila dvotrećinskoj većini usled prelaza iz opozicije, predsjednik [[Viktor Juščenko]] raspustio [[ukrajina|ukrajinski]] parlament - ali, odbija se razići. * [[3. 4.]] - Na sednici Saveta bezbednosti UN, srpski premijer [[Vojislav Koštunica]] odbacio Ahtisarijev plan. * 3. 4. - V150, specijalna konfiguracija francuskog brzog voza [[TGV]], dostiže rekordnu brzinu od 574,8&nbsp;km/h (→ [[AGV]]). * [[7. 4.]] - Ujedinjeni [[Liberalno-demokratska partija (Srbija)|Liberalno-demokratska partija]] i [[Građanski savez Srbije]]. * 7. 4. - [[SAD|Američki]] milijarder [[Charles Simonyi]] s [[Rusija|ruskom]] svemirskom letjelicom odletio prema [[Međunarodna svemirska stanica|Međunarodnoj svemirskoj stanici]]. * [[10. 4.]] - Presuda "Škorpionima" za zločin u Trnovu: kazne od 5 do 20 godina. * 10. 4. - ''[[Srpskohrvatska Wikipedija]]'' ima 10.000 članaka. * [[11. 4.]] - Izjava nemačkog ambasadora da bi [[Kosovo]] trebalo rešiti "u smislu nadzirane nezavisnosti" da se ne bi otvorili problemi u Vojvodini i Sandžaku izazvala oštre kritike i izvinjenje ambasadora. * [[12. 4.]] - Terorizam u Bagdadu: kamionom-bombom srušen jedan most preko Tigra; samoubica se detonirao u kafeteriji parlamenta. * [[14. 4.]] - Pokušano ubistvo novinara beogradskog nedeljnika "[[Vreme (nedeljnik)|Vreme]]", [[Dejan Anastasijević|Dejana Anastasijevića]] - nepoznati počinioci podmetnuli bombu ispod prozora njegovog stana. * 14. 4. - U Ankari održan prvi od masovnih Mitinga za Republiku, pred početak predsedničkog izbornog procesa, u podršku sekularizmu. * 14 - 15. 4. - Pokušaji Marševa nesaglasnih u Moskvi i Sankt Peterburgu. * [[16. 4.]] - [[Masakr u Virdžinijskom politehničkom institutu]] u gradu [[Blacksburg]]: naoružani napadač ubio 27 studenata i 5 profesora. * [[18. 4.]] - Pet automobila bombi eksplodiralo u šiitskim područjima Bagdada - 198 mrtvih. * [[20. 4.]] - U sukobu sa pripadnicima MUP-a Srbije kod [[Novi Pazar|Novog Pazara]], ubijen vođa [[vehabije|vehabija]]. * [[23. 4.]] - Otkriven prvi planet sličan [[Zemlja|Zemlji]], [[Gliese 581 c]] (dodatna istraživanja ukazuju da nije pogodna za život). * [[24. 4.]] - Eskalacija [[Konflikt u Ogadenu|Konflikta u Ogadenu]]: pobunjenici su napali kinesko naftno postrojenje u Aboleu, stradalo je najmanje 65 etiopskih vojnika i devet Kineza. Etiopska vojska vodi kampanju sledećih godinu dana. * [[26. 4.]] - Beograd posetila Misija Saveta bezbednosti UN koja je razgovarala sa najvišim srpskim zvaničnicima. * 26. 4. - Ofanziva etiopskih snaga i somalske tranzicione vlade u Mogadišu se završava - uprkos velikim žrtvama i razaranjima, islamistička pobuna se nastavlja. * [[27. 4.]] - Kod Šatoja u Čečeniji pao vojni helikopter Mi-8 sa ruskim specijalnim snagama, ukupno 20 mrtvih. * [[27.4.|27]] - [[30. 4.]] - [[Neredi u Talinu 2007.|Neredi u Talinu]] i cyber-napadi na [[Estonija|Estoniju]] usled seobe "Bronzanog vojnika" crvenoarmejca sa trga na groblje u [[Talin]]u. * [[28. 4.]] - U Ravaničkoj pećini stradala četvorica speleologa, asistent i trojica studenata Rudarsko-geološkog fakulteta u Beogradu. * [[29. 4.]] - Procenjenih milion ljudi na mitingu sekularista u Istanbulu protiv premijera [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğana]] i kandidature [[Abdulah Gul|Abdulaha Gula]] za predsednika. === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Laburistička stranka (UK)|Laburistička stranka]] [[UK|britanskog]] premijera [[Tony Blair|Tonyja Blaira]] doživjela težak poraz na regionalnim izborima u [[Škotska|Škotskoj]] i [[Wales]]u, te lokalnim izborima u [[Engleska|Engleskoj]]. Premijer [[Tony Blair]] izjavljuje 10. 5. da će odstupiti pred kraj juna. * 3. 5. - Na letovanju u Portugalu nestala 4-godišnja [[Madeleine McCann]]. * [[6. 5.]] - Desni kandidat [[Nicolas Sarkozy]] je pobedio socijalistkinju [[Ségolène Royal]] sa 53% glasova - predsjednik [[Francuska|Francuske]] do 2012. * [[8. 5.]] - Oko 03:30 časova, nakon 15-točasovne rasprave, 142 poslanika [[SRS]], [[SPS]] i [[DSS]] izabralo radikala [[Tomislav Nikolić|Tomislava Nikolića]] za predsednika Skupštine Srbije. Istoga dana, izabrana su tri potpredsednika: [[Nataša Jovanović]] (SRS), [[Milutin Mrkonjić]] (SPS) i [[Radojko Obradović]] (DSS). [[Savet Evrope]] nezadovoljan. * [[8. 5.]] - Posle pet godina obnovljena skupština u [[Severna Irska|Severnoj Irskoj]], prvi ministar [[Ian Paisley]], zamenik [[Martin McGuinness]]. * [[9. 5.]] - Tomislav Nikolić izjavio da bi izbori u Srbiji (ako se ne bi formirala nova vlada) mogli biti odloženi ako bi parlament na predlog vlade objavio vanredno stanje. [[Datoteka:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg|thumb|220px|[[Marija Šerifović]], "Molitva"]] * [[11. 5.]] - Srbija preuzela predsedavanje Komitetom ministara Saveta Evrope. Istoga dana, lideri DS, DSS i G17 plus (Tadić, Koštunica i Mlađan Dinkić) postigli sporazum o formiranju nove Vlade. * 11. 5. - [[Crna Gora]] je postala 47. članica [[Vijeće Europe|Vijeća Europe]]. * 11. 5. - Umro je [[Malietoa Tanumafili II od Samoe|Malietoa Tanumafili II]], šef države [[Samoa]] od 1962. Slijedi [[Tufuga Efi]] (do 2017). * 10 - [[12. 5.]] - [[Eurosong 2007]] u Helsinkiju: pobedila [[Marija Šerifović]] iz Srbije ("Molitva"), [[Marija Šestić]] iz BiH 11. ("Rijeka bez imena"). * [[13. 5.]] - Posle dvodnevne rasprave o poverenju, Tomislav Nikolić, nakon nepunih šest dana, podneo ostavku na dužnost predsednika Skupštine Srbije. * 13. 5. - Milion demonstranata u turskom [[Izmir]]u podržava svetovnu državu. * [[15. 5.]] - Pola sata pre isteka ustavnog roka formirana nova Vlada Srbije: premijer ostaje [[Vojislav Koštunica]] (DSS), jedini potpredsednik [[Božidar Đelić]] (DS), ministar unutr. poslova ostaje [[Dragan Jočić]] (DSS); neki novi ministri: odbrana [[Dragan Šutanovac]] (DS), pravda [[Dušan Petrović]] (DS), finansije [[Mirko Cvetković]] (DS). * [[16. 5.]] - [[Alex Salmond]] je Prvi ministar [[Škotska|Škotske]], prvi iz [[Škotska nacionalna stranka|Škotske nacionalne stranke]]. * [[17. 5.]] - Okončan raskol [[Ruska pravoslavna crkva|Ruske pravoslavne crkve]] i [[Ruska pravoslavna zagranična crkva|Ruske zagranične crkve]] (osnovane [[1921]]. u [[Sremski Karlovci|Sremskim Karlovcima]]). * [[19. 5.]] - Rumunski predsednik [[Trajan Basesku]] podržan sa 75% na referendumu. * [[20. 5.]] - Alpinistička ekspedicija iz Srbije se popela na [[Mont Everest]]. * 20. 5. - [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]], vladar [[Dubai]]a i potpredsednik [[UAE]], dao 10 milijardi dolara za obrazovnu fondaciju. * 21 - 27. 5. - U Zagrebu održano Svjetsko prvenstvo u stolnom tenisu: Kinezi uzeli sve zlatne i srebrne medalje, kao i 4 od 10 brončanih. * [[22. 5.]] - Britanske vlasti optužile [[Andrej Lugovoj|Andreja Lugovoja]] za prošlogodišnje ubistvo [[Aleksandar Litvinenko|Aleksandra Litvinenka]], Rusija odbija ekstradiciju. * [[23. 5.]] - [[Milorad Ulemek Legija]] i [[Zvezdan Jovanović]] osuđeni na po 40 godina zatvora zbog atentata na srpskog premijera [[Zoran Đinđić|Zorana Đinđića]] (ukupna dužina kazni svim optuženima 378 godina). * 23. 5. - ''[[AC Milan]]'' pobjedom nad ''[[Liverpool FC|Liverpoolom]]'' osvojio [[Liga prvaka|UEFA-ine Ligu prvaka]] za 2007. * 23. 5. - Poslanik DS, [[Oliver Dulić]], izabran za predsednika Skupštine Srbije. * [[26. 5.]] - Akcija lepljenja plakata "Bulevar Ratka Mladića" u Bulevaru AVNOJ-a (uskoro Bulevar Zorana Đinđića), na čelu sa funkcionerom radikala [[Aleksandar Vučić|Aleksandrom Vučićem]]. * [[27. 5.]] - Rumunjski reditelj [[Kristijan Munđiu]] osvojio je na [[Kanski festival|Kanskom festivalu]] Zlatnu palmu za film „Četiri mjeseca, tri tjedna i dva dana.“ * 27. 5. - Drugi pokušaj parade ponosa u Moskvi: učesnici su napadnuti, uključujući strance. * [[29. 5.]] - [[Umaru Yar'Adua]] je predsednik [[Nigerija|Nigerije]] nakon [[Olusegun Obasanjo|Oluseguna Obasanja]] (do smrti 2010). * [[31. 5.]] - [[Robert Zelik]], bivši američki trgovinski predstavnik, imenovan je od strane [[Džordž Voker Buš|Georga W. Busha]] za novog direktora [[Svjetska banka|Svjetske banke]] (do 2012). * 31. 5. - [[Zdravko Tolimir]], optužen za ratne zločine u [[Srebrenica|Srebrenici]] i [[Žepa|Žepi]], uhapšen je na Drini kod Ljubovije (osuđen u Hagu na doživotni zatvor 2012, umro 2016). === Jun/Lipanj === * [[2. 6.]] - [[Zoran Milanović]] izabran za novog predsjednika [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|Socijaldemokratske partije Hrvatske]] (premijer 2011-16, predsjednik 2020-...). * [[4. 6.]] - [[Karla del Ponte]] otpočela četvorodnevnu posetu Beogradu. * 6 - 8. 6. - Samit [[G8]] u [[Heiligendamm]]u: teme su promena klime, međunarodna pomoć, tenzije SAD-Rusija oko antiraketne odbrane. * [[7. 6.]] - U časopisu "Science" je objavljeno da je [[Marin Soljačić]] sa suradnicima u praksi izveo prvi [[eksperiment]] bežičnog prijenosa [[Energija|energije]]. * 7. 6. - ''[[Anaheim Ducks]]'' osvojili [[Stanley Cup]]. * [[9. 6.]] - [[Justine Henin]] pobjedom nad [[Ana Ivanović|Anom Ivanović]] po treći put zaredom osvojila teniski turnir u [[Roland Garros]]u (Srbija je na ovom turniru imala pet predstavnika u 10 polufinala). * [[10. 6.]] - Američki predsednik [[George W. Bush]] burno pozdravljen u Albaniji. * 10. 6. - Koalicija [[Belgija|belgijskog]] premijera [[Guy Verhofstadt|Guya Verhofstaadta]] poražena na parlamentarnim izborima. Pregovori o novoj vladi se rastežu zbog pitanja ustavne reforme, [[Yves Leterme]] formira kabinet tek sledećeg marta, postavljaju se pitanja o opstanku zemlje. * [[10. 6.|10]] - [[15. 6.]] - [[Bitka za Gazu (2007)|Bitka za Gazu]]: [[Hamas]] uzima svu vlast u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], vrhunac [[Konflikt Fatah-Hamas|konflikta Fatah-Hamas]]. * [[12. 6.]] - [[Milan Martić]], bivši predsjednik [[Republika Srpska Krajina|Republike Srpske Krajine]], na [[ICTY|haškom sudu]] osuđen na 35 godina zatvora zbog zločina protiv čovječnosti (potvrđeno sljedeće godine). [[Datoteka:Gordon Brown - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2007.jpg|150px|mini|[[Gordon Brown]], premijer UK 2007-10]] * [[13. 6.]] - Posle više od godinu dana obnovljeni pregovori Evropske unije i Srbije o stabilizaciji i asocijaciji. * 13. 6. - [[Shimon Peres]] izabran za predsjednika [[Izrael]]a (do 2014). * 13. 6. - Srušeni minareti [[Džamija Al-Askari|Džamije Al-Askari]] u Iraku, čija je kupola uništena prošle godine, a sahat-kula sledećeg meseca (obnovljena do 2017). * [[14. 6.]] - Kroz [[Bernske Alpe]] je otvoren [[Bazni tunel Lötschberg]], najduži železnički tunel, od 34,57 km (radi od decembra, tek 2024. odlučeno da se dovrši druga cev). * 14. 6. - ''[[San Antonio Spurs]]'' pobjedom nad ''[[Cleveland Cavaliers]]ima'' osvojili četvrti naslov prvaka [[NBA]]. * [[15. 6.]] - Raspisana međunarodna poternica za [[Stanko Subotić|Stankom Subotićem]] i [[Marko Milošević|Markom Miloševićem]], osumnjičenima za šverc duvana. * [[16. 6.]] - [[Rat u Iraku]]: multinacionalne snage pokreću Operaciju ''Phantom Thunder'', sa nizom podoperacija širom zemlje, do avgusta proteruju ustanike sa mnogih teritorija. * [[17. 6.]] - Blok stranaka [[desnica|desnice]] povezan s predsjednikom [[Nicolas Sarkozy|Sarkozyjem]] osvojio većinu na parlamentarnim izborima u [[Francuska|Francuskoj]]; * 17. 6. - [[VK Jug]] i [[KK Cibona]] su postali novi hrvatski prvaci u [[Prvenstvo Hrvatske u vaterpolu 2006/07.|vaterpolu]] odn. [[A-1 HKL 2006./07.|košarci]]. * 17. 6. - U [[Budva|Budvi]] uhićen general srpske policije u mirovini [[Vlastimir Đorđević]], koji je pred Haaškim tribunalom optužen za ratne zločine [[Rat na Kosovu|na Kosovu]] 1999. (2011. osuđen na 27 godina, smanjeno na 18, pušten 2025). [[Datoteka:IPhone hands on trial.jpg|thumb|[[iPhone]] prve generacije]] * [[17.6.|17]] - [[27. 6.]] - [[Vrućina u Evropi 2007.]] naročito pogađa jugoistok Evrope (prva runda). U Grčkoj inicira [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|velike šumske požare]] koji traju do početka septembra. * [[18. 6.]] - U Zagrebu počinje suđenje [[Mirko Norac|Mirku Norcu]] i [[Rahim Ademi|Rahimu Ademiju]]. * [[19. 6.]] - Kamion-bomba eksplodirao ispred šiitske džamije Al-Hilani u Bagdadu, najmanje 78 mrtvih. * [[23. 6.]] - Za [[Crna Gora|Crnu Goru]] je uveden predbroj +382 (+381 ostao [[Srbija|Srbiji]]). * [[24. 6.]] - Košarkaški klub [[KK Partizan|Partizan]] postao prvi šampion Srbije. * 24. 6. - Predsednik Srbije [[Boris Tadić]] se u emisiji "[[Nedjeljom u 2]]" izvinjava "svim pripadnicima hrvatskog naroda koje su učinili nesrećnima pripadnici moga naroda". * [[26. 6.]] - [[Red Hot Chili Peppers]] svirali u [[Inđija|Inđiji]]. * [[27. 6.]] - [[Gordon Brown]] preuzeo dužnost novog [[UK|britanskog]] [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|premijera]] (do 2010); inostrani resor ima [[David Miliband]]. * [[28. 6.]] - [[Most Mehmed-paše Sokolovića]] i [[Gamzigrad]] su među novim mestima [[Svjetska baština|svetske baštine]] [[UNESCO]] * [[29. 6.]] - Počinje prodaja [[iPhone]]-a prve generacije u SAD. [[Pametni telefon]] sa ''multi-touch'' tehnologijom, sa prstima kao glavnim sredstvom inputa; može renderovati pune sajtove. ** Mobilni pristup internetu će prevazići stoni u oktobru 2016.<ref>[https://www.theguardian.com/technology/2016/nov/02/mobile-web-browsing-desktop-smartphones-tablets Mobile web browsing overtakes desktop for the first time]. theguardian.com 2 Nov 2016</ref> ** [[Društvena mreža|Društvene mreže]] napreduju: ''[[Myspace]]'' je na vrhuncu, ''[[Facebook]]'' će ga preteći 2008/09. ''[[Twitter]]'' je u brzom rastu od ove godine. Za ''[[YouTube]]'' se tvrdi da ima saobraćaj kao čitav internet 2000. * 29. 6. - [[Europapress holding]] kupila "[[Feral Tribune]]" koji je imao problema zbog neplaćenog PDV-a (izlazi još godinu dana). === Jul/Juli/Srpanj === * [[2. 7.]] - [[Miroslav Lajčak]] je novi [[Visoki predstavnik za BiH]] i specijalni predstavnik EU, nakon [[Christian Schwarz-Schilling]]a (do 2009). * [[7. 7.]] - Apostolsko pismo ''[[Summorum Pontificum]]'': slobodnija uporaba [[Tradicionalna misa|tradicionalne mise]] (sužena pismom ''[[Traditionis custodes]]'' 2021). * 7. 7. - Proglašeno "[[Novih sedam čuda svijeta]]": [[Kineski zid]], [[Koloseum]], [[Taj Mahal]], [[Machu Picchu]], [[Kip Krista Iskupitelja|Krist Iskupitelj]], [[Petra]] i [[Chichen Itza]]. * 7. 7. - Samoubica sa kamionom bombom ubio 156 ljudi u mestu Amirli na severoistoku Iraka, čiji su stanovnici uglavnom šiitski [[Irački Turkmeni|Turkmeni]]. * [[8. 7.]] - Predstavljen je [[Boeing 787]] Dreamliner (u saobraćaju od 2011). * [[9. 7.]] - U [[Buenos Aires]]u pao prvi sneg od 1918. [[Datoteka:Red Mosque Islamabad 1.jpg|160px|mini|Crvena džamija u Islamabadu]] * [[11. 7.]] - [[Opsada Crvene džamije]] u [[Islamabad]]u: vojska zauzela kompleks islamističke džamije i medrese Džamija Hafsa, uz 154 mrtvih. Talibani i plemenski militanti odbacuju prošlogodišnje primirje, počinje Treći [[Rat u sjeverozapadnom Pakistanu|waziristanski rat]] (do 2017). * [[13. 7.]] - Hiperinflacija u [[Zimbabve]]u: vlada je privremno prestala objavljivati rezultate. * [[14. 7.]] - [[Rolingstons]]i svirali u Beogradu (u [[Budva|Budvi]] su bili [[9. 7.]]). * 14. 7. - Putin objavio da će Rusija za 150 dana suspendovati učešće u [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovoru o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]] iz 1990. - smatra ga zastarelim s obzirom na nestanak Varšavskog pakta i SSSR i širenje NATO, a tu su i planovi SAD za raketnu odbranu. * [[15. 7.]] - Antun Gudelj, ranije osuđivan za ubojstvo [[Josip Reihl-Kir]]a, izručen iz Australije u Hrvatsku. * [[16.7.|16]] - [[22. 7.]] - U Srbiji gorelo 3.513 ha šuma na 47 lokacija. * [[18. 7.]] - Međunarodna nuklearna agencija IAEA je potvrdila da su zatvorena sva nuklearna postrojenja u Jongbjonu, nakon što je Severnoj Koreji isporučen mazut (aktivnosti se nastavljaju 2009). [[Datoteka:Mad Men (logo).svg|mini|Logo serije ''[[Mad Men]]'']] * [[19. 7.]] - [[Zlatno doba televizije]]: na kablovskom kanalu AMC prikazana prva epizoda serije ''[[Mad Men]]'' - 92 epizode u sedam sezona do 2015. * [[20. 7.]] - Zapadni kosponzori su povukli nacrt rezolucije Saveta bezbednosti UN o Kosovu, pošto se Rusija nije složila s njim.<ref>[https://mid.ru/en/foreign_policy/news/1597386/ Situation Surrounding Consideration of Kosovo Problem in UN Security Council]. mid.ru 21 July 2007</ref> * [[21. 7.]] - ''[[Harry Potter and the Deathly Hallows]]'', poslednji roman iz serije, obara rekord najbrže prodaje (dva filma po njemu su prikazana 2010. i '11.). * 21. 7. - Građevina ''[[Burj Khalifa|Burj Dubai]]'' pretiče [[Taipei 101]], sa 509 metara (u septembru će preteći i torontanski [[CN toranj]]). * [[22. 7.]] - Ubedljiva pobeda [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğanove]] [[Stranka pravde i razvoja (Turska)|Stranke pravde i razvoja]] u Turskoj. * 22. 7. - U Rusiji objavljeno [[Pismo deset akademika]] predsedniku Putinu protiv klerikalizacije u Rusiji. * [[23. 7.]] - Otvorena [[Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine]], obnovljena Zgrada Izvršnog vijeća. * [[24. 7.]] - Rekordna vrućina: Beograd 43,6&nbsp;°C, [[Smederevska Palanka]] 44,9&nbsp;°C (najviša ikad zabeležena temperatura u Srbiji). * 24. 7. - Skupština Srbije usvojila ''Rezoluciju o neophodnosti pravednog rešavanja pitanja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, zasnovanog na međunarodnom pravu''. * 24. 7. - [[Suđenje medicinskim djelatnicima u Libiji]]: posredovanjem francuskih, "prva dama" Cécilia Sarkozy, i evropskih posrednika pet bugarskih medicinskih sestara i palestinski doktor napustili Libiju. * [[25. 7.]] - Otvoreno pismo uglednika [[Hrvati|Hrvata]] iz Vojvodine političkom i kulturnom vrhu RH u kojem ih pozivaju na akciju protiv politike asimiliranja Hrvata u Srbiji. * [[27. 7.]] - [[Višestruko ubistvo u Jabukovcu]]: ubijeno devet ljudi u selu kod Negotina. * [[29. 7.]] - [[Liberalno-demokratska stranka (Japan)|Liberalno-demokratska stranka]] premijera [[Shinzo Abe|Shinza Abea]] teško poražena na izborima za gornji dom [[japan]]skog [[parlament]]a. * 29. 7. - Reprezentacija [[Irak]]a osvojila finale [[Azijski kup u fudbalu|Azijskog kupa u fudbalu]]. * [[31. 7.]] - Završava se Operacija Banner, pomoć britanske vojske snagama reda u Severnoj Irskoj, započeta 1969. na početku [[Sjevernoirski sukob|Nevolja]]. === Avgust/Kolovoz === * [[2. 8.]] - [[Karlovac|Karlovačka]] mljekara KIM prodana firmi Chemoderm iz [[Duga Resa|Duge Rese]] - sindikati nezadovoljni, izbija afera. * 2. 8. - Ruska ekspedicija [[Arktika 2007]] u podmorju [[Severni ledeni okean|Severnog ledenog okeana]]: postavljena ruska zastava na Severnom polu, na dubini od 4.261 m, za koji se tvrdi da je deo ruskog kontinentalnog šelfa ([[epikontinentalni pojas]]). * 4 - 6. 8. - [[Požari u Hrvatskoj 2007.|Požari u Hrvatskoj]]: veliki požari kod Dubrovnika. [[Datoteka:(From survey of) Government National Mortgage Association (Ginnie Mae)-financed properties in Washington, D.C. area - DPLA - 4bfb0cd2cea6c87e9072499a2ceb1616.JPG|mini|Kuće u SAD: pada cena nekretnina a raste broj ovrha/zaplena imovine]] * [[9. 8.]] - Banka [[BNP Paribas]] obustavlja isplate iz tri [[hedž fond]]a zbog potpune nelikvidnosti - na površinu izlazi [[kriza likvidnosti]], počinje '''[[Svetska finansijska kriza 2007-2008]]''' iz koje nastaje '''[[Svetska ekonomska kriza]]'''. * 9 - 10. 8. - Dow Jones pada skoro 400 poena, padaju evropske berze, sutradan i azijske. Kriza ''subprime'' (drugorazrednih, rizičnih) hipoteka. ** Zbog rasta kamata i opadanja cena nekretnina, veći je broj ovrha/zaplena imovine klijenata koji su uzimali rizične hipoteke u vreme Mehura nekretnina u SAD. Investitori više ne žele hartije od vrednosti povezane sa hipotekama, koje zato gube vrednost. * [[10. 8.]] - Trojka SAD-EU-Rusija (Frank Wisner, W. Ischinger, Al. Bocan-Harčenko) posećuju Beograd i Prištinu. * 10. 8. - Udes autobusa Beograd-Split kod Karlovca, poginule dvije putnice, još jedna naknadno. * 10. 8. - Poplave u Južnoj Aziji: pogođeno je 30 miliona ljudi, poginulo je preko 2.000. * [[12. 8.]] - [[Rivalstvo Đokovića i Federera]]: Đoković u Montrealu odnosi prvu pobedu. * [[14. 8.]] - Napad na [[Jazidi|Jazide]] u severnom Iraku, četiri bombe odnose 796 života. * [[15. 8.]] - U [[Potres u Peruu 2007.|potresu snage 8.0]] u [[Peru]]u poginulo bar 595 osoba. Iz jednog zatvora pobegli robijaši. * 15. 8. - Velike poplave u Severnoj Koreji - stradalo je oko 600 ljudi, pogođeno je 15-20% obradive zemlje. [[Datoteka:Kornati 95.jpg|thumb|[[Kornati]]]] * [[18. 8.]] - U [[Žitište|Žitištu]] kod [[Zrenjanin]]a otkriven spomenik filmskom junaku [[Rocky|Rokiju Balboi]]. * [[20. 8.]] - Ministar za kapitalne investicije [[Velimir Ilić]] pokazao novinarima manji deo ugovora o koncesiji za izgradnju autoputa [[Horgoš]]-[[Požega (Srbija)|Požega]], ostalo i dalje tajna. Vlada tri dana kasnije odlučila da ugovor o koncesiji za autoput Horgoš-Požega (sa aneksima) objavi na svom sajtu. * [[24. 8.]] - Vlada Srbije potvrdila odluku da više ne finansira firmu "Zastava zapošljavanje i obrazovanje", kojoj je u prethodnih šest godina uplaćeno preko 100 miliona eura. * 24. 8. - U Grčkoj počinju [[Šumski požari u Grčkoj (2007)|katastrofalni šumski požari]], najveći su ugašeni do 2. 9., ostaje 65 žrtava i procenjena šteta od 4 milijarde eura. * [[28. 8.]] - [[Abdullah Gul]] izabran za predsednika [[Turska|Turske]] (do [[2014]]). * [[28. 8.]] - [[8. 9.]] - [[Episkop Filaret]] štrajkuje glađu na crnogorskoj granici jer mu nije dozvoljen ulaz u tu državu. * [[30. 8.]] - [[Kornatska tragedija]]: smrt 11 vatrogasaca na [[Kornati]]ma. === Septembar/Rujan === [[Datoteka:Osaka07 D9A WHigh Jump VC.jpg|thumb|200px|[[Blanka Vlašić]] svjetski prvak]] * [[2. 9.]] - Hrvatska takmičarka [[Blanka Vlašić]] osvojila zlatnu medalju u [[skok u vis|skoku u vis]] na Svjetskom prvenstvu u atletici, u [[Osaka|Osaki]]. * 2. 9. - Okončava se konflikt između libanske vlade i grupe Fatah al-Islam, započet u maju: vojska je zauzela izbeglički logor Nahr al-Bared blizu Tripolija. * [[3. 9.]] - Akcije [[ArcelorMittal]]a su na evropskim berzama: preuzimanjem Arcelora od strane Mittal Steela nastao je najveći proizvođač čelika na svetu (fuzija dovršena u novembru). * 3. 9 - Biznismen i avanturista [[Steve Fossett]] nestao leteći iznad [[Sierra Nevada (SAD)|Sierra Nevade]] - sledi velika potraga, ali ostaci su otkriveni slučajno posle godinu dana. * [[3. 9.|3]] - [[16. 9.]] - U Španiji održano [[Evropsko prvenstvo u košarci 2007.]]: Rusija 1, Hrvatska 6, Srbija 13-16; među prvih deset strelaca [[Milan Gurović]], [[Darko Miličić]] (SR) i [[Marko Popović (košarkaš, rođen 1982.)|Marko Popović]] (HR). * [[5. 9.]] - [[Aleksandar Simić]], savetnik premijera Koštunice, izjavio u novinama da je [[Crna Gora]] "kvazidržava" (u vezi sa slučajem episkopa Filareta). * [[6. 9.]] - [[Operacija Orchard]]: izraelski avioni gađali nuklearni reaktor na istoku Sirije. * [[11. 9.]] - Rusija izvestila da je testirala [[termobarično oružje]] (vakuumsku bombu) nazvanu "Otac svih bombi" jer je sa ekvivalentom 44 tone TNT bila najjača konvencionalna bomba na svetu. [[Datoteka:Birmingham Northern Rock bank run 2007.jpg|mini|Finansijska kriza: red ispred banke ''Northern Rock'']] * [[14. 9.]] - Kriza drugorazrednih hipoteka: britanska banka ''Northern Rock'' je dobila pomoć od Banke Engleske, jer ne može "sekuritizovati", preprodati, hipoteke koje je davala klijentima. Dolazi do panike među ulagačima i "juriša na banku", prvog u UK posle 150 godina. * 14. 9. - [[Viktor Zubkov]] je novi premijer [[Rusija|Rusije]] nakon [[Mihail Fradkov|Fradkova]] (do maja 2008). * 14. 9. - Velike poplave u zapadnoj i istočnoj Africi, 250 mrtvih. * [[16. 9.]] - Izbori u Grčkoj, [[Nova Demokracija (Grčka)|Nova Demokracija]] ostaje najjača stranka. * [[18. 9.]] - Arktički ledeni pokrivač je opao na 4,16 miliona kv.km (rekord oboren 2012). * [[25. 9.]] - Tuča između poslanika albanskih stranaka DPA i DUI u makedonskom Sobranju, naoružane pristalice DUI pokušale ući u zgradu. * [[26. 9.]] - Prvostepene presude "Vukovarskoj trojci" pred [[ICTY]]: [[Mile Mrkšić]] na 20 godina (potvrđeno 2012) i [[Veselin Šljivančanin]] 5 godina (oslobođen 2011. posle dve promene kazne); [[Miroslav Radić]] oslobođen. * 26. 9. - [[Yasuo Fukuda]] je novi japanski premijer nakon [[Shinzō Abe]]a (do 2008; Abe se vraća 2012-20). * [[27. 9.]] - Umro [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik [[Beograd]]a. * [[28. 9.]] - Susret delegacija Beograda i Prištine na najvišem nivou u misiji EU pri UN u Njujorku - deklaracija o uzdržavanju od pretnji i nasilja tokom pregovora. * 20 - [[30. 9.]] - [[Datoteka:Volleyball (indoor) pictogram.svg|25px]] U Belgiji i Luksemburgu održan Evropski šampionat u odbojci za žene: Italija 1, Srbija 2, Hrvatska 14; [[Jovana Brakočević]] najbolji server a [[Maja Ognjenović]] tehničar. * [[30. 9.]] - Umro [[Milan Jelić]], predsjednik [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. * 30. 9. - Vanredni izbori u [[Ukrajina|Ukrajini]] nakon [[Ukrajinska politička kriza (2007)|političke krize]]: najviše glasova pojedinačno za [[Partija regiona|Partiju regiona]], zbirno za "[[Narančasta revolucija|narančaste]]" liste. === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - Beogradski Parking servis započeo akciju "Đaci Vas mole, usporite pored škole". * [[7. 10.]] - Za vreme Antifašističkog skupa u [[Novi Sad|Novom Sadu]], pripadnici neonacističke grupe Nacionalni Stroj (lider [[Goran Davidović]] - Firer). kamenovali su demonstrante. Žandarmerija je svih 54 neonacista, među njima i slovačke državljane pohapsila. * 7. 10. - U [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] u toku večernjeg programa izvršen destruktivni napad na dve televizijske stanice. Počinioci su još nepoznati, ali se početkom naredne nedelje spekuliše o vehabijama sa jedne ili policiji sa druge strane. Situacija u Srbiji je zbog ovoga naredne nedelje napeta. * [[10. 10.]] - Na Šultenovačkom brdu kod Novog Pazara napadnut predajnik radija "Sto Plus". * [[11. 10.]] - Reis ul-Ulema Islamske Zajednice Srbije, [[Adem Zilkić]] i zvanično stupio na tu funkciju, zamenivši [[Hamdija Jusufspahić|Hamdiju Jusufspahića]], te se uputio u Novi Pazar. * 11. 10. - U Srbiji raspisane nagrade od milion eura za informacije koje bi dovele do hapšenja [[Ratko Mladić|Ratka Mladića]] i [[Radovan Karadžić|Radovana Karadžića]]. * [[12. 10.]] - [[Dragan Stojković]] Piksi iznenada podneo ostavku na mesto predsednika [[FK Crvena zvezda]]. * 12. 10. - Rusija još jednom pozvala SAD da prekinu sa projektom [[raketni štit|raketnog štita]], te je zapretila da će se povući iz sporazuma o nuklearnom razoružanju. * [[15. 10.]] - [[Evropska unija]] i [[Crna Gora]] su u [[Luksemburg]]u potpisale [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]]. * [[16. 10.]] - U prometnoj nesreći kod [[Nova Gradiška|Nove Gradiške]] poginuo makedonski pjevač [[Toše Proeski]]. * [[19. 10.]] - {{flagicon|Crna Gora}} [[Skupština Republike Crne Gore|Skupština]] izglasala novi [[Ustav Crne Gore]] (proglašen tri dana kasnije) - službeni jezik [[crnogorski jezik|crnogorski]], srpske stranke glasale protiv. * 19. 10. - Visoki predstavnik Miroslav Lajčak nametnuo Zakon o Savjetu ministara BiH - kvorum je većina ministara, dovoljan po jedan iz tri naroda. * 18/19. 10. - Dogovoren [[Lisabonski ugovor]]. * [[21. 10.]] - Na izvanrednim parlamentarnim izborima u [[Poljska|Poljskoj]] liberalna [[Građanska platforma]] [[Donald Tusk|Donalda Tuska]] porazila vladajuću desničarsku stranku [[Pravo i pravda]] premijera [[Jaroslaw Kaczynski|Jaroslawa Kaczynskog]]. * [[24. 10.]] - Počela gradnja [[Pelješki most|Pelješkoga mosta]] (spor napredak, radovi obustavljeni 2012.). [[Datoteka:Singapore Airlines A380-841 (9V-SKA) taking off from Zurich International Airport.jpg|mini|270px|[[Airbus A380]]]] * [[25. 10.]] - [[Airbus A380]], najveći putnički avion na svetu, ulazi u službu u kompaniji [[Singapore Airlines]]. * [[28. 10.]] - [[Cristina Fernández de Kirchner]], prva dama [[Argentina|Argentine]], pobijedila na predsjedničkim izborima (predsjednica do 2015). * 28. 10. - U Vatikanu beatifikovano [[498 španjolskih mučenika]] iz 1930-tih. * [[29. 10.]] - Prodate [[Robne kuće Beograd]] - kupac je "Verano Motors" za € 360 miliona. === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - Kriza u [[BiH]] nakon ostavke premijera [[Nikola Špirić|Špirića]] povodom Lajčakovih parlamentarnih reformi - vraća se i formalno u decembru. * [[3. 11.]] - Predsednik [[Pakistan]]a [[Pervez Mušaraf]] proglasio je vanredno stanje u zemlji (traje do 15. 12.), smenio predsednika Vrhovnog suda i zabranio nezavisne medije. * [[7. 11.]] - Nakon više od četiri i po godine od predaje, pred [[Haški tribunal|Haškim tribunalom]] počelo suđenje lideru Srpske radikalne stranke [[Vojislav Šešelj|Vojislavu Šešelju]]. * 7. 11. - Parafiran [[Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju]] EU i Srbije. * 7. 11. - [[Operacija Planinska bura]] u Makedoniji: uspešna antiteroristička akcija u selu [[Brodec (Tetovo)]]. * [[11. 11.]] - [[Danilo Türk]] (nezavisan) izabran za predsednika Slovenije (mandat od 23. decembra), protivkandidat bio [[Lojze Peterle]]. * [[13. 11.]] - Ruska vojska završila povlačenje iz baze u [[Batumi]]ju, Gruzija (rok je bio kraj 2008.). * [[15. 11.]] - Ciklon Sidr pogodio Bangladeš, procenjeno do 10.000 žrtava. [[Datoteka:Fontana ispred zgrade Vlade RS.jpg|mini|250px|Fontana ispred [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske|zgrade Vlade RS]]]] * [[18. 11.]] - Na parlamentarnim izborima na [[Kosovo|Kosovu]] je pobijedila [[Demokratska partija Kosova]] [[Hašim Tači|Hašima Tačija]]. * 18. 11. - Iz bezbednosnih razloga otkazana tribina ''[[Peščanik]]a'' u Aranđelovcu nakon što ju je udruženje građana ''Naši'' nazvalo antisrpskom. * [[21. 11.]] - Otvoren [[Administrativni centar Vlade Republike Srpske]] u Banjoj Luci. * 21. 11. - [[Čedomir Jovanović]], lider [[LDP]], izjavio da je ta stranka podnela dve krivične prijave protiv [[Miroslav Mišković|Miroslava Miškovića]]. * [[24. 11.]] - Na parlamentarnim izborima u [[Australija|Australiji]] je [[Australska laburistička stranka|Laburistička stranka]] pod vodstvom [[Kevin Rudd|Kevina Rudda]] porazila vladajuću [[desnica|desničarsku]] koaliciju premijera [[John Howard|Johna Howarda]]. * [[25. 11.]] - [[Datoteka:Coat of arms of Croatia.svg|20px|Hrvatska]] [[Parlamentarni izbori u Hrvatskoj 2007]]: [[HDZ]] 66 mandata (+0), [[Socijaldemokratska partija Hrvatske|SDP]] 56 (+22). === Decembar/Prosinac === * [[2. 12.]] - Navijači Crvene Zvezde pretukli na utakmici inspektora žandarmerije, Uroš Mišić pokušao da mu ugura baklju u usta (u zatvoru do 2012). * 2. 12. - Predsjednik [[Venezuela|Venezuele]] [[Hugo Chavez]] poražen na ustavnom referendumu o povećanju predsjedničkih ovlasti * 2. 12. - Na parlamentarnim izborima u [[Rusija|Rusiji]] ubjedljivu pobjedu odnijela [[Jedinstvena Rusija]] predsjednika [[Vladimir Putin|Vladimira Putina]]. * [[3. 12.]] - Pristalice [[Nova Srbija|Nove Srbije]] i [[SRS]] sprečili promociju [[Peščanik]]a u [[Aranđelovac|Aranđelovcu]]. * [[4. 12.]] - Savetnik premijera Srbije, [[Aleksandar Simić]], izazvao kontroverze izjavom da je i rat pravno i legitimno sredstvo u rešavanju pitanja statusa Kosova i Metohije. * [[10. 12.]] - Pregovori Beograda i Prištine o statusu Kosova okončani bez dogovora - Albanci žele nezavisnost, a Beograd nastavak pregovora. * [[11. 12.]] - [[Al-Kaida na islamskom Magrebu]] detonirala dve auto-bombe u gradu [[Alžir (grad)|Alžiru]], 41 mrtvi od čega 17 iz UN. * [[12. 12.]] - U [[Srbija|Srbiji]] raspisani predsjednički izbori za [[20. 1.]] [[2008]]. godine - [[DSS]] smatra da je tom "jednostranom odlukom" prekršen koalicioni sporazum. * 12. 12. - Rusija suspendovala primenu [[Ugovor o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi|Ugovora o konvencionalnim oružanim snagama u Evropi]], povodom američkih planova raketne odbrane. * [[18. 12.]] - [[Julija Timošenko]] po drugi put premijer Ukrajine (do [[2010]]). * [[19. 12.]] - [[Vladimir Putin]] je "[[Osoba godine (Time)]]". * [[21. 12.]] - [[Estonija]], [[Letonija]], [[Litvanija]], [[Poljska]], [[Češka]], [[Slovačka]], [[Mađarska]], [[Slovenija]] i [[Malta]] počele da primenjuju odredbe [[Šengenski sporazum|Šengenskog sporazuma]] na kopnenim i pomorskim granicama. * [[23. 12.]] - Železnički udes u Beogradu, povređena 24 putnika. * [[24. 12.]]- Vlada [[Nepal]]a je postigla dogovor sa bivšim maoističkim pobunjenicima o ukidanju [[monarhija|monarhije]] i uspostavljanju federalne države [[28. 12.]]. * [[26. 12.]] - [[Narodna skupština Republike Srbije]] usvojila Rezoluciju o zaštiti suvereniteta, teritorijalnog integriteta i ustavnog poretka Republike Srbije. Vladi naloženo da svi sporazumi sa [[Europska unija|Europskom unijom]] moraju biti u "funkciji očuvanja suvereniteta Srbije". U okviru Rezolucije i Deklaracija o vojnoj neutralnosti. Poslanicima se obratili predsjednik Srbije [[Boris Tadić]] i premijer [[Vojislav Koštunica]]. * [[27. 12.]] - [[Pakistan]]ska političarka [[Benazir Bhutto]] ubijena u atentatu. * 27. 12. - Nakon što je objavljeno da je predsednik [[Kenija|Kenije]] [[Mwai Kibaki]] reizabran dolazi do nasilja - [[Kenijska kriza 2007-2008.]] odnosi najmanje 800 života. * [[28. 12.]] - U saobraćajnoj nesreći poginulo troje bivših ukućana [[Veliki Brat u Srbiji|Velikog Brata u Srbiji]], Stevan Zečević Zeka, Zorica Lazić i Elmir Kuduzović, nakon čega je prekinut taj serijal. * [[29. 12.]] - Predsjednik Skupštine Srbije, [[Oliver Dulić]], raspisao izbore za Skupštinu [[Vojvodina|Vojvodine]] i lokalne organe vlasti u Srbiji za [[11. 5.]] [[2008]]. godine. * 29. 12. - Afera "Vepar": ministar unutarnjih poslova [[Ivica Kirin]] podnio ostavku jer je učestvovao u "božićnom lovu" na Bilogori sa [[Mladen Markač|Mladenom Markačem]], haškim optuženikom koji je time prekršio kućni pritvor. == Rođenja == {{glavni članak|:Kategorija:Rođeni 2007.}} * [[13. 7.]] - [[Lamine Yamal]], španjolski nogometaš == Smrti == {{glavni članak|:Kategorija:Umrli 2007.}} === Januar/Siječanj === * [[3. 1.]] - [[Slavuj Hadžić]], filmski i TV reditelj (* [[1934]]) * [[7. 1.]] - [[Nevenka Urbanova]], srpska glumica (* [[1909]]) * [[8. 1.]] - [[Iwao Takamoto]], [[japan]]sko-[[Sjedinjene Američke Države|američki]] animator, kreator popularnog crtanog lika [[Scooby Doo]] (* [[1925]].) * [[10. 1.]] - [[Carlo Ponti]], talijanski filmski producent (* [[1912]].) * [[13. 1.]] - [[Caris Corfman]], američka glumica ("Nešto između") (* [[1955]]) * 13. 1. - [[Aleksandar Bakočević]], srpski političar, bivši gradonačelnik Beograda (* [[1928]]) * [[17. 1.]] - [[Art Buchwald]], humorista (* [[1925]]) * [[19. 1.]] - [[Hrant Dink]], turko-jermenski novinar (* [[1954]]) * [[20. 1.]] - [[Vitomir Voja Trifunović]], kompozitor, osnivač i dir. Muzičke škole "dr. Vojislav Vučković" (* [[1916]]) * [[22. 1.]] - [[Abbé Pierre]], osnivač pokreta Emmaus (* [[1912]]) * [[23. 1.]] - [[Ryszard Kapuściński]], novinar i književnik (* [[1932]]) * [[24. 1.]] - [[Nikola Milošević]], akademik [[SANU]], lider Srpske liberalne stranke (* [[1929]]) * [[27. 1.]] - [[Herbert Reinecker]], njemački TV-scenarist, tvorac serije ''[[Derrick]]'' (* [[1914]]) * [[28. 1.]] - [[Olga Popović-Obradović]], pravna istoričarka (* [[1954]]) * [[30. 1.]] - [[Sidney Sheldon]], scenarista i književnik (* [[1917]]) * [[31. 1.]] - [[Kosta Carina]], književnik, filmski radnik, prevodilac (* [[1927]]) === Februar/Veljača === * [[1. 2.]] - [[Gian Carlo Menotti]], italijansko-američki kompozitor i libretista (* [[1911]].) * [[8. 2.]] - [[Anna Nicole Smith]], manekenka i glumica (* [[1967]].) * [[9. 2.]] - [[Ian Richardson]], glumac (* [[1934]]) * [[15. 2.]] - [[Robert Adler]], pronalazač boljeg daljinskog upravljača (* [[1913]]) * [[16. 2.]] - [[Darinka Jevrić]], književnica, novinar (* [[1947]]) * [[17. 2.]] - [[Maurice Papon]], ratni zločinac (* [[1910]]) * [[20. 2.]] - [[Vladimir Mahovlić]], hrvatski televizijski i radijski voditelj (* [[1932]].) * [[23. 2.]] - [[Stevan Vračar]], profesor Pravnog fak. u Bg. (* [[1926]]) * 23. 2. - [[Milan Vukotić]], pozorišni glumac, tvorac "Teatra levo" (* [[1946]]) * [[26. 2.]] - [[Vladimir Muljević]], prof. emeritus, prvi hrvatski doktor elektrotehničkih znanosti (* [[1913]].) * [[28. 2.]] - [[Želimir Marković]], novinar i urednik "Kruga", "Duge" i Dojče Velea (* [[1955]]) * 28. 2. - [[Arthur M. Schlesinger, Jr.]], istoričar (* [[1917]]) === Mart/Ožujak === * [[2. 3.]] - [[Miroljub Rajić]], gen. sek. Fudbalskog saveza Srbije (* [[1950]]) * [[3. 3.]] - [[Osvaldo Cavandoli]], talijanski crtač crtanih filmova, autor crtanog filma [[Linija (crtani film)|Linija]] ("La Linea"). (* [[1920]].) * 3. 3. - [[Geza Vuković]], gl.odg. urednik lista "Mađar So" (* [[1928]]) * [[4. 3.]] - [[Irena Davosir Matanović]], operska pevačica u novosadskom SNP (* [[1933]]) * [[5. 3.]] - [[Ivan Supek]], [[Hrvatska|hrvatski]] [[fizičar]], [[filozof]], [[pisac]], borac za mir i [[humanist]]. (* [[1915]].) * [[6. 3.]] - [[Jean Baudrillard]], francuski filozof (* [[1929.]]) * [[10. 3.]] - [[Stjepan Lacković (svećenik)|Stjepan Lacković]], hrvatski katolički svećenik, tajnik [[Alojzije Stepinac|Alojzija Stepinca]] za vrijeme II. svjetskog rata (* [[1913]].) * [[14. 3.]] - [[Lucie Aubrac]], pripadnica francuskog Pokreta otpora (* [[1912]]) * [[15. 3.]] - [[Jovan Zebić]], srpski političar (* [[1939]]) * [[16. 3.]] - [[Ivica Percl]], hrvatski pjevač, poznat po pjesmi „Stari Pjer” (* [[1945]].) * 16. 3. - [[Aleksandar Saša Subota]], pijanista i džez muzičar (* [[1935]]) * [[17. 3.]] - [[Frane Franić]], hrvatski nadbiskup i metropolit (* [[1912]].) * [[19. 3.]] - [[Krešimir Blažević]], hrvatski pjevač iz grupe [[Animatori]] * [[21. 3.]] - [[Vasilije Tapušković]], publicista, novinar, pred. AKUD "Krsmanović" (* [[1938]]) * [[29. 3.]] - [[Božidar Kovaček]], predsednik Matice srpske (* [[1930]]) * [[30. 3.]] - Ilija Ika Gligorijević, arhitekta (* [[1926]]) === April/Travanj === * [[2. 4.]] - [[Žarko Petrović]], bivši srpski odbojkaš i jugoslovenski reprezentativac (* [[1964]]) * [[5. 4.]] - [[Mark St. John]], američki glazbenik (* [[1956]].) * [[8. 4.]] - [[Sol LeWitt]], umetnik (* [[1928]]) * [[11. 4.]] - [[Kurt Vonnegut]], američki pisac (* [[1922]]) * 11. 4. - [[Goran Pleša]], glumac (* [[1950]]) * [[23. 4.]] - [[Boris Jeljcin]], ruski državnik (* [[1931]]) * 23. 4. - [[Mihailo Bjelica]], novinar, profesor, istoričar srpskog novinarstva * [[27. 4.]] - [[Mstislav Rostropovič]], ruski muzičar i sovjetski disident (* [[1927]]) * 27. 4. - [[Cadik Danon]] Braco, arhitekta i književnik (* [[1923]]) * [[28. 4.]] - [[Edo Peročević]], hrvatski glumac (* [[1937]].) * 28. 4. - [[Carl Friedrich von Weizsäcker]], fizičar, filozof (* [[1912]]) * 28. 4. - Miloš Janićijević, srpski neurohirurg, pedagog i humanista (* [[1947]]) * [[29. 4.]] - [[Ivica Račan]], hrvatski političar (* [[1944]]) * [[30. 4.]] - [[Jara Ribnikar]], srpska književnica (* [[1912]]) === Maj/Svibanj === * [[3. 5.]] - [[Slobodan Novaković]], filmski i televizijski stvaralac (* [[1939]]) * [[4. 5.]] - [[Božo Švarc]], pukovnik (penz.), novinar, jedan od osnivača SD Partizan (* [[1920]]) * [[6. 5.]] - [[Đorđe Novković]], hrvatski kompozitor glazbe (* [[1943]].) * 6. 5. - [[Stevan Raičković]], srpski pesnik, akademik (* [[1928]]) * [[11. 5.]] - Slobodan Kića Stanković, novinar i urednik emisije "Veselo veče" (* [[1929]]) * [[16. 5.]] - [[Branislav Đuričić]], novinar-satiričar ("Porodica Jovanović", "Veselo veče"...) (* [[1925]]) * [[15. 5.]] - [[Jerry Falwell]], američki evangelista (* [[1933]]) * [[18. 5.]] - [[Mika Špiljak]], bivši predsjednik Predsjedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1916]]) * [[20. 5.]] - [[Stanley Miller]], hemičar i biolog (* [[1930]]) * [[21. 5.]] - [[Darinka Vukotić-Plaović]], pozorišna glumica (* [[1919]]) * [[22. 5.]] - [[Zoran Konstantinović]], teoretičar kniževnosti, srpski akademik === Jun/Lipanj === * [[7. 6.]] - [[Milorad Sidžim Milošević]], bokser (*[[1928]]) * [[13. 6.]] - [[Stane Brovet]], admiral JNA (* [[1930]]) * [[14. 6.]] - [[Kurt Waldheim]], bivši generalni sekretar UN i predsednik Austrije (* [[1918]]) * 14. 6. - [[Boris Maruna]], hrvatski pjesnik i prevoditelj (* [[1940]].) * [[18. 6.]] - [[Jovan Arežina]], novinar i radio radnik (* [[1949]]) * 18. 6. - [[Halil Hadžimurtezić]], general JNA, narodni heroj (* [[1915]]) * [[19. 6.]] - [[Živka Barać-Hubač]], pozorišna glumica (* [[1933]]) * [[23. 6.]] - [[Pavle Ugrinov]] (Vasilije Popović), srpski književnik, dramaturg (* [[1926]]) * [[25. 6.]] - [[Meho Puzić]], pjevač (* [[1937]]) * [[27. 6.]] - [[Dragutin Tadijanović]], jedan od najplodnijih hrvatskih pjesnika (* [[1905]]) * 27. 6. - [[Ramiz Delalić]] (ubijen), kriminalac (* [[1963]]) * [[28. 6.]] - [[Kiichi Miyazawa]], bivši premijer Japana (* [[1919]]) === Jul/Srpanj === * [[1. 7.]] - [[Milan Oklopdžić]] - Mika Oklop, književnik (* [[1948]]) * [[2. 7.]] - [[Aleksandar Šišić]], narodni violinista (* [[1937]]) * 2. 7. - [[Vojislav P. Nikčević]], lingvista, njegošolog (* [[1935]]) * [[5. 7.]] - [[George Melly]], engleski jazz muzičar * 5. 7. - [[Josip Tabak]], hrvatski prevoditelj, pisac, esejist, novinar i književni kritičar, znalac preko dvadeset jezika (* [[1912]].) * [[8. 7.]] - [[Gordana Jevtović Minov]], operska pevačica - sopran (* [[1947]]) * [[9. 7.]] - [[Dragoljub Ješa Ivkov]], filmski scenograf, reditelj i scenarista (* [[1931]]) * [[11. 7.]] - [[Lady Bird Johnson]], bivša Prva dama SAD (* [[1912]]) * [[21. 7.]] - [[Dubravko Škiljan]], hrvatski jezikoslovac (* [[1949]].) * 21. 7. - [[Kosta M. Kostić]], prof. Medic. fakulteta u Bg. (* [[1935]]) * [[22. 7.]] - [[Gojko Stojičić]], otorinolaringolog, prof. MF na BU (* [[1935]]) * [[23. 7.]] - [[Mohamed Zahir]], bivši i poslednji šah Afganistana (* [[1914]]) * [[25. 7.]] - [[Bogdan Trifunović]], političar (SKS, SPS) i diplomata (* [[1933]]) * [[28. 7.]] - [[Dušan Prelević Prele]], srpski muzičar pisac i scenarista (* [[1948]]) * [[30. 7.]] - [[Ingmar Bergman]], švedski filmski režiser (* [[1918]]) * 30. 7. - [[Michelangelo Antonioni]], italijanski filmski režiser (* [[1912]]) * 30. 7. - [[Teoctist Arăpașu|Teoktist]], rumunski patrijarh (* [[1915]]) === Avgust/Kolovoz === * [[1. 8.]] - [[Ratko Deletić]], književnik, novinar, izdavač (* [[1945]]) * [[14. 8.]] - [[Nela Eržišnik]], hrvatska glumica i komičarka * [[19. 8.]] - [[Slobodan Kojić]], akademski slikar (* [[1955]]) * [[20. 8.]] - [[Branimir Živojinović]], srpski prevodilac i književnik (* [[1930]]) * [[22. 8.]] - [[Kemal Hrustanović]], bosanski scenograf (* [[1941]]) * [[23. 8.]] - [[Faruk Begoli]], glumac (* [[1944]]) * [[28. 8.]] - [[Antonio Puerta]], španjolski nogometaš (* [[1984]].) * 28. 8. - [[Draga Jonaš]], spikerka i novinar (* [[1922]]) * 28. 8. - [[Nikola Nobilo]], proizvođač vina s Novog Zelanda (* [[1913]]) * [[29. 8.]] - [[Chaswe Nsofwa]], zambijski nogometaš (* [[1978]].) * [[30. 8.]] - [[Jovan Kozomara]], srpski pisac === Septembar/Rujan === * [[1. 9.]] - [[Milica Jovanović]], srpska balerina i pedagog (* [[1932]]) * 1. 9. - [[Ante Despot]], kipar (* [[1919]]) * [[2. 9.]] - [[Safet Isović]], bosanskohercegovački pjevač narodne muzike (* [[1936]]) * [[3. 9.]] - [[Marijan Mlinarić]], hrvatski liječnik, političar, ministar unutarnjih poslova od 2003. do 2005., saborski zastupnik, bivši župan Varaždinske županije (* [[1944]].) * 3. 9. - [[Đorđe Sudarski Red]], književnik (* [[1946]]) * [[6. 9.]] - [[Luciano Pavarotti]], italijanski operni pjevač (* [[1935]]) * [[9. 9.]] - [[Zoran Tadić]], hrvatski filmski redatelj (* [[1941]].) * [[11. 9.]] - [[Stevan Koički]], srpski fizičar, akademik (* [[1929]]) * [[15. 9.]] - [[Colin McRae]], škotski reli vozač (* [[1968]].) * [[18. 9.]] - [[Ljiljana Molnar Talajić]], hrvatska operna diva (* [[1938]].) * [[19. 9.]] - [[Vlatko Pavletić]], hrvatski akademik, teoretičar književnosti, esejist, kritičar i političar (* [[1930]].) * 19. 9. - [[Kosta Mihailović]], prof. Ekonomskog fakulteta u Bg., akademik (* [[1917]]) * [[21. 9.]] - [[Petar Stambolić]], bivši predsednik SIV i Predsedništva SFRJ, narodni heroj (* [[1912]]) * [[22. 9.]] - [[Marcel Marceau]], francuski pantomimičar (* [[1923]].) * 23. 9. - [[Nikola Kovač]], romanista, profesor, predsednik Srpskog kult. društva "Prosvjeta", akademik (* [[1936]]) * [[24. 9.]] - [[Nenad Turkalj]], hrvatski glazbeni kritičar, operni redatelj, dramaturg, dobitnik Porina za životno djelo 2004. (* [[1923]].) * [[26. 9.]] - [[Nenad Bogdanović]], gradonačelnik Beograda (* [[1954]]) * [[27. 9.]] - [[Dušan Jakovljević]], profesor i publicista (* [[1934]]) * 27. 9. - [[Miloš Bobić]], arhitekta i publicista (* [[1946]]) * [[30. 9.]] - [[Milan Jelić]], predsjednik Republike Srpske (* [[1956]]) === Oktobar/Listopad === * [[1. 10.]] - [[Al Oerter]], američki atletičar (* [[1936]].) * 1. 10. - [[Ronnie Hazlehurst]], kompozitor (* [[1928]]) * [[2. 10.]] - [[Šime Đodan]], hrvatski političar (* [[1927]].) * [[6. 10.]] - [[Laza Ristovski]], klavijaturist grupe [[Bijelo dugme]] (* [[1956]]) * [[8. 10.]] - [[Milan Đukić]], političar u Hrvatskoj (* [[1947]].) * [[11. 10.]] - [[Šri Činmoj]], indijski književnik, kompozitor i slikar (* [[1931]]) * [[13. 10.]] - [[Bob Denard]], francuski plaćenik (* [[1929]]) * [[16. 10.]] - [[Toše Proeski]], makedonski pjevač (* [[1981]].) * 16. 10. - [[Deborah Kerr]], škotska glumica (* [[1921]].) * 16. 10. - [[Bahrudin Bato Čengić]], filmski reditelj i scenarista (* [[1931]]) * 16. 10. - [[Milan Mitrović]], arhitekta (* [[1927]]) * [[18. 10.]] - [[Nikola Rešić]] - Nino, pevač (* [[1964]]) * [[28. 10.]] - [[Slobodan Kalezić]], književnik i akademik (* [[1944]]) * [[29. 10.]] - [[Frane Matošić]], hrvatski nogometaš i nogometni trener (* [[1918]].) * 29. 10. - [[Savo Radusinović]], pevač (* [[1953]]) === Novembar/Studeni === * [[1. 11.]] - [[Zoran Katalina]], hokejaš "Crvene Zvezde" (* [[1984]]) * 1. 11. - [[Paul Tibbets]], pilot Enole Gay (* [[1915]]) * [[2. 11.]] - [[Tomislav Duka]], [[franjevac]], saborski zastupnik, političar (* [[1932]].) * 2. 11. - [[Pavić Obradović]], srpski pravnik i političar (* [[1953]]) * [[3. 11.]] - [[Toni Kljaković]], hrvatski pjevač * [[4. 11.]] - [[Husein Bašić]], crnogorski književnik (* [[1938]]) * [[6. 11.]] - [[Raša Livada]], srpski književnik (* [[1948]]) * [[10. 11.]] - [[Čedomir Lakić]], novinar Politike (* [[1935]]) * 10. 11. - [[Norman Mailer]], književnik i novinar (* [[1923]]) * [[13. 11.]] - [[Branko Milinović]], advokat, humanista, dobrotvor (* [[1910]]) * [[15. 11.]] - [[Milun Vidić]], akademski vajar (* [[1940]]) * [[19. 11.]] - [[Milo Radulovich]], žrtva makartizma (* [[1926]]) * [[20. 11.]] - [[Slavko Simić]], srpski glumac (* [[1924]]) * 20. 11. - [[Ian Smith]], premijer Rodezije (* [[1919]]) * [[22. 11.]] - [[Dragoljub Najman]], srpski diplomata, vitez Legije časti (* [[1931]]) * [[23. 11.]] - [[Vladimir Krjučkov]], bivši šef KGB i pučista '91. (* [[1924]]) * [[27. 11.]] - [[Stevica Krsmanović]], golman FK Željezničar, rektor Univerziteta "Braća Karić" (* [[1946]]) * [[28. 11.]] - [[Branislav Bastać]] - Bane, filmski reditelj (* [[1925]]) * [[30. 11.]] - [[Evel Knievel]], moto-akrobata (* [[1938]]) === Decembar/Prosinac === * [[1. 12.]] - [[Aleksa Brajović]], novinar TANJUG-a, publicista, književnik (* [[1923]]) * 1. 12. - [[Ivo Rojnica]], ustaški komandant (* [[1915]]) * [[4. 12.]] - [[Dušan Jovanović (oboista)|Dušan Jovanović]], oboista, dir. M.Š. "Dr Vojislav Vučković" i Muzičke produkcije RTS (* [[1964]]) * [[5. 12.]] - [[Karlheinz Stockhausen]], njemački skladatelj (* [[1920.]]) * [[7. 12.]] - [[Dušan Pekić (general)|Dušan Pekić]], general-pukovnik, narodni heroj (* [[1921]]) * [[10. 12.]] - [[Milan Dunđerski]], književnik, dir. Radio Srbobrana, vojvođanski poslanik (* [[1952]]) * [[12. 12.]] - [[Ike Turner]], muzičar (* [[1931]]) * [[16. 12.]] - [[Ivan Nemet]], šahovski velemajstor (* [[1943]]) * [[19. 12.]] - [[Vladimir R. Paunović]], neuropsihijatar, pred. Srpskog lekarskog društva (* [[1942]]) * [[21. 12.]] - [[Miloš Počuča]], komandant šeste ličke * [[27. 12.]] - [[Benazir Bhutto]], pakistanska političarka (* [[1953]].) * [[30. 12.]] - [[Veselin Drašković]], akademski slikar (* [[1949]]) * 30. 12. - [[Dušan Miladinović]], kompozitor i dirigent (* [[1924]]) == Nobelove nagrade == * [[Nobelova nagrada za fiziku|'''Fizika''']]: [[Albert Fert]], [[Peter Grünberg]] (otkriće [[gigantska magnetorezistencija|gigantske magnetorezistencije]]) * [[Nobelova nagrada za hemiju|'''Hemija''']]: [[Gerhard Ertl]] (istraživanje hemijskih procesa na čvrstim površinama) * [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|'''Fiziologija i medicina''']]: [[Mario Capecchi]], [[Oliver Smithies]], Sir [[Martin Evans]] (otkrića principa za unošenje specifičnih [[Genetski inženjering|genskih modifikacija]] u miševe upotrebom embrionskih [[Matična ćelija|matičnih ćelija]]) * [[Nobelova nagrada za književnost|'''Književnost''']]: [[Doris Lessing]] ("ta epičarka ženskog iskustva, koja je sa skepsom, vatrom i vizionarskom moći podvrgla ispitivanju podeljenu civilizaciju") * [[Nobelova nagrada za mir|'''Mir''']]: [[Al Gore]] i [[UN]]-ov [[Intergovernmental Panel on Climate Change|Međuvladin panel o klimatskoj promeni]] (za napore za sakupljanje i širenje većeg znanja o veštačkoj [[Globalno zatopljenje|klimatskoj promeni]] i polaganje osnove za mere potrebne za suzbijanje takve promene) * [[Nobelova nagrada za ekonomiju|'''Ekonomija''']]: [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] i [[Roger Myerson]] (polaganje osnove [[teorija dizajna mehanizma|teorije dizajna mehanizma]]) == Vidi takođe: == [[Godišnji kalendar]] == Reference == {{reference}} === Literatura === == Vanjske veze == * [http://www.arhiv.rs/img/hd/2007.html Hronologija događaja 2007] (Srbija), Medijski arhiv Ebart {{commonscat|2007}} [[Kategorija:2007.]] fe5yytgemotku6az6w3f21jnojmxb41 0 20545 42581070 42580956 2026-04-16T00:39:25Z Hypuxylun 13561 small mistake 42581070 wikitext text/x-wiki {{Infokutija02 muzičar | tip = pjevač | ime = Kylie Minogue | slika = KylieMinogue-byPhilipRomano.jpg | širina_slike = | opis_slike = Minogue 2025. godine | alias = | puno_ime = Kylie Ann Minogue | datum_rođenja = {{birth date and age|1968|5|28|df=y}} | mjesto_rođenja = [[Melbourne]], [[Victoria (Australija)|Victoria]], [[Australija]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | druga_imena = | žanr = [[Pop muzika|Pop]], [[dance-pop]], [[disco]] | instrument = [[Vokali]] | zanimanje = [[pjevačica]], [[tekstopiskinja]], [[glumica]] | godine_aktivnosti = 1979–danas | label = [[Pete Waterman Entertainment|PWL]] (1987–1992)<br/>[[Mushroom Records|Mushroom]] (1987–danas)<br/>[[Deconstruction Records|Deconstruction]] (1994–1998)<br/>[[Parlophone]] (1999–2016)<br/>[[EMI]] (1999–2008)<br/>[[Capitol Records|Capitol]] (2002–2008)<br/>[[BMG Rights Management|BMG]] (2017–danas) | porodica = [[Dannii Minogue]] (sestra) | povezani_izvođači = | nagrade = | URL = [http://www.kylie.com/ www.kylie.com] | potpis = Kylie Minogue's signature.svg }} '''Kylie Ann Minogue''' ([[Melbourne]], [[Victoria (Australija)|Victoria]], [[Australija]], [[28. maj]]a [[1968]].), takođe poznatija jednostavno kao '''Kylie''', je australijska pjevačica, tekstopiskinja i glumica. Minogue je najprodavanija australijska umjetnica svih vremena, sa preko 80 miliona prodatih ploča širom svijeta. Postala je poznata pojavljujući se u australijskoj sapunici ''Neighbours'', u kojoj je glumila dvije godine. Od tada je započela karijeru kao muzička umjetnica krajem 1980-ih, što joj je donelo veliki uspjeh i uglavnom pozitivne kritike kod publike. Kroz njenu karijeru Minogue je dobila nekoliko počasnih imena od evropske štampe kao što su „Princess of Pop“ („Princeza Popa“) ili „Goddess of Pop“ („Boginja Popa“). Iako je rođena i odgojena u Melbourneu u Australiji, Minogue je živjela i radila u Ujedinjenom Kraljevstvu od 1990-ih, ali se vratila da živi u Melbourneu 2022. godine. Minogue je 1987. godine potpisala ugovor sa kućom [[Pete Waterman Entertainment|PWL]] sa kojom je izdala svoj prvi studijski album ''[[Kylie (album)|Kylie]]''. Pod ovom kućom objavila je četiri [[bubblegum pop]] i [[dance-pop]] studijska albuma. Do ranih 1990-ih, Minogue je objavila nekoliko singlova koji su stigli do Top 10 u Australiji i Velikoj Britaniji. Preuzevši više kreativne kontrole nad svojom glazbom, Minogue je potpisala ugovor sa kućom [[Deconstruction Records]], gdje je 1994. godine izdala album ''[[Kylie Minogue (album)|Kylie Minogue]]'' i 1997. godine album ''[[Impossible Princess]]'', oba dobivši odlične kritike. Vraćajući se poznatijoj dance muzici, Minogue je potpisala ugovor sa kućom [[Parlophone]], gdje je izdala album ''[[Light Years]]'' i singl „[[Spinning Around]]“ 2000. godine. Sljedeći album ''[[Fever (album, Kylie Minogue)|Fever]]'' iz 2001. godine je bio uspjeh u mnogim državama, uključujući i Sjedinjene Države, i postao njen najprodavaniji album do sada. Vodeći singl „[[Can't Get You Out of My Head]]“ postao je jedan od najuspješnijih singlova 2000-ih, prodavši se u više od pet miliona kopija. Sa svojim albumom ''[[Disco (album, Kylie Minogue)|Disco]]'' iz 2020. godine, Minogue je postala prva umjetnica čiji je album dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji u pet uzastopnih decenija, od [[1980-ih]] do [[2020-ih]]. Minogue je tokom svoje karijere dobila nekoliko nagrada i nominacija, uključujući dvije [[Grammy]] nagrade, četiri [[Brit Awards]] nagrade i nekoliko [[ARIA Music Awards]] nagrada. Takođe je dobila neke počasti i priznanja. Godine 2008. Minogue je dodijeljena titula oficira [[Orden Britanske imperije|Ordena Britanske imperije]] za doprinos u muzici. Iste godine francuska vlada joj je dodijelila titula viteza francuskog [[Orden umjetnosti i književnosti|Ordena umjetnosti i književnosti]] i književnosti zbog doprinosa u francuskoj kulturi. Godine 2011. Minogue je dobila počasnu titulu „Doktor Zdravstvenih Nauka“ na [[Univerzitet Anglia Ruskin|Univerzitetu Anglia Ruskin]] zbog svog truda u podizanju svijesti o raku dojke. Iste godine na 25. godišnjici dodjele muzičkih nagrada ARIA, uvrštena je u Dvoranu slavnih. Godine 2019. Minogue je dodijeljena titula oficira [[Orden Australije|Ordena Australije]] povodom Dana Australije. == Biografija == === 1968–1986: Rani život i početak karijere === Kylie Ann Minogue rođena je 28. maja 1968. godine u [[Melbourne]]u u Australiji.<ref>Hartley 1992, str. 218</ref> Njen otac, Ronald Charles Minogue, Australijanac je [[Irci|irskog]] porekla, dok je majka Carol Ann Jones poreklom iz [[Velšani|Walesa]].<ref name="Smith11">Smith 2014, str. 11</ref> Neposredno prije Minoguenog rođenja, Ron je dobio posao računovođe koji je radio narednih nekoliko godina, dok je Carol radila kao profesionalna plesačica.<ref name="Smith13">Smith 2014, str. 13</ref> Minogue je najstarije od troje dece, njen mlađi brat, Brendan Minogue, radi kao snimatelj vijesti u Australiji, a njena mlađa sestra, [[Dannii Minogue]], je takođe pjevačica i televizijska ličnost.<ref name=survivor>{{Cite web |title=Pop princess is a survivor |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=17. maj 2005 |url=http://www.smh.com.au/news/People/Pop-princess-is-a-survivor/2005/05/17/1116095959462.html |accessdate=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Porodica se često selila u različita predgrađa Melbournea kako bi mogli pokriti životne troškove, što je Minogue palo teško u djetinjstvu. Uslijed nedovoljnih primanja, Ron je radio kao računovođa u porodičnoj auto-firmi dok je Carol radila kao konobarica u obližnjoj bolnici.<ref name="Smith13"/> Nakon premještaja u predgrađe Surrey Hills u Melbourneu, Minogue je kratko vrijeme išla u Studfield osnovnu školu, prije nego što se premjestila u školu Camberwell. Zatim je išla u istoimenu srednju školu.<ref name="Goddessofthemoment">{{Cite web |last=Lister |first=David |title=Kylie Minogue: Goddess of the moment |work=[[The Independent]] |date=23. februar 2002 |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/kylie-minogue-goddess-of-the-moment-661725.html |accessdate=26. juli 2009 |archivedate=2. decembra 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091202225506/https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/kylie-minogue-goddess-of-the-moment-661725.html |deadurl=yes |language=na engleskom}}</ref> Tokom školskog života, Minogue je bilo teško pronaći prijatelje.<ref>Smith 2014, str. 21</ref> Diplomu srednje škole dobila je uz položene predmete umjetnost, grafika i engleski jezik.<ref name="Smith36">Smith 2014, str. 36</ref> Minogueova je sebe opisala kao osobu prosečne inteligencije i skromnog uspjeha u školi.<ref name="Smith36"/> Minogue se počela pojavljivati kroz male uloge poput onih u [[sapunica]]ma ''The Sullivans'' 1979. godine i ''Skyways'' 1980. godine.<ref name=survivor/> Godine 1985. dobila je jednu od glavnih uloga u televizijskoj seriji ''The Henderson Kids''.<ref>{{Cite web |last=Wearring |first=Miles |title=Kylie's life on screen |publisher=News.com.au |date=23. oktobar 2009 |url=https://www.news.com.au/entertainment/music/kylies-life-on-screen/news-story/f7339e535a55034b41e93ec7d549c19d?sv=6c0b7f77d0bbe4fb005fe06d5d0aa173 |accessdate=2. aprila 2021 |language=na engleskom}}</ref> Minogueova je napravila pauzu od škole kako bi snimala. Iako njena majka nije bila zadovoljna ovim, Minogue je smatrala da je morala da se osamostali kako bi se mogla probiti u filmskoj i muzičkoj industriji.<ref name="pg32">Smith 2014, str. 32</ref> Odlučivši da krene putem muzičke karijere, Minogue je snimila demo kasetu za producente nedjeljnog muzičkog programa ''Young Talent Time'',<ref>{{Cite web |last=Adams |first=Cameron |title=Kylie Minogue&nbsp;– 20 years on |work=[[Herald Sun]] |date=2. august 2007 |url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22171653-2902,00.html |accessdate=27. juli 2009 |language=na engleskom |archive-date=28. decembra 2012 |archive-url=https://archive.today/20121228210117/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/music/kylie-150-20-years-on/story-e6frf9hf-1111114086189 |dead-url=yes }}</ref> u kojoj je Dannii učestvovala kao redovni izvođač.<ref>Smith 2002, str. 16</ref> Minogue je prvi put pjevala na televiziji u emisiji 1985. godine, ali nije pozvana da se pridruži glumačkoj postavi. Minogue je glumila Charlene Mitchell, školarka koja je postala mehaničarka u garaži u sapunici ''Neighbours'' 1986. godine.<ref name="Goddessofthemoment"/> Predstava je postigla popularnost u Velikoj Britaniji, a ljubavna priča između njenog lika i lika kojeg je glumio Jason Donovan doživjela je vrhunac u epizodi vjenčanja 1987. godine, koju je pratilo 20 miliona britanskih gledalaca.<ref>{{Cite web |last=Simpson |first=Aislinn |title=Kylie Minogue celebrates 40th birthday |work=[[The Daily Telegraph]] |location=London |date=27. maj 2008 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2036175/Kylie-Minogue-celebrates-40th-birthday.html |accessdate=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Minogueova je bila prva osoba koja je osvojila četiri Logie nagrade u jednoj godini, a bila je i najmlađi nosilac nagrade „Gold Logie“ za titulu „Najpopularnija Televizijska Izvođačica“, na osnovu glasova publike. === 1987–1992: Prve godine u pjevačkoj karijeri === Na dobrotvornom koncertu australijskog fudbalskog kluba [[Fitzroy Football Club]], Minogue je izvela pjesme „[[I Got You Babe]]“ kao duet i „[[The Loco-Motion]]“ kao bis.<ref>Smith 2014, str. 49</ref> Potonja je kasnije aranžirana i snimljena kao demo, preimenovana u „Locomotion“. Nakon toga, Minogue je potpisala ugovor sa izdavačkom kućom [[Mushroom Records]] početkom 1987. godine na osnovu svoje popularnosti u ''Neighbours''.<ref>Smith 2002, str. 51</ref> „Locomotion“ je objavljena kao njen debitantski singl u Australiji i bio je sedam nedjelja na prvom mjestu na australijskoj listi singlova. Pjesma je postala najprodavaniji singl decenije u Australiji.<ref>{{Cite web |last=Maley |first=Jacqueline |title=20 years at the top: she should be so lucky |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=5. august 2007 |url=https://www.smh.com.au/news/music/she-should-be-so-lucky/2007/08/04/1185648204390.html |accessdate=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Zahvaljujući uspjehu singla, Minogue je u septembru 1987. otputovala u London da radi sa produkcijskim triom [[Stock Aitken Waterman]]. Slabo su poznavali rad Minogue i potpuno su zaboravili na njen dolazak. Kao rezultat toga, napisali su „[[I Should Be So Lucky]]“ dok je ona čekala ispred studija. Pjesma je napisana i snimljena za manje od 40 minuta. Pjesma je dostigla prvo mjesto u Australiji, Finskoj, Njemačkoj, Hong Kongu, Izraelu, Švajcarskoj i Velikoj Britaniji.<ref>Smith 2002, p. 219</ref> Minogue je osvojila dve uzastopne nagrade ARIA u kategoriji „Najprodavaniji Singl Godine“, a sljedeće godine je dobila nagradu u kategoriji „Posebna Dostignuća“. Minogueov prvi studijski album ''[[Kylie (album)|Kylie]]'' objavljen je u julu 1988. Album je kolekcija dance-pop melodija i proveo je više od godinu dana na britanskoj listi albuma, uključujući nekoliko nedjelja na prvom mjestu. Album je takođe dostigao drugo mjesto u Australiji. Postao je to najprodavaniji album 1980-ih godina ženskog izvođača.<ref name="Britishcharts">Brown, Kutner, Warwick, str. 673–674</ref> Album je dobio zlatni sertifikat u Sjedinjenim Državama, gdje je singl „The Loco-Motion“ dospeo do trećeg mjesta na listi [[Billboard Hot 100]].<ref name="billboard">{{cite web |title=Kylie Minogue – Chart History |url=https://www.billboard.com/artist/kylie-minogue/ |work=[[Billboard]] |accessdate=25. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Drugi singl „[[Got to Be Certain]]“ bio je njen treći uzastopni singl koji je došao na prvo mjesto na australijskoj listi singlova. Krajem iste godine, Minogue je napustila sapunicu ''Neighbours'' kako bi se posvetila muzičkoj karijeri. Njen drugi studijski album ''[[Enjoy Yourself]]'' objavljen je u oktobru 1989. i uključivao je singlove „[[Hand on Your Heart]]“ i „[[Tears on My Pillow]]“, od kojih su oba dostigla prvo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie">{{cite web |title=Kylie Minogue |url=https://www.officialcharts.com/artist/43484/kylie-minogue/ |publisher=[[Official Charts Company]] |accessdate=11. decembra 2013 |language=na engleskom}}</ref> Prvi singl „Hand on Your Heart” takođe je dostigao četvrto mjesto u Australiji. Album je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji i deveto mjesto u Australiji. Drugi singl „[[Wouldn't Change a Thing]]“ dostigao je šesto mjesto u Australiji i drugo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name=occkylie/> Treći singl „[[Never Too Late]]“ dostigao je četvrto mjesto u Velikoj Britaniji, ali nije uspio da dođe do Top 10 u Australiji. Četvrti i posljednji singl „Tears on My Pillow” takođe je dostigao Top 20 u Australiji. Kako se album nije dobro prodavao u Sjevernoj Americi, njena američka kuća [[Geffen Records]] prekinula je saradnju.<ref name=cankylie>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/news/76837/can-kylie-break-in-the-us |title=Can Kylie Break in the U.S.? |work=[[Billboard]] |date=11. februar 2002 |language=na engleskom}}</ref> Na istom albumu, Minogue je sa [[Jason Donovan|Jasonom Donovanom]] uradila pjesmu „[[Especially for You]]“ koja je bila na prvom mjestu u Velikoj Britaniji i drugom mjestu u Australiji. Pjesma je takođe uključena u sjevernoameričku verziju albuma. U cilju promocije albuma, Minogue je krenula u prvu turneju pod nazivom [[Enjoy Yourself Tour]] u februaru 1990. kroz Evropu, Aziju i Australiju. U decembru 1989. Minogue izašao je njen debitantski film ''The Delinquents''. Iako je film primio osrednje kritike, postao je veoma popularan među publikom. U Velikoj Britaniji je zaradio preko 200&nbsp;000 funti, dok je u Australiji bio četvrti najprofitabilniji film 1989. godine, odnosno prvi najprofitabilniji film 1990. godine. Treći studijski album ''[[Rhythm of Love]]'' objavljen je u novembru 1990. i kritičari su ga opisali kao „zreliji“ od njenih prethodnih albuma.<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/album/rhythm-of-love-mw0000457557 |publisher=[[Allmusic]] |title=Kylie Minogue – Rhythm of Love |first=Chris |last=True |accessdate=26. juli 2015 |language=na engleskom}}</ref> Iako nije imao isti komercijalni uspjeh, dostigao je deseto mjesto u Australiji i deveto mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name=ew1>{{cite web |url=https://ew.com/music/2018/02/01/the-catch-up-kylie-minogue/ |date=1. februar 2018 |access-date=14. augusta 2019 |title=The Catch-Up: Your guide to Kylie Minogue's disco-pop music career |work=[[Entertainment Weekly]] |language=na engleskom}}</ref><ref name=occkylie/> Prvi singl „[[Better the Devil You Know]]“ dostigao je četvrto mjesto u Australiji i drugo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Drugi singl „[[Step Back in Time]]“ dostigao je peto mjesto u Australiji i četvrto mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name=occkylie/> Treći singl „[[What Do I Have to Do]]“ dostigao je šesto mjesto u Velikoj Britaniji,<ref name=occkylie/> ali nije uspio da dođe do Top 10 u Australiji. Četvrti i posljednji singl „[[Shocked]]“ dostigao je sedmo mjesto u Australiji i šesto mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Pored novog albuma, ljubavna veza sa vodećim pjevačem grupe [[INXS]] [[Michael Hutchence|Michaelom Hutchenceom]], smatrala se dijelom njene nove ličnosti. Snimanje spota za „Better the Devil You Know“ bio je prvi put da se Minogue „osjetila kao dio stvaralačkog procesa“. U vezi sa tim izjavila je: „Nisam bila glavna ali moj glas se čuo, našla sam put da prikažem svoje gledište na kreativan način“.<ref name=pjoye>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/lifestyle/fashion/kylie-pop-culture-princess-20111129-1o3vh.html |date=30. novembar 2011 |accessdate=15. augusta 2019 |title=Kylie: Pop Culture Princess |work=[[The Sydney Morning Herald]] |first=Paula |last=Joye |language=na engleskom}}</ref> U cilju promocije albuma, Minogue je započela turneju pod nazivom [[Rhythm of Love Tour]] u februaru 1991. u Australiji i Aziji. Njen četvrti studijski album ''[[Let's Go to It]]'' objavljen je u oktobru 1991. i dostigao je u Top 20 u Velikoj Britaniji i Australiji. To je njen prvi album koji nije dostigao Top 10 ni u jednoj od te dvije zemlje.<ref name="occkylie"/> Prvi singl sa albuma „[[Word Is Out]]“ postao je njen prvi singl koji je propustio Top 10 u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Drugi singl „[[If You Were with Me Now]]“ bio je na četvrtom mjestu u Velikoj Britaniji, ali nije ušao u Top 20 u Australiji.<ref name="occkylie"/> Treći singl „[[Give Me Just a Little More Time]]“ bio je na drugom mjestu u Velikoj Britaniji te godine, ali nije ušao u Top 20 u Australiji. Četvrti i posljednji singl „[[Finer Feelings]]“ nije dostigao Top 10 u Velikoj Britaniji. U oktobru 1991. Minogue je krenula na [[Let's Get to It Tour]] turneju po Evropi u okviru promocije albuma. Što se tiče ovog perioda, kasnije je izrazila mišljenje da su je Stock, Aitken i Waterman ugušili, rekavši: „Bila sam poprilično lutka u njihovim rukama u početku. Nisam mogla da sama gledam ni levo ni desno od produkcijske kuće“.<ref name="Shuker164">Shuker, str. 164</ref> Prva kompilacija ''[[Greatest Hits (album Kylie Minogue)|Greatest Hits]]'' objavljena je u augustu 1992. Album je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji<ref name="occkylie"/> i treće mjesto u Australiji. Prvi singl „[[What Kind of Fool (Heard of That Before)]]“ ušao je u Top 20 u Australiji i Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Drugi singl, obrada pjesme „[[Celebration (pjesma)|Celebration]]“ od [[Kool & the Gang]], ušao je u Top 20 u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> === 1993–1998: ''Kylie Minogue'' i ''Impossible Princess'' === Minogue pjevanje pod produkcijskom kućom [[Deconstruction Records]] označilo je novu fazu u njenoj karijeri.<ref name=cankylie/> Njen peti studijski album pod nazivom ''[[Kylie Minogue (album)|Kylie Minogue]]'' koji je pušten septembra 1994, označio je razlaz za pređašnjim stilom, na šta je i kritika reagovala uz pohvale za njene vokalne sposobnosti i kvalitet produkcije.<ref>{{Cite web |first=Nick |name=Levine |url=http://www.digitalspy.com/music/thesound/a222204/kylie-revisited-5-kylie-minogue.html |title=Kylie: Revisited #5: 'Kylie Minogue' |work=[[Digital Spy]] |date=29. maj 2010 |accessdate=2. augusta 2012 |language=na engleskom}}</ref> Album su uradila producenta dance muzike [[Brothers in Rhythm]], Dave Seaman i Steve Anderson, koji su ujedno uradili i „Finer Feelings“, njen posljednji singl sa pređašnjom kućom PWL. Album je dosegao treće mjesto u Australiji i četvrto mjesto u Velikoj Britaniji. Prvi singl „[[Confide in Me]]“ ostao je četiri nedelje na prvom mjestu na australijskoj listi singlova, dok je u Velikoj Britaniji bio na drugom mjestu.<ref name="occkylie"/> Drugi singl pod nazivom „[[Put Yourself in My Place]]“ dosegao je listu Top 20 pjesama u Velikoj Britaniji i Australiji. Spot za pjesmu je u velikoj meri inspirisan filmom ''[[Barbarella (film)|Barbarella]]'' iz 1968. godine, odajući počast njegovom glavnom liku kojeg glumi [[Jane Fonda]]. Treći singl „[[Where Is the Feeling?]]“ takođe je ušla u Top 20 u Velikoj Britaniji, ali ne u Australiji.<ref name="occkylie"/> Kada se radi o medijskom eksponiranju, Minogue se u ovom periodu pojavila i kao gostujuća uloga u epizodi britanske komedije ''The Vicar of Dibley'', kao i na naslovnici australijskog magazina ''Who Magazine'' na listi „30 Najlepših Ljudi Sveta“, što joj je otvorilo vrata za ulogu u filmu ''[[Ulični borac (film, 1994)|Ulični borac]]'' sa [[Jean-Claude Van Damme|Jean-Claudeom Van Dammeom]] iz 1994. godine.<ref name="Smith152">{{harvnb|Smith|2002|p=152}}</ref> Film je imao osrednji komercijalni uspjeh, sa oko 70 milijona dolara zarade u SAD, ali nije bio dobro primljen od strane kritičara.<ref name="Smith152"/> ''[[The Washington Post]]'' je okarakterisao njenu glumu rečima „najgora glumica na engleskom govornom području“.<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/streetfighterpg13harrington_a0ad15.htm |work=[[The Washington Post]] |title=Street Fighter |date=24. decembar 1994 |first=Richard |last=Harrington |accessdate=25. juli 2015 |language=na engleskom}}</ref> Naredne godine ušla je u saradnju sa australijskim muzičarem [[Nick Cave|Nickom Caveom]], iz čega se izrodila pjesma „[[Where the Wild Roses Grow]]“. Cave je izrazio interesovanje da sarađuje sa Minogue otkako je čuo „Better the Devil You Know“, jer je album imao, kako je rekao „najsiroviju i najtužniju liriku u svetu pop muzike“.<ref>Baker and Minogue, str. 99</ref> Spot za njihovu pjesmu bio je inspirisan slikom ''Ofelija'' [[John Everett Millais|Johna Everetta Millaisa]], u kome Minogue ima ulogu preminule devojke koja pluta u bari, dok joj zmija gamiže po telu. Singl je privukao veliku pažnju u Evropi gdje je ušao u Top 10 u nekoliko zemalja, u Australiji došao do drugog mjesta,<ref>{{cite web |title=Nick Cave and The Bad Seeds and Kylie Minogue: "Where The Wild Roses Grow" (song) |publisher=Media Jungen |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nick+Cave+%26+The+Bad+Seeds+%2B+Kylie+Minogue&titel=Where+The+Wild+Roses+Grow&cat=s |access-date=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> dok u Velikoj Britaniji nije uspjelo da dospe u Top 10 listu. Pjesma je osvojila nagradu ARIA kao „Najbolja Pjesma Godine“ i „Najbolja Pop Pjesma“. Gostujući na koncertima Nicka Cavea, Minogue je svoju pjesmu „I Should Be So Lucky“ pretvorila u poeziju, recitujući je na njegovim koncertima u [[Royal Albert Hall]]u.<ref name="lalala112">Baker and Minogue, str. 112</ref> Sve do 1997. godine Minogue je bila u vezi sa francuskim fotografom Stéphaneom Sendaouiem, koji ju je podscitao da radi na svojoj kreativnosti.<ref>Baker and Minogue, str. 107–112</ref> Inspirisana zajedničkim poštovanjem za japansku kulturu, zajedno su napravili vizuelnu kombinaciju „[[gejša]] i [[manga]] superheroina“ za šesti studijski album ''[[Impossible Princess]]'' kao i za spot „[[GBI: German Bold Italic]]“ za muzičku kolaboraciju sa [[Towa Tei|Towom Tei]].<ref>Baker and Minogue, str. 108–109</ref> Inspiraciju je nalazila u muzici umjetnika poput škotske pjevačice [[Shirley Manson]] i američke rock grupe [[Garbage]], islandske pjevačice [[Björk]] i irske rock grupe [[U2]], kao i japanskim pop muzičarima [[Pizzicato Five]] i Towom Tei.<ref>Baker and Minogue, str. 108</ref> Kolaboracije na albumu uključile su i Jamesa Deana Bradfielda i Seana Moorea iz rock grupe [[Manic Street Preachers]]. ''Impossible Princess'' je dobio negativne kritike po objavljivanju 1997. godine, ali bi u retrospektivnim kritikama bio naveden kao njen „najličniji“ i „najbolji“ rad. Album je dosegao četvrto mjesto u Australiji i deseto mjesto u Velikoj Britaniji. Prvi singl „[[Some Kind of Bliss]]“ nije ušao u Top 20 ni u Velikoj Britaniji ni u njenoj domovini, dok drugi singl „[[Did It Again]]“ jeste. Treći singl „[[Breathe (pjesma Kylie Minogue)|Breathe]]“ takođe nije ušao u Top 20 u Australiji, ali jeste u Velikoj Britaniji. Nakon što je priznala sebi da je bežala od toga kako su drugi videli njen početak karijere, Minogue je prokomentarisala da je za ovaj album bila spremna da „zaboravi bolnu kritiku“ i „prihvatiti prošlost i iskoristiti je“.<ref name="lalala112" /> Muzički spot za „Did It Again“ dao je omaž njenim ranim inkarnacijama.<ref>Baker and Minogue, str. 113</ref> Što se tiče Velike Britanije, gdje je album preimenovan u ''Kylie Minogue'' zbog smrti [[Diana, princeza od Walesa|princeze Diane]], ovaj album prodao je najmanji broj kopija u njenoj karijeri. U Australiji je album bio uspješan i ostao je 35 nedelja na listi albuma.<ref>{{Cite web |title=Kylie Minogue – Impossible Princess (album) |publisher=Media Jungen |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Impossible+Princess&cat=a |accessdate=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> U junu 1998. Minogue je krenula na turneju pod nazivom [[Intimate and Live Tour]] kroz Veliku Britaniju i Australiju koja se produžila zbog velike potražnje.<ref name="lalala125">Baker and Minogue, str. 125</ref> Pored turneje, nastupila je uživo i na [[Sydney Gay & Lesbian Mardi Gras|Sidnejski gej i lezbijski Mardi Gras]] karnevalu,<ref name="lalala125"/> ceremonijalnom otvaranju kazina u Melbourneu, na događaju sidnejskoj [[20th Century Studios|Fox Studios]] 1999. gdje je izvela „[[Diamonds Are a Girl's Best Friend]]“ od [[Marilyn Monroe]], kao i na božićnom koncertu u [[Dili]]ju, u Istočnom Timoru. === 1999–2003: ''Light Years'', ''Fever'' i ''Body Language'' === [[Datoteka:201000 - Opening Ceremony Kylie Minogue performs 2 - 3b - 2000 Sydney opening ceremony photo (cropped).jpg|mini|170px|Minogue nastupa na ceremoniji otvaranja Letnjih paraolimpijskih igara 2000. godine u Sydneyju.]] Godine 1999. Minogue je izvela duet sa [[Pet Shop Boys]] pod nazivom „In Denial“ na njihovom albumom ''[[Nightlife]]''. U aprilu 1999. je potpisala ugovor sa kućom [[Parlophone]].<ref name="lalala145">Baker and Minogue, str. 145</ref> Njen sedmi studijski album ''[[Light Years]]'' izašao je septembra 2000. Kao komercijalni uspjeh, postao je Minogueov prvi album koji je izbio na prvo mjesto u rođenoj Australiji, kao drugo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2458645.stm |title=Kylie's sweet run of success |publisher=[[BBC]] |date=14. novembar 2002 |access-date=7. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> Prvi singl „[[Spinning Around]]“ dosegao je prvo mjesto u Velikoj Britaniji i Australiji.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/20000625/7501/ |title=Official Singles Chart Top 100 |date=1. juli 2000 |access-date=1. juli 2018 |publisher=[[Official Charts Company]] |language=na engleskom}}</ref> U pratećem spotu Minogueova se pojavljue u zlatnom kratkom šortsu, što se ispostavilo da bude njen „zaštitni znak“.<ref>{{harvnb|Smith|2002|pp=189–192}}</ref> Drugi singl „[[On a Night Like This]]“ dosegao je prvo mjesto u Australiji i drugo mjesto u Velikoj Britaniji. Duet sa [[Robbie Williams|Robbiejem Williamsom]] „[[Kids (pjesma Robbieja Williamsa i Kylie Minogue)|Kids]]“ izašao je kao treći singl, a dosegao je drugo mjesto u Velikoj Britaniji i Top 20 u Australiji. Četvrti singl „[[Please Stay]]“ dosegao je deseto mjesto u Velikoj Britaniji i Top 20 u Australiji. Minogueova je pjevala na ceremoniji zatvaranja [[Olimpijada 2000|Olimpijskih igara 2000. godine]], kao i na ceremoniji otvaranju Paraolimpijskih igara, koji su oba održana u [[Sydney]]ju.<ref>{{Cite web |publisher=[[BBC News]] |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympics2000/951094.stm |title=Sydney says goodbye |date=29. oktobar 2000 |access-date=27. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Njena izvedba pjesme [[ABBA]] „[[Dancing Queen]]“ izabrano je kao jedno od najupečatljivijih završnih ceremonija. Naredne godine, Minogueova je krenula po Evropi i Australiji na turneju pod nazivom [[On a Night Like This Tour]]. U oktobru 2001. Minogueova je predstavila svoj osmi studijski album ''[[Fever (album, Kylie Minogue)|Fever]]''. Prvi singl „[[Can't Get You Out of My Head]]“ koji je bio pušten mjesec dana pre albuma, dosegao je prvi mjesto u preko 40 država, prodavši se u više od pet milijona kopija,<ref>{{cite web |title=100 Best Tracks of the 00s – No. 74 Kylie Minogue – "Can't Get You Out of My Head" |url=https://www.nme.com/list/100-best-tracks-of-the-00s/269740/article/269931 |work=[[New Musical Express|NME]] |access-date=22. augusta 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614053028/http://www.nme.com/list/100-best-tracks-of-the-00s/269740/article/269931 |archive-date=14. juni 2013 |date=29. maj 2012 |language=na engleskom}}</ref> i tako postavši njen najuspešniji singl do danas. Album je bio na prvom mjestu u Australiji, Velikoj Britaniji, Irskoj, Njemačkoj, na kraju ostvarivši globalnu prodaju od preko šest milijona kopija.<ref name="grooveback">{{Cite web |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/01/29/1075340776864.html |title=Can Kylie get her groove back |work=[[The Age]] |date=31. januar 2004 |access-date=25. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Topao prijem albuma doveo je do njegove distribucije u Sjedinjenim Državama u februaru 2002. od strane izdavačke kuće [[Capitol Records]].<ref name="second coming">{{Cite web |title=Kylie's second coming |work=[[The Sydney Morning Herald]] |date=14. februar 2004 |url=https://www.smh.com.au/articles/2004/02/13/1076548215244.html?from=storyrhs |access-date=24. marta 2008 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/news/77291/kylies-fever-to-heat-us-in-feb |title=Kylie's 'Fever' To Heat U.S. In Feb. |work=[[Billboard]] |date=2. januar 2002 |access-date=2. januara 2012 |language=na engleskom}}</ref> Album dosegao je treće mjesto na [[Billboard 200]] listi, što je njen najbolji uspjeh u zemlji.<ref>{{cite web |title=Kylie Minogue – ''Billboard'' 200 Chart History |url=https://www.billboard.com/artist/kylie-minogue/chart-history/billboard-200/ |work=[[Billboard]] |access-date=3. augusta 2013 |language=na engleskom}}</ref> Drugi singl „[[In Your Eyes]]“ dosegao je prvo mjesto u Australiji i treće mjesto u Velikoj Britaniji. Treći singl „[[Love at First Sight]]“ dosegao je treće mjesto u Australiji, drugo mjesto u Velikoj Britaniji i prvo mjesto na [[Dance Club Songs]] listi. Četvrti i posljednji singl „[[Come into My World]]“ dosegao je četvrto mjesto u Australiji i osmo mjesto u Velikoj Britaniji. U okviru promocije albume u aprilu 2002. Minogue je krenula na turneju [[KylieFever2002]] kroz Evropu i Australiju. Iste godine dobila je četiri ARIA nagrade uključujući nagradu u kategoriji „Najprodavaniji Singl“ i „Singl Godine“ za „Can't Get You Out of My Head“.<ref>{{cite web |last=Kazmierczak |first=Anita |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2331249.stm |title=Kylie sweeps Aussie music awards |publisher=[[BBC News]] |date=15. oktobar 2002 |access-date=7. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> Osvojila je svoju prvu nagradu [[Brit Awards]] u kategoriji „Najbolju Međunarodnu Solo Žensku Umjetnicu“ i „Najbolju Međunarodni Album“ za ''Fever''.<ref>{{cite web |title=Brit Awards 2002: The winners |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1832486.stm |date=20. februar 2002 |access-date=27. novembra 2011 |publisher=[[BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> Godine 2003. Minogue prvi put je bila nominovana za [[Grammy]] nagradu u kategoriji „Najbolji Dance Snimak“ za „Love at First Sight”, nakon čega je osvojila nagradu ali za „Come into My World” naredne godine. To je bio prvi put da je australijski muzičar pobedio u velikoj kategoriji od 1983. godine.<ref name=come1>{{cite web |last=Richard |first=Jinman |title=A Grammy comes into Kylie's world |url=https://www.smh.com.au/articles/2004/02/09/1076175107061.html |work=[[The Sydney Morning Herald]] |access-date=4. augusta 2013 |date=10. februar 2004 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2003. izašao je Minogue sjov devetu studijski album pod nazivom ''[[Body Language (album, Kylie Minogue)|Body Language]]'', koji je pratio poseban koncert na koji se mogao doći samo po pozivnici, pod nazivom [[Money Can't Buy]] u [[Hammersmith Apollo]] u [[London]]u. Album je doneo [[disco]] stil u opuštenom tonu inspirisan umjetnicima iz 1980-ih, poput [[Scritti Politti]], [[The Human League]], [[Adam and the Ants]], kao i [[Prince]]om, utapajući njihove stilove sa elementima [[hip hop]]a. Album je dosegao drugo mjesto u Australiji i šesto mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Prodaja albuma je bila manja njego što je očekivano nakon uspjeha ''Fever'',<ref name="grooveback"/><ref name="second coming"/> mada je prvi singl „[[Slow (pjesma)|Slow]]” dosegao je prvo mjesto u Velikoj Britaniji i Australiji.<ref name="occkylie"/><ref>{{cite web |title=Kylie Minogue: Slow (song) |publisher=Media Jungen |url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Kylie+Minogue&titel=Slow&cat=s |access-date=9. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> Drugi singl „[[Red Blooded Woman]]”, dosegao je četvrto mjesto u Australiji i peto mjesto u Velikoj Britaniji.<ref name="occkylie"/> Treći i posljednji singl „[[Chocolate (pjesma Kylie Minogue)|Chocolate]]“ dosegao je šesto mjesto u Velikoj Britaniji i Top 20 u Australiji.<ref name="occkylie"/> Što se tiče SAD, „Slow“ je bio na prvom mjestu na Dance Club Songs listi,<ref name=DanceClubSongs>{{Cite web |title=Kylie Minogue, Chart History, Dance/Club Play Songs |url=https://www.billboard.com/artist/kylie-minogue/chart-history/dsi/ |work=[[Billboard]] |accessdate=25. juli 2009 |language=na engelskom}}</ref> a kasnije bio je i nominovan za Grammy nagradu u kategorij za „Najbolji Dance Snimak”. ''Body Language'' je u prvoj nedelji ostvario prodaju od 43&nbsp;000 kopija, dok je u drugoj nedelji prodaja značajno pala. Pozivni koncert je zatim objavljen na video albumu u julu 2004. pod nazivom ''[[Body Language Live]]''. === 2004–2009: ''Ultimate Kylie'', ''Showgirl'' i ''X'' === [[Datoteka:Kylie Minogue live in Paris - Can't get you out of my head - April 20th 2005 (202111763).jpg|mini|200px|Minogue nastupa na Showgirl turneji u aprilu 2005.]] U novembru 2004. Minogue je objavila svoju drugu zvaničnu kompilaciju pod nazivom ''[[Ultimate Kylie]]''. Album dosegao je četvrto mjesto u Velikoj Britaniji i peto mjesto u Australiji. Prvi singl „[[I Believe in You]]“ dosegao je šesto mjesto u Australiji, drugo mjesto u Velikoj Britaniji i treće mjesto na Dance Club Songs listi.<ref name=DanceClubSongs/> Drugi singl „[[Giving You Up]]“ dosegao je šesto mjesto u Velikoj Britaniji i osmo mjesto u Australiji. „I Believe in You“ je kasnije bila nominovana za Grammy nagradu u kategoriji „Najbolji Dance Snimak“. U martu 2005. Minogueova je krenula na turneju [[Showgirl: The Greatest Hits Tour]]. Posle nastupa u Evropi, uputila se u Melbourneu gdje joj je dijagnostikovan rak dojke, zbog čega je morala otkazati turneju.<ref>{{Cite web |title=Kylie diagnosed with breast cancer |work=[[The Guardian]] |date=17. maj 2005 |url=https://www.theguardian.com/society/2005/may/17/arts.artsnews |language=na engleskom}}</ref> U maju iste godine podlegla je operaciji, a ubzrom potom i hemoterapiji.<ref name="CNNtreatment">{{Cite web |title=Kylie begins cancer treatment |date=19. maj 2005 |url=http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/05/18/kylie.surgery/ |publisher=[[CNN]] |access-date=9. decembra 2006 |language=na engleskom |archive-date=4. marta 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031617/http://edition.cnn.com/2005/WORLD/asiapcf/05/18/kylie.surgery/ }}</ref> U januaru 2006. objavljeno je da je završila sa hemoterapijom kao i da je bolest izlečena.<ref name=chemo>{{cite web |url=https://www.theage.com.au/national/chemo-finished-but-kylies-treatment-continues-20060114-ge1klp.html |date=14. januar 2006 |access-date=21. augusta 2019 |title=Chemo finished, but Kylie's treatment continues |work=[[The Age]] |language=na engleskom}}</ref> U decembru 2005. izvedbu sa svoje turneje „[[Over the Rainbow]]“ izdala je kao singl u digitalnom formatu. Tokom perioda oporavka napisala je knjigu za decu ''The Showgirl Princess'', je objavljena u oktobru 2006. i sljedećeg mjeseca je izašao i njen parfem ''Darling''.<ref name="popsdarling">{{Cite web |last=Moses |first=Alexa |work=[[The Sydney Morning Herald]] |url=https://www.smh.com.au/news/people/pops-darling-is-one-busy-showgirl/2006/11/08/1162661757617.html |title=Pop's darling is one busy showgirl |date=9. novembar 2006 |access-date=21. januara 2007 |language=na engleskom}}</ref> Linija je kasnije proširena kao toaletna voda, koja je uključivala ''Pink Sparkle'', ''Couture'' i ''Inverse''.<ref>{{cite web |title=Kylie Minogue Fragrance range |publisher=Fragrance Direct |date=28. februar 2011 |url=http://www.fragrancedirect.co.uk/k/kylie-minogue/icat/kylieminogue/ |access-date=28. februara 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221035939/http://www.fragrancedirect.co.uk/k/kylie-minogue/icat/kylieminogue |archive-date=21. februara 2011 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2006. je Minogue nastavila svoju posljednju prekinutu turneju pod izmenjenim nazivom [[Showgirl: The Homecoming Tour]]. Njene plesačke rutine su izmenjene kako bi bili u skladu sa njenim zdravstvenim stanjem. Ovo je značilo sporije promjene kostima i duže pauze između odeljaka ne bi li sačuvala snagu.<ref>{{cite web |title=Two UK gigs as Kylie resumes tour |publisher=[[BBC News]] |date=17. juli 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/5188896.stm |access-date=5. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> Mediji su izveštavali da su Minogueove izvedbe bile snažne, a ''[[The Sydney Morning Herald]]'' je koncert opisao kao „ekstravaganca“ i „ništa manje od trijumfa“.<ref>{{Cite web |first=Christine |last=Sams |title=Feathered Kylie's fans tickled pink |date=12. novembar 2006 |url=https://www.smh.com.au/news/music/feathered-kylies-fans-tickled-pink/2006/11/11/1162661950112.html |work=[[The Sydney Morning Herald]] |access-date=4. decembra 2006 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2007. Minogueova je izdala deseti studijski album ''[[X (album, Kylie Minogue)|X]]'' o kome su svi pričali.<ref name="heraldsunjan08">{{Cite web |first=Cameron |last=Adams |title=Kylie Minogue talks about leaks, love and moving on |url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/kylie-minogue-talks-about-leaks-love-and-moving-on/story-e6frf96f-1111115331870 |work=[[Herald Sun]] |date=17. januar 2008 |access-date=15. aprila 2008 |language=na engleskom}}</ref> Na ovom albumu sa stilom elektronske muzike, učestvovali su [[Guy Chambers]], [[Cathy Dennis]] i [[Calvin Harris]].<ref name="heraldsunjan08" /> Album je bio na prvom mjestu u Australiji, četvrtom mjestu u Velikoj Britaniji i na četvrtom mjestu na Dance/Electronic Albums listi. Prvi singl „[[2 Hearts]]“ je takođe bio na prvom mjestu u Australiji i četvrtom mjestu u Velikoj Britaniji. ''X'' je u početku imao osrednje prodaje u Velikoj Britaniji, da bi se komercijalni uspjeh vremenom poboljšao.<ref name="thetimeskyliex2008">{{Cite web |last=Sinclair |first=David |title=Kylie Minogue at the O2 Arena, London |work=[[The Times]] |date=28. juli 2008 |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/live_reviews/article4413509.ece |access-date=1. augusta 2008 |language=na engleskom |archive-date=15. juni 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615134420/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/live_reviews/article4413509.ece }}</ref> Drugi singl „[[Wow (pjesma Kylie Minogue)|Wow]]“ dosegao je peto mjesto u Velikoj Britaniji, ali nije uspjeo da dospe u Top 10 u Australiji. Treći singl „[[In My Arms]]“ dosegao je deseto mjesto u Velikoj Britaniji. „[[All I See]]“ je objavljena kao četvrti singl i dosegao je treće mjesto na Dance Club Songs listi. „[[The One (pjesma Kylie Minogue)|The One]]“ je objavljena kao peti i posljednji singl sa albuma. U SAD je album bio nominovan za dodelu Grammy nagrada za 2009. godine u kategoriji „Najbolji Elektronski/Dance Album“. U okviru promocije albuma našla Minogue se i u dokumentarnom filmu ''White Diamond'' nakon što je počela sa povratničkom turnejom.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7048346.stm |title=Kylie thanks fans at film launch |publisher=[[BBC News]] |date=17. oktobar 2007 |access-date=26. juli 2009 |language=na engleskom}}</ref> Nastupila je i u televizijskom programu ''The Kylie Show'' koji je bio splet njenih izvedbi i humorističnih skečeva.<ref>{{harvnb|page=192|Smith|2014}}</ref> Minogue je glumila i u televizijskoj seriji ''[[Doctor Who]]'' u specijalnoj, božićnoj epizodi „Voyage of the Damned“ u ulozi Astrid Peth. Epizodu je pratilo više od 13 milijona gledalaca, što je bila nagledanija epizoda serije od 1979. godine. U maju 2008. Minogue se upustila u svoju, do tada, najskuplju turneju pod nazivom [[KylieX2008]] kroz Evropu, sa izdatkom od 10 milijona funti.<ref>{{Cite web |title=Kylie's tour to kick off in Paris |work=[[The Daily Telegraph]] |date=29. april 2008 |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/3672988/Kylies-tour-to-kick-off-in-Paris.html |access-date=7. augusta 2008 |language=na engleskom}}</ref> Turneja je naširoko hvaljena sa dobrim profitom. Ovo je pratilo dodjelu francuskog [[Orden umjetnosti i književnosti|Ordena umjetnosti i književnosti]] u rangu viteza,<ref name="Frenchhonour">{{Cite web |title=Kylie receives top French honour |publisher=ABC News |date=6. maj 2008 |url=http://www.abc.net.au/news/2008-05-06/kylie-receives-top-french-honour/2426438 |access-date=7. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> a jula 2008. [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Princ od Walesa]] joj je dodelio [[Orden Britanske imperije|Ordena Britanske imperije]].<ref name=Obe>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7485868.stm |title=Kylie attends Palace for honour |publisher=[[BBC News]] |date=3. juli 2008 |access-date=10. oktobra 2008 |language=na engleskom}}</ref> Takođe je osvojila nagradu za „Najbolju Međunarodnu Solo Žensku Umjetnicu“ na nagrada [[Brit Awards]] 2008. godine. U septembru iste godine debitovala je u regionu Bliskog istoka gdje je nastupila kao vodeći izvođač na otvaranju ekskluzivnog hotela Atlantis The Palm u [[Dubai]]ju.<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/travel/kylie-minogue-performs-at-atlantis-hotel-launch-20081121-6dev.html |title=Kylie Minogue performs at Atlantis hotel launch |work=[[The Age]] |location=Australia |date=21. novembar 2008 |access-date=10. septembra 2009 |language=na engleskom}}</ref> Nakon niza ovih događa, nastavila je turnejom KylieX2008 u Južnoj Americi, Aziji i Australiji. Turneja je prošla 21 državu, prodavši karte u vrednosti od više od 70 milijona dolara, što se smatralo komercijalnim uspjehom.<ref name="firstNorthAmericantour">{{Cite web |last=Herrera |first=Monica |url=https://www.billboard.com/articles/news/268706/kylie-minogue-plans-first-north-american-tour |title=Kylie Minogue Plans First North American Tour |work=[[Billboard]] |date=6. maj 2009 |access-date=8. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> U februaru 2009. vodila je nagrade Brit Awards sa [[James Corden|Jamesom Cordenom]] i [[Matthew Horne|Matthewom Horneom]].<ref>{{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7837020.stm |title=Kylie to present the Brit Awards |publisher=[[BBC News]] |date=19. januar 2009 |access-date=8. augusta 2009 |language=na engleskom}}</ref> U drugoj polovini godine krenula je na svoju prvu sjevernoameričku turneju pod nazivom [[For You, for Me Tour]].<ref name="firstNorthAmericantour"/> === 2010–2012: ''Aphrodite'' i ''The Abey Road Sessions'' === [[Datoteka:Kylie Minogue - Aphrodite (en vivo).jpg|mini|170px|Minogue nastupa na svojoj turneji [[Aphrodite: Les Folies Tour]] u junu 2011.]] U julu 2010. Minogue je objavila svoj jedanaesti studijski album ''[[Aphrodite (album)|Aphrodite]]''.<ref>{{cite web |url=https://pagesix.com/2010/06/11/kylies-aphrodite-album-is-perfect/ |title=Kylie's ''Aphrodite'' album is perfect |date=11. juni 2010 |work=Page Six |access-date=20. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Album je uključivao nove tekstopisce i producente, uključujući [[Stuart Price|Stuarta Pricea]] kao izvršnog producenta, koji je takođe doprineo pisanju pjesama zajedno sa Minogueovom, [[Calvin Harris|Calvinom Harrisom]], [[Jake Shears|Jakeom Shearsom]], Nerinom Pallotom, Pascalom Gabrielom, Lucasom Seconom, Timom Rice-Oxleyjem i Kishom Mauveom. Album je dobio pozitivne kritike većine muzičkih kritičara, pohvalivši Minogueov izbor saradnika i producenata. ''Aphrodite'' je stigla do drugog mjesta u Australiji i prvog mjesta u Velikoj Britaniji, tačno 22 godine nakon njenog prvog hita koji je stigao do prvog mjesta u zemlji.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/10592181 |publisher=[[BBC News]] |title=Kylie claims UK number one album |date=11. juli 2010 |language=na engleskom}}</ref> Prvi singl albuma „[[All the Lovers]]” dosegao je treće mjesto u Velikoj Britaniji i Top 20 u Australiji, iako su sljedeći singlovi bili mnogo manje uspješni. Drugi singl „[[Get Outta My Way]]“ nije uspjeo da dostigne do Top 10 u Velikoj Britaniji i nije uspjeo da dostigne Top 50 u Australiji. Treći singl „[[Better than Today]]“ nije stigao do Top 20 u Velikoj Britaniji, a takođe nije stigao do Top 50 u Australiji. Četvrti i posljednji singl „[[Put Your Hands Up (If You Feel Love)]]” ušao je u Top 50 u Australiji, ali nije uspjeo da dostigne do Top 50 u Velikoj Britaniji. Ipak, svi singlovi objavljeni sa albuma stigli su do prvog mjesta na Dance Club Songs listi.<ref name=DanceClubSongs/> Minogue je snimila duet sa synthpop duom [[Hurts]] na njihovoj pjesmi „Devotion“, koja je uvrštena na prvom studijskom albumu grupe ''[[Happiness (album Hurtsa)|Happiness]]''.<ref>{{cite web |title=Hurts explain how they got Kylie Minogue to sing on their debut album |url=https://www.nme.com/news/hurts/52262 |date=28. juli 2010 |work=[[New Musical Express|NME]] |access-date=21. augusta 2010 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2010. takođe se pojavila na singlu [[Taio Cruz]]a „[[Higher (pjesma Taio Cruza)|Higher]]”. Pjesma je bio uspješan, gdje je dosegao osmo mjesto u Velikoj Britaniji i prvo mjesto na Dance Club Songs listi.<ref name=bill11>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/472860/kylie-minogue-makes-history-on-danceclub-play-songs |title=Kylie Minogue Makes History on Dance/Club Play Songs |work=[[Billboard]] |date=26. februar 2011 |access-date=13. augusta 2019 |language=na engleskom}}</ref> Završavajući svoje snimke iz 2010. godine, Minogue je objavila božićni mini-album pod nazivom ''[[A Kylie Christmas]]'', koja je obuhvatala obrade božićnih pjesama, uključujući „[[Let It Snow! Let It Snow! Let It Snow!|Let It Snow]]” i „[[Santa Baby]]“. Minogue je u februaru 2011. krenula na turneju pod nazivom [[Aphrodite: Les Folies Tour]], nastupajući u Evropi, Sjevernoj Americi, Aziji, Australiji i Africi. Sa scenografijom inspirisanom rođenjem grčke boginje ljubavi [[Afrodita|Afrodite]] i [[Antička Grčka|grčkom kulturom]] i historijom, dočekana je pozitivnim kritikama kritičara, koji su pohvalili koncept i scensku produkciju.<ref>{{Cite web |url=https://consequence.net/2011/01/kylie-minogue-to-embark-on-ridiculous-world-tour/ |title=Kylie Minogue to embark on ridiculous world tour |work=Consequence of Sound |language=na engleskom |date=11. januar 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2011/mar/27/kylie-minogue-aphrodite-review |title=Kylie Minogue – review |first=Ian |last=Gittins |date=27. mart 2011 |work=[[The Guardian]] |access-date=20. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Turneja je bila komercijalno uspješna, zaradila je 60 milijona dolara i zauzela 21. mjesto na [[Billboard]]ovoj godišnjoj listi „25 Najboljih Turneja” za 2011. godinu i Pollstarovoj listi „50 Najboljih Svjetskih Turneja”. Koncert u Londonu objavljen je u novembru 2011. na video albumu pod nazivom ''[[Aphrodite Les Folies Live in London]]''. Godine 2012. Minogue je započela jednogodišnju proslavu svojih 25 godina u muzičkoj industriji, koja su često zvali „K25“. Godišnjica je počela u martu tako što je krenula na [[Anti Tour]] turneju u Velikoj Britaniji i Australiji, na kojoj su bile pjesme sa [[A i B strana|B strane]], demo snimci i retkosti iz njenog muzičkog kataloga.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/music-news/kylie-minogues-anti-tour-of-b-sides-to-begin-in-australia-502892/ |title=Kylie Minogue's 'Anti' Tour of B-Sides to Begin in Australia |last=Caulfield |first=Keith |date=5. mart 2012 |work=[[Billboard]] |access-date=19. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Turneja je pozitivno primljena zbog intimne atmosfere i imala je komercijalni uspjeh, zaradivši preko dva milijona dolara od četiri koncerta.<ref>{{cite web |url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a373234/kylie-minogues-anti-tour-uk-dates-sell-out-in-ten-minutes.html |title=Kylie Minogue's 'Anti-Tour' UK dates sell out in 3 minutes — Music News |last=Copsey |first=Rob |work=[[Digital Spy]] |date=26. mart 2012 |access-date=13. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> U maju 2012. objavila je singl „[[Timebomb]]” i kompilacijski album ''[[The Best of Kylie Minogue]]'' sljedećeg mjeseca.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/news/489104/new-kylie-minogue-greatest-hits-album-due-in-june |title=New Kylie Minogue Greatest Hits Album Due in June |last=Caulfield |first=Keith |work=[[Billboard]] |access-date=4. maja 2012 |date=4. maj 2012 |language=na engleskom}}</ref> „Timebomb” nije uspjeo da dostigne do Top 10 u Australiji, ali je dosegao prvo mjesto na Dance Club Songs listi. Nastupala je na raznim događajima širom sveta, uključujući [[Sydney Gay & Lesbian Mardi Gras|Sidnejski gej i lezbijski Mardi Gras]] i Dijamantski jubilarni koncert [[Elizabeta II|kraljice Elizabete II]].<ref>{{cite web |url=https://www.starobserver.com.au/news/national-news/new-south-wales-news/kylie-for-sydney-mardi-gras/70463 |title=Kylie for Sydney Mardi Gras |last=Abrahams |first=Scott |date=26. januar 2012 |work=Star Observer |access-date=19. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |last=Jonze |first=Tim |url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2012/jun/04/queen-diamond-jubilee-concert |title=The Queen's diamond jubilee concert – as it happened |work=[[The Guardian]] |date=4. juni 2012 |access-date=11. juni 2012 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-17868695 |title=Kylie Minogue to headline Proms in the Park concert |publisher=[[BBC News]] |date=27. april 2012 |access-date=15. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> U oktobru 2012. objavila je kompilacijski album pod nazivom ''[[The Abbey Road Sessions]]'', koji je sadržao prerađene i orkestarske verzije njenih prethodnih pjesama, dobivši pozitivne muzičke kritike. Album je snimljen u novembru 2011. u studiju Abbey Road u [[London]]u, a producirali su ga Steve Anderson i Colin Elliot.<ref>{{cite web |url=https://thequietus.com/articles/10473-kylie-minogue-interview |title=Limitless Joy: Kylie Minogue Interviewed |last=Price |first=Simon |date=25. oktobar 2012 |work=The Quietus |access-date=19. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Album je dostigao drugo mjesto u Velikoj Britaniji i sedmo mjesto u Australiji. Sadržao je glavni singl „[[Flower (pjesma Kylie Minogue)|Flower]]“ i novu verziju singla „[[On a Night Like This]]“. === 2013–2016: ''Kiss Me Once'' i ''Kylie Christmas'' === U januaru 2013. Minogue i njen menadžer Terry Blamey, s kojim je radila od početka svoje karijere, su se rastali.<ref>{{cite web |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/Music/2013/01/13/Minogue-parts-with-longtime-manager/63751358097422/ |title=Minogue parts with longtime manager |date=13. januar 2013 |publisher=United Press International |access-date=13. marta 2024 |language=na engleskom}}</ref> Narednog mjeseca je potpisala ugovor o upravljanju sa kućom Roc Nation.<ref>{{Cite web |url=https://www.billboard.com/music/music-news/kylie-minogue-joins-jay-zs-roc-nation-will-release-single-soon-1538009/ |title=Kylie Minogue Joins Jay-Z's Roc Nation, Will Release Single 'Soon' |first=Keith |last=Caulfield |date=6. februar 2013 |work=[[Billboard]] |access-date=20. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Usljedilo je izdavanje promotivnog singla „[[Skirt (pjesma)|Skirt]]“ koji je dosegao prvo mjesto na Dance Club Songs listi. U septembru 2013. izašla je kolaboraciona pjesma „[[Limpido]]“ sa italijanskom pjevačicom [[Laura Pausini|Laurom Pausini]]. Singl je dosegao prvo mjesto u Italiji, i bio je nominovan u kategoriji „Najbolja Pjesma Sveta“ na [[World Music Awards]] za 2013. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.pinkdna.it/laura-pausini-limpido-nomination-ai-world-music-awards/ |title=Laura Pausini: "Limpido" in nomination ai World Music Awards - PinkDNA |first=Antonella |last=Flotta |date=16. septembar 2013 |publisher=Pinkdna.it |access-date=13. aprila 2024 |language=na italijanskom |archive-date=2014-09-20 |archive-url=https://archive.today/20140920094735/http://www.pinkdna.it/laura-pausini-limpido-nomination-ai-world-music-awards/ }}</ref> Istog mjeseca, Minogue je postala vokalni trener treće sezone takmičenja talenata ''The Voice UK'' emitovanog na [[BBC One]].<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24048141 |title=Kylie Minogue to join ''The Voice'' |publisher=[[BBC News]] |date=11. septembar 2013 |access-date=12. septembra 2013 |language=na engleskom}}</ref> Program je debitovao sa gledanošću od preko 9 milijona gledalaca u Velikoj Britaniji, što je bio značajno veći procenat nego u drugoj sezoni. Program je gledalo preko 8 milijona gledalaca u proseku.<ref>{{cite web |first=Jamie |last=Harris |title=''The Voice'' returns on a high note with over 8 million viewers |url=https://www.digitalspy.com/tv/a543361/the-voice-returns-on-a-high-note-with-over-8-million-viewers/ |work=[[Digital Spy]] |date=12. januar 2014 |language=na engleskom}}</ref> Minogueino suđenje i ličnost na programu su istaknuti i pohvaljeni. ''[[The Daily Telegraph]]'' je premijernu epizodu ocenio sa tri zvezdice uz komentar da je Minogue bila „glamurozna i prijatno vedra, kao i da je nacionalno blago“.<ref>{{cite web |first=Ed |last=Power |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/tv-and-radio-reviews/10564792/The-Voice-UK-blind-auditions-series-three-week-one-BBC-One-review.html |url-access=subscription |title=''The Voice UK'', blind auditions, series three, week one, BBC One, review |work=[[The Daily Telegraph]] |date=11. januar 2014 |access-date=8. marta 2014 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2013. postala je vokalni trener treće sezone takmičenja talenata ''The Voice Australia'' emitovanog na [[Nine Network]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2013/nov/26/kylie-minogue-the-voice-australia |title=Kylie Minogue joins ''The Voice Australia'' |date=25. novembar 2013 |work=[[The Guardian]] |access-date=15. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> [[Datoteka:Kylie Minogue - Kiss Me Once Tour - Sheffield - 13.11.14. - 291 (15901068160) (cropped).jpg|mini|left|170px|Minogue nastupa na svojoj turneji [[Kiss Me Once Tour]] u novembru 2014.]] U martu 2014. Minogue je objavila svoj dvanaesti studijski album pod nazivom ''[[Kiss Me Once]]'',<ref>{{cite web |first=Seamus |last=Duff |title=Kylie Minogue unveils new album cover for ''Kiss Me Once'' |url=http://metro.co.uk/2014/01/24/kylie-minogue-unveils-new-album-cover-for-kiss-me-once-4275200/ |work=Metro |access-date=23. januara 2014 |date=23. januar 2014 |language=na engleskom}}</ref> koji je uključivao kolaboracija sa australijskom pjevačicom i tekstopiscem [[Sia|Sijom]], danskim muzičkim producentom [[Cutfather]], i američkim pjevačem, tekstopiscem i muzičkim producentom [[Pharrell Williams|Pharrellom Williamsom]]. Album je dosegao prvo mjesto u Australiji, drugu mjesto u Velikoj Britaniji,<ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/george-michael-denies-kylie-minogue-this-weeks-number-1-album-2843/ |title=George Michael denies Kylie Minogue this week's Number 1 album |date=23. mart 2014 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=15. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> kao i treće mjesto na Dance/Electronic Albums listi. Prvi singl „[[Into the Blue]]“ nije uspjeo da dospe u Top 10 u Velikoj Britaniji, ali je bio na prvom mjestu na Dance Club Songs listi.<ref name=DanceClubSongs/> Drugi singl pod nazivom „[[I Was Gonna Cancel]]“ nije uspjeo da dospe u Top 50 u Velikoj Britaniji, a dosegao je peto mjesto na Dance Club Songs listi. U augustu 2014. Minogue je izvela set od sedam pjesama na ceremoniji zatvaranja igre Commonwealtha 2014. godine. Radi promocije albuma, narednog mjeseca je krenula sa turnejom pod nazivom [[Kiss Me Once Tour]], putujući kroz Evropu, Australiju i Bliskom istoku.<ref>{{cite web |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2014/09/25/kylie-minogue-s-kiss-me-once-tour-costumes-are-insane_n_7322062.html |title=Kylie Minogue's Kiss Me Once Tour Costumes Are Insane |first=Daisy May |last=Sitch |date=25. septembar 2014 |work=[[The Huffington Post]] |access-date=13. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> U januaru 2015. Minogue je nastupila kao gostujući vokal na singlu [[Giorgio Moroder|Giorgija Morodera]] „[[Right Here, Right Now (pjesma Giorgija Morodera)|Right Here, Right Now]]“. Pjesma nije ušla na liste u Australiji i Velikoj Britaniji, ali je stigla do prvog mjesta na Dance Club Songs listi. U martu 2015. prestao je ugovor Minogue sa prethodnom kućom Parlophone, što je buduća muzička izdanja prepustilo [[Warner Music Group]]u u Australiji i Novom Zelandu. Istog mjeseca se takođe rastala sa kućom Roc Nation.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/pop/kylie-minogue-splits-with-roc-nation-6509733/ |title=Minogue Splits With Roc Nation |first=Lars |last=Brandle |date=26. mart 2015 |work=[[Billboard]] |access-date=13. marta 2024 |language=na engleskom}}</ref> U junu 2015. Minogue je krenula na svoju prvu letnju turneju pod nazivom [[Kylie Summer 2015]], izvodeći šest koncerata u Evropi. U novembru 2015. Minogue je objavila svoj trinaesti studijski album i prvi božićni album pod nazivom ''[[Kylie Christmas]]'', na kome su se našle kako obrade, tako i originalne pjesme. Album je uključivao delo pjevača [[Chris Martin|Chrisa Martina]] iz [[Coldplay]] i muzičkog producentskog tima [[Stargate (producenti)|Stargate]].<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/lists/best-christmas-albums-new-holiday-music/ |title=The 21 Best Christmas Albums of the 21st Century |first=Sal |last=Cinquemani |work=[[Billboard]] |date=8. decembar 2022 |access-date=7. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> Album nije uspjeo dostići Top 10 u Velikoj Britaniji, ali je dostigao sedmo pjesmo u Australiji. Singlovi koji su pratili album bili su duet sa [[James Corden|Jamesom Cordenom]] „[[Only You]]“, duet sa sestrom [[Dannii Minogue]] „[[100 Degrees]]“, kao i „[[Everyday's Like Christmas]]“. Album je ponovo izdat naredne godine uz nekoliko dopunskih pjesama.<ref>{{cite web |first=Jack |last=White |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-is-repackaging-her-holiday-album-kylie-christmas__16245/ |title=Kylie Minogue is repackaging her holiday album ''Kylie Christmas'' |publisher=[[Official Charts Company]] |date=6. septembar 2016 |access-date=12. oktobra 2016 |language=na engleskom}}</ref> Kao promocija albuma, održano je više božićnih koncerata u decembru 2015. i 2016. godine u [[Royal Albert Hall]]u u Londonu.<ref>{{cite web |url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/2015121228759/kylie-minogue-sister-dannii-perform-at-royal-albert/ |title=Dannii Minogue joins sister Kylie on stage at Royal Albert Hall Christmas concert |date=12. decembar 2015 |work=Hello! |access-date=13. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hellomagazine.com/celebrities/2016121135154/kylie-minogue-albert-hall-christmas-concert/ |title=Kylie Minogue brings the house down at the Royal Albert Hall |date=11. decembar 2016 |last=Vokes-Dudgeon |first=Sophie |work=Hello! |access-date=13. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref> === 2017–2021: ''Golden'', nova kompilacija i ''Disco'' === [[Datoteka:Kylie Minogue - Golden Tour - Motorpoint Arena - Nottingham - 20.09.18. - ( 44 ) (44648057710) (cropped).jpg|mini|170px|Minogue nastupa na svojoj turneji [[Golden Tour]] u septembru 2018.]] U februaru 2017. Minogue je potpisala ugovor o snimanju sa izdavačkom kućom [[BMG Rights Management]].<ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-signs-new-record-deal-with-bmg-new-album-expected-this-year__18062/ |title=Kylie Minogue signs new record deal with BMG, new album expected this year |last=Copsey |first=Rob |date=1. februar 2017 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=13. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Tokom cele iste godine, sarađivala je sa piscima i producentima na svom sledećem studijskom albumu, uključujući britanskog muzičkog producenta [[Richard Stannard|Richarda Stannarda]]. Sniman je u [[London]]u, [[Los Angeles]]u i [[Nashville, Tennessee|Nashvilleu]], pri čemu je ovaj drugi duboko uticao na album.<ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogues-new-album-is-super-positive-and-inspired-by-a-break-up__20756/ |title=Kylie Minogue's new album is "super positive" and inspired by a break-up |last=Copsey |first=Rob |publisher=[[Official Charts Company]] |date=16. oktobar 2017 |access-date=13. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> U aprilu 2018. Minogue je objavila svoj četrnaesti studijski album ''[[Golden (album, Kylie Minogue)|Golden]]'', koji je dostigao prvo mjesto u Australiji i Velikoj Britaniji. Prvi singl „[[Dancing (pjesma Kylie Minogue)|Dancing]]“ je imao umjeren uspjeh na listama, dostigavši samo Top 50 u Australiji i Velikoj Britaniji. Pjesma je dostigao prvo mjesto na [[Dance Club Songs]] listi. Album je takođe sadržao sledeće singlove „[[Stop Me from Falling]]“, naslovnu pjesmu „[[Golden (pjesma Kylie Minogue)|Golden]]“, „[[A Lifetime to Repair]]“ i „[[Music's Too Sad Without You]]“ sa engleskim pjevačem [[Jack Savoretti|Jackom Savorettijem]].<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-unveils-new-edit-of-next-single-a-lifetime-to-repair__23547/ |title=Kylie Minogue unveils new edit of next single "A Lifetime To Repair" |last=Copsey |first=Rob |publisher=[[Official Charts Company]] |date=6. august 2018 |access-date=7. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogues-final-single-from-her-number-1-album-golden-plus-a-performance-on-the-x-factor-confirmed__24251/ |title=Kylie Minogue's final single from her Number 1 album ''Golden'' plus a performance on ''The X Factor'' confirmed |last=White |first=Jack |publisher=[[Official Charts Company]] |date=9. oktobar 2018 |access-date=7. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> U znak podrške albumu, Minogue je prvo krenula u martu 2018. na promotivnu turneju pod nazivom [[Kylie Presents Golden]], nastupi pet koncerata u Evropi i jedan u SAD.<ref>{{cite web |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/kylie-minogue-cafe-de-paris-london-golden-tour-review-huffpost-verdict_uk_5aa7d72ce4b03c9edfafd2fd |title=Kylie Minogue Proves She Still Has The Golden Touch At Café de Paris Underplay Gig |last=Bagwell |first=Matt |date=14. mart 2018 |work=[[The Huffington Post]] |access-date=28. juli 2023 |language=na engleskom}}</ref><ref name="chronicle">{{cite web |last=Duke |first=Simon |title=Kylie Minogue delivers Golden performance on opening night of new tour in Newcastle |url=https://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/music-nightlife-news/kylie-minogue-golden-tour-review-15169234 |work=Chronicle Live |date=20. septembar 2018 |access-date=28. juli 2023 |language=na engleskom}}</ref> U septembru 2018. Minogue je krenula na svoju koncertnu turneju pod nazivom [[Golden Tour]], nastupajući u Evropi i Australiji. Minogue je bila među izvođačima na kraljičinoj rođendanskoj zabavi održanoj u [[Royal Albert Hall]]u.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-43851739 |title=Shaggy and Kylie help the Queen celebrate 92nd birthday |publisher=[[BBC News]] |date=22. april 2018 |access-date=10. juli 2020 |language=na engleskom}}</ref> U junu 2019. Minogue je objavila kompilacijski album ''[[Step Back in Time: The Definitive Collection]]'', na kojem je pjesma „[[New York City (pjesma Kylie Minogue)|New York City]]“ bila glavni singl.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-announces-greatest-hits-album-step-back-in-time-the-definitive-collection__26213/ |title=Kylie Minogue announces greatest hits album ''Step Back in Time: The Definitive Collection'' |last=White |first=Jack |publisher=[[Official Charts Company]] |date=2. maj 2019 |access-date=2. maja 2019 |language=na engleskom}}</ref> Album je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji i Australiji.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8518863/kylie-minogue-blasts-no-1-uk-step-back-in-time |title=Kylie Minogue Blasts to No. 1 in U.K. With ''Step Back in Time'' |work=[[Billboard]] |last=Brandle |first=Lars |date=8. juli 2019 |access-date=26. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref> Međutim, singl nije uspjeo da se nađe na zvaničnim listama u Velikoj Britaniji i Australiji. Istog mjeseca, započela je svoju drugu letnju turneju pod nazivom [[Kylie Summer 2019]], koja je uključivala njen debitantski nastup na [[Glastonbury Festival]]u, četrnaest godina nakon što ju je dijagnoza raka dojke primorala da otkaže svoj nastup kao glavne zvezde 2005. godine.<ref>{{cite web |url=https://www.nme.com/reviews/live/kylies-glastonbury-debut-14-years-late-surreal-pop-spectacle-fake-wedding-rainbow-confetti-two-famous-dudes |title=Kylie's Glastonbury debut, 14 years late: a surreal pop spectacle with a fake wedding, rainbow confetti and two famous dudes |date=30. juni 2019 |work=[[New Musical Express|NME]] |last=Stubbs |first=Dan |access-date=26. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref> Na njenom setu su nastupili australijskog muzičara [[Nick Cave]] i engleskog muzičara [[Chris Martin]]. ''[[The Guardian]]'' je Minogueov nastup nazvao kao „čisto zlatnim, nenadmašnim i fenomenalnim“.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2019/jun/30/kylie-at-glastonbury-2019-review |date=30. juni 2019 |work=[[The Guardian]] |title=Kylie at Glastonbury 2019 review – solid-gold set from a living legend |last=Snapes |first=Laura |access-date=26. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref> Njen set je bio najgledaniji na [[BBC]] izveštavanju, sa tri milijona gledalaca i postavivši istorijski rekord za najposećeniji nastup na Glastonburyju.<ref>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/glastonbury-kylie-may-have-broken-record-as-vast-crowd-watches-her-emotional-set-11752082 |date=2. juli 2019 |publisher=[[Sky News]] |title=Glastonbury: Kylie may have broken record as vast crowd watches her emotional set |last=Peplow |first=Gemma |access-date=26. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-48823891 |date=1. juli 2019 |title=The Killers, Stormzy, Kylie Minogue, The Cure – who won Glastonbury? |publisher=[[BBC News]] |last=Youngs |first=Ian |access-date=26. augusta 2023 |language=na engleskom}}</ref> U decembru 2019. pojavila se u svom božićnom televizijskom specijalu pod nazivom ''Kylie's Secret Night'' koji se emitovao na [[Channel 4]].<ref name="channel4">{{cite web |url=https://www.channel4.com/press/news/kylie-minogue-spend-secret-night-channel-4-december |title=Kylie Minogue to spend a ''Secret Night'' with Channel 4 this December |last=Land |first=Lesley |date=9. novembar 2019 |publisher=[[Channel 4]] |access-date=9. novembra 2019 |language=na engleskom}}</ref> Nakon njenog nastupa u Glastonburyju, Minogue je izjavila da bi želela da napravi „pop-disco album“ i da se vrati snimanju novog materijala nakon nastupa.<ref>{{cite web |date=2. maj 2019 |title=Kylie Minogue's Glastonbury surprise |url=https://www.femalefirst.co.uk/music/musicnews/kylie-minogues-glastonbury-surprise-1193387.html |access-date=22. juli 2020 |work=Female First |language=na engleskom}}</ref> Godine 2020. rad na njenom sledećem studijskom albumu je nastavljen tokom [[Pandemija COVID-a 19|pandemije COVID-a 19]].<ref>{{cite web |last=Lewis |first=Isobel |date=27. maj 2020 |title=Kylie Minogue has been recording new album from living room during lockdown |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/kylie-minogue-new-album-release-date-coronavirus-a9534991.html |access-date=22. juli 2020 |language=na engleskom}}</ref> Koristeći kućni studio za snimanje tokom karantina, takođe je snimala i bavila se inženjeringom zvukom sopstvenih vokala.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-is-working-on-her-fifteenth-studio-album-during-lockdown-says-bmg-president-alistair-norbury__29810/ |title=Kylie Minogue is working on her fifteenth studio album during the lockdown, says BMG president Alistair Norbury |publisher=[[Official Charts Company]] |last=White |first=Jack |date=19. maj 2020 |access-date=23. juli 2020 |language=na engleskom}}</ref> Minogue je objavila svoj petnaesti studijski album ''[[Disco (album, Kylie Minogue)|Disco]]'' u novembru 2020.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/articles/news/dance/9421988/kylie-minogue-announces-album-disco |title=Rejoice, Kylie Minogue Is Dropping Her 15th Studio Album, ''Disco'', This Fall |last=Bain |first=Katie |work=[[Billboard]] |date=21. juli 2020 |access-date=22. juli 2020 |language=na engleskom}}</ref><ref name="Australian number ones">{{cite web |url=https://www.aria.com.au/charts/news/disco-lands-kylie-minogue-seventh-aria-1-album |title=''Disco'' lands Kylie Minogue seventh ARIA #1 album |date=14. novembar 2020 |access-date=26. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> Album je dostigao prvo mjesto u Australiji i Velikoj Britaniji. Minogue je postala jedina umjetnica koja je postigla album koji je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji u pet uzastopnih decenija, od 1980-ih do 2020-ih.<ref name=disco20>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-s-disco-dances-in-at-number-1-sets-incredible-official-albums-chart-record__31611/ |date=13. novembar 2020 |title=Kylie Minogue's ''Disco'' dances in at Number 1, sets incredible Official Albums Chart record |last=Copsey |first=Rob |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=14. novembra 2020 |language=na engleskom}}</ref> Album je takođe dostigao prvo mjesto na [[Dance/Electronic Albums]] listi. U znak podrške albumu, održan je koncert uživo pod nazivom [[Infinite Disco]]. Prvi singl „[[Say Something]]“ nije uspjeo da dostigne Top 50 u Velikoj Britaniji, ali je dostigao Top 20 na [[Dance/Electronic Songs]] listi. Drugi singl „[[Magic (pjesma Kylie Minogue)|Magic]]“ takođe nije ušao u Top 50 u Velikoj Britaniji, ali je dostigao Top 20 na Dance/Electronic Songs listi. Treći singl „[[Real Groove]]“ objavljen je sa naknadnim remiksom u kojem učestvuje engleska pjevačica [[Dua Lipa]] i dostigao je Top 20 na Dance/Electronic Songs listi.<ref>{{cite web |title=Kylie Minogue announces next single from Number 1 album ''Disco'' |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-confirms-real-groove-as-the-next-single-from-her-number-1-album-disco__31792/ |last=White |first=Jack |date=7. decembar 2020 |access-date=14. aprila 2024 |publisher=[[Official Charts Company]] |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |date=31. decembar 2020 |title=Kylie Minogue and Dua Lipa Release New "Real Groove" (Studio 2054 Remix) |url=https://pitchfork.com/news/kylie-minogue-and-dua-lipa-release-new-real-groove-studio-2054-remix-listen/ |last=Strauss |first=Matthew |access-date=14. aprila 2024 |work=[[Pitchfork]] |language=na engleskom}}</ref> Album je ponovo izdat u novembru 2021. i nosio je naziv ''Disco: Guest List Edition''. Sadržao je nove singlove „[[A Second to Midnight]]“ u kojem učestvuje engleska grupa [[Years & Years]] i „[[Kiss of Life]]“ sa engleskom pjevačicom [[Jessie Ware]]. === 2022–danas : ''Tension'' i ''Tension II'' === Do 2022. godine, Minogue je počela da radi na svom šesnaestom studijskom albumu. U februaru 2022. nakon što je živela u Londonu od 1990-ih, vratila se u Melbourneu, navodeći želju da bude bliže svojoj porodici u Australiji.<ref>{{cite web |last=Rocca |first=Jane |date=12. februar 2022 |title=Kylie Minogue: 'I don't have the white-picket-fence life' |url=https://www.smh.com.au/culture/celebrity/kylie-minogue-i-don-t-have-the-white-picket-fence-life-20220209-p59v2g.html |access-date=4. augusta 2022 |work=[[The Sydney Morning Herald]] |language=na engleskom}}</ref> U julu se vratila svojoj ulozi u seriji ''Neighbours'' kao Charlene, za kratko pojavljivanje u planiranom finalu serije.<ref>{{cite web |last=Murray |first=Tom |date=29. juli 2022 |title=Kylie Minogue says a 'heartfelt' email from Jason Donovan convinced her to return for the ''Neighbours'' finale |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/kylie-minogue-jason-donovan-neighbours-final-episode-b2134038.html |access-date=29. juli 2022 |work=[[The Independent]] |language=na engleskom}}</ref> U maju 2023. Minogue je objavila glavni singl „[[Padam Padam]]“ sa svog sledećeg albuma. Pjesma je dostigla osmo mjesto u Velikoj Britaniji i označila ju je kao jedinu pjevačicu čiji je singl dostigao Top 10 u Velikoj Britaniji od 1980-ih do 2020-ih.<ref name="Padam">{{cite web |last=Levine |first=Nick |date=16. juni 2023 |title=Kylie Minogue Exclusive: "Padam Padam" becomes her first UK Top 10 song in 12 years |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-exclusive-padam-padam-becomes-her-first-uk-top-10-song-in-12-years__39578/ |access-date=21. juli 2023 |publisher=[[Official Charts Company]] |language=na engleskom}}</ref> Pjesma je dostigla Top 20 liste u Australiji i sedmo mjesto na Dance/Electronic Songs listi. Singl je osvojio nagradu ARIA u kategoriji „Najbolje Pop Izdanje“ i nagradu Grammy u kategoriji „Najbolji Dance Snimak“, što je postala njena druga nagradu Grammy nakon pjesme „[[Come into My World]]“ 2004. godine.<ref>{{cite web |last=Rhoden-Paul |first=Andre |date=15. novembar 2023 |title=Aria Awards: Troye Sivan wins big and Kylie Minogue wins with "Padam Padam" |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-67425230 |access-date=18. novembra 2023 |publisher=[[BBC News]] |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |last=Savage |first=Mark |date=4. februar 2024 |title=Grammys 2024: Kylie Minogue, Billie Eilish and The Beatles win early awards |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68200928 |access-date=5. februara 2024 |publisher=[[BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> U septembru 2023. Minogue je objavila svoj šesnaesti studijski album pod nazivom ''[[Tension (album, Kylie Minogue)|Tension]]''. Album je sadržao radove britanskog producenta Petera Rycrofta, britanske pjevačice i tekstopiskinje Camille Purcell, nizozemskog di-džeja i producenta [[Oliver Heldens|Olivera Heldensa]], uključujući prethodnih saradnika Richarda Stannarda, Ducka Blackwella i Johna Greena. Minogue je opisala album kao „mešavinu ličnih refleksija, klupskog opuštanja i melanholične euforije“.<ref>{{cite web |url=https://www.nme.com/news/music/kylie-minogue-announces-new-album-tension-3442858 |title=Kylie Minogue announces new album ''Tension'' |last=Wilkes |first=Emma |work=[[New Musical Express|NME]] |date=12. maj 2023 |access-date=14. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> Album je dostigao prvo mjesto u Velikoj Britaniji i Australiji.<ref>{{cite web |url=https://www.aria.com.au/charts/news/queen-kylie |title=Queen Kylie |date=29. septembar 2023 |publisher=Australian Recording Industry Association |access-date=29. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogues-tension-earns-her-ninth-number-1-album/ |title=Kylie Minogue's ''Tension'' earns her ninth Number 1 album |last=Smith |first=Carl |publisher=[[Official Charts Company]] |date=29. septembar 2023 |access-date=30. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> Naslovna pjesma „[[Tension (pjesma Kylie Minogue)|Tension]]“ objavljena je kao drugi singl i dostigla je Top 20 u Velikoj Britaniji i na Dance/Electronic Songs listi. „[[Hold On to Now]]“ je potom objavljen kao treći i posljednji singl.<ref>{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/pop/kylie-minogue-new-single-tension-release-date-1235403365/ |title=Kylie Minogue Ratchets Up the "Tension" With New Single Announcement: 'Are You Ready?' |last=Daw |first=Stephen |date=30. august 2023 |work=[[Billboard]] |access-date=14. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-extension-extended-mixes-album-tension/ |title=Kylie Minogue's ''Extension (The Extended Mixes)'' album: release date, tracklisting, cover, formats and more |last=Smith |first=Carl |date=2. novembar 2023 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=12. novembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> [[Datoteka:Kylie Minogue 01.jpg|mini|left|170px|Minogue u Singapuru u septembru 2024.]] U novembru 2023. Minogue je krenula na koncertnu rezidenciju pod nazivom [[More Than Just a Residency]] u hotelu i kazinu The Venitian u [[Las Vegas]]u, Nevada. Koncert je rasprodat za nekoliko minuta. ''[[The Sydney Morning Herald]]'' je napisao da je koncert bio „kratak i pravi udarac euforije Vegasa“.<ref>{{cite web |url=https://www.smh.com.au/culture/music/vegas-high-in-an-intimate-setting-kylie-delivers-nostalgia-with-sparkle-20231105-p5ehne.html |title=Vegas high: in an intimate setting, Kylie delivers nostalgia with sparkle |last=Idato |first=Michael |date=5. novembar 2023 |work=[[The Sydney Morning Herald]] |access-date=18. decembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> Sledećeg mjeseca, televizijski koncertni specijal pod nazivom ''An Audience with Kylie'' snimljen je u Royal Albert Hallu i emitovan na [[ITV]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2023/dec/10/an-audience-with-kylie-review-so-fabulously-extravagant-it-needs-a-camp-o-meter |title=''An Audience With Kylie'' review – so fabulously extravagant it needs a camp-o-meter |last=Nicholson |first=Rebecca |date=10. decembar 2023 |work=[[The Guardian]] |access-date=11. decembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> U februaru 2024. Minogue je potpisala ugovor sa agencijom [[United Talent Agency]] za nastupe uživo u Kanadi i SAD, kao i za glumačke uloge širom sveta.<ref>{{cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/music-news/kylie-minogue-signs-uta-live-representation-acting-north-america-1235821983/ |title=Kylie Minogue Signs With UTA (Exclusive) |author=Fekadu, Mesfin |date=13. februar 2024 |work=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=14. februara 2024 |language=na engleskom}}</ref> Sledećeg mjeseca, dobila je nagradu u kategoriji „Izuzetan Doprinos Muzici“ na [[Brit Awards]] iz 2024. godine, gdje je izvela popuri svojih singlova.<ref>{{cite web |url=https://edition.cnn.com/2024/03/02/entertainment/kylie-minogue-brits-global-icon-award/index.html |title=Kylie Minogue honored with global icon award at the Brits |last=Heching |first=Dan |date=2. mart 2024 |publisher=[[CNN]] |access-date=3. marta 2024 |language=na engleskom}}</ref> Istog mjeseca, dobila takođe je i „Billboard Women in Music“ nagradu za ikonu. Zatim je nastupila u martu sa američkom pjevačicom [[Madonna|Madonnom]] u okviru njene koncertne turneje pod nazivom [[The Celebration Tour]]. Minogue je izjavila da se to „dugo očekivalo“ i Madonna koja osipuje Minogue kao „preživelicu i borca“.<ref>{{cite web |url=https://people.com/madonna-kylie-minogue-team-up-first-performance-celebration-tour-los-angeles-8606332 |title=Madonna and Kylie Minogue Team Up for First-Ever Performance Together During Celebration Tour: 'A Long Time Coming' |last=Kaplan |first=Ilana |date=8. mart 2024 |work=People |access-date=9. marta 2024 |language=na engleskom}}</ref> U oktobru 2024. Minogue je objavila svoj sedamnaesti studijski album pod nazivom ''[[Tension II]]''. Prvi singl „[[Lights Camera Action]]“ je objavljen prethodnog mjeseca.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-announces-tension-sequel-album-tension-ii/ |title=Kylie Minogue announces Tension sequel album ''Tension II'' |last=Griffiths |first=George |date=19. septembar 2024 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=19. septembra 2024 |language=na engleskom}}</ref> Album je dosegao prvo mjesto u Velikoj Britaniji i Australiji.<ref>{{cite web |url=https://au.rollingstone.com/music/music-news/kylie-minogue-tension-ii-ninth-aussie-no-1-album-68379/ |title=Kylie Minogue's ''Tension II'' Officially Marks Her Ninth Australian No. 1 Album |last=Lynch |firs=Jessica |date=25. oktobar 2024 |work=[[Rolling Stone]] Australia |access-date=25. oktobra 2024 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/kylie-minogue-tension-ii-number-1-album/ |title=Kylie Minogue celebrates 10th Official Number 1 album with ''Tension II'' |last=Smith |first=Carl |date=25. oktobar 2024 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=26. oktobra 2024 |language=na engleskom}}</ref> ''[[New Musical Express|NME]]'' je opisao album kao „čvršći i smeliji“, tvrdeći da „prevazilazi svog prethodnika i da je jak sam po sebi“.<ref>{{cite web |url=https://www.nme.com/reviews/album/kylie-minogue-tension-ii-review-3804266 |title=Kylie Minogue – ''Tension II'' review: this pop icon is second to none |last=Ziwei |first=Puah |date=19. oktobar 2024 |work=[[New Musical Express|NME]] |access-date=19. oktobra 2024 |language=na engleskom}}</ref> Album je takođe sadržao saradnje koje su prethodno objavljene kao singlovi. Pjesma „[[Dance Alone]]“ u kojoj učestvuje australijska pjevačica [[Sia]] je objavljena u februaru 2024. Singl dosegao je osmo mjesto na Dance/Electronic Songs listi. Pjesma „[[Midnight Ride]]“ sa južnoafričkim pjevačem [[Orville Peck|Orvilleom Peckom]] i američkim producentom [[Diplo]]m je objavljena u junu 2024. Pjesma „[[My Oh My (pjesma Kylie Minogue)|My Oh My]]“ sa američkom pjevačicom i tekstopiscem [[Bebe Rexha|Bebe Rexhom]] i švedskom pjevačicom [[Tove Lo]] je objavljena sledećeg mjeseca. Konačno, pjesma „[[Edge of Saturday Night]]“ sa američkim di-džejem i producentom [[The Blessed Madonna|The Blessed Madonnom]] je objavljena sledećeg mjeseca. U februaru 2025. Minogue je krenula na turneju pod nazivom [[Tension Tour]], putujući kroz Sjevernu Ameriku, Južnu Ameriku, Evropu, Aziju i Australiju.<ref>{{cite web |url=https://www.perthnow.com.au/entertainment/music/kylie-minogue-reacts-to-perth-fans-video-ahead-of-first-show-of-global-tension-tour-2025-at-rac-arena-c-17734114 |title=Kylie Minogue reacts to Perth fan's video ahead of first show of global Tension Tour 2025 at RAC Arena |last=Maher |first=Chloe |date=15. februar 2025 |work=Perth Now |access-date=15. februara 2025 |language=na engleskom}}</ref> ''[[Billboard]]'' je opisao kao svoju „najveću turneju od 2011. godine“.<ref>{{cite web |last=Kaufman |first=Gil |date=3. oktobar 2024 |title=Kylie Minogue Announces North American Dates for 2025 Tension Tour |url=https://www.billboard.com/music/pop/kylie-minogue-north-american-dates-2025-tension-tour-1235792000/ |access-date=19. oktobra 2024 |work=[[Billboard]] |language=na engleskom}}</ref> ''[[The Guardian]]'' je nazvao turneju „izletom u svaki period i podsetnikom na mnoge hitove koje je Minogue proizvela“.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2025/feb/16/kylie-minogue-review-tension-world-tour-kicks-off-with-euphoric-show-stuffed-with-hit-after-hit |title=Kylie Minogue review – Tension world tour kicks off with euphoric show stuffed with hit after hit |last=Cain |first=Sian |date=16. februar 2025 |work=[[The Guardian]] |access-date=16. februara 2025 |language=na engleskom}}</ref> Pjesma „[[Someone for Me]]“ objavljena je kao drugi singl sa albuma prethodnog mjeseca. == Javna slika == Godine 1993. australijski reditelj [[Baz Luhrmann]] upoznao je Minogue sa američkim fotografom [[Bert Stern|Bertom Sternom]], priznatim po saradnji sa američkom glumicom [[Marilyn Monroe]]. Stern ju je fotografisao u [[Los Angeles]]u i primetio da Minogue posjeduje sličnu mješavinu ranjivosti i erotike kao Monroe.<ref>Baker and Minogue, str. 50</ref> Tokom karijere birala je fotografe koji su kreirali njen novi „izgled“, a te fotografije su se pojavljivale u magazinima od trendi časopisa ''[[The Face]]'' do sofisticiranih izdanja poput ''[[Vogue]]'' i ''[[Vanity Fair]]''. Stilista [[William Baker]] smatra da je to jedan od razloga zašto je u Evropi postala deo mejnstrim [[popularna kultura|pop kulture]] uspješnije od pjevača koji su se usredotočili isključivo na prodaju ploča.<ref>Baker and Minogue, str. 65</ref> Do 2000. godine, Minogue je stekla značajan muzički vjerodostojnost jer je njena karijera trajala duže nego što su kritičari predviđali.<ref name="Copley">Copley, str. 128</ref> Njena transformacija iz „[[djevojka iz susjedstva|djevojke iz susjedstva]]“ u sofisticiranu i koketnu izvođačicu privukla je nove obožavatelje.<ref name="Copley"/> U septembru 2002. [[VH1]] ju je rangirao na 27. mjesto liste „100 najseksipilnijih umjetnica“. Takođe ju je časopis ''[[Men's Health]]'' 2013. godine uvrstio među „100 najzgodnijih žena svih vremena“.<ref>{{cite web |title=The 100 Hottest Women of All-Time |url=https://www.menshealth.com/sex-women/g19547274/hottest-women-all-time/?slide=38 |work=[[Men's Health]] |access-date=15. augusta 2019 |date=22. novembar 2013 |language=na engleskom}}</ref> Minogue je tokom cele karijere bila inspirisana i upoređivana sa američkom pjevačicom [[Madonna|Madonnom]].<ref name=Goddessofthemoment/><ref>{{cite web |last=Kemp |first=Rob |url=https://www.rollingstone.com/artists/kylieminogue/biography |title=Kylie Minogue biography |year=2004 |work=[[Rolling Stone]] |access-date=5. augusta 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224105839/http://www.rollingstone.com/artists/kylieminogue/biography |archive-date=24. decembra 2007 |language=na engleskom}}</ref> Njena turneja [[Rhythm of Love Tour]] iz 1991. godine bila je kritikovana jer je vizuelno previše podsjećala na Madonninu turneju [[Blond Ambition World Tour]].<ref>Baker and Minogue, str. 58</ref> Pišući za ''[[The Observer]]'', [[Rufus Wainwright]] ju je opisao kao „anti-Madonnu“, ističući njenu samospoznaju i nedostatak potrebe za intelektualizacijom svog imidža. Kathy McCabe iz ''[[The Daily Telegraph (Australija)|The Daily Telegraph]]'' primetila je da Minogue i Madonna slijede slične stilove u muzici i modi, ali je zaključila da se „na ljestvici pop kulture istinski razlikuju u svojim nastupima“, takođe dodajući da je „Madonna mračna sila, a Kylie svetla sila“. Sama Minogue je izjavila za Madonnu da je „Njen ogroman uticaj na svet, u popu i modi, značio da nisam bila imuna na trendove koje je stvarala. Veoma se divim Madonni, ali na početku je otežala umjetnicima poput mene, učinila je sve što se moglo uraditi“ i „Madonna je kraljica popa, ja sam princeza popa. Veoma sam zadovoljna time“. U martu 2010. istraživači su proglasili Minogue „najmoćnijom poznatom ličnošću u Britaniji“. Studija je ispitala kako marketinški stručnjaci identifikuju partnerstva između poznatih ličnosti i brendova. Jedan od njih je izjavio da je „Kylie široko prihvaćena kao usvojena Britanka. Ljudi je poznaju, vole je i okružena je pozitivnim pričama“. U maju 2020. Alison Boshoff iz ''[[The New Zealand Herald]]'' nazvala ju je „velikom kraljicom popa koja se vratila iz svakog zastoja“ u svom životu i karijeri.<ref>{{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/entertainment/how-kylie-minogue-is-cashing-in-on-her-109-million-fortune/ORIP5LSKLSQE5UHAPNDR6RF5PM/ |title=How Kylie Minogue is cashing in on her $109 million fortune |last=Boshoff |first=Alison |date=1. juni 2020 |access-date=4. septembra 2023 |work=[[The New Zealand Herald]] |language=na engleskom}}</ref> U novembru 2020. Nick Levine iz BBC opisao ju je kao „najpotcenjeniju ikonu popa“, dodajući da je Minogue „trajala više od 30 godina isporučujući pop pjesme sa strašću i zadržavajući sasvim simpatičnu ličnost tokom tog vremena, u tako nemilosrdnoj industriji“.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/culture/article/20201110-why-kylie-minogue-is-pops-most-underestimated-icon |title=Why Kylie Minogue is pop's most underestimated icon |last=Levine |first=Nick |publisher=[[BBC]] |date=11. novembar 2020 |access-date=4. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> U junu 2023. Barbara Ellen iz ''[[The Guardian]]'' je prokomentarisala da su „skromnost, simpatičnost i ranjivost pomogli Minogue da održi privlačnost“, 36 godina nakon što je objavljen singl „[[I Should Be So Lucky]]“ iz 1987. godine.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/music/2023/jun/04/kylie-minogue-at-55-why-we-just-cant-get-the-singer-out-of-our-heads |title=Kylie Minogue at 55: why we just can't get the singer out of our heads |last=Ellen |first=Barbara |work=[[The Guardian]] |date=4. juni 2023 |access-date=4. septembra 2023 |language=na engleskom}}</ref> == Postignuća i priznanja == Minogue je dobila mnoge nagrade i priznanja, uključujući dve [[Grammy]] nagrade,<ref>{{cite web |url=https://www.vulture.com/2024/02/grammys-2024-kylie-minogue-wins-padam-padam.html |title="Padam Padam", You Hear It and It Wins |last=Frank |first=Jason P. |date=4. februar 2024 |work=Vulture |access-date=19. aprila 2024 |language=na engleskom}}</ref> četiri [[Brit Awards]] nagrade, osamnaest [[ARIA Music Awards]] nagrade, dve [[MTV Video Music Awards]] nagrade,<ref>{{cite web |work=[[Billboard]] |url=https://www.billboard.com/articles/news/74257/2002-mtv-video-music-awards-winners |title=2002 MTV Video Music Awards Winners |date=1. septembar 2002 |access-date=25. januara 2019 |language=na engleskom}}</ref> tri [[MTV Europe Music Awards]] nagrade<ref>{{cite web |url=https://www.mtvema.com/articles/zc81dv/mtv-recognizes-artists-with-2023-mtv-ema-awards |title=MTV Recognizes Artists with 2023 MTV EMA Awards |date=5. novembar 2023 |publisher=[[MTV Europe Music Awards]] |access-date=19. aprila 2024 |language=na engleskom |archive-date=2023-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105211236/https://www.mtvema.com/articles/zc81dv/mtv-recognizes-artists-with-2023-mtv-ema-awards }}</ref> i šest Mo Awards nagrade, uključujući i nagradu u kategoriji „Australijska Izvođačica Godine“ 2001. i 2003. godine. U oktobru 2007. nagrađena je Music Industry Trust nagradom za priznanje njene karijere duge 20 godina i proglašena je „ikonom popa i stila“, postavši prva muzičarka koja je dobila Music Industry Trust nagradu.<ref name=bill70>{{cite web |title=Kylie Minogue To Be Honored With Australia's Top Live Entertainment Award |url=https://www.billboard.com/articles/news/1568570/kylie-minogue-to-be-honored-with-australias-top-live-entertainment-award |work=[[Billboard]] |access-date=22. augusta 2019 |date=28. juni 2013 |last=Brandle |first=Lars |language=na engleskom}}</ref><ref name="metro.co.uk">{{cite web|url=http://metro.co.uk/2007/10/29/kylies-hailed-as-a-pop-icon-422490/ |title=Kylie's hailed as a 'pop icon'. |work=Metro |access-date=28. septembra 2014 |date=29. oktobar 2007 |language=na engleskom}}</ref> U julu 2008. [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|Princ Charles]] ju je odlikovao oficirom [[Orden Britanske imperije|Ordena Britanske imperije]].<ref name=Obe/> Iste godine je odlikovana viteza francuskog [[Orden umjetnosti i književnosti|Ordena umjetnosti i književnosti]].<ref name="Frenchhonour"/> U aprilu 2017. Britansko-australijsko društvo je dodijelilo Minogue nagradu za 2016. godinu za izuzetan doprinos poboljšanju odnosa i bilateralnog razumijevanja između zemalja. Natpis glasi: „U znak priznanja za značajan doprinos odnosima Britanije i Australije kao priznate pjevačice, tekstopisca, glumice i kultne ličnosti u obe zemlje“.<ref name=newsau>{{cite web |url=https://www.news.com.au/entertainment/celebrity-life/pop-princess-kylie-minogue-honoured-by-prince-philip-and-declared-a-cultural-ambassador/news-story/e9ccc9fc2b2394192d9d7ec5dc60e18a |date=4. april 2017 |access-date=15. augusta 2019 |title=Pop princess Kylie Minogue honoured by Prince Philip and declared a cultural ambassador |publisher=News.com.au |last=Whinnett |first=Ellen |language=na engleskom}}</ref> Nagrada je objavljena na prijemu u Australia Houseu, ali ju je sljedećeg dana lično uručio [[Princ Philip, vojvoda od Edinburgha|princ Philip]] u [[Windsor (zamak)|dvorcu Windsor]].<ref name=newsau/> U januaru 2019. dodeljena joj je titula oficira [[Orden Australije|Ordena Australije]] na Počastima Dana Australije.<ref>{{cite web |title=Australia Day honours list: Kylie Minogue and Peter Reith among 2019 recipients |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2019/jan/25/australia-day-honours-list-kylie-minogue-and-peter-reith-among-2019-recipients |work=[[The Guardian]] |date=25. januar 2019 |access-date=2. septembar 2021 |language=na engleskom}}</ref> U augustu 2004. Minogue je imala rekord za najviše singlova na prvom mjestu na australijskoj listi singlova sa devet.<ref>{{cite web |title=Australian Recording Artists Make ARIA Chart History |url=http://www.aria.com.au/pages/AustralianRecordingArtistsMakeARIAChartHistory.htm |date=3. august 2004 |access-date=13. augusta 2019 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816051404/http://www.aria.com.au/pages/AustralianRecordingArtistsMakeARIAChartHistory.htm |archive-date=16. augusta 2004}}</ref> U novembru 2011. [[Australian Recording Industry Association]] primilo je Minogue u ARIA dvorani slavnih. U januaru 2011. Minogue je dobila priznanje za ''[[Guinnessova knjiga rekorda|Guinnessovu knjigu rekorda]]'' za najduže uzastopne decenije sa albumima koji su dostigli pet najboljih mjesta u Velikoj Britaniji, što su postigli svi njeni albumi.<ref>{{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/9000/most-consecutive-decades-with-top-five-albums-(uk)-(female) |title=Most Consecutive Decades With Top Five Albums (UK) (Female) |work=[[Guinnessova knjiga rekorda]] |access-date=1. januara 2011 |language=na engleskom}}</ref> Sledećeg mjeseca, ušla je u historiju jer su joj se dve pjesme koji su dostigli pet najboljih mjesta na [[Dance Club Songs]] listi, sa njenim singlovima „[[Better than Today]]“ čiji je dostigao prvo mjesto i „[[Higher (pjesma Taia Cruza)|Higher]]“ treće mjesto.<ref name=bill11/> U junu 2012. [[Official Charts Company]] je pomenula Minogue kao dvanaestu najprodavaniju pjevačicu u Velikoj Britaniji do danas i treću najprodavaniju pjevačicu, prodavši preko 10 milijona singlova.<ref>{{cite web |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-singles-charts-biggest-selling-artists-of-all-time-revealed-1431/ |title=The Official Singles Charts' biggest selling artists of all time revealed! |last=Kreisler |first=Lauren |publisher=[[Official Charts Company]] |date=4. juni 2012 |access-date=12. januara 2021 |language=na engleskom}}</ref> U decembru 2016. ''[[Billboard]]'' ju je smjestio na osamnaestu najuspješnijih plesnih umjetnica svih vremena. U novembru 2020. postala je jedina pjevačica koja je dostigla prvo mjesto na britanskoj listi albuma u pet uzastopnih decenija, kada je njen studijski album ''[[Disco (album, Kylie Minogue)|Disco]]'' dostigao prvo mjesto.<ref name=disco20/> U junu 2023. postala je jedina pjevačica koja je dostigla Top 10 na britanskoj listi singlova od 1980-ih do 2020-ih, kada je njen singl „[[Padam Padam]]“ dostigao osmo mjesto.<ref name=Padam/> U decembru 2025. postala je prva pjevačica na britanskoj listi singlova čiji je singl dostigao prvo mjesto u četiri različite decenije, tokom 1980-ih, 1990-ih, 2000-ih i 2020-ih.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/christmas-number-1-2025-kylie-minogue-xmas/ |title=Christmas Number 1 2025: Kylie Minogue's "XMAS" breaks Official Chart records! |last=Smith |first=Carl |date=19. decembar 2025 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=20. decembra 2025 |language=na engleskom}}</ref> Od novembra 2020. Minogue je prodala 80 milijona ploča širom sveta.<ref>{{cite web |title=Kylie heads back to dancefloor with new album ''Disco'' |url=https://www.reuters.com/article/us-music-kylie-minogue-disco/kylie-heads-back-to-dancefloor-with-new-album-disco-idUSKBN27Q2AL |work=Reuters |date=10. novembar 2020 |access-date=18. novembra 2021 |last=Mills |first=Sarah |language=na engleskom}}</ref> Ona je najuspešnija australijska pjevačica svih vremena.<ref name=pjoye/><ref name=ew1/> == Diskografija == {{Main|Diskografija Kylie Minogue}} {{col-begin}} {{col-2}} === Studijski albumi === * ''[[Kylie (album)|Kylie]]'' (1988) * ''[[Enjoy Yourself]]'' (1989) * ''[[Rhythm of Love]]'' (1990) * ''[[Let's Get to It]]'' (1991) * ''[[Kylie Minogue (album)|Kylie Minogue]]'' (1994) * ''[[Impossible Princess]]'' (1997) * ''[[Light Years]]'' (2000) * ''[[Fever (album, Kylie Minogue)|Fever]]'' (2001) * ''[[Body Language (album, Kylie Minogue)|Body Language]]'' (2003) * ''[[X (album, Kylie Minogue)|X]]'' (2007) * ''[[Aphrodite (album)|Aphrodite]]'' (2010) * ''[[Kiss Me Once]]'' (2014) * ''[[Kylie Christmas]]'' (2015) * ''[[Golden (album, Kylie Minogue)|Golden]]'' (2018) * ''[[Disco (album, Kylie Minogue)|Disco]]'' (2020) * ''[[Tension (album, Kylie Minogue)|Tension]]'' (2023) * ''[[Tension II]]'' (2024) {{col-2}} === Kompilacijski albumi === * ''[[Greatest Hits (album, Kylie Minogue)|Greatest Hits]]'' (1992) * ''[[Hits+]]'' (2000) * ''[[Ultimate Kylie]]'' (2004) * ''[[The Best of Kylie Minogue]]'' (2012) * ''[[The Abbey Road Sessions]]'' (2012) * ''[[Step Back in Time: The Definitive Collection]]'' (2019) === Albumi uživo === * ''[[Intimate and Live]]'' (1998) * ''[[Showgirl (album)|Showgirl]]'' (2005) * ''[[Showgirl Homecoming Live]]'' (2007) * ''[[Kylie Live in New York]]'' (2009) * ''[[Aphrodite Les Folies Live in London]]'' (2011) * ''[[Kiss Me Once Live at the SSE Hydro]]'' (2015) * ''[[Golden Live in Concert]]'' (2019) {{col-end}} == Lista koncertnih turneja == * [[Disco in Dream]] (1989) * [[Enjoy Yourself Tour]] (1990) * [[Rhythm of Love Tour]] (1991) * [[Let's Get to It Tour]] (1991) * [[Intimate and Live Tour]] (1998) * [[On a Night Like This Tour]] (2001) * [[KylieFever2002]] (2002) * [[Showgirl: The Greatest Hits Tour]] (2005) * [[Showgirl: The Homecoming Tour]] (2006–2007) * [[KylieX2008]] (2008–2009) * [[For You, for Me Tour]] (2009) * [[Aphrodite: Les Folies Tour]] (2011) * [[Anti Tour]] (2012) * [[Kiss Me Once Tour]] (2014–2015) * [[Golden Tour]] (2018–2019) * [[Tension Tour]] (2025) == Filmografija == {{Main|Filmografija Kylie Minogue}} == Reference == {{reflist|2}} == Literatura == {{refbegin}} * {{Cite book |last1=Baker |first1=William |last2=Minogue |first2=Kylie |title=Kylie: La La La |url=https://archive.org/details/kylielalala0000mino_d4a5 |publisher=Hodder & Stoughton |year=2002 |language=na engleskom |isbn=978-0-340-73440-7}} * {{Cite book |last=Brown |first=Tony |last2=Kutner |first2=Jon |last3=Warwick |first3=Neil |title=The Complete Book of the British Charts Singles and Albums |url=https://archive.org/details/completebookofbr0000brow |publisher=Omnibus Press |year=2002 |language=na engleskom |isbn=978-0-7119-9075-3}} * {{Cite book |last=Copley |first=Paul |title=Marketing Communications Management: Concepts and Theories, Cases and Practices |url=https://archive.org/details/marketingcommuni0000copl |publisher=Butterworth-Heinemann |language=na engleskom |year=2004 |isbn=978-0-7506-5294-0}} * {{Cite book |last=Hartley |first=John |title=Tele-ology: Studies in Television |url=https://archive.org/details/teleologystudies00hart |year=1992 |language=na engleskom |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-06818-5}} * {{Cite book |last=Shuker |first=Roy |title=Understanding Popular Music |url=https://archive.org/details/understandingpop0000shuk |publisher=Routledge, Second Edition |year=2001 |language=na engleskom |isbn=978-0-415-23509-9}} * {{Cite book |last=Smith |first=Sean |title=Kylie |url=https://archive.org/details/kylie0000smit |year=2014 |language=na engleskom |publisher=[[Simon & Schuster]] |isbn=978-147-113-5804 |access-date=3. aprila 2015}} * {{Cite book |last=Smith |first=Sean |title=Kylie Confidential |url=https://archive.org/details/kylieconfidentia0000smit |publisher=Michael O'Mara Books Limited |year=2002 |language=na engleskom |isbn=978-1-85479-415-4}} * {{Cite book |last=Sutherland |first=Byrony |last2=Ellis |first2=Lucy |title=Kylie: Showgirl |url=https://archive.org/details/kylieshowgirluno0000suth |publisher=Omnibus Press |year=2002 |language=na engleskom |isbn=978-0-7119-9294-8}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Kylie Minogue}} * [http://www.kylie.com Službena stranica] {{en icon}} * {{IMDb ime|id=0001541|name=Kylie Minogue}} {{Kylie Minogue}} {{Singlovi Kylie Minogue}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1968||Minogue, Kylie}} [[Kategorija:Kylie Minogue| ]] [[Kategorija:Australijske filmske glumice]] [[Kategorija:Australijske pjevačice]] [[Kategorija:Pop-pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Melbourne]] [[Kategorija:Dobitnici i dobitnice Grammy Award]] q1yc5dsl2d5sfyyyjstgj9b4bu2dt34 0 21806 42581083 42443753 2026-04-16T07:20:38Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581083 wikitext text/x-wiki '''Matrijarhat''' je oblik [[društvo|društva]] u kome se vlast drže [[žena|žene]], a posebno [[majka|majke]]. Riječ ''matrijarhat'' dolazi od [[latinski jezik|latinske]] riječi ''mater'' za ''majku'' i [[grčki jezik|grčke]] riječi ''archein'' što znači ''vladati''. Postoji i poseban izraz za žensku vlast - ''ginekokracija'', koja se ponekad naziva ''ginokracija''. Matrijarhat se razlikuj od [[matrilinearnost]]i, gdje se djeca svoje porijeklo identificiraju po majci umjesto po svom ocu, te gdje se šire porodice i plemenski savezi stvaraju po ženskim linijama. Na primjer, u [[jevreji|židovskim]] [[halaha|halaškim]] tradicijama se samo osoba kojoj je majka Židovka automatski smatra Židovom. Tako se židovsko porijeklo prenosi s majke na dijete (v.: [[Tko je Židov]]). Matrijarhat se također razlikuje od [[matrilokalitet]]a, koje neki [[popis antropologa|antropolozi]] koriste kako bi opisali društva gdje je autoritet majke važan u domaćim odnosima, odnosno gdje se suprug priključuje obitelji svoje supruge, umjesto da se supruga priključuje selu ili plemenu svog supruga, pa tako suprugu podržava njena šira porodica, dok su supruzi više izolirani. == Vanjske veze == * [http://www.hagia.de/ www.hagia.de] * [http://www.goettner-abendroth.de/ www.goettner-abendroth.de] * [http://www.second-congress-matriarchal-studies.com/ www.second-congress-matriarchal-studies.com] * [http://www.matriarchy.info Matriarchy.Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217044711/http://www.matriarchy.info/ |date=2015-02-17 }}: ancient and contemporary matriarchal societies * [http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99994220 ''Cattle ownership makes it a man's world''] New Scientist (1. October 2003): A new study claims to demonstrate that early female-dominated societies lost their power to men when they started herding cattle. * [http://godmotherascending.blogspot.com/ Radical Goddess Thealogy] A blog discussing the Goddess and the ancient Matriarchy * [http://the-goddess.org/ The Goddess] web site dedicated to the Goddess, featuring instruction and political blogs * [http://www.infoshop.org/sf/index.php/Matriarchy_Planet Matriarchy Planet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929120510/http://www.infoshop.org/sf/index.php/Matriarchy_Planet |date=2007-09-29 }} (Science fiction trope on SF wiki) {{Oblici vodstva}} [[Kategorija:Antropologija]] [[Kategorija:Sociologija]] [[Kategorija:Feminizam]] [[Kategorija:Porodica]] 07ozjppc43g73pmufz3hre8029z3yfi 0 21812 42581085 42477900 2026-04-16T07:20:45Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581085 wikitext text/x-wiki {{for|kršćanski pojam|Patrijaršija}} '''Patrijarhat''' (od [[grčki jezik|grčkog]]: ''patér'', odnosno ''patris'', [[genitiv]]a riječi koji potječe od [[korijen (lingvistika)|korijena]] riječi ''patr''- otac; i ''arché'' što znači starost, početak ili, metaforički, vladavina) je riječ kojom se označava stav da očevi imaju najvažniju ulogu u brigi za dobrobiti porodica. Riječ se, nadalje, koristi i za [[društvo|društva]] gdje se od [[muškarci|muškaraca]] očekuje da brinu o dobrobiti cijele zajednice, odnosno drže [[javne službe]]. Riječi ''partrijarhalno'' i ''patrijarhalnost'' se koriste i za praksu i za stavove kojima se brani patrijarhat. Izraz ''patrijarhat'' treba razlikovati od izraza [[patrilinarnost]] i [[patrilokalitet]]. ''Patrilinealna'' su društva gdje nasljedstvo (imovinsko i drugo) dolazi od očeve linije, a patrilokalitet se odnosi na društva gdje se supruge priključuju porodici svog supruga. Većina današnjih društava u svijetu su patrilinearna i patrilokalitetna. ==Zanimljivosti== Patrijarhat podrazumjeva, u starija vremena više, lošiji društveni položaj žena. Tako je biskup [[Đuro Patačić]] 1706. u [[Đakovo|Đakovu]] održao biskupijsku sinodu i u svojim zaključcima, pored ostalih (pobačaj, trovanje, ubojstva, loš postupak s roditeljima, uporaba lažnih mjera), naveo i dva tadašnja učestala poroka katolika u Slavoniji, otimanje djevojaka i kupovinu žena.<ref>{{Cite book|last=Grupa autora|first=|authorlink=|others=|title=Zbornik o fra Antunu Bačiću, Radovi znanstvenog skupa|pages=77|year=2013|url=|publisher=Hrvatski institut za povijest, Podružnica za povijest Slavonije, Srijema i Baranje|location=Slavonski Brod, Našice|id=978-953-6659-71-5}}</ref> Neka crnogorska plemena su u gladnim godinama, za žito, davali svoje žene i kćeri nikšićkim Turcima, kako bi spasili sebe i mušku djecu od gladi i smrti.<ref>{{Cite book|last=Аполонович Ровински|first=Павел|authorlink=|others=|title=Студије о Црној Гори|pages=X|year=2004|url=|publisher=ЦИД|location=Подгорица|id=}}</ref> == Povezano == * [[Matrijarhat]] * [[Patrijaršija]] * [[Patrijarh]] == Vanjske veze == * [http://www.newscientist.com/news/news.jsp?id=ns99994220 ''Cattle ownership makes it a man's world''] New Scientist (1. October 2003): Early matrilineal societies became patrilineal when they started herding cattle, a new study demonstrates * [https://web.archive.org/web/20051225190911/http://menweb.org/throop/books/goldberg/menrule.html Debate Between Mark Ridley and Stephen Goldberg on the Inevitability of Patriarchy (archive.org)] * [http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3376 The Return of Patriarchy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060314070526/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=3376 |date=2006-03-14 }} by By Phillip Longman {{Oblici vodstva}} [[Kategorija:Antropologija]] [[Kategorija:Sociologija]] [[Kategorija:Feminizam]] [[Kategorija:Porodica]] oa7pld89bkolw43eby1rs0jzlzkunlb 0 43156 42581106 41858300 2026-04-16T07:27:11Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581106 wikitext text/x-wiki '''Seksualna orijentacija''' je termin koji se odnosi na emotivnu, romantičnu, seksualnu i drugu privlačnost prema drugim osobama različitog ili istog spola i roda. Najčešće se pominju sledećih pet kategorija seksualne orijentacije: * '''[[heteroseksualnost]]''' – označava privlačnost prema osobama suprotnog spola/roda; * '''[[homoseksualnost]]''' – označava privlačnost prema osobama istog spola/roda; * '''[[biseksualnost]]''' – označava privlačnost prema osobama oba spola; * '''[[panseksualnost]]''' - označava privlačnost prema osobama bilo kojeg roda; * '''[[aseksualnost]]''' – označava nepostojanje privlačnosti prema osobama bilo kojeg spola/roda. {{seksualni identiteti}} {{sex-stub}} {{LGBT-stub}} [[Kategorija:Seksualna orijentacija| ]] [[Kategorija:Ljudska seksualnost]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] acbldaenlf7x7ufhkybkqom17durjfr 0 43503 42581105 42493427 2026-04-16T07:27:06Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581105 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Kamasutra5.jpg|thumb|Jedan od ljubavnih položaja iz [[Kama sutra|Kama sutre]].]] [[Datoteka:Lion sex.jpg|thumb|Polni odnos [[lav]]ova u [[Kenija|Keniji]].]] '''Seks''' (od {{jez-lat|sexus}} – "pol"), '''snošaj''' ({{jez-lat|coitus}}) ili '''polni odnos''', označava čin između dve ili više osoba u kojem dolazi do stimulacije polnog organa bar jedne od osoba. Ova široka definicija polnog odnosa obuhvata [[vaginalni seks|vaginalno-penilni]], [[oralni seks|oralni]] i [[analni seks]] kao i uzajamnu [[masturbacija|masturbaciju]]. Seks u najužem smislu bi bio vaginalno-penilni odnos u kojem dolazi do oplodnje i začeća. Prokreacija, tj. produženje vrste osnovna je funkcija seksualnog nagona kod svih živih bića. Čovek stupa u seksualne odnose radi stvaranja potomstva i radi zadovoljstva, kada ne mora da postoji namera začeća. To je jedan od praktičnih načina iskazivanja seksualnosti (npr. ako se misli na iskazivanje emocija prema suprotnom polu), ali može biti i krajnji cilj seksualnosti (npr. ako se misli na produženje vrste). [[Seksualnost]] obuhvata svako ponašanje, osećanje, izražavanje i interakciju između bioloških suprotnih ili istih polova. Može se reći i da je seksualnost pokretač nas samih i celog našeg društva. [[Austrija|Austrijski]] psihijatar [[Sigmund Frojd]] tvrdio je da je u centru svakog ljudskog ponašanja seksualna energija tj. libido. Polni odnos je instinktivna (nesvesna, urođena) potreba kao što su i glad i žeđ instinktivne potrebe. Međutim kod ljudi seks ima i svesno značenje. Najviše ljudi upražnjava seks radi osećaja zadovoljstva, kao način iskazivanja ljubavi i bliskosti između dve osobe, zatim kao način oslobađanja negativne energije (pražnjenje) što nekada može dovesti i do ispoljavanja sile i povređivanja druge osobe. Kod ljudi seks ima jaku društvenu funkciju i takođe igra ulogu u razvijanju sopstvene ličnosti. Ljudi koji češće upražnjavaju seks su mnogo zadovoljniji i teže obolevaju od nekih bolesti (npr. [[infarkt]]), od onih koji to ne rade. Nemogućnost da se pronađe partner dovodi do [[stres]]a i [[frustracija|frustracije]], koji su faktor rizika za mnoge bolesti (pogotovu kod muškaraca), što ukazuje na značaj seksa za normalno funkcionisanje ljudi. Sklonost ka polnom odnosu sa pripadnicima određenog pola određuje [[seksualna orijentacija|seksualnu orijentaciju]]. Polni odnos se najčešće upražnjava između muškarca i žene, i to predstavlja [[heteroseksualnost]]. Može ga upražnjavati i samo jedna osoba, što se naziva [[samozadovoljavanje]] ([[autoseksualnost]]). Kada postoje podjednaka seksualna interesovanja prema oba pola, to je onda [[biseksualnost]]. Postoji i [[homoseksualnost]] – seksualna orijentacija ka članovima istog pola. Seks se u svakom društvu vezuje za odnos između muškarca i žene. Međutim, svako društvo ima svoje tradicije, norme, zabrane i zablude. == Fiziologija i anatomija seksa == [[Datoteka:Coition of a Hemisected Man and Woman.jpg|thumb|250px|Prikaz snošaja na crtežu [[Leonardo da Vinci|Leonarda da Vincija]] (cca. 1492.)]] Kako se seksualni čin nejčešće vrši između muškarca i žene, razlikuje ce muški i ženski polni akt. === Muški polni akt === * '''[[Erekcija]]''' - erekcija je prvi stepen seksualnog uzbuđenja muškarca. Stepen erekcije jednak je stepenu stimulacije bilo psihičke, bilo fizičke. Centar za erekciju nalazi se u sakralnom delu [[kičmene moždina|kičmene moždine]], segmenti S2 i S3 (Onufovo jedro). To je zapravo parasimpatički centar odakle polazi pelviči nerv (n. pelvicus), koji takođe pripada [[parasimpatikus|parasimpatičkom sistemu]]. Od njega se odvajaju manja nervna vlakna koja inervišu [[penis]]. Ova vlakna na svojim zavrčecima luče [[azot monoksid]] kao [[neurotransmitor]]. Inače azot monoksid ima ulogu u proširivanju krvnih sudova ([[vazodilatacija]]). Azot monoksid izaziva dilataciju [[arterija|arterije]] penisa, što izaziva povećano uticanje arterijske krvi pod velikim pritiskom u erektilno tkivo penisa ([[korpus kavernozum]] i [[korpus spongiozum]]). Ovo erektilno tkivo je građeno od širokih venskih šupljina, koje su normalno prazne, ali pod naglim prilivom krvi one se pune. Takođe usled njihovog punjenja i pritiska na vene koje odvode krv njihovo pražnjenje je otežano. To dovodi do toga da penis postane tvrd i produžen. * '''Podmazivanje''' - Parasimpatikus ne izaziva samo erekciju, već dovodi i do pojačanog lučenja sluzi iz uretralnih i bulbouretralnih žlezda. Ova sluz teče kroz [[uretra|uretru]] u toku polnog odnosa. Dobar deo podmazivanja obavljaju i ženski polni organi. Podmazivanje je vrlo bitno jer je sluzokoža penisa vrlo osetljiva, pa bi za muškarca odnos bez podmazivanja bio vrlo neprijatan, usled čega ne bi mogao da dostigne određeni nivo seksualnog uzbuđenja. Osim toga, izlučevine [[Kauperova žlezda|Kauperove žlezde]] neutrališu kiselinu iz urina u uretri<ref>[http://www.blackwell-synergy.com/doi/pdf/10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x?cookieSet=1 A neglected gland: a review of Cowper's gland]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * '''Emisija i ejekulacija''' - [[Emisija]] i [[ejekulacija]] su kulminacija muškog polnog akta. Kada stimulacija postane dovoljno jaka aktivira se simpatički sistem ([[simpatikus]]-ima suprotno dejstvo od parasimpatikusa) u slabinskom delu [[kičmena moždina|kičmene moždine]] u segmentima L1 i L2. Nervi iz ovog centra dolaze do polnih organa i dovode do emisije. Emisija počinje kontrakcijama [[semevod]]a i njegovog proširenja-ampule što omogućava istiskivanje semene tečnosti iz [[testis]]a i [[epididimis]]a, preko semevoda u uretru. U uretri se semena tečnost pomeša sa sluzi pomenutih žlezda, tako da nastane [[sperma]]. Do ovog stadijuma se proces zove emisija. Samo punjenje uretre (uretra je završni deo [[Mokraćni kanali|mokraćnih kanala]]) izaziva ponovo stimulaciju parasimpatikusa (sakralnog centra). Javlja se osećaj napunjenosti u genitalnim organima. Ovi osećaji (putem parasimpatikusa) izazivaju ritmične kontrakcije mišića polnih organa koji izbaciju spermu iz uretre u spoljašnjost. Taj proces se zove ejekulacija. Ovaj proces je pomognut i od strane nekuh mišića trupa što omogućava ubacivanje sperme i u najudaljenije delove [[vagina|vagine]]. Period emisije i ejekulacije je muški [[orgazam]]. === Ženski polni akt === Uspešnost polnog čina žene zavisi kao kod muškarca od psihičke i fizičke stimulacije. Erotske misli žene mogu izazvati seksualnu želju, što dosta utiče na sam polni čin. Polna želja se menja u toku [[ciklusa]] i dostiže vrhunac u vreme [[ovulacija|ovulacije]], verovatno zbog povećane sekrecije [[estrogen]]a u ovom periodu. Lokalna polna stimulacija žene odvija se kao i kod muškarca. Masiranje i nadraživanje spoljašnjih polnih organa i drugih organa stvaraju polno uzbuđenje. [[Klitoris]] je naročito osetljiv u pogledu nadražaja. Signali polnog uzbuđenja prenose se u sakralni centar kičmene moždine. Iz kičmene moždine signali se prenose u [[mozak]]. * '''Erekcija i lubrikacija (podmazivanje) žene''' - Erektilno tkivo žene se nalazi oko ulaza u vaginu i proteže se u klitoris. To erektilno tkivo je građeno kao i kod muškarca. Ono je sunđerasto, sastavljeno od mnoštva lakuna. Pod uticajem naglog priliva [[krv]]i ono se povećava. Parasimpatička vlakna inervišu ovo tkivo i usled lučenja neurotransmitera azot monoksid, dolazi do širenja krvnih sudova i priliva krvi. Parasimpatički signali inervišu i posebne žlezde, [[Bartolinijeve žlezde]]. One su smeštene neposredno ispod malih usana vagine i luče sluz neposredno na ulasku u vaginu. Ta sluz podmazuje vaginu za vreme polnog odnosa. Podmazivanje je potrebno da bi se za vreme polnog odnosa postigao ugodan osećaj masaže jer je to najpogodnije za izazivanje određenih [[refleks]]a koji izazivaju orgazam i muškarca i žene. * '''Orgazam žene''' - Kada polno uzbuđenje dostigne maksimum, pogotovo kada pored lokalnog nadraživanja postoje i psihički signali iz [[veliki mozak|velikog mozga]], pokreću se refleksi koji izazivaju orgazam kod žene. Pretpostavlja se da orgazam žene povećava verovatnoću oplođenja [[jajna ćelija|jajne ćelije]] i da se za vreme orgazma žene povećano kontrakuju [[materica]] i [[jajovod]] i na taj način se [[spermatozoidi]] prenose prema jajnoj ćeliji. Snažne polne senzacije za vreme polnog odnosa izazivaju napetost mišića celog tela. Posle doživljenog vrhunca orgazma, dolazi do opuštanja i nastupa osećaj zadovoljstva. To je poslednja faza seksualnog akta, rezolucija. Žena ne doživi prilikom svakog seksualnog odnosa orgazam, dok ga muškarac gotovo uvek doživi. U ženski orgazam su uključeni dosta komplikovani psihički faktori. == Seksualna orijentacija == * [[Heteroseksualnost]] * [[Biseksualnost]] * [[Aseksualnost]] == Povezano == {{commonscat|Sexual intercourse in humans}} * [[Vaginalni seks]] * [[Oralni seks]] * [[Analni seks]] == Reference == {{Izvori}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] [[fi:Seksuaalinen kanssakäyminen]] [[jbo:nungle]] [[la:Activitates eroticae]] 60tqqaluvl1q5gkikvo35fltciku2py 0 45659 42581139 41390232 2026-04-16T09:26:32Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581139 wikitext text/x-wiki '''Dodir''' ili '''opip''' je složeni skup više [[osjetila]] od kojih neka imaju posebne živčane završetke u [[koža|koži]], [[mišići]]ma i drugdje, a reagiraju na raznolike podražaje i prenose primljene dojmove mozgu da ih dalje preradi. Osim što predstavlja svojevrsnu dopunu [[vidu]], [[okus]]u i [[miris]]u, često se na njega oslanjamo da provjerimo istinitost onoga što ti osjeti sugeriraju, a može da se nadomjesti i neki drugi osjet (npr. [[Brailleovo pismo]] koje slijepima omogućava čitanje dodirom prstiju.). Osjetni organi za dodir su rasprostranjeni po čitavom tijelu. Dodir je osjetljiv kako na promjenu temperature, tako i na [[bol]]. Također nam daje i osjećaj prostora. Osim toga, djeluje kao sustav ranog upozorenja ljudskom tijelu – osjet [[toplina|topline]] i boli često govori našem [[mozak|mozgu]] da nam je tijelo u opasnosti prije nego što smo je svjesni, pa će tijelo odmah reagirati kako bi se zaštitilo. Mnoga su istraživanja pokušala otkriti kako osjet dodira djeluje, otkrilo se da svaki živčani završetak ima vlastito receptivno polje – područje kože koje se podražuje kako bi se djelovalo na taj [[živac]]. Obavijesti o dodiru putuju od osjetnih završetaka, preko živčanih vlakana, somatskih živaca do središnjeg [[nervni sistem|živčanog sustava]]. Receptorska polja razlikuju se u stupnju osjetljivosti i ovise o koncentraciji živčanih završetaka u različitim djelovima kože Osjetna područja za toplo i hladno su međusobno povezana, ali i odvojena osjetna područja za registraciju promjena u temperaturi okoline. Dodir objekta dovodi do osjeta temperature, a hoćemo li osjetiti toplo ili hladno ovisi o temperaturi podražaja, i u manjoj mjeri o temperaturi kože. Osjeti za temperaturu su relativni: kada je temperatura našeg tijela normalna možemo percipirati kožu druge osobe kao toplo, no kada imamo povišenu temperaturu koža druge osobe može nam se učiniti hladnom. U koži postoje dvije vrste termičkih receptora: za toplo i za hladno. Receptori za hladno su smješteni bliže površini, a za toplo nešto dublje u koži. Receptori za toplo se aktiviraju pri povećanju temperature kože - kada kožna temperatura postane veća od 30&nbsp;°C (osobito djeluju pri temperaturi od 39-40&nbsp;°C), a za hladno pri smanjenju temperature – kada je temperatura kože manja od normalne (36&nbsp;°C), pri 25-27&nbsp;°C. No, ako u isto vrijeme podražimo i tople i hladne receptore osjetit ćemo samo toplinu. Ako se temperatura [[koža|kože]] povisi iznad 44&nbsp;°C ili snizi ispod 17&nbsp;°C aktiviraju se [[receptori]] za bol. [[Kategorija:Osjetilni sustav]] [[Kategorija:Opažanje]] 9wek03msy0ol6x4xz9sbqv848fwq1ak 0 46927 42581132 41390176 2026-04-16T09:25:31Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Neuropsihologija|Neuropsihologija]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581132 wikitext text/x-wiki '''Okus'' je jedno od pet [[čovjek]]ovih osjetila (čula). Za osjet okusa zaslužni su okusni pupoljci, koji se nalaze na jeziku. Ti pupoljci su uronjeni u epitel [[jezik (anatomija)|jezika]], a građeni su od potpornih i receptorskih stanica iz kojih izlaze nervna vlakna koja se stapaju u živce, koji dalje vode podražaje u koru velikog [[mozak|mozga]]. Na površini jezika, osobito na korijenu jezika, nalaze se brojne okusne bradavice, unutar kojih se nalaze okusni pupoljci, koje mogu podražiti samo u slini topljive tvari. Četiri su vrste okusa koje razlikujemo: gorko (osjećaju ga osjetilne stanice na korijenu jezika i nepcu), slatko (osjećaju ga osjetilne [[ćelija (biologija)|stanice]] na vrhu jezika), slano (prednji dio jezika, iza osjetilnih stanica za slatko) i kiselo (nepce i uz rub jezika). To su četiri osnovne vrste okusa, no čovjek može razlikovati beskonačno mnogo okusa, a u tome pomaže i osjet [[miris]]a, koji nadopunjava impulse koji idu prema mozgu. {{Commonscat|Taste}} [[Kategorija:Ukusi| ]] [[Kategorija:Osjetilni sustav]] [[Kategorija:Usta]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] ldymmnv1fu1tbzxme6xvjzzzrmadcdb 0 52375 42581048 42554411 2026-04-15T21:42:41Z ~2026-23317-00 343990 U opicu CPC piše da je to religijska zajednica, ali ona to nije, pa sam dodao takozvana 42581048 wikitext text/x-wiki {{Infobox Orthodox Church | show_name = Crnogorska pravoslavna crkva | image = [[Datoteka:CPC Grb.png]] | opis = Grb Crnogorske pravoslavne crkve | caption = | founder = [[Odbor za obnovu Crnogorske pravoslavne crkve]]<ref>{{cite web |url=https://fokuspress.com/2021/12/15/dijaspora-u-proslosti-i-sadasnjosti-xliv-crkva-i-iseljenistvo/|title=Dijaspora :Odbor za obnovu CPC |last=Презиме аутора |first=Име аутора |date=21.01.2025. |website=focuspress.com |publisher=FOCUS |access-date=16.02.2025.}}</ref> | independence = [[1993.]]<ref>{{cite web |url= https://www.politika.rs/scc/clanak/24843/crkva-osnovana-u-policijskoj-stanici|title=Crkva osnovana u policijskoj stanici |last=Politika |first=Milenko Pešić |date=20.04.2007. |website=Сајт |publisher=Politika.rs |access-date=16.02.2025.}}</ref> | recognition = [[kanon (crkva)|kanonski]] nepriznata | primate = [[Miraš Dedeić|Mitropolit Mihailo]]<ref>{{cite web| url=https://www.cpc.org.me/crkva/ustrojstvo/arhiepiskop-cetinjski-i-mitropolit-crnogorski-†-mihailo/|title=Arhiepiskop cetinjski i mitropolit crnogorski † Mihailo|accessdate=16.2.2025|website=cpc.org.me|publisher=Crnogorska pravoslavna crkva}}</ref> | headquarters = Grude bb, [[Cetinje]]<ref>{{cite web |url=https://www.gov.me/mpa/vjerske-zajednice-clanak |title=Registar vjerskih zajednica Crne Gore |date=16.02.2025. |website=gov.me |publisher=Vlada Republike Crne Gore |access-date=16.02.2025.}}</ref> | territory = {{flagcountry|CG}}<br />{{flag|Srbija}} ([[Lovćenac]], [[Novi Sad]])<ref name="RSE"/><br>{{flagcountry|ARG}} ([[Chaco]])<ref name="RSE">{{cite web |url= https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-crnogorska-pravoslavna-crkva/31497588.html|title=Zid čutnje o CPC u Srbiji |last=Vučković |first=Branko |date=07.10.2021.|website=slobodnaevropa.org |publisher=Slobodna Evropa |access-date=16.02.2025. }}</ref> | possessions = | language = [[Crnogorski jezik|crnogorski]] | population = 13.674 <ref>{{cite web |url= https://www.standard.co.me/drustvo/iz-monstata-za-standard-13-pravoslavaca-se-izjasnilo-na-popisu-da-su-vjernici-spc-a-3-da-su-vjernici-cpc|title=Rezultat popisa Monstat |date=18.10.2024.|website=standard.co.me |publisher=Standard |access-date=16.02.2025. }}</ref> | website = [http://www.cpc.org.me/ www.cpc.org.me] }} '''Crnogorska pravoslavna crkva''' je takozvana [[Religija|religijska]] zajednica koja okuplja dio [[Pravoslavlje|pravoslavnih]] vjernika u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] kao i dio pravoslavnih [[Crnogorci|Crnogoraca]] u dijaspori. Obnovljena je [[31. oktobra]] [[1993]]. godine. Po podacima civilne udruge CEDEM za 2010. godinu, Crnogorska pravoslavna crkva ima popularnost{{clarify}} od 5,4% a [[Srpska pravoslavna crkva]] u Crnoj Gori 94,1%.<ref>{{Cite web |title=Javno mnjenje 2010, CEDEM |url=http://www.pobjeda.co.me/citanje.php?datum=2010-10-14&id=193175 |access-date=2010-11-01 |archive-date=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917195156/http://www.pobjeda.co.me/citanje.php?datum=2010-10-14&id=193175 |dead-url=yes }}</ref> == Priznatost Crnogorske pravoslavne crkve == Crnogorska pravoslavna crkva je bila autokefalna od ukidanja [[Pećka patrijaršija|Pećke patrijaršije]] ([[1766]]) i ona je kanonska naslednica Mitropolije koja je ušla u sastav [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]], na Saboru iz [[1920]]. godine. Za vreme mitropolita Petra I, Pravoslavna crkva u Crnoj Gori postala je samostalna. Crnogorska pravoslavna crkva danas nije priznata od strane [[Carigradska patrijaršija|Carigradske patrijaršije]], niti od bilo koje pravoslavne crkve u svetu, a na njenog mitropolita Mihaila ([[Miraš Dedeić|Miraša Dedeića]]), Sveti [[sinod]] Carigradske patrijaršije, na čelu sa [[Vaseljenski patrijarh Carigrada|vaseljenskim patrijarhom]] [[Vartolomej I|Vartolomejem I]] bacio je crkvenu [[Anatema|anatemu]] tj. izopštio ga. Pokojni [[patrijarh]] [[Ruska pravoslavna crkva|moskovski]] [[Patrijarh moskovski Aleksije II|Aleksije II]] je [[2004]]. godine, prilikom susreta sa [[Milo Đukanović|predsednikom Crne Gore Milom Đukanovićem,]] rekao da „Miraša Dedeića i njegove saradnike ni u jednoj zemlji neće pozitivno prihvatiti, za razliku od kanonskog [[Mitropolit crnogorsko-primorski|mitropolita crnogorsko-primorskog]] [[Amfilohije Radović|Amfilohija]], koga poznaje čitav [[Pravoslavna crkva|pravoslavni]] i ne samo pravoslavni svet”. == Autokefalnost Crnogorske pravoslavne crkve == [[Datoteka:Ustav Crne Gore iz 1905.g..jpg|thumb|350px|Članak 40. [[Ustav Knjaževine Crne Gore|Ustava Knjaževine Crne Gore]] iz 1905. godine]] Crnogorska pravoslavna crkva je faktički bila autokefalna od ukidanja Pećke patrijaršije 1766. Praktično ni dotad, ali od toga vremena posebno, niko nije imao kanonske juruisdikcije da se miješa u crkveni život crnogorskih pravoslavaca, a svoga duhovnog poglavara [[Crnogorci]] su sami birali na Opštecrnogorskom zboru (jednoj vrsti predstavničke narodne skupštine koja se ispred Cetinjskog manastira okupljala povodom donošenja najvažnijih odluka). Crnogorski crkveni poglavari ujedno su bili i političke vođe tadašnje crnogorske države iz dinastije Petrovića. Mitropolit Petar I Petrović (Sveti Petar Cetinjski) i [Petar II Petrović Njegoš] kao nasljedno dostojanstvo crnogorskih vladika su isticali bijele kamilavke ([[Grčki jezik|grčki]]: ''Kαμιλαυκα'') koje po kanonima mogu ponijeti samo autokefalni pravoslavni poglavari.<ref>[http://www.znanje.org/i/i25/05iv01/05iv0128/petar%201%20sveti.jpg Mitropolit Petar I. Njegoš]</ref><ref>[https://archive.today/20120727070419/www.blogovanje.com/MontenegroHistory/images/NjegosBijelaKamilavka.jpg Fotografija Mitropolita Petra II. Njegoša s bijelom kamilavkom]</ref> Carigradski patrijarhat, kao majka pravoslavne vaseljene (vaseljenski patrijarh je, kao „prvi među jednakima”, najviši dostojanstvenik Pravoslavne crkve), je i izričito, službeno, sa stanovišta kanona, priznao autokefalnost Crnogorske pravoslavne crkve. U službenom dokumentu, Katalogu autokefalnih pravoslavnih crkava, Sintagmi, koji je, po odobrenju Carigradske patrijaršije, objavljen u Atini 1855. godine kao deveti, navodi se da je Crnogorska pravoslavna crkva autokefalna. Također, na osnovu ovog dokumenta, koji predstavlja priznanje autokefalne mitropolije crnogorske, Carigradska patrijaršija zahtijeva od nje da poštuje kanonička pravila i ne širu svoju aktivnost izvan političkih granica Crne Gore.<ref>''Istorija opšte hrišćanske i Srpske pravoslavne crkve'', Beograd, 1934, str. 131</ref> Od 1904. godine Crnogorska pravoslavna crkva imala je svoj Sveti Sinod.<ref>{{Cite web |title=Ustav Sv. Sinoda autokefalne Crnogorske crkve iz 1904. g. |url=http://www.montenegro.org/pictures/charter.gif |access-date=2008-11-21 |archivedate=2007-08-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070820191058/http://www.montenegro.org/pictures/charter.gif |deadurl=yes }}</ref> (''[[Sinod]]'' je najviši crkveni organ upravljanja koji mogu imati samo ''[[autokefalna crkva|autokefalne crkve]]''.) Čitav niz legislativnih akata u svrhu državne promocije svjedoči o ustrojstvu i funkcioniranju Crnogorske pravoslavne crkve. U tom pogledu, od fundamentalne važnosti je spomenuti: Ustav Svetog Sinoda u Knjaževini Crnoj Gori (1903); Ustav pravoslavnih konsistorija u Knjaževini Crnoj Gori (1904); Zakon o parohijskom sveštenstvu (1909). Status Crnogorske pravoslavne crkve reguliran je i državnim Ustavom Knjaževine Crne Gore koji je usvojen na [[Nikoljdan]] 1905. godine. U državnom [[Ustav]]u Knjaževine Crne Gore 1905. godine bilo je normirano u članu 40 sljedeće: „Državna vjera je u Crnoj Gori istočno pravoslavna. Crnogorska je crkva autokefalna. Ona ne zavisi ni od koje strane Crkve, ali održava jedinstvo u dogmama s istočno pravoslavnom Vaseljenskom crkvom. Sve ostale priznate vjeroispovijesti slobodne su u Crnoj Gori.” == Izvori u klasičnim enciklopedijama == O autokefalnosti Crnogorske pravoslavne crkve veći broj članaka objavile su klasične starije [[enciklopedija|enciklopedije]] na [[engleski|engleskom]], [[francuski|francuskom]], [[ruski|ruskom]], [[češki|češkom]] i drugim jezicima, takođe i [[Narodna enciklopedija]] iz [[1920-e|1920-ih]] ([[Kraljevina SHS]]). * „Crkva Crnogorska je nezavisna (autokefalna).” ([[Francuzi|francuska]] „Velika enciklopedija” / „[[La Grande Encyclopédie]]”, [[1886]], tom XXIV, štampana u [[Pariz]]u, str. 222)<ref>{{Cite web |url=http://antenam.net/index.php/istorija/item/19740-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-6 |title=Vladimir Jovanović, O CRKVI PRAVOSLAVNIH CRNOGORACA – neki primjeri iz starijih enciklopedija (nastavak šesti) |access-date=2016-12-11 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220141602/http://antenam.net/index.php/istorija/item/19740-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-6 |url-status=dead }}</ref> * „[[Pravoslavlje|PRAVOSLAVLJE]] – naziv krišćanskoga vjeroispovijedanja, kojem u sadašnjosti pripadaju crkve [[Ruska pravoslavna crkva|Ruska]], [[Grčka pravoslavna crkva|Grčka]], [[Srpska pravoslavna crkva|Srpska]], '''Crnogorska''', [[Rumunska pravoslavna crkva|Rumunska]]...” ([[Rusi|ruski]] „Enciklopedijski rječnik”, [[1898]], tom XXIVa, knj. br. 48 štampana u [[Petrograd]]u, str. 924)<ref name="antenam.net">{{Cite web |url=http://antenam.net/index.php/istorija/item/19197-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-3 |title=Vladimir Jovanović, O CRKVI PRAVOSLAVNIH CRNOGORACA – neki primjeri iz starijih enciklopedija (nastavak treći) |access-date=2016-12-11 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220140100/http://antenam.net/index.php/istorija/item/19197-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-3 |url-status=dead }}</ref> * „Crnogorska crkva je autokefalni ogranak istočno-pravoslavne zajednice.” (engleska „[[Enciklopedija Britanika]]” / „Encyclopædia Britannica”, [[1902]], tom XXX, str. 882)<ref>{{Cite web |url=http://antenam.net/index.php/istorija/item/20008-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-8 |title=Vladimir Jovanović, O CRKVI PRAVOSLAVNIH CRNOGORACA – neki primjeri iz starijih enciklopedija (nastavak osmi) |access-date=2016-12-11 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220140112/http://antenam.net/index.php/istorija/item/20008-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-8 |url-status=dead }}</ref> * „Crnogorska crkva je samostalni (autokefalni) dio Pravoslavne crkve. Na njenome čelu nalazi se mitropolit cetinjski...” ([[Rusi|ruski]] „Enciklopedijski rječnik”, [[1903]], tom XXXVIIIa, knj. br. 76 štampana u [[Petrograd]]u, str. 612)<ref name="antenam.net"/> * „Pravoslavna crkva u [[Kraljevina Crna Gora|Crnoj Gori]] je autokefalna, to jest nezavisna od [[patrijarh]]a u [[Carigrad]]u.” („Katolička enciklopedija” / „[[Catholic Encyclopedia]]”, [[1912]], tom X štampan u [[Njujork]]u, str. 531)<ref>{{Cite web |url=http://antenam.net/index.php/istorija/item/19858-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-7 |title=Vladimir Jovanović, O CRKVI PRAVOSLAVNIH CRNOGORACA – neki primjeri iz starijih enciklopedija (nastavak sedmi) |access-date=2016-12-11 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220135102/http://antenam.net/index.php/istorija/item/19858-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-7 |url-status=dead }}</ref> * „Prije svih je postala autokefalna Crnogorska crkva (od [[1766.]] god), zatim [[Grčka pravoslavna crkva|Grčka]] (od vremena stjecanja političke nezavisnosti [[Kraljevina Grčka|Grčke]], konkretno, od [[1833.]] god), potom [[Bugarska pravoslavna crkva|Bugarska]] (od [[1870.]] god. fermanom [[Sultan]]a), Srpska – 10 godina kasnije...” ([[Rusi|ruski]] „Enciklopedijski rječnik Granta”, [[1913]], članak „Православiе”, tom XXXIII štampan u [[Moskva|Moskvi]], str. 289)<ref>{{Cite web |url=http://antenam.net/index.php/istorija/item/20008-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-8 |title=Vladimir Jovanović, O CRKVI PRAVOSLAVNIH CRNOGORACA – neki primjeri iz starijih enciklopedija (nastvak sedmi) |access-date=2016-12-11 |archive-date=2016-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220140112/http://antenam.net/index.php/istorija/item/20008-o-crkvi-pravoslavnih-crnogoraca-neki-primjeri-iz-starijih-enciklopedija-8 |url-status=dead }}</ref> == Historija Crnogorske pravoslavne crkve == Prvi poglavar obnovljene Crnogorske pravoslavne crkve bio je vikarni episkop [[Antonije Abramović]] koji je sam sebe uzdigao na tu poziciju. Nakon Antonijeve smrti 1996, na [[Badnji dan]] 1997. godine, za novog poglavara pravoslavni Crnogorci su izabrali dotadašnjeg pravoslavnog paroha Carigradske patrijaršije u [[Rim]]u, [[arhimandrit]]a Miraša Dedeića. On je rukopolaganjem za episkopa dobio crkveno ime [[mitropolit Mihailo]] i bio eskomuniciran od Bartolomeja I. U Sabornom hramu Svete Paraskeve u [[Sofija|Sofiji]], Mihailo je 1998. kanonski rukopoložen za episkopa Crnogorske pravoslavne crkve. Hirotoniju je izvršio [[patrijarh]] Bugarske pravoslavne crkve [[patrijarh Pimen]]. Rukopolaganju Mihaila za episkopa obnovljene Crnogorske pravoslavne crkve sasluživali su predstavnici nepriznatih pravoslavnih crkava, to jest: Inokentije, mitropolit sofijski, Genadij, mitropolit dorostolski i još pet episkopa i četiri svećenika. Ta hirotonija imala je podršku i blagoslov Ukrajinske pravoslavne crkve. Poglavar Crnogorske pravoslavne crkve ima titulu: Arhiepiskop cetinjski i Mitropolit crnogorski. == Spor sa Srpskom pravoslavnom crkvom == Crnogorska pravoslavna crkva se od svog osnivanja nalazi u sporu sa [[Srpska pravoslavna crkva|Srpskom pravoslavnom crkvom]] koja u Crnoj Gori djeluje preko Mitropolije crnogorsko-primorske. Iako autori bliski srpskim crkvenim krugovima pokušavaju osporiti kanonsku utemeljenost crnogorske autokefalije u prošlosti, sam mitropolit crnogorsko-primorske mitropolije [[Amfilohije Radović]], priznao je istorijsku autokefalnost Crnogorske pravoslavne crkve na [[Radio-televizija Srbije|Radio-televiziji Srbije]], [[18.6.|18. juna]] [[2010]]. godine. Po njegovim riječima: „Mitropolija je, ruku na srce, početkom 20. vijeka slovila kao autokefalna, ali milošću i voljom kralja Nikole. Nikada ona nije tražila ni od koga dobila autokefalnost, kao što to biva u Pravoslavnoj crkvi kroz vjekove.”;<ref>[http://www.monitor.co.me/index.php?option=com_content&view=article&id=1796:autokefalne-igre&catid=1225:broj-1027&Itemid=2234 Radio-televizija Srbije 18.6.2010. prenešeno u časopisu monitor 25.6. 2010. pod nazivom:Autokefalne igre]</ref> kako god, on smatra njenu sadašnju verziju pseudoreligijskom nacionalno fašističkom organizacijom.<ref>{{Cite web |title=ADDRESSING OF THE BISHOPS GATHERED IN CETINJE MONASTERY ON 31st OCTOBER 2008 |url=http://www.mitropolija.co.me/svetigorapres/Saopstenja/svp112008E.htm |access-date=2010-09-28 |archivedate=2011-01-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101022152/http://www.mitropolija.co.me/svetigorapres/Saopstenja/svp112008E.htm |deadurl=yes }}</ref> Spor<ref>http://www.pravoslavlje.me/2018/01/17/peticija-za-ukidanje-nezakonitih-upisa-spc-na-crkvenoj-imovini-krece-potpisivanje-po-gradovima-crne-gore/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180120064834/http://www.pravoslavlje.me/2018/01/17/peticija-za-ukidanje-nezakonitih-upisa-spc-na-crkvenoj-imovini-krece-potpisivanje-po-gradovima-crne-gore/ |date=2018-01-20 }}</ref> se prvenstveno tiče crkvene imovine, odnosno objekata koje drži [[Srpska pravoslavna crkva]] (SPC), a koje Crnogorska pravoslavna crkva (CPC), koja se smatra nasljedniciom crkve ukinute 1920. godine, smatra svojim. Po podacima civilne udruge CEDEM, Crnogorska pravoslavna crkva je 2009. imala potporu 21,7% stanovništva a Srpska pravoslavna crkva 52,2%;<ref>{{Cite web |title=CEDEM:Političko javno mjenje Crne Gore |url=http://www.cedem.me/fajlovi/editor_fajlovi/istrazivanja/CEDEM_oktobar09.pdf |access-date=2010-09-24 |archivedate=2011-07-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722171733/http://www.cedem.me/fajlovi/editor_fajlovi/istrazivanja/CEDEM_oktobar09.pdf |deadurl=yes }}</ref> istraživanje CEDEM-a za 2010. pokazuje nagli porast popularnosti CPC (na 35,4%) i neznatni pad popularnosti SPC (na 49,1%).<ref name="Javno mnjenje 2010, CEDEM"/><ref name="pobjeda.co.me"/> == Pravni status == Do januara 2000. godine, Crnogorska pravoslavna crkva nije mogla dobiti status pravnog lica jer je vlast odbijala njenu registraciju. Te godine registrirana je u područnoj jedinici MUP-a Crne Gore na [[Cetinje|Cetinju]] na bazi ''Zakona o pravnom položaju vjerskih zajednica'' iz 1977. godine („Sl. list SRCG”, br. 9/77, 26/77, 32/88), koji je, u nedostatku drugog pravnog akta, regulirao to područje. Do toga je došlo nakon brojnih protesta i nakon izvjesnih promjena političke konstelacije. Ustav Crne Gore iz 2006. godine, usvojen nakon [[referendum]]a i međunarodnog priznanja crnogorske nezavisnosti, sada uopšte ne definira koja od dvije pravoslavne crkve ima jurisdikciju; tako se crkveno crnogorsko pitanje smatra još uvijek neriješenim. Član 14 Ustava Crne Gore glasi: „Vjerske zajednice odvojene su od države. Vjerske zajednice su ravnopravne i slobodne u vršenju vjerskih obreda i vjerskih poslova.” == Zanimljivost == Posljednja eparhija (dijeceza) autokefalne Crnogorske pravoslavne crkve, premda je ona ukinuta formalno 1918—1920. godine, djelovala je u [[Detroit]]u ([[Sjedinjene Američke Države]]) i 1923. obavljala bogosluženja.<ref>[https://archive.today/20120713150448/img211.imageshack.us/img211/7753/krstenica7fn.gif Krštenica (krsni list) Crnogorske pravoslavne crkve iz 1923. godine]</ref> == Povezano == * [[Mitropolija crnogorsko-primorska]] * [[Pravoslavna crkva u Crnoj Gori]] == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.cpc.org.me/ cpc.org.me: Službene stranice Crnogorske pravoslavne crkve] * [https://web.archive.org/web/20110703043058/http://www.mitropolija.co.me/ mitropolija.co.me: Službene stranice srpske Mitropolije u Crnoj Gori] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125225122/http://www.mitropolija.co.me/ |date=2010-01-25 }} * [https://web.archive.org/web/20111005122654/http://www.portalanalitika.me/dijalog/komentari/31328-super-la-o-spc-kao-kanonskoj-crkvi-u-crnoj-gori.html portalanalitika.me: Članak „Super-laž o SPC kao kanonskoj crkvi u Crnoj Gori”] * [https://web.archive.org/web/20160310223615/https://www.scribd.com/doc/159147960/Miroslav-%C4%86osovi%C4%87-Super-la%C5%BE-o-SPC-kao-kanonskoj-crkvi-u-Crnoj-Gori scribd.com: Članak „Super-laž o SPC kao kanonskoj crkvi u Crnoj Gori”] * [http://portalanalitika.me/clanak/199801/uoci-sastanka-opozicije-i-amfilohija-u-pravoslavlju-nezavisna-drzava-mora-imati-autokefalnu-crkvu portalanalitika.me: Tekst „U pravoslavlju nezavisna država mora imati autokefalnu crkvu”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903071505/http://portalanalitika.me/clanak/199801/uoci-sastanka-opozicije-i-amfilohija-u-pravoslavlju-nezavisna-drzava-mora-imati-autokefalnu-crkvu |date=2015-09-03 }} {{Pravoslavne crkve}} {{normativna kontrola}} [[Kategorija:Crnogorska pravoslavna crkva| ]] [[Kategorija:Religija u Crnoj Gori]] [[Kategorija:Nekanonsko pravoslavlje]] kb7sp3amq622510lapajwgoije54t94 0 58176 42581041 42477151 2026-04-15T19:48:36Z Zavičajac 76707 /* Nematerijalna svjetska baština */ 42581041 wikitext text/x-wiki '''Kozaci''' ({{jez-rus|казаки}}, [[Ukrajinski jezik|ukr.]] ''козаки'', {{jez-polj|kozacy}}) su nastali kao zajednice slobodnih vojnika-konjanika. Pojavili su se u 15. veku u stepama južne [[Rusija|Rusije]], kao odbrana od upada azijskih nomada. Činili su ih [[Rusi|ruski]] i [[Ukrajinci|ukrajinski]] seljaci i izvestan broj [[Tatari|tatarskih]] prebega. Do 18. veka bili su delimično nezavisni od [[carska Rusija|Ruskog carstva]], a posle toga su služili kao konjica. U carskoj Rusiji su bili oslobođeni plaćanja poreza, ali su zato uvek bili spremni za polazak u rat. Njihovi predvodnici su se zvali [[ataman]]i ili [[hetman]]i. Najviše Kozaka je živelo u oblastima oko reka [[Ural (reka)|Ural]], [[Don]] i [[Dnjepar]]. Po regionu u kome su živeli, razlikujemo: ukrajinske, donske, uralske, kubanske, zaporoške, sibirske i druge kozake. Uralski i orenburški kozaci su odigrali ključnu ulogu u kolonizovanju [[Sibir]]a. == Historija == [[Datoteka:Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom.jpg|right|thumb|400px|''[[Jermak]]ovo osvajanje Sibira'', slika [[Vasilij Surikov|Vasilija Surikova]]. ]] Kozaci se dele na dve glavne grupe: Ukrajinske (Maloruske) i Donske. Od Maloruskih kozaka potiču Zaporošci i slobodski pukovi Belgorodske gubernije, a od Donskih-Volški, Terski, Grebenski, Jajički i Sibirski kozaci. Maloruski kozaci nastali su 1320-ih i 1340-ih godina na sledeći način: kada su [[Tatari]] pod vođstvom svog hana Batija [[1240]]. godine osvojili [[Kijev]], opustošili su sve okolne zemlje, i od tog vremena oni su kako u Kijevu, tako i u drugim kneževstvima postavljali i zbacivali ruske kneževe. Videći da je Rusija porobljena i zbog toga slabija, veliki litavski knez Gedimin pođe [[1320]]. godine na [[Kijevsko kneževstvo]] i pobedivši kijevskog kneza Stanislava potpuno ovlada gradom Kijevom, u kome je kasnije postavljo svoje namesnike. S druge strane [[Poljaci]] [[1340]]. godine osvojiše sav onaj deo Rusije koji se danas naziva Crvena Rusija. To je navelo mnoge Ruse koji su živeli u tim zemljama da, plašeći se tuđinske vlasti, napuste svoje domove i nasele se na mestima, u donjem toku reke Dnjepra. Broj ovih doseljenika još više se povećao kada su Tatari [[1415]]. po drugi napali Kijev i okolna mesta, a naročito [[1417]]. godine kada je poljski kralj Kazimir prisajedinio Kijevsko kneževstvo Poljskoj kruni, i kada su se ubrzo zatim Poljaci počeli tu naseljavati, proganjajući i vređajući narod, tako da su ljudi morali da beže svojim zemljacima koji su ranije izbegli. Ovi begunci naseljavali su se sve do reka Buga i Dnjestra i u zemljama koje leže između ovih dveju reka i [[Dnjepar|Dnjepra]]. Da bi se zaštitili od stalnih upada i napada Poljaka, Litvanaca i Tatara osnovali su vojsku i podigli gradove i sela. Mladi i hrabri krstarili su preko leta po pustinji i pričinjavali velike nevolje Tatarima i [[Turci]]ma. Na taj način oni su za Poljsku i Litvu predstavljali bedem i štit od tih neprijatelja. Neki poljski kraljevi videli su u tome svoju korist i ne samo što nisu ometali Ruse u ovim pohodima nego su se trudili da pridobiju njihovu naklonost i da zavedu veći red među njima. Zato su im dali razne povlastice i privilegije, čime su ih čvrsto vezali uz sebe. Da bi ih bolje zaštitio od turskih i tatarskih najezdi, kralj [[Sigismund I]] preselio ih je više Dnjeparskih pragova, poklonivši im za naseljavanje veliku teritoriju. Kralj [[Stefan Batori]], osnovavši od njih [[1576]]. godine šest pukova, svaki po hiljadu ljudi, odredio je svakom puku posebnog komandanta, a nad svima jednog glavnog komandanta sa poljskom titulom hetman, kome je radi većeg ugleda podario kraljevsu zastavu, bunčuk (konjski rep), bulavu (buzdovan) i pečat i još grad Terehtemirov za večita vremena. Narodu je dozvolio da se naseljava u okolini ovog grada čak do Kijeva, a teritoriji na istočnoj strani dodao još 10 milja zemlje. Tada su određene i glavne starešine, i to: komorski sudija, pisar i esaul. Namerno do sada nismo pominjali ime kozak, zato što ovi Rusi koji su pobegli na Dnjepar, ranije nisu bili kozaci, nego su to ime dobili od Tatara. Kozak na tatarskom jeziku znači lako naoružan vojnik koji nanosi štetu neprijatelju češće najezdom, nego organizovanim napadom, a označava i najamnog vojnika ili čoveka koji brije glavu. Rusi koji su bežali od litavske i poljske vlasti, kao što smo već spomenuli, naseljavali su se u krajevima gde su živeli Tatari i primili su sve tatarske običaje, jednom rečju postali su isti kao i Tatarski kozaci, kojih je među tamošnjim Tatarima bilo veoma mnogo, i odatle je poteklo ime ruskih kozaka, koji su u zemljama dobijenim od kralja Stefana slobodno živeli samo do njegove smrti. Njegov naslednik kralj [[Sigismund III]] zabranio je kozacima da napadaju Turke i ukinuo im je samoupravne ustanove. Poljaci su zahtevali da kozački ataman bude potčinjen kraljevskom hetmanu. Poljske velmože podigle su u Maloj Rusiji sela u koja su došli rimokatolički sveštenici, a u Kijevu je postavnjen rimski episkop. Tu su izgrađeni kašteli, manastiri i katolička učilišta, s jednom jedinom namerom: da se rasprostrani katolička vera. Na saboru održanom u litvanskom gradu [[Brest, Bjelorusija|Brest]]u [[1598]]. godine, veći deo maloruskog sveštenstva prišao je Rimskoj crkvi. Ovi postupci poljskog kralja ogorčili su narod, a naročito kozake koji su smatrali svojom dužnošću da štite ne samo pravoslavlje grčkoruske vere već i privilegije svog naroda i otadžbine. Zato su oni vodili dugogodišnji rat sa Poljacima i na kraju sa svojim tadašnjim hetmanom (kojega su sami izabrali) [[Bogdan Hmeljnicki|Bogdanom Hmeljnickim]] odlučili da se pripoje narodu od kog su potekli i njihovi preci, i tako su [[1654]]. godine priznali vlast ruskog cara, što su iste godine učinili i svi gradovi i žitelji sa istočne strane Dnjepra zajedno sa glavnim gradom Malorusije, Kijevom. Godine 1650. gore pomenuti Hmeljnicki imao je pod oružjem oko 40 hiljada koje je podelio na 15 pukova, od kojih je večina živela na zapadnoj obali Dnjepra. Kasnije je kozačka vojska narasla na 60 hiljada i podenjena je na 10 pukova, kojima je određeno mesto na istočnoj obali Dnjepra, i koji su dobili imena po tamošnjim većim gradovima. == Zaporošci == [[Datoteka:Repin Cossacks.jpg|thumb|250px|right|''Odgovor zaporoških Kozaka otomanskom Sultanu Mehmedu IV ''. Slika [[Ilija Repin|Ilije repina]] od 1880 do 1891.]] Između Maloruskih i Zaporoških kozaka u početku nije bilo nikakve razlike jer su u prvo vreme i jedni i drugi bili Zaporošci, zato što su živeli za ''pragovima''. Kralj Sigismund I preselio je znatan broj kozaka iznad ''pragova'', kao što smo već rekli. One koji su ostali ispod ''pragova'', Poljaci i Rusi nazivali su Zaporošcima ili Zaporoškim kozacima, to jest kozaci koji žive za ''pragovima''. Pragovi su stene (ili vodopadi) u rekama niz koje voda teče velikom brzinom. Takvih ''poroga'' sa različitim imenima ima 12 ili 13 i oni od ušća reke Samare zauzimaju veliko prostranstvo u Dnjepru. Glavno boravište Zaporoških kozaka zove se Seč ili Seča, što označava zaseku, rov ili neko drugo slično utvrđenje. Ova Seča nastala je u vreme [[poljska|poljskog]] kralja Sigismunda Prvog. U početku, do podele na kozačke pukove, Seča je bila mesto na kome su se svi koji su hteli da pokažu svoju hrabrost u ratovanju sastajališ, birali svog vođu i dogovarali se o pohodima. Kasnije je Seča postala stalno boravište neoženjenih ljudi koji su se, ostavivši sve druge poslove, bavili samo vojnim veštinama. Njihova Seča je mesto oruženo prostim zemnjanim rovom (ili kako Srbi kažu jendekom), jer taj narod ne očekuje zaštitu utvrđenih gradova, nego svoje hrabrosti. == Donski kozaci == Donski kozaci su ime dobili na isti način kao i Maloruski kozaci. Zemljama u kojima oni žive vladali su Tatarski kozaci. Ukrajinci su došli u njihova mesta i u svemu postali onakvi kakvi su bili ti Tatarski kozaci, pa su po njima i dobili ime. Pošto su, uglavnom bili neoženjeni, prvi predstavnici tog kozačkog naroda otimali su žene od Tatara u ratu. U zarobnjeništvo su odvodili i mnoge Tatare i prihvatali njihove begunce primajući ih u svoje društvo. Ovakav život i mešanje ruske i tatarske krvi učinili su da Donski kozaci mnogo liče na Tatare. Ukrajinska naselja na Donu i rekama koje se ulivaju u njega nisu odjednom nastala na čitavoj teritoriji Donskih kozaka. Dobar prihvat prvih doseljenika i popustljivost starešina uvek su privlačili mnogo dobrovoljaca. Na rekama Donu, Donjecu, Medvednici, Hopri i Buzuluku nalazi se 130 gradova i 11 naselja kojima vladaju Donski kozaci. Njihova zemlja se duž reka [[Don]]a i [[Hopra|Hopre]] sa juga na severoistok proteže 700, a od istoka na zapad 400 vrsta. Čerkask je glavni grad Donskih kozaka, u njemu njihove najviše starešine, koje se po tatarskom običaju nazivau atamani, imaju svoje kuće. Tu se čuvaju topovi i drugo naoružanje, a za vreme rata kozaci donose u grad svoje najvrednije stvari na čuvanje, i okupljaju se u njemu kada po uvedenom narodnom upravljanju u zajedničkim poslovima treba da se posavetuju, ili kada treba da krenu u rat. {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kozačke pjesme |slika = 23. Kozaky rozvazhajutsa.jpg |godina = 2016. |regija = Evropa |id = 01194 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/USL/cossack-s-songs-of-dnipropetrovsk-region-01194 |država = {{flag|Ukrajina}} }} == Kozačke pjesme == Kozačke pjesme su narodne, istorijske pjesme u kojima se slavi kozačko doba. Pjevaju ih zajednice Dnjepropetrovske oblasti, Ukrajina. Teme su uglavnom herojska djela i pogibije Kozaka, odlazak u tuđinu i tuga za domovinom, slavne vojvode i bitke, tragedija rata, lični odnosi kozačkih vojnika i slično. U ovim pjesmama ugrađena su melodijska obeležja Rusa, Ukrajinaca, Čerkeza i drugih etničkih grupa koje su učestvovale u formiranju kozačkih ratničkih zajednica.<ref>[https://authenticukraine.com.ua/en/blog/kozacki-pisni-dnipropetrovsini Kozačke pjesme Dnjepropetrovske oblasti - Authentic Ukraine. - 2017-2021]{{en}}</ref> === Nematerijalna kulturna baština === Kozačke pjesme se nalaze na [[UNESCO]]-voj Reprezentativnoj [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna svjetska baština|nematerijalnog svjetskog naslijeđa]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u [[Ukrajina|Ukrajini]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA UNESCO: Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2016. u [[Adis Abeba|Adis Abebi]] u [[Etiopija|Etiopiji]]u<ref>[https://ich.unesco.org/en/USL/cossack-s-songs-of-dnipropetrovsk-region-01194 UNESCO: Kozačke pjesme - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023]{{en}}</ref> == Literatura == * ''Zaharija Orfelin'' „Istorija o životu i slavnim delima velikog vladara imperatora Petra Prvoga“, I tom, Venecija, 1772, 40-42 str. 50-51 str. == Izvori == {{Izvori}} {{Commonscat|Cossacks}} [[Kategorija:Kozaci| ]] [[Kategorija:Rusi]] [[Kategorija:Ukrajinci]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini]] 6o73c28hh2nm3voej64bc7me9gvp9zb 42581042 42581041 2026-04-15T19:50:29Z Zavičajac 76707 /* Nematerijalna kulturna baština */ 42581042 wikitext text/x-wiki '''Kozaci''' ({{jez-rus|казаки}}, [[Ukrajinski jezik|ukr.]] ''козаки'', {{jez-polj|kozacy}}) su nastali kao zajednice slobodnih vojnika-konjanika. Pojavili su se u 15. veku u stepama južne [[Rusija|Rusije]], kao odbrana od upada azijskih nomada. Činili su ih [[Rusi|ruski]] i [[Ukrajinci|ukrajinski]] seljaci i izvestan broj [[Tatari|tatarskih]] prebega. Do 18. veka bili su delimično nezavisni od [[carska Rusija|Ruskog carstva]], a posle toga su služili kao konjica. U carskoj Rusiji su bili oslobođeni plaćanja poreza, ali su zato uvek bili spremni za polazak u rat. Njihovi predvodnici su se zvali [[ataman]]i ili [[hetman]]i. Najviše Kozaka je živelo u oblastima oko reka [[Ural (reka)|Ural]], [[Don]] i [[Dnjepar]]. Po regionu u kome su živeli, razlikujemo: ukrajinske, donske, uralske, kubanske, zaporoške, sibirske i druge kozake. Uralski i orenburški kozaci su odigrali ključnu ulogu u kolonizovanju [[Sibir]]a. == Historija == [[Datoteka:Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom.jpg|right|thumb|400px|''[[Jermak]]ovo osvajanje Sibira'', slika [[Vasilij Surikov|Vasilija Surikova]]. ]] Kozaci se dele na dve glavne grupe: Ukrajinske (Maloruske) i Donske. Od Maloruskih kozaka potiču Zaporošci i slobodski pukovi Belgorodske gubernije, a od Donskih-Volški, Terski, Grebenski, Jajički i Sibirski kozaci. Maloruski kozaci nastali su 1320-ih i 1340-ih godina na sledeći način: kada su [[Tatari]] pod vođstvom svog hana Batija [[1240]]. godine osvojili [[Kijev]], opustošili su sve okolne zemlje, i od tog vremena oni su kako u Kijevu, tako i u drugim kneževstvima postavljali i zbacivali ruske kneževe. Videći da je Rusija porobljena i zbog toga slabija, veliki litavski knez Gedimin pođe [[1320]]. godine na [[Kijevsko kneževstvo]] i pobedivši kijevskog kneza Stanislava potpuno ovlada gradom Kijevom, u kome je kasnije postavljo svoje namesnike. S druge strane [[Poljaci]] [[1340]]. godine osvojiše sav onaj deo Rusije koji se danas naziva Crvena Rusija. To je navelo mnoge Ruse koji su živeli u tim zemljama da, plašeći se tuđinske vlasti, napuste svoje domove i nasele se na mestima, u donjem toku reke Dnjepra. Broj ovih doseljenika još više se povećao kada su Tatari [[1415]]. po drugi napali Kijev i okolna mesta, a naročito [[1417]]. godine kada je poljski kralj Kazimir prisajedinio Kijevsko kneževstvo Poljskoj kruni, i kada su se ubrzo zatim Poljaci počeli tu naseljavati, proganjajući i vređajući narod, tako da su ljudi morali da beže svojim zemljacima koji su ranije izbegli. Ovi begunci naseljavali su se sve do reka Buga i Dnjestra i u zemljama koje leže između ovih dveju reka i [[Dnjepar|Dnjepra]]. Da bi se zaštitili od stalnih upada i napada Poljaka, Litvanaca i Tatara osnovali su vojsku i podigli gradove i sela. Mladi i hrabri krstarili su preko leta po pustinji i pričinjavali velike nevolje Tatarima i [[Turci]]ma. Na taj način oni su za Poljsku i Litvu predstavljali bedem i štit od tih neprijatelja. Neki poljski kraljevi videli su u tome svoju korist i ne samo što nisu ometali Ruse u ovim pohodima nego su se trudili da pridobiju njihovu naklonost i da zavedu veći red među njima. Zato su im dali razne povlastice i privilegije, čime su ih čvrsto vezali uz sebe. Da bi ih bolje zaštitio od turskih i tatarskih najezdi, kralj [[Sigismund I]] preselio ih je više Dnjeparskih pragova, poklonivši im za naseljavanje veliku teritoriju. Kralj [[Stefan Batori]], osnovavši od njih [[1576]]. godine šest pukova, svaki po hiljadu ljudi, odredio je svakom puku posebnog komandanta, a nad svima jednog glavnog komandanta sa poljskom titulom hetman, kome je radi većeg ugleda podario kraljevsu zastavu, bunčuk (konjski rep), bulavu (buzdovan) i pečat i još grad Terehtemirov za večita vremena. Narodu je dozvolio da se naseljava u okolini ovog grada čak do Kijeva, a teritoriji na istočnoj strani dodao još 10 milja zemlje. Tada su određene i glavne starešine, i to: komorski sudija, pisar i esaul. Namerno do sada nismo pominjali ime kozak, zato što ovi Rusi koji su pobegli na Dnjepar, ranije nisu bili kozaci, nego su to ime dobili od Tatara. Kozak na tatarskom jeziku znači lako naoružan vojnik koji nanosi štetu neprijatelju češće najezdom, nego organizovanim napadom, a označava i najamnog vojnika ili čoveka koji brije glavu. Rusi koji su bežali od litavske i poljske vlasti, kao što smo već spomenuli, naseljavali su se u krajevima gde su živeli Tatari i primili su sve tatarske običaje, jednom rečju postali su isti kao i Tatarski kozaci, kojih je među tamošnjim Tatarima bilo veoma mnogo, i odatle je poteklo ime ruskih kozaka, koji su u zemljama dobijenim od kralja Stefana slobodno živeli samo do njegove smrti. Njegov naslednik kralj [[Sigismund III]] zabranio je kozacima da napadaju Turke i ukinuo im je samoupravne ustanove. Poljaci su zahtevali da kozački ataman bude potčinjen kraljevskom hetmanu. Poljske velmože podigle su u Maloj Rusiji sela u koja su došli rimokatolički sveštenici, a u Kijevu je postavnjen rimski episkop. Tu su izgrađeni kašteli, manastiri i katolička učilišta, s jednom jedinom namerom: da se rasprostrani katolička vera. Na saboru održanom u litvanskom gradu [[Brest, Bjelorusija|Brest]]u [[1598]]. godine, veći deo maloruskog sveštenstva prišao je Rimskoj crkvi. Ovi postupci poljskog kralja ogorčili su narod, a naročito kozake koji su smatrali svojom dužnošću da štite ne samo pravoslavlje grčkoruske vere već i privilegije svog naroda i otadžbine. Zato su oni vodili dugogodišnji rat sa Poljacima i na kraju sa svojim tadašnjim hetmanom (kojega su sami izabrali) [[Bogdan Hmeljnicki|Bogdanom Hmeljnickim]] odlučili da se pripoje narodu od kog su potekli i njihovi preci, i tako su [[1654]]. godine priznali vlast ruskog cara, što su iste godine učinili i svi gradovi i žitelji sa istočne strane Dnjepra zajedno sa glavnim gradom Malorusije, Kijevom. Godine 1650. gore pomenuti Hmeljnicki imao je pod oružjem oko 40 hiljada koje je podelio na 15 pukova, od kojih je večina živela na zapadnoj obali Dnjepra. Kasnije je kozačka vojska narasla na 60 hiljada i podenjena je na 10 pukova, kojima je određeno mesto na istočnoj obali Dnjepra, i koji su dobili imena po tamošnjim većim gradovima. == Zaporošci == [[Datoteka:Repin Cossacks.jpg|thumb|250px|right|''Odgovor zaporoških Kozaka otomanskom Sultanu Mehmedu IV ''. Slika [[Ilija Repin|Ilije repina]] od 1880 do 1891.]] Između Maloruskih i Zaporoških kozaka u početku nije bilo nikakve razlike jer su u prvo vreme i jedni i drugi bili Zaporošci, zato što su živeli za ''pragovima''. Kralj Sigismund I preselio je znatan broj kozaka iznad ''pragova'', kao što smo već rekli. One koji su ostali ispod ''pragova'', Poljaci i Rusi nazivali su Zaporošcima ili Zaporoškim kozacima, to jest kozaci koji žive za ''pragovima''. Pragovi su stene (ili vodopadi) u rekama niz koje voda teče velikom brzinom. Takvih ''poroga'' sa različitim imenima ima 12 ili 13 i oni od ušća reke Samare zauzimaju veliko prostranstvo u Dnjepru. Glavno boravište Zaporoških kozaka zove se Seč ili Seča, što označava zaseku, rov ili neko drugo slično utvrđenje. Ova Seča nastala je u vreme [[poljska|poljskog]] kralja Sigismunda Prvog. U početku, do podele na kozačke pukove, Seča je bila mesto na kome su se svi koji su hteli da pokažu svoju hrabrost u ratovanju sastajališ, birali svog vođu i dogovarali se o pohodima. Kasnije je Seča postala stalno boravište neoženjenih ljudi koji su se, ostavivši sve druge poslove, bavili samo vojnim veštinama. Njihova Seča je mesto oruženo prostim zemnjanim rovom (ili kako Srbi kažu jendekom), jer taj narod ne očekuje zaštitu utvrđenih gradova, nego svoje hrabrosti. == Donski kozaci == Donski kozaci su ime dobili na isti način kao i Maloruski kozaci. Zemljama u kojima oni žive vladali su Tatarski kozaci. Ukrajinci su došli u njihova mesta i u svemu postali onakvi kakvi su bili ti Tatarski kozaci, pa su po njima i dobili ime. Pošto su, uglavnom bili neoženjeni, prvi predstavnici tog kozačkog naroda otimali su žene od Tatara u ratu. U zarobnjeništvo su odvodili i mnoge Tatare i prihvatali njihove begunce primajući ih u svoje društvo. Ovakav život i mešanje ruske i tatarske krvi učinili su da Donski kozaci mnogo liče na Tatare. Ukrajinska naselja na Donu i rekama koje se ulivaju u njega nisu odjednom nastala na čitavoj teritoriji Donskih kozaka. Dobar prihvat prvih doseljenika i popustljivost starešina uvek su privlačili mnogo dobrovoljaca. Na rekama Donu, Donjecu, Medvednici, Hopri i Buzuluku nalazi se 130 gradova i 11 naselja kojima vladaju Donski kozaci. Njihova zemlja se duž reka [[Don]]a i [[Hopra|Hopre]] sa juga na severoistok proteže 700, a od istoka na zapad 400 vrsta. Čerkask je glavni grad Donskih kozaka, u njemu njihove najviše starešine, koje se po tatarskom običaju nazivau atamani, imaju svoje kuće. Tu se čuvaju topovi i drugo naoružanje, a za vreme rata kozaci donose u grad svoje najvrednije stvari na čuvanje, i okupljaju se u njemu kada po uvedenom narodnom upravljanju u zajedničkim poslovima treba da se posavetuju, ili kada treba da krenu u rat. {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Kozačke pjesme |slika = 23. Kozaky rozvazhajutsa.jpg |godina = 2016. |regija = Evropa |id = 01194 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/USL/cossack-s-songs-of-dnipropetrovsk-region-01194 |država = {{flag|Ukrajina}} }} == Kozačke pjesme == Kozačke pjesme su narodne, istorijske pjesme u kojima se slavi kozačko doba. Pjevaju ih zajednice Dnjepropetrovske oblasti, Ukrajina. Teme su uglavnom herojska djela i pogibije Kozaka, odlazak u tuđinu i tuga za domovinom, slavne vojvode i bitke, tragedija rata, lični odnosi kozačkih vojnika i slično. U ovim pjesmama ugrađena su melodijska obeležja Rusa, Ukrajinaca, Čerkeza i drugih etničkih grupa koje su učestvovale u formiranju kozačkih ratničkih zajednica.<ref>[https://authenticukraine.com.ua/en/blog/kozacki-pisni-dnipropetrovsini Kozačke pjesme Dnjepropetrovske oblasti - Authentic Ukraine. - 2017-2021]{{en}}</ref> === Nematerijalna kulturna baština === Kozačke pjesme se nalaze na [[UNESCO]]-voj Reprezentativnoj [[Popis nematerijalne svjetske baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalnog svjetskog naslijeđa]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u [[Ukrajina|Ukrajini]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA UNESCO: Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na zasjedanju koje je održano od 28. novembra do 2. decembra 2016. u [[Adis Abeba|Adis Abebi]] u [[Etiopija|Etiopiji]]u<ref>[https://ich.unesco.org/en/USL/cossack-s-songs-of-dnipropetrovsk-region-01194 UNESCO: Kozačke pjesme - ich.unesco.org, Pristupljeno, 7.12.2023]{{en}}</ref> == Literatura == * ''Zaharija Orfelin'' „Istorija o životu i slavnim delima velikog vladara imperatora Petra Prvoga“, I tom, Venecija, 1772, 40-42 str. 50-51 str. == Izvori == {{Izvori}} {{Commonscat|Cossacks}} [[Kategorija:Kozaci| ]] [[Kategorija:Rusi]] [[Kategorija:Ukrajinci]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini]] fugcpmsctam8qdbivlldi8ocov7uxc7 0 58337 42581090 42477460 2026-04-16T07:26:06Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581090 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:The Crèche.jpg|mini|300px|''Altruizam'' ([[Albert Anker]]; 1831–1910)]] '''Altruizam''' ({{jez-lat|alter}} - drugi) nesebična je briga za dobrobit drugih [[ljudi]]. [[Termin]] označava [[život]]ni stav koji uključuje nesebičnost, naklonost, [[ljubav]] prema drugome i spremnost da mu se pomogne, po cijenu lične štete i žrtve, bez ikakve naknade ili spoljašnje nagrade<ref>Ivan Vidanović, [[Rečnik socijalnog rada]]</ref>. Altruizam je ono ponašanje koje se obično opisuje kao "nesebično" jer su interesi drugih stavljeni iznad vlastitih interesa. Altruistični postupci su svjesni postupci i sadrže namjeru da se nekome pomogne i zahtijevaju određeno žrtvovanje i odricanje. Stoga bi, prema takvom određenju, alutrističko ponašanje bilo jedna vrsta prosocijalnog ponašanja. == Terminologija == Termin altruizam sačinio je [[Ogist Kont]] oko [[1830]]. godine. [[Antonim|Protivan]] pojam je [[egoizam]]. Osoba koja se ponaša u duhu altruizma naziva se '''altruist(a)''', a žena altruistica odn. altruistkinja. == Naučni pogled na altruizam == === Biološki altruizam === U evolucijskoj biologiji se smatra da se organizam ponaša altruistički ako njegovo ponašanje ide u korist drugim organizmima. Altruizam predstavlja svaku radnju koja povećava pogodnost drugih na ukor sopstvene pogonosti.<ref name=":0">Stanford Encyclopedia of Philosophy http://stanford.library.usyd.edu.au/archives/spr2008/entries/altruism-biological/{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pojam altruizma u biologiji se razlikuje od svakidašnjeg koncepta, koji podrazumeva da se radnja može nazvati altruističnom samo ako je izvršena sa svesnom namerom da se pomogne drugom biću. Štaviše, neki od najzanimljivijih primera biološkog altruizma se mogu naći među bićima koja (verovatno) uopšte nemaju sposobnost svesnog razmišljanja, npr. kod insekata. Biolozi smatraju da samo posledice radnje u smislu reprodukcije mogu da odlučuju u tome da li je određena radnja altruistička, a ne namere, ako ih ima, iz kojih je radnja izvršena.<ref name=":0" /> === Psihologija === Socijalne nauke definišu altruizam kao motivaciju za doprinos blagostanju druge osobe, za razliku od egoizma, pod kojim se podrazumeva motivacija za povećanje sopstvenog blagostanja.<ref name=":1">C. Daniel Batson, [https://books.google.at/books?hl=en&lr=&id=KI57AgAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=altruism+&ots=a2L9KCB68G&sig=DOxtx9DIOihWAZ1KMpbydjmUoro&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Altruism Question: Toward A Social-psychological Answer]</ref> Rani filozofski pogled na altruizam je bio zasnovan na osnovnom principu psihološkog hedonizma. On glasi, da, čak i kada bi postojala mogućnost da čovek bude motivisan da poveća blagostanje druge osobe, on bi bio zadovoljan dostizanjem cilja koji je želeo, tako da bi naizgled altruizam u stvari bio pre svega ishod egoizma.<ref name=":1" /> Ova pretpostavka se krši sa novijim istraživanjima psihologa [[Danijela Betsona]]. On je predložio novu teoriju, na osnovu koje emocija empatije budi pravu altruističku motivaciju kod ljudi, tj. onu, čiji je krajnji cilj da doprinese blagostanju ne sebi, nego drugoj osobi prema kome oseća empatiju. Ovo novije, pluralističko objašnjenje prosocijalne motivacije obuhvata u istoj meri koncepte i egoizma i altruizma.<ref>C. Daniel Batson & Laura L. Shaw (1991), [http://mina.education.ucsb.edu/janeconoley/ed197/documents/batsonevidenceforaltruism.pdf Evidence for Altruism: Toward a Pluralism of Prosocial Motives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121203805/http://mina.education.ucsb.edu/janeconoley/ed197/documents/batsonevidenceforaltruism.pdf |date=2015-01-21 }}</ref> Dok neki psiholozi smatraju da altruizam mora da obuhvata žrtvovanje činitelja, Betson tvrdi da krajni cilj povećavanja blagostanja druge osobe može biti na ukor sebe, ali i ne mora.<ref name=":1" /> == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Sociologija]] [[Kategorija:Filozofski koncepti]] [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Vrline]] [[Kategorija:Filantropija]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 72pmmvylsv8rwqfmgu3n9vb2btykmp0 0 58363 42581057 321594 2026-04-15T23:36:11Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Zagrebu]] 42581057 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Zagrebu]] j42bsa6qkwa7c8yhp45240f9tuo0d45 0 59103 42581092 42446214 2026-04-16T07:26:14Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581092 wikitext text/x-wiki '''Izdaja''' u najširem smislu predstavlja svaku zloupotrebu povjerenja, odnosno svjesno i potajno djelovanje na štetu osobe odnosno društvene grupe ili organizacije kojoj pripada ([[porodica]], [[kompanija]], [[politička stranka]], [[država]]) ili prema kojoj postoji moralna ili zakonska obaveza [[odanost]]i. U užem smislu se taj izraz prije svega koristi u [[politika|politici]] za sve oblike povrede odanosti prema organizaciji čiji je netko član. U tom smislu se najčešće koristi izraz '''izdajnik''' za počinitelja izdaje. U najužem smislu kao povredu odanosti državi. U najužem smislu izdaja se tretira kao specifično [[kazneno djelo|krivično djelo]], i to najčešće najgore, te su za njega u pravilu predviđene najstrože kazne. Najteži oblici takve izdaje su u nekim zakonodavstvima poznati kao [[veleizdaja]]. Izdaja se tradicionalno smatra najgorim činom koji neki pojedinac može načiniti, a koji izaziva nelagodu i prezir čak i kod osoba i organizacija koje su se okoristile nečijim izdajničkim djelovanjem. Takvi stavovi su svoj odraz pronašli i u [[kultura|kulturi]], pri čemu je jedan od najpoznatijih primjera ''[[Divina Commedia|Božanstvena komedija]]'' [[Dante Alighieri|Dantea Alighierija]] u kojoj je deveti i najgori krug [[Pakao|Pakla]] predviđen upravo za izdajnike. Mnoge kulture su pojedinim ličnostima koje su počinile izdaju dale simboličko značenje, odnosno njihova imena služe kao sinonim za izdaju. Tako je [[Juda Iskariotski|Juda Iškariotski]] zbog izdaje [[Isus]]a doveo do toga da se izraz ''Juda'' koristi kao sinonim za izdajnika u jezicima mnogim [[hrišćanstvo|kršćanskih]] naroda; kod [[Kinezi|Kineza]] u tu svrhu služi carski kancelar [[Qin Hui (dinastija Song)|Qin Hui]], kod [[Amerikanci (nacija)|Amerikanaca]] u tu svrhu služi [[Benedict Arnold]], general iz vremena [[Američki rat za nezavisnost|rata za nezavisnost]], a kod [[Srbi|Srba]] srednjovjekovni velmoža [[Vuk Branković]]. Izdaja se vrlo često kod mnogih nacionalnih kultura koristi kao najpogodnije objašnjenje slučajeva kada je strana koja se smatrala moralno ili fizički superiornijom doživjela poraz u nekom oružanom sukobu. Najstariji primjer je [[termopilska bitka]], odnosno poraz Grka, koji su antički historičari tumačili izdajom pastira po imenu [[Efijalt iz Trahisa|Efijalt]]. Jedan od najpoznatijih primjera je ''[[Mit o nožu u leđa|Legenda o nožu u leđa]]'' (''Dolchstosslegende'') kojom se u [[Nemačka|Njemačkoj]] 1920-ih i 1930-ih tvrdilo da je njemačka vojska ostala neporažena u [[prvi svjetski rat|prvom svjetskom ratu]], ali da su do kapitulacije doveli ''izdajnički'' političari u pozadini. Izraz izdaja i izdajnik se zbog svega gore navedenog smatra jednom od najgorih uvreda, a kada se u političkom diskursu koristi za svoje suparnike to obično sugerira nepomirljive razlike ili sukob koji bi mogao eskalirati do nasilja i [[građanski rat|građanskog rata]]. Pristaše [[Pariška komuna|Pariške komune]] u [[Francuska|Francuskoj]] su tako vladu [[Francuska Treća Republika|Treće Republike]] nazvali ''Vladom nacionalne izdaje'', a u [[Jugoslavija|Jugoslaviji]] su partizani svoje suparnike nazivali ''domaćim izdajnicima''. U suvremenom dobu za to postoji primjer u [[Srbija|Srbiji]] gdje se pojedinci i stranke koji se suprotatsvaljaju nacionalističkoj ideologiji nazivaju ''izdajničkim'' blokom. == Povezano == * [[Apostaza]] * [[Kvisling]] * [[Hanjian]] [[Kategorija:Državna izdaja| ]] [[Kategorija:Etički pojmovi]] [[Kategorija:Pravo]] [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 1s55q7re5koe5defld944stwvwbz3ix 0 59504 42581126 2574467 2026-04-16T09:24:35Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Memorije|Memorije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581126 wikitext text/x-wiki '''Pamćenje''' je mogućnost usvajanja, zadržavanja i korištenja [[informacija]]. Pamćenje je uvelike značajno za čovjeka, za njegov razvoj i njegov identitet. Ono je u uskoj vezi s učenjem, mogli bismo reći da bez njega učenje ne bi imalo smisla jer je pamćenje mjesto na kojem se čuvaju informacije, a ujedno je i proces unutar čovjeka koji obrađuje te informacije. == Vrste pamćenja == Postoje tri vrste pamćenja: * '''Epizodičko pamćenje''' – pod epizodičkim pamćenjem podrazumijevamo sjećanja na događaje koje je netko doživio ili koji su se dogodili u njegovoj blizini. Epizodičko pamćenje se odnosi na vremensko određivanje zbivanja pojedinih događaja, dakle postavlja se pitanje kada i gdje smo usvojili neku informaciju (npr. što smo jeli za doručak...) * '''Semantičko pamćenje''' – informacije koje su pohranjene u epizodičko pamćenje dalje sele u semantičko pamćenje. Za semantičko pamćenje možemo reći da se odnosi na opće znanje za razliku od epizodičkog. Dok smo u epizodičkom pamćenju događaje doživjeli, u semantičkom ih nismo doživjeli, ali ih znamo kao neke opće činjenice (npr. da je [[Shakespeare]] napisao "[[Hamlet]]a"). Semantičko pamćenje je nužno za uporabu jezika, odnosi se na pamćenje značenja riječi i pojmova, gramatičkih pravila za slaganje rečenica itd. * '''Proceduralno pamćenje''' – proceduralno pamćenje ili pamćenje [[vještina]] sadrži znanje o tome kako se nešto radi ili izvodi. Neke vještine poput vožnje [[bicikl]]a, [[plivanje|plivanja]], gašenja svjetla i sličnog ne zaboravljamo nikako tijekom [[život]]a. :Proceduralno pamćenje uključuje tri faze: :* ''Kognitivna faza'' – treba shvatiti sve što treba napraviti pri usvajanju vještine. :* ''Faza povezivanja'' – određivanje najdjelotvornijeg načina povezivanja pojedinih radnji u jednu cjelinu. Sve manje se koriste verbalni aspekti pamćenja (npr. prva brzina dolje, druga gore...), a sve se više koriste motorički aspekti pamćenja. :* ''Automatsko odvijanje vještine'' – do nje se dolazi dugotrajnom vježbom koja stvara naviku (automatizam) te zahtjeva samo minimum svjesne kontrole. == Tri procesa pamćenja == * '''Kodiranje''' – informacije koje želimo zadržati u pamćenju se kodiraju u kratkoročnom pamćenju. Te informacije se moraju promijeniti tako da budu smislene i da imaju [[logika|logički]] slijed, kako bi se mogle pohraniti i poslije pronaći. Ta promjena [[informacija]] pri pamćenju u oblik koji se može pohraniti i poslije pronaći zove se kodiranje. Na takav način se informacije pripreme za pohranu u dugoročno pamćenje. Kodiranjem nastojimo smanjiti količinu informacija odbacujući nevažno i redundantno, te time olakšavamo buduće pronalaženje informacija. [[Kodiranje]] je jedinstveno za svaku osobu, svaka [[osoba]] će različito kodirati određenu informaciju na svoj način (npr. istu priču pet ljudi ispričat će po sjećanju na pet različitih načina). Postoji i semantičko kodiranje, a to je pohranjivanje podražaja na temelju njihova značenja. * '''Pohranjivanje''' – druga faza procesiranja informacija je pohranjivanje, a to je održavanje informacija tijekom vremena. Da bismo što bolje zadržali informacije u pamćenju dobro je ponavljati. Naše znanje o funkcioniranju našeg pamćenja [[psihologija|psiholozi]] nazivaju [[metamemorija]]. Ona omogućava učinkovito kodiranje, pohranjivanje i dosjećanje informacija. * '''Pronalaženje''' – treći proces pamćenja je pronalaženje ili lociranje pohranjenih informacija i njihovo vraćanje u [[svijest]]. Pronaći informaciju će biti lakše ako smo je kodirali na što kvalitetniji način (npr. koristeći semantičko kodiranje). == Smetnje pamćenja == Smetnje pamćenja se uglavnom kategoriziraju na tri načina: * Prema nazivu [[bolest]]i * Prema mjestu mozgovnog oštećenja * Prema funkcionalnom oštećenju mozga == Amnezije == Općenito smanjena mogućnost pamćenja zove se [[hipomnezija]], a poremećaj koji se očituje u pamćenju svih informacija koje se percipiraju zove se [[hipermnezija]]. Kod starijih ljudi mogu se pojavljivati lažna sjećanja ili [[paramnezija|paramnezije]], koje nastaju tako što se praznine u sjećanju popunjavaju izmišljenim podacima. Tu se ubraja i fenomen „[[deja vu]]“ pri čemu imamo dojam da se odvija ono što smo već doživjeli. Znamo da se nakon potresa [[mozak|mozga]] ne možemo sjetiti događaja koji su se zbili neposredno prije i to se naziva retrogradna [[amnezija]]. No znatno veći problem je anterogradna amnezija – nemogućnost stvaranja novog dugoročnog pamćenja. Ova se bolest može javiti i kao posljedica dugotrajnog konzumiranja [[alkohol]]a (nedostatak [[vitamin B|vitamina B]]). Baddeley razlikuje primarnu i sekundarnu amneziju. Primarna amnezija se odnosi na jak deficit u dugoročnom pamćenju bez manjkavosti u ostalim aspektima, dok se sekundarna amnezija odnosi na probleme s dugoročnim pamćenjem koji se pojavljuju kao posljedica deficita ostalih procesa (npr. smanjena ili potpuno izgubljena mogućnost razumijevanja [[govor]]a ili smetnja pažnje). Amnezije se odnose samo na epizodičko pamćenje, dok semantičko ostaje neoštećeno. Postoje i normalne promjene pamćenja uzrokovane [[starenj]]em i patološke promjene poput senilne demencije ([[skleroza]]). Osim amnezija poznata je i [[Alzheimerova bolest]] koja se očituje smetnjama u semantičkom pamćenju, te [[Korsakovljev sindrom]] čiji je simptom anterogradna amnezija, a veže se uz oštećenja limbičkog sustava. {{Commonscat|Memory}} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Memorije]] 8wb300hptsbh3ltqn2hnt36ilmtjpju 0 60399 42581119 42444630 2026-04-16T08:10:27Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Anksioznost|Anksioznost]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581119 wikitext text/x-wiki '''Tjeskoba (anksioznost)''' tj. tjeskobnost je stanje koje se očituje osjećajem tjeskobe, ustrašenosti, straha sve do panike, uz psihomotornu (tjelesna) napetost i unutrašnji nemir, te postojanje osjećaja kao da će osoba "eksplodirati". Najčešće je nemotivirana i nije vezana za objekt ili osobu. [[Psihijatrija|Psihijatri]] dijele tjeskobu u tri glavne vrste: * opća tjeskoba * [[fobija|fobije]], i * [[panični poremećaj]] U skupinu anksioznih poremećaja spada većina poremećaja koji su desetljećima bili poznati pod nazivom "''neuroze''". One obično ne podrazumijevaju izrazite poremećaje psihičkog funkcioniranja kakvi se sreću kod [[psihoza]]; sposobnost razlučivanja fantazije i realnosti, testiranje realiteta očuvano je, za razliku od psihoza. No, uz to se mogu javiti značajne teškoće u obrascima ponašanja i međuljudskih odnosa. Učestalost anksioznih poremećaja kreće se od 0,05% (opsesivno-kompulzivni poremećaj - OKP) do 5% (generalizirani anksiozni poremećaj). Određene značajke pojedinih anksioznih poremećaja zapravo su dosta česte, a o poremećaju govorimo onda kada te smetnje predstavljaju za osobu značajno ograničenje u njenom svakodnevnom socijalnom i radnom funkcioniranju. Općenito se češće javljaju kod žena. == Izvor tjeskobe == Ona se javlja u svim [[psihijatrija|psihijatrijskim]] [[poremećaj]]ima, a kao primarni [[simptom]] javlja se u anksioznim poremećajima. To su poremećaji karakterizirani jakom tjeskobom koju osoba nastoji nesvjesno razriješiti na različite načine, korištenjem raznih mentalnih mehanizama. Izvor tjeskobe može biti unutarnji nesvjesni konflikt ili situacijski faktor poput traumatskog iskustva, [[stres]]a ili gubitka. Ako postoji neka posebno teška i problematična situacija na poslu ili kod kuće, [[stres]] koji nastaje kao reakcija na takvu situaciju može se preliti na druge segmente života i tako stvoriti tjeskobu. Anksioznost je najčešći emocionalni poremećaj, koji se javlja kod mlađih i starijih osoba. Reakcija je na stvarnu situaciju opasnosti, u kojoj se javlja [[strah]], a zatim primjerena reakcija koja je manje efektna što je strah veći. Može se razviti kao kombinacija čimbenika rizika, uključujući životne događaje, karakteristike [[osoba|osobe]], [[genetika|genetiku]], [[kemijski procesi|kemijske procese]] u organizmu. Prirodno anksioznost se osjeća kada su osobe suočene sa prijetnjom, opasnošću ili kada su pod [[stres]]om. Javlja kada se duže apstinira od seksualnog odnosa. Obično se ovaj poremećaj javlja tokom rane [[adoloscencija|adoloscencije]] ili ranog odraslog doba. == Uzroci == Uzrok anksioznih poremećaja leži pretežito u psihološkim čimbenicima, premda postoje dokazi o [[genetika|genetskom]] utjecaju (osobito kod OKP) i neurofiziološkoj podlozi. [[emocije|Emocionalni]] [[stres]] često može biti dodatni faktor koji uzokuje tjeskobu (ugroženost, promjene u međuljudskim odnosima). S druge strane, simptomi su anksioznosti izravne manifestacije pobuđenosti perifernog autonomnog [[živčani sustav|živčanog sustava]], nastale zbog zastrašujućih nesvjesnih [[fantazija]], [[impuls]]a i osjećaja. Ako nesvjesni psihološki mehanizmi ne uspijevaju kanalizirati anksioznost, osoba će iskazivati sliku opće generalizirane tjeskobe na najmanji povod ili će stanja tjeskobe doživljavati u obliku napada [[panika|panike]]. Ako psihološki [[mehanizam obrane|mehanizmi obrane]] usmjeravaju anksioznost na određene vanjske objekte ili situacije koje simboliziraju početni, pravi uzrok anksioznosti, to omogućava premještanje i vezivanje anksioznosti na neki vanjski simbol poput lifta, tunela i sl., a ta se situacija može izbjegavati. U tom slučaju govorimo o [[fobija|fobičnom poremećaju]]. Ako osoba koristi obrambeni mehanizam izolacije neprikladnih, obično agresivnih, nesvjesnih želja i time odvaja poriv od ideje, pojedinac će doživljavati samo nametnutu misao, bez svijesti o želji za realizacijom ideje i izvoru skrivenog impulsa. Takav mehanizam u podlozi je opsesivno kompulzivnog poremećaja. [[Strah]] je afekt koji ima motornu i osjećajnu reakciju. [[Neurotična anksioznost]] je slična strahu, ali se javlja kada nema vidljive opasnosti, kroz opću zabrinutost, predosjećaj opasnosti ili kroz vezanost za određenu situaciju - fobija. [[Fobija|Fobije]] se dijele na: # racionalne - refleksni odgovor na moguću opasnu situaciju. # iracionalne. Nova teorija anksioznosti odbacuje [[libido]], naglašava ulogu [[ego|ega]] koji nema dovoljno energije, što upozorava [[organizam]] na [[opasnost]]. Nema realne opasnosti, ali se organizam u razvoju susretao sa opasnostima. Opasnost koja upozorava organizam kreće od osjećaja bespomoćnosti. Kao korijen anksioznosti [[Sigmund Freud]] uzima motorne reakcije na rađanje i situacije uskraćivanja ljubavi u ranom djetinjstvu. Organizam je ranjiv zato što je bespomoćan, što izaziva da u kasnijem životu reaguje anksioznošću. U ovoj teoriji Freud se oslanja na socijalnu realnost. U teoriji anksioznosti vidljiv je i strukturalni model (strukture [[id]] i [[ego]]). == Simptomi == * lak gubitak strpljenja * poteškoće s koncentracijom * očekivanje najgoreg mogućeg ishoda neke situacije * stalno razmišljanje o najgorem mogućem ishodu * poteškoće sa spavanjem * [[Klinička depresija|depresivost]] * preokupiranost oko neke stvari, ili [[opsesija|opsesivnost]] == Tjelesni simptomi == * pojačani osjećaj žeđi * nervozni "trbuh" * puštanje vjetrova * učestalo mokrenje * nemogućnost reagiranja na seksualnu stimulaciju * stezanje u prsima * periodi nastupanja uzlupanog srca (palpitacije) * bolovi u mišićima * [[glavobolja|glavobolje]] * [[smetenost]] * [[tremor]] * ženama mogu izostati [[menstruacija|menstruacije]] ili mogu biti jako bolne == Podjela anksioznih poremećaja == Anskiozni poremećaji dijele se na: generalizirani anksiozni poremećaj, opsesivno-kompulzivni poremećaj, panični poremećaj, posttraumatski stresni poremećaj, poremećaj socijalne anksioznosti i specifične fobije. === Generalizirani anksiozni poremećaj (GAP) === Glavna je značajka GAP-a kronična [[tjeskoba]] koja traje danima, tjednima i mjesecima. Kod odraslih usmjerava se oko tema kao što su [[zdravlje]], [[novac]] ili [[karijera]]. Pored kronične zabrinutosti, prisutni su [[drhtanje]], grčenje mišića, [[nesanica]], napetost u abdominalnom predjelu, vrtoglavica, povećana iritabilnost. [[Bolesnik|Bolesnici]] su stalno zabrinuti, brinu ih i najmanje sitnice i izrazito su nesigurni u vezi s budućnosti. Oni osjećaju opću [[napetost]], sklonost trzanju na minimalni podražaj poput iznenadnog zvuka, nelagodu i nervozu u radu s ljudima. Sve to može biti praćeno kroničnim [[umor]]om, [[glavobolja]]ma, [[nesanica|nesanicom]] i brojnim subakutnim autonomnim simptomima. Iako [[sindrom]] nije u potpunosti onesposobljavajući, [[bolesnik]] osjeća kroničnu nelagodu prilikom obavljanja svakodnevnih aktivnosti i u međuljudskim odnosima, a radna je sposobnost umanjena kroničnim umorom i teškoćama koncentracije. Panični [[poremećaj]] spada među najbolnija životna iskustva. Može se ponavljano javljati tijekom vremena i može biti izrazito ograničavajući za osobu. Obično traje od nekoliko minuta do 1-2 sata, a [[napadaj]] doseže najjači [[intezitet]] već nakon par minuta. Bolesnik osjeća užas koji nastaje bez vidljivog povoda, prijetnju skore [[smrt]]i, što privremeno onemogućuje [[racionalno]] mišljenje. Za vrijeme takvih napada često ima osjećaj da će umrijeti, osobito stoga što su prisutni brojni tjelesni simptomi poput "lupanja srca", povremene prijevremene srčane kontrakcije ("srce preskače"), boli u prsištu koja se opisuje kao vrlo oštra ili probadajuća. Često se javlja drhtanje, vidljivi fini tremor, znojenje, nemir u želucu, opća motorna slabost, vrtoglavica, mučnina i proljev. Često se javlja "glad" za zrakom koja vodi u [[hiperventilacija|hiperventilaciju]], a ona može rezultirati grčenjem [[mišić]]a, osjećajem bockanja oko usta i u prstima. Nakon prvih napada, bolesnik se počinje bojati ponovnih takvih stanja i možemo reći da razvije "strah od straha". Zbog kardioloških manifestacija, panični napadaji mogu se zamijeniti s infarktom miokarda. To je i razlog što ti pacijenti često budu upućivani na brojne pretrage nakon kojih se obično "ne nađe ništa". === Opsesivno-kompulzivni poremećaj (OKP) === OKP je neurotski poremećaj karakteriziran prisustvom ponavljajućih ideja i [[fantazija]] (opsesija) i ponavljajućih impulsa ili radnji (kompulzija) koje bolesnik smatra bolesnim i protiv kojih postoji unutarnji otpor. [[tjeskoba|Anksioznost]] je središnja odlika, ali u suprotnosti s [[fobija]]ma (kada je bolesnik anksiozan prilikom suočavanja s vanjskim opasnostima i smatra da je njihova pasivna žrtva), anksioznost nastaje kao odgovor na nesvjesne unutarnje misli i porive kojih se bolesnik boji i koje mora ostvariti suprotno svojoj volji. Tipične misli su zabrinutost oko infekcija i zaraženosti ili strah od neadekvatnog ili nasilnog ponašanja. Opsesivne misli mogu voditi ka izvođenju rituala kao što su pranje ruku ili ponavljanje fraza. Cilj je oslobađanje od opsesivnih misli. [[opsesija|Opsesije]] (obuzetosti) predstavljaju ideje, riječi i slike, obično nepovezane s onim što pojedinac radi; uporno, jako i neodoljivo mu se nameću i skreću pažnju. Često su obojene agresivno ili seksualno, što pojedinac doživljava potpuno stranim (npr. misao majke da će kuhinjskim nožem ozlijediti svoju djecu). Kompulzije (prisile) i kompulzivne radnje isto su autonomne kao i opsesije, ali se radi o preplavljujućoj potrebi da se učini neka radnja (npr. da mora brojiti prozore idući ulicom, da se mora pet puta prekrižiti ulazeći u stan). Prisila može biti i vrlo [[agresija|agresivna]], ružna ili opscena. Kao i kod opsesija, bolesnik doživljava anksioznost, uočava apsurd poriva i odupire mu se. Međutim, često ne može a da ne započne ponavljajući obrazac u obliku kompulzivnih radnji i rituala. === Panični poremećaj === Ljudi sa paničnim poremećajem pate od ozbiljnih napada [[panika|panike]] bez očiglednog razloga. Napadi panike izazivaju doživljaj kao da će se osoba onesvjestiti, poludjeti ili doživjeti infarkt i umrijeti. Manifestira se lupanjem srca, nelagodom ili bolom u grudima, znojenjem, drhtanjem, zažarenošću ili trncima po dijelovima tijela, suhim ustima i doživljajem gušenja, strahom od umiranja i gubljenja kontrole, doživljajem nestvarnosti, itd. Često se javljaju sa [[agorafobija|agorafobijom]] – strahom da će se doživjeti napad panike na mjestima sa kojih bi bilo teško pobjeći, te se takva mjesta izbjegavaju. Uzroci se nalaze duboko u podsvijesti kao potisnuta sjećanja koja naizgled bez razloga izlaze na površinu. === Post traumatski stresni poremećaj (PTSP) === {{glavni|Posttraumatski stresni poremećaj}} Tjeskoba kao posljedica kroničnog [[stres]]a, (engl. PTSD) Obično slijedi nakon izloženosti osobe traumatskom događaju kao što su promatranje smrti druge osobe, seksualno [[zlostavljanje]], iznenadna smrt bliske osobe ili prirodna katastrofa. Tri su osnovne manifestacije PTSP-a: „oživljavanje” traumatskog događaja (noćna mora), izbjegavajuće ponašanje (izbjegavanje mjesta povezanih sa traumom), te emocionalno udaljavanje od drugih i psihološka uznemirenost. === Poremećaj socijalne anksioznosti === Socijalna fobija karakterizira se izuzetnom anksioznošću vezanom za procjenu drugih ili ponašanje koje bi moglo dovesti do ismijavanja i osramoćivanja. Ovakva intenzivna anksioznost može voditi izbjegavajućem ponašanju. Fizičke manifestacije povezane sa ovim poremećajem su lupanje srca, ubrzano disanje, crvenjenje i znojenje. === Fobični poremećaj === To je neurotski poremećaj karakteriziran prisustvom [[neracionalno]]g ili pretjeranog [[strah]]a od objekata ili situacija koji nisu stvarno opasni i nisu opravdani izvor anksioznosti, npr. strah od vožnje liftom, strah od pasa, strah od izlaska na ulicu i sl. Obično je sama pomisao na objekt [[fobija|fobije]] dovoljna da izazove anksioznost, a kako bolesnik u zbilji postaje bliži fobičnom stimulusu, anksioznost dosiže razinu paničnog napadaja. Bolesnik osjeća [[strah]] bez obzira na to što je svjestan njegove [[iracionalnost]]i. On stoga izbjegava situaciju koje se boji, što često vodi k onesposobljenosti u svakodnevnim aktivnostima i smanjenoj mogućnosti normalnog funkcioniranja (mora pješke na visoke katove, ne može sam/a na posao ulicom i sl.). Agorafobija (strah od otvorenih, javnih mjesta ili gužve) najčešći je fobični poremećaj. Aktivnosti pojedinca bitno su umanjene; u krajnjem slučaju ne može uopće izlaziti iz kuće i napustiti sigurnost svoga doma. Često, agorafob može izaći na ulicu samo ako je u pratnji neke bliske osobe i ta osoba postaje "obvezni pratilac". Mogu se razviti i specifični strahovi (npr. od pasa, insekata, zatvorenih prostora poput lifta - klaustrofobija ili visine - akrofobija). Ako su objekti neobični ili ako se lako izbjegavaju, ne javlja se ozbiljna nesposobnost. Međutim, mogu se javiti značajna funkcionalna oštećenja, npr. kada se fobija od aviona razvije kod poslovnog čovjeka, a posao zahtijeva često letenje. === Specifične fobije === Osobe sa specifičnim fobijama pate od intenzivnog [[strah]]a od specifičnih situacija ili objekata (zatvoren ili otvoren prostor, visina, pauci, psi, itd.). Izraženost straha je neadekvatna u odnosu na situaciju i osoba je prepoznaje kao iracionalnu. Specifične fobije mogu dovesti do izbjegavanja uobičajenih, svakodnevnih situacija. == Vanjske veze == * [http://www.medicina.hr/clanci/tjeskoba_anksioznost.htm Tjeskoba na Medicina.hr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012233030/http://www.medicina.hr/clanci/tjeskoba_anksioznost.htm |date=2007-10-12 }} * [http://medicinar.mef.hr/tekstovi.php?id=266 Privrženost i tjeskoba u predškolske djece] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023012637/http://medicinar.mef.hr/tekstovi.php?id=266 |date=2007-10-23 }} * [http://www.anksioznost.net/ Anksioznost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905160529/http://www.anksioznost.net/ |date=2007-09-05 }} * [http://dealingwithanxietys.com/how-to-deal-with-anxiety/ how to deal with anxiety] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130218110214/http://dealingwithanxietys.com/how-to-deal-with-anxiety |date=2013-02-18 }} == Notes == {{reflist}} {{Osjećaji}} [[Kategorija:Psihijatrija]] [[Kategorija:Anksioznost]] 5b7wzo88zanl7f45rtxlbohaljdyiew 0 67416 42581099 41253213 2026-04-16T07:26:42Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581099 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Heterosexual symbol (bold, red blue).svg|thumb|right|Simbol za heteroseksualnost]] '''Heteroseksualnost''' je [[seksualnost]] koja je usmerena ka osobi suprotnog pola. Pojam obuhvata [[emocija|emocije]], potrebe, želje, interesovanja i osećanja, kao i [[seksualnost|seksualno]] [[ponašanje]] [[individua]] koje za partnera imaju [[osoba|osobu]] suprotnog pola. Ovaj pojam se najčešće osnosi na ljude, ali se isti koncept može primeniti na sve [[Sisari|sisare]]. == Definicije == [[Starogrčki jezik|Starogrčka]] reč ''ἕτερος'' znači različit. Reč heteroseksualnost se pojavila kada je [[Karl-Marija Kertbenji]] [[1868]]. smislio termin [[homoseksualnost]], i to da bi označila njenu suprotnost. Ovaj pridev se prvi put pojavio u štampanom delu 1880. Izraz heteroseksualnost označava: # [[Seksualna orijentacija|seksualnu orijentaciju]] osobe ka osobama suprotnog [[pol (seksualnost)|pola]]. Na primer, govori se o ženskoj heteroseksualnosti ako je seksualno naklonjena pojedinim muškarcima. # samoidentifikacija osobe kao heteroseksualne u smislu [[Seksualni identitet|seksualnog identiteta]]. # praktikovanje seksualnog čina između različitih polova. {{Commonscat|Heterosexuality}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] t3zr87zklacs866ibq74ojyh3wh7c6g 0 69851 42581017 42580992 2026-04-15T13:57:47Z Edgar Allan Poe 29250 Vraćena izmjena korisnika/korisnice [[Special:Contributions/~2026-23124-90|~2026-23124-90]] ([[User talk:~2026-23124-90|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika/korisnice [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] 42491185 wikitext text/x-wiki '''Crnci''' ([[albanski]] '''Cërnci''' [[međunarodni fonetski alfabet|[ˈt͡səɾnt͡si]]]), naselje u [[opština Podgorica|opštini Podgorica]] u [[Crna Gora|Crnoj Gori]]. Prema popisu iz [[Popis stanovništva 2003. u Crnoj Gori|2003.]] bilo je 220 stanovnika (prema popisu iz [[Popis stanovništva 1991. u SFRJ|1991.]] bilo je 205 stanovnika). {{Naseljeno mesto u CG |mesto=Crnci |opština=Podgorica |populacija=220 |poštanski kod= |pozivni broj=020 |registarska oznaka=PG |gšir=42.525333 |gduž=19.2345 }} == Demografija == U naselju Crnci živi 170 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,4 godina (38,8 kod muškaraca i 41,9 kod žena). U naselju ima 68 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,16. Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika. Jedan od najpoznatijih stanovnika ovog mjesta je dvostruki NBA šampion Norris Cole. {| width="50%" style="background:transparent; " | valign="top" width="50%" style="border:1px solid black; " | <!-- ============================================================================================= POČETAK GRAFIKA ===============================================================================================--> <center> :''Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka'' {| | style="border:1px solid gray; padding: 0;" | <timeline> ImageSize = width:250 height:200 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1940 till:2010 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1940 PlotData = bar:370 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:246 color:gray1 from:start till:end bar:123 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(62,151)(77,147) color:blue width:2 points:(77,147)(100,150) color:blue width:2 points:(100,150)(128,161) color:blue width:2 points:(128,161)(157,113) color:blue width:2 points:(157,113)(185,114) color:blue width:2 points:(185,114)(220,121) color:blue width:2 </timeline> |} </center> <!-- ============================================================================================= KRAJ GRAFIKA ===============================================================================================--> | valign="down" width="50%" | {{Popis-CG |izvor=<ref>Knjiga 9, ''Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8764176</ref> |p1948=287 |p1953=278 |p1961=283 |p1971=309 |p1981=204 |p1991=205 |p1991n=205 |p2003s=231 |p2003=220 }} {{Grafikon postoci |širina=300px |naslov=Etnički sastav prema popisu iz [[Popis stanovništva 2003. u Crnoj Gori|2003.]]<ref>Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, {{ISBN|86-84433-00-9}}</ref> |pozadina=#ddd |pozicija=left |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|yellow|129|58.63}} {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|76|34.54}} {{Vrsta sa postotkom|[[Albanci]]|red|13|5.90}} {{Vrsta sa postotkom|[[Makedonci]]|green|1|0.45}} {{Vrsta sa postotkom|nepoznato|orange|0|0.0}} }} {{Grafikon piramida |izvor=<ref>Knjiga 2, ''Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, oktobar 2004, COBISS.CG-ID 8489488</ref> |širina=300px |naslov= |pozadina=#eee |levo2=m |desno2=ž |šipke levo desno= {{Vrsta levo desno|?|gray|0|0.0|7.69|1}} {{Vrsta levo desno|80+|gray|4|30.76|46.15|6}} {{Vrsta levo desno|75-79|gray|3|23.07|46.15|6}} {{Vrsta levo desno|70-74|gray|4|30.76|53.84|7}} {{Vrsta levo desno|65-69|gray|5|38.46|30.76|4}} {{Vrsta levo desno|60-64|gray|9|69.23|76.92|10}} {{Vrsta levo desno|55-59|gray|6|46.15|46.15|6}} {{Vrsta levo desno|50-54|gray|6|46.15|23.07|3}} {{Vrsta levo desno|45-49|gray|5|38.46|61.53|8}} {{Vrsta levo desno|40-44|gray|5|38.46|76.92|10}} {{Vrsta levo desno|35-39|gray|11|84.61|38.46|5}} {{Vrsta levo desno|30-34|gray|5|38.46|69.23|9}} {{Vrsta levo desno|25-29|gray|6|46.15|38.46|5}} {{Vrsta levo desno|20-24|gray|7|53.84|61.53|8}} {{Vrsta levo desno|15-19|gray|10|76.92|38.46|5}} {{Vrsta levo desno|10-14|gray|8|61.53|38.46|5}} {{Vrsta levo desno|5-9|gray|9|69.23|61.53|8}} {{Vrsta levo desno|0-4|gray|4|30.76|53.84|7}} |prosekm=9 |prosekž=2 }} {{DomaćinstvaNaseljaCG|82|81|78|90|57|61|69|68|12|20|12|9|5|6|2|2|-|-|3,16}} {{BrakNaseljaSrbija|86|30|52|3|1|-|93|25|52|14|2|-}} {{ZanimanjaNaseljaSrbija|41|4|-|-|8|-|1|-|1|9|10|-|-|-|-|-|1|3|1|1|51|4|-|-|8|-|2|3|2|10|-|4|5|2|1|3|-|-|3|-|1|-|1|1|1|-|-|-|-|5|5|3|2|4|-|-|3}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * [http://www.fallingrain.com/world/YI/1/Crnci.html Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)]{{Dead link|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://wikimapia.org/maps?ll=42.525333,19.2345&spn=0.3,0.3 Satelitska mapa (Wikimapia)] * [http://www.maplandia.com/serbia-and-montenegro/crna-gora/crnci/ Gugl satelitska mapa (Maplandia)] * [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&latitude=42.525333&longitude=19.2345&zoom=8 Plan naselja na mapi (Mapquest)]{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Opština Podgorica}} [[Kategorija:Opština Podgorica]] 564sf3eros40asyo4mq6hr2b0zq176u 0 77806 42581022 42266099 2026-04-15T17:07:38Z Zavičajac 76707 42581022 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Usksrnje jaje 1 Mt Zg 090609.jpg|thumb|right|Veliko uskršnje jaje postavljeno na [[Trg svetog Marka (Zagreb)|Trgu sv. Marka]] u [[Zagreb]]u [[2009.]] godine.]] [[Datoteka:Easter eggs - straw decoration.jpg|thumb|Pisanice ukrašene slamom.]] '''Pisanica''' ili '''uskršnje jaje''' je bojom ukrašeno [[jaje]]. Običaj bojanja pisanica odvija se u vrijeme [[Uskrs]]a. Riječ je nastala od [[indoeuropski prajezik|indoeuropskoga]] korijena ''*pis-'' = crtati, šarati; pisanice = šarenice. Pisanice su simbol novoga života i [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusovog uskrsnuća]]. Tradicija je preuzeta iz poganskih naroda. U prošlosti, jaja su se bojala prirodnim [[boja]]ma, a ta je tradicija i danas živa, uz to što se danas jaja bojaju i umjetnim jestivim bojama. Boje i motivi pisanica imaju [[simbol]]ičko značenje. U raznim dijelovima svijeta postoji tradicija pisanica, a najviše na istoku [[Europa|Europe]]. Najveća pisanica na svijetu nalazi se u [[Kanada|Kanadi]], a među najpoznatijima su Fabergé jaja, remek-djelo [[Rusija|ruskoga]] zlatarstva. U Hrvatskoj pisanice su duboko ukorijenjene u tradiciju. Pisanice su osim simbola života bile i tradicionalan dar, a često su ih međusobno darivali zaljubljeni s ljubavnim motivima (srca, dva [[golub]]a) ili porukama (''ovo se jaje za poljubac daje'' - [[Međimurje]]), kako ljubavnim, tako religioznim i čestitkama. Djevojke bi u [[Podravina|Podravini]] svoje dobivene pisanice ponosno stavljale na prozore, a u [[Dubrovnik]]u bi mlade zaručniku darovale tucet jaja, a budućoj svekrvi ispekle bi pletenicu od tijesta. == Historija == [[Jaje]] je od davnina simbol novoga [[život]]a. Obojana jaja pronađena su i u pretpovijesnim grobovima.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dobrevijesti.info/svijet-oko-nas/301-obojite-pisanice-na-tradiconalan-nain |access-date=2010-04-06 |archivedate=2010-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325195716/http://www.dobrevijesti.info/svijet-oko-nas/301-obojite-pisanice-na-tradiconalan-nain |deadurl=yes }}</ref> Vjernici [[zoroastrizam|zoroastrizma]], prve [[monoteizam|monoteističke]] religije, bojali su pisanice na [[Novruz]], iransku Novu godinu, na prve dane [[proljeće|proljeća]]. Ta tradicija u [[iran]]skom i nekim drugim narodima traje oko 2500 godina. Skulpture na zidinima [[Perzepolis]]a, pokazuju kako narod nosi pisanice kralju. Stari Egipćani vjerovali su, da je život nastao iz jajeta. Imali su običaj darivanja pisanica u proljeće kao simbol probuđenoga života. [[Židovi]] imaju svečanost [[seder]] na početku blagdana [[Pasha|Pashe]] (krajem ožujka ili u travnju), prilikom koje je posluženo i tvrdo kuhano jaje u slanoj [[voda|vodi]] kao simbol. [[Augustin|Sv. Augustin]] u [[5. stoljeće|5. stoljeću]] spominje jaje i izlazak pileta iz ljuske kao simbole novoga života, [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusova uskrsnuća]] i izlaska iz groba. [[Papa]] [[Grgur I.|Grgur I. Veliki]] u [[6. stoljeće|6. stoljeću]] preporučio je misionarima, da se pojedini folklorni elementi starih religijskih poganskih svečanosti uklope u kršćanske svetkovine u slučajevima kada je to bilo moguće. Na taj su način pogani lakše prihvaćali kršćanstvo. Kršćansko svetkovanje Uskrsa poklapalo se vremenski s poganskim blagdanom Eostre u [[Germani|germanskim]] narodima. Jaje i [[zec]] uzeti su kao simboli iz blagdana Eostre i postali su dio kršćanske proslave Uskrsa. Glinena jaja nađena su u [[Germani|germanskim]], [[Avari|avarskim]], skandinavskim i praslavenskim grobovima, prije dolaska [[Slaveni|Slavena]] u ove krajeve i prije pojave kršćanstva. Postoji povijesni dokument o darivanju pisanica na dvoru engleskog kralja [[Edvard I. Dugonogi|Edvarda I]]. [[1290]]. godine. U [[SAD]]-u postoji tradicija utrke i rolanja pisanica na livadi ispred Bijele kuće u [[Washington]]u na [[Uskrsni ponedjeljak]] počevši od [[1878]]. godine pod pokroviteljstvo američkoga predsjednika. U [[Kanada|kanadskom]] gradu Vegrevilleu, [[Ukrajinci|ukrajinska]] manjina postavila je u gradskome parku najveću pisanicu na svijetu [[1975]]. godine u sklopu obilježavanja 100. obljetnice kanadske policije.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://travel.webshots.com/photo/2794049780101453251XNasTH |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405082213/http://travel.webshots.com/photo/2794049780101453251XNasTH }}</ref> == Bojanje pisanica == [[Datoteka:Drapanka001.jpg|thumbi|right|Pisanica obojana pomoću [[Crveni luk|crvenog luka]] i [[vosak|voska]].]] Jaje je vrlo prikladan predmet za bojanje, zbog svoga obloga [[oblik]]a i dovoljno čvrste ljuske. Za bojanje se mogu uzeti jaja bilo koje [[ptice]], najčešće su [[kokoš]]ja jaja. U prošlosti su se jaja bojala na prirodne načine, a ta je tradicija i danas živa, uz to što se danas jaja bojaju i umjetnim jestivim bojama. Prije bojanja, jaje se može i ispuhati; kroz probušenu rupicu iscure [[bjelanjak]] i [[žumanjak]] pa ostane samo ljuska jajeta. Tako jaje ima duži vijek trajanja. Najčešće prirodno bojanje jaja je pomoću ljuske [[crveni luk|crvenog luka]], a rjeđe od [[cikla|cikle]], korijena [[broč]]a ili [[crveni radič|crvenog radiča]] da bi se dobila [[crvena]] boja <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |access-date=2010-04-06 |archive-date=2016-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422084539/http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |dead-url=yes }}</ref>. Pisanice su znale dobiti i [[crna|crnu]] boju bojanjem čađom ili bobicama [[bazga|bazge]] ili [[dud]]a, a često je bilo i bojanje [[hrast]]ovom korom da bi se dobila [[smeđa]] boja. Uz crvenu, crnu i smeđu, [[zelena]] se boja dobivala od raznog bilja, najčešće od [[špinat]]a, [[kopriva|koprive]] ili [[poriluk]]a. Pritom se osim potpunog bojanja moglo jaje prešarati voskom, a tek onda obojiti. Nakon kuhanja i bojanja skida se sloj voska ispod kojeg jaje ostaje prirodne boje. Često se jaje umatalo u tkaninu unutar koje se postavila kakva travka ili listić, često [[djetelina]], tako da bi jaje istim postupkom dobilo zanimljiv ukras. U Podravini i većem dijelu Slavonije, biljni ornamenti gotovo su jedini ukras <ref>http://www.coolinarika.com/clanak/uskrs</ref>. U [[Slavonija|Slavoniji]] su često kombinacije biljnih ornamenata i [[geometrija|geometrijskih]] ukrasnih likova. U [[Dalmacija|Dalmaciji]] se kao simboli mogu naći [[srce]], [[rozeta (dizajn)|rozeta]] ili nešto slično. Posebna je tehnika ukrašavanja pisanica, osim šaranja voskom i ukrašavanja biljkama, bilo i ukrašavanje [[slama|slamom]]. Jaja bi se omatala slamkama, da se dobiju razni oblici ili bi se pak slamke razrezale i lijepile na jaja tvoreći raznolike ukrase i šare. U današnje vrijeme, industrijski se proizvode pisanice od [[drvo|drveta]], [[metal]]a, [[plastika|plastike]], kao i jestive od [[čokolada|čokolade]]. U [[SAD]]-u se proizvode i jaja, koja kada se pritisnu ispuštaju piskutav zvuk ili melodiju. == Simbolika pisanica == === Simbolika boja === [[Datoteka:American Easter Eggs 2800px.jpg|thumb|right|Pisanice iz [[SAD]]-a.]] [[Boja|Boje]] na pisanicama imaju bogato [[simbol]]ičko značenje. Pisanice mogu biti jednobojne, dvobojne ili višebojne. Nekada se vjerovalo, da višebojna jaja imaju posebnu snagu. * [[Crvena]] boja na pisanicama predstavlja duhovnu budnost, djelotvornost, [[milosrđe]], radost života i ljubavi. Kršćanski je simbol [[Krist]]ove muke, Božje ljubavi, nade, energičnosti i služenja Crkve. * [[Bijela]] boja simbolizira čistoću, [[svjetlost]], [[rođenje]], [[djevičanstvo]] i [[radost]]. * [[Žuta]] boja pisanica označava svjetlost, žetvu, mladost, čistoću. Kršćanski je simbol nagrade i priznanja. * [[Zlatna]] boja simbolizira duhovnost i mudrost. * [[Crna]] boja predstavlja vječnost, [[smrt]], [[strah]] i neznanje. * [[Plava]] boja simbolizira istinu, [[nebo]], dobro [[zdravlje]] i vjernost. * [[Zelena]] boja označava plodnost, zdravlje, nadu, svježinu i bogatstvo. Kršćanski je simbol pobjede života nad smrću, nade i blagostanja. [[Datoteka:Sorbische Ostereier.jpg|thumb|desno|Uskrsna jaja]] * [[Ružičasta]] boja simbolizira uspjeh i zadovoljstvo. * [[Smeđa]] boja pisanica predstavlja velikodušnost, žetvu i [[tlo]]. * [[Ljubičasta]] boja simbolizira vjeru, povjerenje, strpljivost i [[post]]. * [[Narančasta]] boja označava izdržljivost, snagu, ambicioznost. Kombinacija boja na pisanici također ima simboličko značenje: * [[Bijela]] i [[crna]] boja na pisanici simboliziraju žalost, poštovanje pokojnih. * [[Crvena]] i crna boja zajedno predstavljaju neukost koja proizlazi iz strasti. * Crvena i bijela boja označuju poštovanje. * [[Četiri]] i više boja na jednoj pisanici simbolizira [[obitelj]]sku sreću, [[mir]] i [[ljubav]]. === Simbolika motiva === [[Datoteka:UkiePysanky2006.jpg|thumb|right|Pisanice iz [[Ukrajina|Ukrajine]].]] Na pisanicama mogu se naći različiti motivi, ornamenti i uzorci. [[geometrija|Geometrijski]] ornamenti poput [[crta]], [[kvadrat]]a i trokuta čest su ukras pisanica. * [[Trokut]] ima vrlo bogato simboliku pa može na pisanicama predstavljati [[Presveto Trojstvo (nauk)|Presveto Trojstvo]], tri elementa: [[zrak]], vodu i vatru, muškarca, ženu i dijete kao cjelinu itd. * [[Točka|Točke]] predstavljaju suze [[Djevica Marija|Blažene Djevice Marije]] i zvijezde. * [[Spirala]] simbolizira vječnost, besmrtnost, misterij [[život]]a i [[smrt]]i. Biljni motivi često se mogu naći na pisanicama. Obično su stilizirani. * [[Cvijeće]] simbolizira ljepotu, eleganciju i mudrost. * [[Voće]] simbolizira [[prijateljstvo]], snažnu, odanu ljubav i Božju ljubav. * Klas [[pšenica|pšenice]] predstavlja blagostanje. * Hrastova grančica, list i žir simboliziraju snagu, dugovječnost, muževnost. Životinjski motivi rijetko se pojavljuju. Obično simboliziraju snagu i [[zdravlje]] te dug i plodan život. Među ostalim motivima: [[srce]] simbolizira ljubav, sunce predstavlja snagu, [[sidro]] nadu, [[val]]ovi označuju bogatstvo, ljestve simboliziraju sreću, a košara majčinstvo. === Kršćanska simbolika === [[Jaje]] unutar ljuske sadrži novi [[život]], koji se rađa probijanjem [[ljuska|ljuske]]. Kao takvo, jaje je [[simbol]] novoga života te [[Isus]]ova napuštanja groba i uskrsnuća. [[Crvena]] boja pisanica simbolizira Isusovu Krv, čijim je prolijevanjem dao žrtvu za otkupljenje ljudskoga roda. I znakovi na pisanicama imaju svoje simbolično značenje: [[krug]] oko jajeta predstavlja vječnost, točkice su [[Sveta Marija|Marijine]] suze, dok je [[trokut]] simbol [[Presveto Trojstvo (nauk)|Presvetog Trojstva]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.crozilla-nekretnine.com/content/Interijer/Tekstil-i-dekor/uskrsni-ukrasi-806.htm |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314215418/http://www.crozilla-nekretnine.com/content/Interijer/Tekstil-i-dekor/uskrsni-ukrasi-806.htm |dead-url=yes }}</ref> Kod [[Pravoslavlje|pravoslavnih]] vjernika, pisanica je spomen na [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusovo uskrsnuće]]. Njena čvrsta ljuska simbolizira zapečaćeni grob, u kojem je bilo Isusovo tijelo. Probijanje ljuske je simbol Isusova uskrsnuća. Na [[Vazmeno bdijenje]], katolici i pravoslavni vjernici nose košare pune pisanica, te [[hrana|hranu]] koju će blagovati na Uskrs, da ih blagoslovi [[svećenik]]. Postoji [[legenda]] među pravoslavnim vjernicima, da je [[Marija Magdalena]] ponijela kuhana jaja na Isusov grob, da ih podijeli s drugim ženama. Kada je susrela Isusa, prema legendi jaja su poprimila sjajnu crvenu boju.<ref>Traditions of Great Lent and Holy Week, Melkite Greek Catholic Eparchy of Newton</ref> Na pisanicama mogu se naći kršćanski motivi: [[križ]], stilizirane Marijine suze, trokut s okom u sredini kao simbol [[Bog]]a, citati iz [[Biblija|Biblije]], riba kao simbol prvih kršćana i dr. == Običaji i tradicije == [[Datoteka:Drapanka003.jpg|thumb|right|Pisanica iz [[Poljska|Poljske]].]] * U [[Ukrajina|Ukrajini]] ukrašavanje pisanica ima jako dugu tradiciju, koja seže gotovo u [[antika|antička]] vremena. Pisanice bojaju najčešće žene. Obično se koristi dekorativna tehnika [[batik]] uz pomoć [[vosak|voska]] te druge tehnike: kuhana jaja uranjaju se u prirodne [[boja|boje]], na jaja se stavljaju [[list]]ići biljaka, preko njih se omota [[tkanina]] te se urone u boju. Gotovo svaki dio Ukrajine ima svoj način bojanja uskršnjih jaja. Boje i stilovi imaju simboličko značenje. Velike [[obitelj]]i načine i po 60 pisanica. Nose se u [[Uskrs]] u crkvu, da ih posveti svećenik. Nakon toga, jedna ili dvije poklone se svećeniku, deset do petnaest poklone se [[djeca|djeci]] i unucima. Neudane djevojke poklanjaju uskršnja jaja mladićima, prema kojima gaje simpatije. Nekoliko jaja se stavi uz domaće životinje sa željom, da imaju zdravo i brojno potomstvo. * U [[Poljska|Poljskoj]] je bojanje pisanica sastavni dio Uskrsa. Najstarija sačuvana pisanica potječe iz [[10. stoljeće|10. stoljeća]], a vjeruje se da je običaj počeo i ranije. U prošlosti, samo su žene bojale jaja. Muškarci nisu smjeli ući u [[kuća|kuću]] tijekom procesa, jer se vjerovalo da bi to donijelo nesreću. Do [[12. stoljeće|12. stoljeća]], Crkva je zabranjivala konzumaciju jaja za vrijeme [[Uskrs]]a. Time se željela distancirati od poganskih običaja prema kojima su jaja simbol kulta mrtvih i ponovnog rođenja. Kasnije je zabrana ukinuta, s time da je bila obavezna posebna [[molitva]] prije jedenja jaja. Danas, članovi obitelji prije svečanoga uskršnjega doručka jedni drugima daruju pisanice. A dan prije na [[Velika subota|Veliku subotu]] pridaje se velika pažnja blagoslovu hrane u crkvi. Košare se posebno ukrašaju. U manjim mjestima, [[svećenik]] dolazi blagosloviti hranu u kuće vjernika, a u gradovima hrana se blagoslivlja u crkvama. [[Datoteka:OnionEasterEgg1.JPG|thumb|right|Pisanica iz [[Slovenija|Slovenije]].]] * U [[Slovenija|Sloveniji]] jaja se tvrdo kuhaju i bojaju prirodnim bojama. Najčešća je [[crvena]] [[boja]] dobivena od ljuski crvenog luka. Crvene pisanice simbol su prolivene [[Isus]]ove Krvi. U pokrajini [[Bela Krajina]] postoji posebna tradicija bojanja pisanica. Najčešće su crveno-crne boje ukrašene ornamentima i [[vuna|vunom]]. Pisanice su bojale djevojke. Najljepše su poklanjale voljenom mladiću i tako mu iskazivale [[ljubav]]. U [[Vrhnika|Vrhniki]] postoji posebna tehnika izrade pisanica. Na ljusci jajeta probuši se nekoliko tisuća sitnih točkica promjera manjeg od pola milimetra.<ref>http://www.vrhnika.si/index.php?m=news&id=2643</ref> Za jedno takvo jaje potrebno je oko tjedan dana. * U [[SAD]]-u tradicija je lov na pisanice - roditelji ili rodbina skriju pisanice u kući ili dvorištu/vrtu, a potom ih [[djeca]] traže. Naime, djeca vjeruju da ih je preko [[noć]]i skrio uskrsni zec zajedno s drugim slasticama ili darovima u uskrsnoj košari. Brojne obitelji odlaze na nedjeljnu uskrsnu misu ujutro, a održavaju se i uskrsne parade. Također postoji tradicionalno kotrljanje jaja na [[Uskrsni ponedjeljak]] u vrtu [[Bijela kuća|Bijele kuće]]. Tradicija postoji od [[1878]]. godine. Djeca velikim žlicama guraju jaja unutar označenih staza do cilja. Događaju prisustvuje američki predsjednik u pratnji supruge i gostiju. * U [[Belgija|Belgiji]] su slične tradicije kao u Americi, ali se i govori da uskrsna jaja donose [[zvono|zvona]] iz [[Rim]]a. Naime, priča govori da zvona sa svake crkve na tihu subotu ("stille Zaterdag") ne zvone jer su otišla u Rim. [[Datoteka:Eastern roll eggs in the White House in 1929.jpg|thumb|right|Rolanje pisanica ispred [[Bijela kuća|Bijele kuće]] [[1929]]. godine]] * U [[Njemačka|Njemačkoj]] je nastala tradicija [[ples]]a s jajima. Na pod se stave jaja i cilj je plesati između njih, a da se ne oštete.<ref>Venetia Newall (1971) An Egg at Easter: A Folklore Study, p. 344</ref> Tradicija postoji i u nekim drugim zemljama, tako se u [[Engleska|Engleskoj]] zove "hop-egg". * U [[Rusija|Rusiji]] pisanice su tradicionalni suveniri. Vjernici ukrašavaju kuće i blagdanske stolove s pisanicama, koje simboliziraju početak [[život]]a. Koriste se razne tehnike ukrašavanja pisanica. Ponos Rusije su pisanice zlatarske kuće Fabergé. * U [[Engleska|Engleskoj]] na Sveučilištu u [[Oxford]]u studentima se daruju pisanice na Veliku subotu, koja se tamo zove i Festum Ovorum ili [[engleski jezik|eng]]. "Egg Saturday". * U [[Meksiko|Meksiku]] postoji običaj izrade jaja ispunjenih konfetima, koja se zovu "cascarones". Jaje se ispuha od [[bjelanjak|bjelanjka]] i [[žumanjak|žumanjka]] pa ostane samo ljuska. Polovica se ljuske jajeta zdrobi, a polovica ostane i poboja se, te se u nju stave šareni konfeti, raznobojni sitni papirići i sl. Običaj se proširio i na sjeverozapad SAD-a. * [[Datoteka:Zagrebacko uskrsnje jaje 2 050409.jpg|thumb|right|Veliko uskršnje jaje na [[Trg bana Jelačića (Zagreb)|Tgu bana Jelačića]] u [[Zagreb]]u [[2009.]] godine.]][[Hrvatska]]: Bojanje pisanica duboko je ukorijenjeno u [[Hrvatska|hrvatskoj]] tradiciji. [[glina|Glinena]] jaja pronađena su u grobovima starih naroda na našem prostoru, prije dolaska [[Hrvati|Hrvata]]. Za bojanje pisanica, koristile su se prirodne boje, najčešće [[crvena]] dobivena kuhanjem ljuski crvenoga luka. Crne pisanice karakteristične su za [[Međimurje]]. Boja se dobila od bobica bazge ili čađe. Motivi na pisanicama radili su se struganjem [[igla]]ma, skalpelima ili [[nož]]ićima. Koristio se i [[vosak]], tako da se na vrh pera ili tankoga [[drvo|drvenoga]] štapića stavila kuglica voska, koji se rastalio na plamenu [[svijeća|svijeće]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |access-date=2010-04-06 |archivedate=2009-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311051643/http://zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |deadurl=yes }}</ref> Kada se završilo crtanje voskom, jaje se stavilo u boju i kuhalo. Na kraju se premazalo komadićem [[slanina|slanine]] radi sjaja. Motivi na pisanicama bili su: [[biljka|biljni]] ([[cvijeće]], klas pšenice, [[djetelina]], [[vinova loza]]); [[životinje|životinjski]] ([[ptice]], [[leptiri]], [[zečevi]]); [[Kršćanstvo|kršćanski]] ([[križ]], citati iz [[Biblija|Biblije]]); [[Hrvatska|hrvatski]] ([[pleter]], [[hrvatski grb]], stihovi iz rodoljubnih pjesama). Pisanice su darivali zaljubljeni s ljubavnim motivima (srca, dva [[golub]]a) ili porukama (''ovo se jaje za poljubac daje'' - [[Međimurje]]), kako ljubavnim, tako religioznim i čestitkama. Djevojke bi u [[Podravina|Podravini]] svoje dobivene pisanice ponosno stavljale na prozore, a u [[Dubrovnik]]u bi mlade zaručniku darovale tucet jaja, a budućoj svekrvi ispekle bi pletenicu od tijesta. U okolici [[Đurđevac|Đurđevca]] na pisanicu se pisala čestitka s dobrim željama. U bogato ukrašenim košarama hrana se nosila u [[crkva|crkvu]] na blagoslov na [[Vazmeno bdijenje]]. Pisanice su se darivale susjedima i rođacima. Bio je i običaj tucanja jaja. Pobjednik je onaj čije jaje ostane neoštećeno. [[Djeca]] su se igrala gađanja jaja novčićem. Od [[2008]]. godine pisanica u Hrvatskoj ima status nematerijalnoga dobra. Turistička zajednica [[Koprivničko-križevačka županija|Koprivničko-križevačke županije]] je [[2009]]. godine pokrenula projekt izrade velikih uskršnjih jaja oslikanih u maniri [[naiva|naive]] u suradnji sa slikarima naivcima članovima Udruge [[Hlebine|hlebinskih]] slikara i kipara, Udruge "Molvarski likovni krug" i Likovne sekcije "Podravka 72".<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tz-koprivnicko-krizevacka.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=313&Itemid=62 |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312001839/http://www.tz-koprivnicko-krizevacka.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=313&Itemid=62 }}</ref> U suradnji s Hrvatskom turističkom zajednicom velika uskršnja jaja, krasila su trgove gradova i mjesta u Hrvatskoj i u inozemstvu, kao što su: [[Madrid]], [[New York]], [[Budimpešta]], [[Bratislava]], [[Klagenfurt]], [[Zagreb]], [[Varaždin]], [[Koprivnica]], [[Bjelovar]], [[Đurđevac]], [[Križevci]], [[Molve]]i dr. * U [[Srbija|Srbiji]] mnogi običaji su bili u vezi sa prvim jajetom, „čuvarkućom“. U nekim krajevima njegovo bojenje je bilo praćeno [[bajanje]]m. Deci su takođe tim jajetom mazali obraze, kako bi im oni bili takođe crveni, jer su rumeni [[obraz]]i značili [[zdravlje]]. Na [[Kosovo|Kosovu]] ovo jaje su nazivali „strašnik“ jer se upotrebljavalo kao [[lek]] protiv [[straha]]. U nekim krajevima su decu umivali vodom u koju bi stavili jedno crveno jaje, [[šećer]] i [[cvet|cveće]] [[vrtika|vrtike]]. To bi se radilo da bi dete bilo zdravo, slatko, odnosno blage naravi i da se oko nje ili njega vrte momci, odnosno devojke. Takođe bi se detetu to jaje stavljalo pod [[jastuk]] u toku [[noć]]i, a ujutru bi to jaje nosilo u crkvu i potom to jaje prvo pojelo. Crveno jaje bi inače svi članovi porodice uvek prvo jeli, opet kako bi se zaštitili od [[bolest]]i. Zaštitna svojstva su imali i voda u kojoj su se jaja kuvala, pa i ljuske. Zbog toga u nekim krajevima postoji običaj da se ljuske isitne i umese sa [[pšenica|pšeničnim]] [[brašno]]m i tako zalepe za gornji deo kućnog [[prag]]a kako bi se oteralo svako [[zlo]]. Crveno jaje su koristile i devojke u raznim „[[vradžbina]]ma“ kako bi se udale. Pri izvođenju tih magijskih radnji, pazile bi da ih momci ne vide.<ref name="tešić" /> Običaj kod svih hrišćana je darivanje jaja. Pri tome se vodilo računa da svaki ukućanin i gost dobije jaje sa određenom simbolikom; mladići i devojke bi dobijali jaje s [[venac|venčićem]] kako bi pronašli životnog saputnika, a [[dever]] bi dobijao jaje sa išaranim [[budilnik]]om ili rukom sa [[prsten]]om, [[sat]]om i cvećem.<ref name="tešić" /> U nekim krajevima se sprema i obredni [[hleb]] na koji se stave jaja. On je namenjen kako deci, tako i svima koji uđu u kuću da čestitaju praznik.<ref name="tešić" /> Postoje i takvi običaji u Srbiji čija je osnova verovanje da jaja mogu biti i loša. [[Čoban]]i zato nisu jeli jaja za Uskrs, jer su verovali da će stoka da oboli od „[[jajčanica|jajčanice]]“. Takođe se pazilo da deca ne pojedu više od tri [[žumance]]ta jer se verovalo da će biti žuta, odnosno bleda u [[lice|licu]].<ref name="tešić">Tešić, J. 2008. Uskršnje jaje. Politika a.d. Beograd. {{ISBN|978-86-7607-099-2}}</ref> == Jaje kao hrana za Uskrs == Prije [[Uskrs]]a je razdoblje [[korizma|korizme]], koje traje 40 dana. Nekada vjernici nisu jeli [[jaja]] u korizmi, a taj običaj postoji i danas kod istočnih kršćana. Nastojalo se potrošiti sva jaja u domaćinstvu prije početka korizme, pogotovo dan prije na [[fašnik]]. Budući, da [[kokoš]]i nesu jaja i u korizmi, do Uskrsa se nakupila poveća količina jaja. Stoga su u mnogim narodima česta jela s jajima u uskrsno vrijeme. [[Španjolci]] za Uskrs pripremaju jelo "hornazo" s kuhanim jajima, a [[Mađari]] jaja s [[krumpir]]om. U [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[Hrvatskom primorje|Hrvatskom primorju]] i [[Istra|Istri]] za Uskrs se priprema tradicionalni kolač [[pinca]], premaže se [[žumanjak|žumanjcima]], a sredinu nakon pečenja za ukras stavi se pisanica <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ver.hr/04_2007_blagujmo_kako_su_blagovali.htm |access-date=2010-04-06 |archivedate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522075754/http://www.ver.hr/04_2007_blagujmo_kako_su_blagovali.htm |deadurl=yes }}</ref>. Mnoga druga jela za Uskrs također se pripremaju od jaja. == Zbirke pisanica == [[Datoteka:Memory of Azov Egg.jpg|thumb|right|Fabergé jaje]] Ruska [[zlatarstvo|zlatarska]] kuća Fabergé izradila je niz velikih uskršnjih jaja za [[Rusija|ruske]] careve [[Aleksandar III., ruski car|Aleksandra III.]] i [[Nikola II., ruski car|Nikolu II.]] i za [[obitelj]] Kelch <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mieks.com/Faberge2/Kelch-Eggs/Kelch-Eggs.htm |access-date=2010-04-06 |archivedate=2008-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016010949/http://www.mieks.com/Faberge2/Kelch-Eggs/Kelch-Eggs.htm |deadurl=yes }}</ref> te za još nekoliko naručitelja. Priča je počela, kada je ruski car Aleksandar III. poklonio uskršnje jaje svojoj supruzi Mariji Fedorovnoj. To prvo Fabergé jaje sačuvano je do danas. Carica je bila oduševljena, pa je svake godine proizvedeno bar jedno novo. Od ukupno 65 pisanica, preživjelo je 57, koje se smatraju remek-djelom zlatarske umjetnosti. Izrađene su od plemenitih metala ukrašenih biserima od [[1885]]. do [[1917]]. godine. Svako Fabergé jaje ima svoje ime, npr: labud, paun, ružin pupoljak, carević itd. Čuvaju se u [[muzej]]ima i zbirkama kolekcionara. Najviše ih se nalazi u zbirci ruskog bogataša Viktora Vekselberga te u [[Moskva|moskovskom]] muzeju na [[Kremlj]]u. Jedna od najljepših, najvećih i najvrjednijih zbirki pisanica u [[Europa|Europi]] nalazi se u [[zagreb]]ačkome Etnografskom muzeju. Najstarija pisanica je iz [[Beč]]a, a potječe iz [[1847]]. godine. Dar je biskupa [[Josip Juraj Strossmayer|Josipa Jurja Strossmayera]]. == Galerija == <gallery> Datoteka:Traditional easter eggs in Croatia.JPG|Pisanice iz [[Slunj]]a. Datoteka:Uskrsnje jaje Mt Zg 2 090609.jpg|Velika pisanica u [[Zagreb]]u. Datoteka:Vegreville Pysanka.jpg|Najveća pisanica na svijetu iz [[Kanada|Kanade]]. |[[Ukrajina|Ukrajinske]] pisanice Datoteka:Easter-Eggs-1.jpg|[[Čokolada|Čokoladne]] pisanice Datoteka:WikipediaEasterEgg.jpg|Pisanica s logom [[wikipedija|wikipedije]]. Datoteka:Eastereggs ostereier.jpg|Pisanice u košarici. Datoteka:Belarusian Easter Eggs.jpg|Pisanice iz [[Bjelorusija|Bjelorusije]]. </gallery> == Povezano == * [[Uskrs]] * [[Uskrsnuće Isusa Krista]] * [[Velika Uskršnja jaja]] * [[Šarana jaja bojama grada]] * [[Pinca]] == Vanjske veze == * [http://www.zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 Izrada tradicionalne hrvatske pisanice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311051643/http://zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |date=2009-03-11 }} * [http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm Tradicija pisanica u Hrvata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422084539/http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |date=2016-04-22 }} * [http://womanitely.com/easter-egg-ideas/ Easter egg ideas] (article) 03/16/2016 {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110522191541/http://www.voanews.com/croatian/archive/2009-04/naiv2009-04-04-voa3.cfm?moddate = 04. 04. 2009. Uskrsna pisanica, djelo Udruge hlebinskih slikara i kipara] * [http://www.cyberbulevar.com/kuhar/razno/uskrsnje-jaje--jedna-mala-misterija/20080321/ Uskršnje jaje] * [http://www.radiodalmacija.hr/Vijesti/tabid/3497/articleType/ArticleView/articleId/1181/Zato-bojamo-uskrnja-jaja.aspx Zašto bojamo uskršnja jaja?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102822/http://www.radiodalmacija.hr/Vijesti/tabid/3497/articleType/ArticleView/articleId/1181/Zato-bojamo-uskrnja-jaja.aspx |date=2011-07-21 }} * [http://metro-portal.hr/vijesti/hrvatska/najveca-pisanica-u-europi Najveća pisanica u Europi] * [http://www.lan-wars.com/content/view/1011/2/ Uskrsno jaje kao simbol života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100313231633/http://www.lan-wars.com/content/view/1011/2 |date=2010-03-13 }} == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Easter eggs}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini]] [[Kategorija:Uskrs]] [[Kategorija:Iranska kultura]] jus9w5fao6mloo7a4k3l2ldqri5e1sb 42581034 42581022 2026-04-15T19:44:05Z Zavičajac 76707 42581034 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Usksrnje jaje 1 Mt Zg 090609.jpg|thumb|right|Veliko uskršnje jaje postavljeno na [[Trg svetog Marka (Zagreb)|Trgu sv. Marka]] u [[Zagreb]]u [[2009.]] godine.]] [[Datoteka:Easter eggs - straw decoration.jpg|thumb|Pisanice ukrašene slamom.]] '''Pisanica''' ili '''uskršnje jaje''' je bojom ukrašeno [[jaje]]. Običaj bojanja pisanica odvija se u vrijeme [[Uskrs]]a. Riječ je nastala od [[indoeuropski prajezik|indoeuropskoga]] korijena ''*pis-'' = crtati, šarati; pisanice = šarenice. Pisanice su simbol novoga života i [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusovog uskrsnuća]]. Tradicija je preuzeta iz poganskih naroda. U prošlosti, jaja su se bojala prirodnim [[boja]]ma, a ta je tradicija i danas živa, uz to što se danas jaja bojaju i umjetnim jestivim bojama. Boje i motivi pisanica imaju [[simbol]]ičko značenje. U raznim dijelovima svijeta postoji tradicija pisanica, a najviše na istoku [[Europa|Europe]]. Najveća pisanica na svijetu nalazi se u [[Kanada|Kanadi]], a među najpoznatijima su Fabergé jaja, remek-djelo [[Rusija|ruskoga]] zlatarstva. U Hrvatskoj pisanice su duboko ukorijenjene u tradiciju. Pisanice su osim simbola života bile i tradicionalan dar, a često su ih međusobno darivali zaljubljeni s ljubavnim motivima (srca, dva [[golub]]a) ili porukama (''ovo se jaje za poljubac daje'' - [[Međimurje]]), kako ljubavnim, tako religioznim i čestitkama. Djevojke bi u [[Podravina|Podravini]] svoje dobivene pisanice ponosno stavljale na prozore, a u [[Dubrovnik]]u bi mlade zaručniku darovale tucet jaja, a budućoj svekrvi ispekle bi pletenicu od tijesta. == Historija == [[Jaje]] je od davnina simbol novoga [[život]]a. Obojana jaja pronađena su i u pretpovijesnim grobovima.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.dobrevijesti.info/svijet-oko-nas/301-obojite-pisanice-na-tradiconalan-nain |access-date=2010-04-06 |archivedate=2010-03-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100325195716/http://www.dobrevijesti.info/svijet-oko-nas/301-obojite-pisanice-na-tradiconalan-nain |deadurl=yes }}</ref> Vjernici [[zoroastrizam|zoroastrizma]], prve [[monoteizam|monoteističke]] religije, bojali su pisanice na [[Novruz]], iransku Novu godinu, na prve dane [[proljeće|proljeća]]. Ta tradicija u [[iran]]skom i nekim drugim narodima traje oko 2500 godina. Skulpture na zidinima [[Perzepolis]]a, pokazuju kako narod nosi pisanice kralju. Stari Egipćani vjerovali su, da je život nastao iz jajeta. Imali su običaj darivanja pisanica u proljeće kao simbol probuđenoga života. [[Židovi]] imaju svečanost [[seder]] na početku blagdana [[Pasha|Pashe]] (krajem ožujka ili u travnju), prilikom koje je posluženo i tvrdo kuhano jaje u slanoj [[voda|vodi]] kao simbol. [[Augustin|Sv. Augustin]] u [[5. stoljeće|5. stoljeću]] spominje jaje i izlazak pileta iz ljuske kao simbole novoga života, [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusova uskrsnuća]] i izlaska iz groba. [[Papa]] [[Grgur I.|Grgur I. Veliki]] u [[6. stoljeće|6. stoljeću]] preporučio je misionarima, da se pojedini folklorni elementi starih religijskih poganskih svečanosti uklope u kršćanske svetkovine u slučajevima kada je to bilo moguće. Na taj su način pogani lakše prihvaćali kršćanstvo. Kršćansko svetkovanje Uskrsa poklapalo se vremenski s poganskim blagdanom Eostre u [[Germani|germanskim]] narodima. Jaje i [[zec]] uzeti su kao simboli iz blagdana Eostre i postali su dio kršćanske proslave Uskrsa. Glinena jaja nađena su u [[Germani|germanskim]], [[Avari|avarskim]], skandinavskim i praslavenskim grobovima, prije dolaska [[Slaveni|Slavena]] u ove krajeve i prije pojave kršćanstva. Postoji povijesni dokument o darivanju pisanica na dvoru engleskog kralja [[Edvard I. Dugonogi|Edvarda I]]. [[1290]]. godine. U [[SAD]]-u postoji tradicija utrke i rolanja pisanica na livadi ispred Bijele kuće u [[Washington]]u na [[Uskrsni ponedjeljak]] počevši od [[1878]]. godine pod pokroviteljstvo američkoga predsjednika. U [[Kanada|kanadskom]] gradu Vegrevilleu, [[Ukrajinci|ukrajinska]] manjina postavila je u gradskome parku najveću pisanicu na svijetu [[1975]]. godine u sklopu obilježavanja 100. obljetnice kanadske policije.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://travel.webshots.com/photo/2794049780101453251XNasTH |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405082213/http://travel.webshots.com/photo/2794049780101453251XNasTH }}</ref> == Bojanje pisanica == [[Datoteka:Drapanka001.jpg|thumbi|right|Pisanica obojana pomoću [[Crveni luk|crvenog luka]] i [[vosak|voska]].]] Jaje je vrlo prikladan predmet za bojanje, zbog svoga obloga [[oblik]]a i dovoljno čvrste ljuske. Za bojanje se mogu uzeti jaja bilo koje [[ptice]], najčešće su [[kokoš]]ja jaja. U prošlosti su se jaja bojala na prirodne načine, a ta je tradicija i danas živa, uz to što se danas jaja bojaju i umjetnim jestivim bojama. Prije bojanja, jaje se može i ispuhati; kroz probušenu rupicu iscure [[bjelanjak]] i [[žumanjak]] pa ostane samo ljuska jajeta. Tako jaje ima duži vijek trajanja. Najčešće prirodno bojanje jaja je pomoću ljuske [[crveni luk|crvenog luka]], a rjeđe od [[cikla|cikle]], korijena [[broč]]a ili [[crveni radič|crvenog radiča]] da bi se dobila [[crvena]] boja <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |access-date=2010-04-06 |archive-date=2016-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422084539/http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |dead-url=yes }}</ref>. Pisanice su znale dobiti i [[crna|crnu]] boju bojanjem čađom ili bobicama [[bazga|bazge]] ili [[dud]]a, a često je bilo i bojanje [[hrast]]ovom korom da bi se dobila [[smeđa]] boja. Uz crvenu, crnu i smeđu, [[zelena]] se boja dobivala od raznog bilja, najčešće od [[špinat]]a, [[kopriva|koprive]] ili [[poriluk]]a. Pritom se osim potpunog bojanja moglo jaje prešarati voskom, a tek onda obojiti. Nakon kuhanja i bojanja skida se sloj voska ispod kojeg jaje ostaje prirodne boje. Često se jaje umatalo u tkaninu unutar koje se postavila kakva travka ili listić, često [[djetelina]], tako da bi jaje istim postupkom dobilo zanimljiv ukras. U Podravini i većem dijelu Slavonije, biljni ornamenti gotovo su jedini ukras <ref>http://www.coolinarika.com/clanak/uskrs</ref>. U [[Slavonija|Slavoniji]] su često kombinacije biljnih ornamenata i [[geometrija|geometrijskih]] ukrasnih likova. U [[Dalmacija|Dalmaciji]] se kao simboli mogu naći [[srce]], [[rozeta (dizajn)|rozeta]] ili nešto slično. Posebna je tehnika ukrašavanja pisanica, osim šaranja voskom i ukrašavanja biljkama, bilo i ukrašavanje [[slama|slamom]]. Jaja bi se omatala slamkama, da se dobiju razni oblici ili bi se pak slamke razrezale i lijepile na jaja tvoreći raznolike ukrase i šare. U današnje vrijeme, industrijski se proizvode pisanice od [[drvo|drveta]], [[metal]]a, [[plastika|plastike]], kao i jestive od [[čokolada|čokolade]]. U [[SAD]]-u se proizvode i jaja, koja kada se pritisnu ispuštaju piskutav zvuk ili melodiju. == Simbolika pisanica == === Simbolika boja === [[Datoteka:American Easter Eggs 2800px.jpg|thumb|right|Pisanice iz [[SAD]]-a.]] [[Boja|Boje]] na pisanicama imaju bogato [[simbol]]ičko značenje. Pisanice mogu biti jednobojne, dvobojne ili višebojne. Nekada se vjerovalo, da višebojna jaja imaju posebnu snagu. * [[Crvena]] boja na pisanicama predstavlja duhovnu budnost, djelotvornost, [[milosrđe]], radost života i ljubavi. Kršćanski je simbol [[Krist]]ove muke, Božje ljubavi, nade, energičnosti i služenja Crkve. * [[Bijela]] boja simbolizira čistoću, [[svjetlost]], [[rođenje]], [[djevičanstvo]] i [[radost]]. * [[Žuta]] boja pisanica označava svjetlost, žetvu, mladost, čistoću. Kršćanski je simbol nagrade i priznanja. * [[Zlatna]] boja simbolizira duhovnost i mudrost. * [[Crna]] boja predstavlja vječnost, [[smrt]], [[strah]] i neznanje. * [[Plava]] boja simbolizira istinu, [[nebo]], dobro [[zdravlje]] i vjernost. * [[Zelena]] boja označava plodnost, zdravlje, nadu, svježinu i bogatstvo. Kršćanski je simbol pobjede života nad smrću, nade i blagostanja. [[Datoteka:Sorbische Ostereier.jpg|thumb|desno|Uskrsna jaja]] * [[Ružičasta]] boja simbolizira uspjeh i zadovoljstvo. * [[Smeđa]] boja pisanica predstavlja velikodušnost, žetvu i [[tlo]]. * [[Ljubičasta]] boja simbolizira vjeru, povjerenje, strpljivost i [[post]]. * [[Narančasta]] boja označava izdržljivost, snagu, ambicioznost. Kombinacija boja na pisanici također ima simboličko značenje: * [[Bijela]] i [[crna]] boja na pisanici simboliziraju žalost, poštovanje pokojnih. * [[Crvena]] i crna boja zajedno predstavljaju neukost koja proizlazi iz strasti. * Crvena i bijela boja označuju poštovanje. * [[Četiri]] i više boja na jednoj pisanici simbolizira [[obitelj]]sku sreću, [[mir]] i [[ljubav]]. === Simbolika motiva === [[Datoteka:UkiePysanky2006.jpg|thumb|right|Pisanice iz [[Ukrajina|Ukrajine]].]] Na pisanicama mogu se naći različiti motivi, ornamenti i uzorci. [[geometrija|Geometrijski]] ornamenti poput [[crta]], [[kvadrat]]a i trokuta čest su ukras pisanica. * [[Trokut]] ima vrlo bogato simboliku pa može na pisanicama predstavljati [[Presveto Trojstvo (nauk)|Presveto Trojstvo]], tri elementa: [[zrak]], vodu i vatru, muškarca, ženu i dijete kao cjelinu itd. * [[Točka|Točke]] predstavljaju suze [[Djevica Marija|Blažene Djevice Marije]] i zvijezde. * [[Spirala]] simbolizira vječnost, besmrtnost, misterij [[život]]a i [[smrt]]i. Biljni motivi često se mogu naći na pisanicama. Obično su stilizirani. * [[Cvijeće]] simbolizira ljepotu, eleganciju i mudrost. * [[Voće]] simbolizira [[prijateljstvo]], snažnu, odanu ljubav i Božju ljubav. * Klas [[pšenica|pšenice]] predstavlja blagostanje. * Hrastova grančica, list i žir simboliziraju snagu, dugovječnost, muževnost. Životinjski motivi rijetko se pojavljuju. Obično simboliziraju snagu i [[zdravlje]] te dug i plodan život. Među ostalim motivima: [[srce]] simbolizira ljubav, sunce predstavlja snagu, [[sidro]] nadu, [[val]]ovi označuju bogatstvo, ljestve simboliziraju sreću, a košara majčinstvo. === Kršćanska simbolika === [[Jaje]] unutar ljuske sadrži novi [[život]], koji se rađa probijanjem [[ljuska|ljuske]]. Kao takvo, jaje je [[simbol]] novoga života te [[Isus]]ova napuštanja groba i uskrsnuća. [[Crvena]] boja pisanica simbolizira Isusovu Krv, čijim je prolijevanjem dao žrtvu za otkupljenje ljudskoga roda. I znakovi na pisanicama imaju svoje simbolično značenje: [[krug]] oko jajeta predstavlja vječnost, točkice su [[Sveta Marija|Marijine]] suze, dok je [[trokut]] simbol [[Presveto Trojstvo (nauk)|Presvetog Trojstva]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.crozilla-nekretnine.com/content/Interijer/Tekstil-i-dekor/uskrsni-ukrasi-806.htm |access-date=2010-04-06 |archive-date=2010-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100314215418/http://www.crozilla-nekretnine.com/content/Interijer/Tekstil-i-dekor/uskrsni-ukrasi-806.htm |dead-url=yes }}</ref> Kod [[Pravoslavlje|pravoslavnih]] vjernika, pisanica je spomen na [[Uskrsnuće Isusa Krista|Isusovo uskrsnuće]]. Njena čvrsta ljuska simbolizira zapečaćeni grob, u kojem je bilo Isusovo tijelo. Probijanje ljuske je simbol Isusova uskrsnuća. Na [[Vazmeno bdijenje]], katolici i pravoslavni vjernici nose košare pune pisanica, te [[hrana|hranu]] koju će blagovati na Uskrs, da ih blagoslovi [[svećenik]]. Postoji [[legenda]] među pravoslavnim vjernicima, da je [[Marija Magdalena]] ponijela kuhana jaja na Isusov grob, da ih podijeli s drugim ženama. Kada je susrela Isusa, prema legendi jaja su poprimila sjajnu crvenu boju.<ref>Traditions of Great Lent and Holy Week, Melkite Greek Catholic Eparchy of Newton</ref> Na pisanicama mogu se naći kršćanski motivi: [[križ]], stilizirane Marijine suze, trokut s okom u sredini kao simbol [[Bog]]a, citati iz [[Biblija|Biblije]], riba kao simbol prvih kršćana i dr. == Običaji i tradicije == [[Datoteka:Drapanka003.jpg|thumb|right|Pisanica iz [[Poljska|Poljske]].]] * U [[Ukrajina|Ukrajini]] ukrašavanje pisanica ima jako dugu tradiciju, koja seže gotovo u [[antika|antička]] vremena. Pisanice bojaju najčešće žene. Obično se koristi dekorativna tehnika [[batik]] uz pomoć [[vosak|voska]] te druge tehnike: kuhana jaja uranjaju se u prirodne [[boja|boje]], na jaja se stavljaju [[list]]ići biljaka, preko njih se omota [[tkanina]] te se urone u boju. Gotovo svaki dio Ukrajine ima svoj način bojanja uskršnjih jaja. Boje i stilovi imaju simboličko značenje. Velike [[obitelj]]i načine i po 60 pisanica. Nose se u [[Uskrs]] u crkvu, da ih posveti svećenik. Nakon toga, jedna ili dvije poklone se svećeniku, deset do petnaest poklone se [[djeca|djeci]] i unucima. Neudane djevojke poklanjaju uskršnja jaja mladićima, prema kojima gaje simpatije. Nekoliko jaja se stavi uz domaće životinje sa željom, da imaju zdravo i brojno potomstvo. * U [[Poljska|Poljskoj]] je bojanje pisanica sastavni dio Uskrsa. Najstarija sačuvana pisanica potječe iz [[10. stoljeće|10. stoljeća]], a vjeruje se da je običaj počeo i ranije. U prošlosti, samo su žene bojale jaja. Muškarci nisu smjeli ući u [[kuća|kuću]] tijekom procesa, jer se vjerovalo da bi to donijelo nesreću. Do [[12. stoljeće|12. stoljeća]], Crkva je zabranjivala konzumaciju jaja za vrijeme [[Uskrs]]a. Time se željela distancirati od poganskih običaja prema kojima su jaja simbol kulta mrtvih i ponovnog rođenja. Kasnije je zabrana ukinuta, s time da je bila obavezna posebna [[molitva]] prije jedenja jaja. Danas, članovi obitelji prije svečanoga uskršnjega doručka jedni drugima daruju pisanice. A dan prije na [[Velika subota|Veliku subotu]] pridaje se velika pažnja blagoslovu hrane u crkvi. Košare se posebno ukrašaju. U manjim mjestima, [[svećenik]] dolazi blagosloviti hranu u kuće vjernika, a u gradovima hrana se blagoslivlja u crkvama. [[Datoteka:OnionEasterEgg1.JPG|thumb|right|Pisanica iz [[Slovenija|Slovenije]].]] * U [[Slovenija|Sloveniji]] jaja se tvrdo kuhaju i bojaju prirodnim bojama. Najčešća je [[crvena]] [[boja]] dobivena od ljuski crvenog luka. Crvene pisanice simbol su prolivene [[Isus]]ove Krvi. U pokrajini [[Bela Krajina]] postoji posebna tradicija bojanja pisanica. Najčešće su crveno-crne boje ukrašene ornamentima i [[vuna|vunom]]. Pisanice su bojale djevojke. Najljepše su poklanjale voljenom mladiću i tako mu iskazivale [[ljubav]]. U [[Vrhnika|Vrhniki]] postoji posebna tehnika izrade pisanica. Na ljusci jajeta probuši se nekoliko tisuća sitnih točkica promjera manjeg od pola milimetra.<ref>http://www.vrhnika.si/index.php?m=news&id=2643</ref> Za jedno takvo jaje potrebno je oko tjedan dana. * U [[SAD]]-u tradicija je lov na pisanice - roditelji ili rodbina skriju pisanice u kući ili dvorištu/vrtu, a potom ih [[djeca]] traže. Naime, djeca vjeruju da ih je preko [[noć]]i skrio uskrsni zec zajedno s drugim slasticama ili darovima u uskrsnoj košari. Brojne obitelji odlaze na nedjeljnu uskrsnu misu ujutro, a održavaju se i uskrsne parade. Također postoji tradicionalno kotrljanje jaja na [[Uskrsni ponedjeljak]] u vrtu [[Bijela kuća|Bijele kuće]]. Tradicija postoji od [[1878]]. godine. Djeca velikim žlicama guraju jaja unutar označenih staza do cilja. Događaju prisustvuje američki predsjednik u pratnji supruge i gostiju. * U [[Belgija|Belgiji]] su slične tradicije kao u Americi, ali se i govori da uskrsna jaja donose [[zvono|zvona]] iz [[Rim]]a. Naime, priča govori da zvona sa svake crkve na tihu subotu ("stille Zaterdag") ne zvone jer su otišla u Rim. [[Datoteka:Eastern roll eggs in the White House in 1929.jpg|thumb|right|Rolanje pisanica ispred [[Bijela kuća|Bijele kuće]] [[1929]]. godine]] * U [[Njemačka|Njemačkoj]] je nastala tradicija [[ples]]a s jajima. Na pod se stave jaja i cilj je plesati između njih, a da se ne oštete.<ref>Venetia Newall (1971) An Egg at Easter: A Folklore Study, p. 344</ref> Tradicija postoji i u nekim drugim zemljama, tako se u [[Engleska|Engleskoj]] zove "hop-egg". * U [[Rusija|Rusiji]] pisanice su tradicionalni suveniri. Vjernici ukrašavaju kuće i blagdanske stolove s pisanicama, koje simboliziraju početak [[život]]a. Koriste se razne tehnike ukrašavanja pisanica. Ponos Rusije su pisanice zlatarske kuće Fabergé. * U [[Engleska|Engleskoj]] na Sveučilištu u [[Oxford]]u studentima se daruju pisanice na Veliku subotu, koja se tamo zove i Festum Ovorum ili [[engleski jezik|eng]]. "Egg Saturday". * U [[Meksiko|Meksiku]] postoji običaj izrade jaja ispunjenih konfetima, koja se zovu "cascarones". Jaje se ispuha od [[bjelanjak|bjelanjka]] i [[žumanjak|žumanjka]] pa ostane samo ljuska. Polovica se ljuske jajeta zdrobi, a polovica ostane i poboja se, te se u nju stave šareni konfeti, raznobojni sitni papirići i sl. Običaj se proširio i na sjeverozapad SAD-a. * [[Datoteka:Zagrebacko uskrsnje jaje 2 050409.jpg|thumb|right|Veliko uskršnje jaje na [[Trg bana Jelačića (Zagreb)|Tgu bana Jelačića]] u [[Zagreb]]u [[2009.]] godine.]][[Hrvatska]]: Bojanje pisanica duboko je ukorijenjeno u [[Hrvatska|hrvatskoj]] tradiciji. [[glina|Glinena]] jaja pronađena su u grobovima starih naroda na našem prostoru, prije dolaska [[Hrvati|Hrvata]]. Za bojanje pisanica, koristile su se prirodne boje, najčešće [[crvena]] dobivena kuhanjem ljuski crvenoga luka. Crne pisanice karakteristične su za [[Međimurje]]. Boja se dobila od bobica bazge ili čađe. Motivi na pisanicama radili su se struganjem [[igla]]ma, skalpelima ili [[nož]]ićima. Koristio se i [[vosak]], tako da se na vrh pera ili tankoga [[drvo|drvenoga]] štapića stavila kuglica voska, koji se rastalio na plamenu [[svijeća|svijeće]].<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |access-date=2010-04-06 |archivedate=2009-03-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090311051643/http://zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |deadurl=yes }}</ref> Kada se završilo crtanje voskom, jaje se stavilo u boju i kuhalo. Na kraju se premazalo komadićem [[slanina|slanine]] radi sjaja. Motivi na pisanicama bili su: [[biljka|biljni]] ([[cvijeće]], klas pšenice, [[djetelina]], [[vinova loza]]); [[životinje|životinjski]] ([[ptice]], [[leptiri]], [[zečevi]]); [[Kršćanstvo|kršćanski]] ([[križ]], citati iz [[Biblija|Biblije]]); [[Hrvatska|hrvatski]] ([[pleter]], [[hrvatski grb]], stihovi iz rodoljubnih pjesama). Pisanice su darivali zaljubljeni s ljubavnim motivima (srca, dva [[golub]]a) ili porukama (''ovo se jaje za poljubac daje'' - [[Međimurje]]), kako ljubavnim, tako religioznim i čestitkama. Djevojke bi u [[Podravina|Podravini]] svoje dobivene pisanice ponosno stavljale na prozore, a u [[Dubrovnik]]u bi mlade zaručniku darovale tucet jaja, a budućoj svekrvi ispekle bi pletenicu od tijesta. U okolici [[Đurđevac|Đurđevca]] na pisanicu se pisala čestitka s dobrim željama. U bogato ukrašenim košarama hrana se nosila u [[crkva|crkvu]] na blagoslov na [[Vazmeno bdijenje]]. Pisanice su se darivale susjedima i rođacima. Bio je i običaj tucanja jaja. Pobjednik je onaj čije jaje ostane neoštećeno. [[Djeca]] su se igrala gađanja jaja novčićem. Od [[2008]]. godine pisanica u Hrvatskoj ima status nematerijalnoga dobra. Turistička zajednica [[Koprivničko-križevačka županija|Koprivničko-križevačke županije]] je [[2009]]. godine pokrenula projekt izrade velikih uskršnjih jaja oslikanih u maniri [[naiva|naive]] u suradnji sa slikarima naivcima članovima Udruge [[Hlebine|hlebinskih]] slikara i kipara, Udruge "Molvarski likovni krug" i Likovne sekcije "Podravka 72".<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tz-koprivnicko-krizevacka.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=313&Itemid=62 |access-date=2010-04-06 |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312001839/http://www.tz-koprivnicko-krizevacka.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=313&Itemid=62 }}</ref> U suradnji s Hrvatskom turističkom zajednicom velika uskršnja jaja, krasila su trgove gradova i mjesta u Hrvatskoj i u inozemstvu, kao što su: [[Madrid]], [[New York]], [[Budimpešta]], [[Bratislava]], [[Klagenfurt]], [[Zagreb]], [[Varaždin]], [[Koprivnica]], [[Bjelovar]], [[Đurđevac]], [[Križevci]], [[Molve]]i dr. * U [[Srbija|Srbiji]] mnogi običaji su bili u vezi sa prvim jajetom, „čuvarkućom“. U nekim krajevima njegovo bojenje je bilo praćeno [[bajanje]]m. Deci su takođe tim jajetom mazali obraze, kako bi im oni bili takođe crveni, jer su rumeni [[obraz]]i značili [[zdravlje]]. Na [[Kosovo|Kosovu]] ovo jaje su nazivali „strašnik“ jer se upotrebljavalo kao [[lek]] protiv [[straha]]. U nekim krajevima su decu umivali vodom u koju bi stavili jedno crveno jaje, [[šećer]] i [[cvet|cveće]] [[vrtika|vrtike]]. To bi se radilo da bi dete bilo zdravo, slatko, odnosno blage naravi i da se oko nje ili njega vrte momci, odnosno devojke. Takođe bi se detetu to jaje stavljalo pod [[jastuk]] u toku [[noć]]i, a ujutru bi to jaje nosilo u crkvu i potom to jaje prvo pojelo. Crveno jaje bi inače svi članovi porodice uvek prvo jeli, opet kako bi se zaštitili od [[bolest]]i. Zaštitna svojstva su imali i voda u kojoj su se jaja kuvala, pa i ljuske. Zbog toga u nekim krajevima postoji običaj da se ljuske isitne i umese sa [[pšenica|pšeničnim]] [[brašno]]m i tako zalepe za gornji deo kućnog [[prag]]a kako bi se oteralo svako [[zlo]]. Crveno jaje su koristile i devojke u raznim „[[vradžbina]]ma“ kako bi se udale. Pri izvođenju tih magijskih radnji, pazile bi da ih momci ne vide.<ref name="tešić" /> Običaj kod svih hrišćana je darivanje jaja. Pri tome se vodilo računa da svaki ukućanin i gost dobije jaje sa određenom simbolikom; mladići i devojke bi dobijali jaje s [[venac|venčićem]] kako bi pronašli životnog saputnika, a [[dever]] bi dobijao jaje sa išaranim [[budilnik]]om ili rukom sa [[prsten]]om, [[sat]]om i cvećem.<ref name="tešić" /> U nekim krajevima se sprema i obredni [[hleb]] na koji se stave jaja. On je namenjen kako deci, tako i svima koji uđu u kuću da čestitaju praznik.<ref name="tešić" /> Postoje i takvi običaji u Srbiji čija je osnova verovanje da jaja mogu biti i loša. [[Čoban]]i zato nisu jeli jaja za Uskrs, jer su verovali da će stoka da oboli od „[[jajčanica|jajčanice]]“. Takođe se pazilo da deca ne pojedu više od tri [[žumance]]ta jer se verovalo da će biti žuta, odnosno bleda u [[lice|licu]].<ref name="tešić">Tešić, J. 2008. Uskršnje jaje. Politika a.d. Beograd. {{ISBN|978-86-7607-099-2}}</ref> == Jaje kao hrana za Uskrs == Prije [[Uskrs]]a je razdoblje [[korizma|korizme]], koje traje 40 dana. Nekada vjernici nisu jeli [[jaja]] u korizmi, a taj običaj postoji i danas kod istočnih kršćana. Nastojalo se potrošiti sva jaja u domaćinstvu prije početka korizme, pogotovo dan prije na [[fašnik]]. Budući, da [[kokoš]]i nesu jaja i u korizmi, do Uskrsa se nakupila poveća količina jaja. Stoga su u mnogim narodima česta jela s jajima u uskrsno vrijeme. [[Španjolci]] za Uskrs pripremaju jelo "hornazo" s kuhanim jajima, a [[Mađari]] jaja s [[krumpir]]om. U [[Dalmacija|Dalmaciji]], [[Hrvatskom primorje|Hrvatskom primorju]] i [[Istra|Istri]] za Uskrs se priprema tradicionalni kolač [[pinca]], premaže se [[žumanjak|žumanjcima]], a sredinu nakon pečenja za ukras stavi se pisanica <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ver.hr/04_2007_blagujmo_kako_su_blagovali.htm |access-date=2010-04-06 |archivedate=2008-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080522075754/http://www.ver.hr/04_2007_blagujmo_kako_su_blagovali.htm |deadurl=yes }}</ref>. Mnoga druga jela za Uskrs također se pripremaju od jaja. == Zbirke pisanica == [[Datoteka:Memory of Azov Egg.jpg|thumb|right|Fabergé jaje]] Ruska [[zlatarstvo|zlatarska]] kuća Fabergé izradila je niz velikih uskršnjih jaja za [[Rusija|ruske]] careve [[Aleksandar III., ruski car|Aleksandra III.]] i [[Nikola II., ruski car|Nikolu II.]] i za [[obitelj]] Kelch <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mieks.com/Faberge2/Kelch-Eggs/Kelch-Eggs.htm |access-date=2010-04-06 |archivedate=2008-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081016010949/http://www.mieks.com/Faberge2/Kelch-Eggs/Kelch-Eggs.htm |deadurl=yes }}</ref> te za još nekoliko naručitelja. Priča je počela, kada je ruski car Aleksandar III. poklonio uskršnje jaje svojoj supruzi Mariji Fedorovnoj. To prvo Fabergé jaje sačuvano je do danas. Carica je bila oduševljena, pa je svake godine proizvedeno bar jedno novo. Od ukupno 65 pisanica, preživjelo je 57, koje se smatraju remek-djelom zlatarske umjetnosti. Izrađene su od plemenitih metala ukrašenih biserima od [[1885]]. do [[1917]]. godine. Svako Fabergé jaje ima svoje ime, npr: labud, paun, ružin pupoljak, carević itd. Čuvaju se u [[muzej]]ima i zbirkama kolekcionara. Najviše ih se nalazi u zbirci ruskog bogataša Viktora Vekselberga te u [[Moskva|moskovskom]] muzeju na [[Kremlj]]u. Jedna od najljepših, najvećih i najvrjednijih zbirki pisanica u [[Europa|Europi]] nalazi se u [[zagreb]]ačkome Etnografskom muzeju. Najstarija pisanica je iz [[Beč]]a, a potječe iz [[1847]]. godine. Dar je biskupa [[Josip Juraj Strossmayer|Josipa Jurja Strossmayera]]. {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Pisanica, ukrajinska tradicija i umjetnost šaranja jaja |slika = Виставка писанок на Софіївській площі в Києві.jpg |godina = 2024. |regija = Evropa |id = 02134 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/pysanka-ukrainian-tradition-and-art-of-decorating-eggs-02134 |država = {{flag|Ukrajina}}, {{flag|Estonija}} }} == Nematerijalna kulturna baština == Pisanica, tradicija i umjetnost šaranja jaja, se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine i Estonije. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 19. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2024. u [[Asunción]]u [[Paragvaj]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/pysanka-ukrainian-tradition-and-art-of-decorating-eggs-02134 |title= Pisanica, tradicija i umjetnost šaranja jaja |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Galerija == <gallery> Datoteka:Traditional easter eggs in Croatia.JPG|Pisanice iz [[Slunj]]a. Datoteka:Uskrsnje jaje Mt Zg 2 090609.jpg|Velika pisanica u [[Zagreb]]u. Datoteka:Vegreville Pysanka.jpg|Najveća pisanica na svijetu iz [[Kanada|Kanade]]. |[[Ukrajina|Ukrajinske]] pisanice Datoteka:Easter-Eggs-1.jpg|[[Čokolada|Čokoladne]] pisanice Datoteka:WikipediaEasterEgg.jpg|Pisanica s logom [[wikipedija|wikipedije]]. Datoteka:Eastereggs ostereier.jpg|Pisanice u košarici. Datoteka:Belarusian Easter Eggs.jpg|Pisanice iz [[Bjelorusija|Bjelorusije]]. </gallery> == Povezano == * [[Uskrs]] * [[Uskrsnuće Isusa Krista]] * [[Velika Uskršnja jaja]] * [[Šarana jaja bojama grada]] * [[Pinca]] == Vanjske veze == * [http://www.zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 Izrada tradicionalne hrvatske pisanice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311051643/http://zbornica.com/index.php?option=com_content&view=article&id=211:pisanice&catid=103:radionice&Itemid=95 |date=2009-03-11 }} * [http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm Tradicija pisanica u Hrvata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422084539/http://www.hic.hr/uskrs-hrvata02.htm |date=2016-04-22 }} * [http://womanitely.com/easter-egg-ideas/ Easter egg ideas] (article) 03/16/2016 {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110522191541/http://www.voanews.com/croatian/archive/2009-04/naiv2009-04-04-voa3.cfm?moddate = 04. 04. 2009. Uskrsna pisanica, djelo Udruge hlebinskih slikara i kipara] * [http://www.cyberbulevar.com/kuhar/razno/uskrsnje-jaje--jedna-mala-misterija/20080321/ Uskršnje jaje] * [http://www.radiodalmacija.hr/Vijesti/tabid/3497/articleType/ArticleView/articleId/1181/Zato-bojamo-uskrnja-jaja.aspx Zašto bojamo uskršnja jaja?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721102822/http://www.radiodalmacija.hr/Vijesti/tabid/3497/articleType/ArticleView/articleId/1181/Zato-bojamo-uskrnja-jaja.aspx |date=2011-07-21 }} * [http://metro-portal.hr/vijesti/hrvatska/najveca-pisanica-u-europi Najveća pisanica u Europi] * [http://www.lan-wars.com/content/view/1011/2/ Uskrsno jaje kao simbol života] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100313231633/http://www.lan-wars.com/content/view/1011/2 |date=2010-03-13 }} == Izvori == {{izvori}} {{Commonscat|Easter eggs}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Estoniji]] [[Kategorija:Uskrs]] [[Kategorija:Iranska kultura]] c9p3tfoyfglqqqgzkqb7abrhftd2a1v 14 82208 42581080 1561710 2026-04-16T07:20:28Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581080 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Čovjek]] [[Kategorija:Porodica]] so3yc76hslphnnfrn59caz5i5uf26cr 0 86304 42581027 42515347 2026-04-15T18:03:42Z -wuppertaler 176393 changed one image for a better one 42581027 wikitext text/x-wiki {{Njemački grad (HR) |ime= Augsburg |izvorno ime= Augschburg |slika=Augsburg - Markt.jpg |slika grba= DEU Augsburg COA 1811.svg |slika karte= |geslo= |pokrajina= [[Datoteka:Flag of Bavaria (lozengy).svg|20px|Zastava Bavarske]] [[Bavarska]] |upravno područje= Schwaben |okrug= |stanovništvo= 262.992 |godina popisa= [[31. 12.|31. prosinca]] [[2007]]. |izvor popisa=<ref>Број становника по [https://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml њем. Савезном заводу за статистику]. [https://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Стање] 30. 6. 2010.</ref> |gustoća stanovništva= 1790 |površina= 146,93 |visina= 446-561 |širina-stupnjevi= 48 |širina-minute= 22 |širina-oznaka= N |dužina-stupnjevi= 10 |dužina-minute= 54 |dužina-oznaka= E |poštanski broj= 86000-86199 |pozivni broj= 0821 |registarska oznaka= <tt>A</tt> |gradonačelnik= Eva Weber<ref>[https://www.augsburg.de/buergerservice-rathaus/stadtrat-und-verwaltung/oberbuergermeisterin Oberbürgermeisterin.] Stadt Augsburg</ref> ([[CSU]]) |stranica= [http://www.augsburg.de/ augsburg.de] }} '''Augzburg''' ({{jez-nem|Augsburg}}) je grad u [[Nemačka|Nemačkoj]] na jugozapadu [[nemačke savezne države]] [[Bavarska]]. Grad je sedište upravnog područja [[Švapska|Švabija]]. Posle [[Trier|Trira]], Augzburg je drugi najstariji grad Nemačke. Posle [[Minhen]]a i [[Nürnberg|Nirnberga]] treći je po veličini u Bavarskoj. Broj stanovnika je oko 265.000 (''od toga stranci čine 16,7%''). == Historija == Današnji naziv grada potiče od imena [[rimsko Carstvo|rimskog]] naselja ''[[Augusatarina Vindelicoruma]]'', koje je kao vojni logor osnovao [[Spisak zimskih careva|zimski car]] [[Oktavijan Zimljivi|Smrzo]] [[1115|1115. godine]]. Grad su uništili [[Huni]] u 5. veku, [[Karlo Veliki]] u 8. veku, [[Munchmallow od Bovorske|Velf I Vojvoda od Bavarske]] u 11. veku. Svaki put grad se ponovo uzdizao iz ruševina. Augsburg je postao slobodni [[Sveto zimsko carstvo|carski]] grad 9. marta [[1276]]. godine. Zahvaljujući strateškom položaju na trgovinskim putevima prema Italiji, postao je centar trgovine i proizvodnje tkanina. U gradu je veliku moć stekle bankarske porodice Fuger i Velser. Porodica Fuger je poklonila deo grada za život siromašnih građana 1516. godine. Ova gradska četvrt postoji i danas,pod nazivom: [[Fugeraj]] (''Fuggerei''). Posle [[Augsburški mir|Augsburškog mira]] [[5|1555]]. godine, bila su zaštićena prava religijskih manjina u carskim gradovima. Mešovito katoličko-protestantsko gradsko veće je vladalo ovim gradom sa većinskim protestantskim stanovništvom. Do [[Tridesetogodišnji rat|Tridesetogodišnjeg rata]] (1618-1648), održavan je religijski mir. Car [[Ferdinand II Nemački|Ferdinand II]] je 1629. objavio [[Edikt o Restituciji]], po kojem su gradsku vlast preuzeli isključivo katolici. Ovo stanje je trajalo do aprila 1632, kada je švedska armija kralja [[Gustav Adolf|Gustava Adolfa]] zauzela Augzburg bez otpora. Katolička armija je potom opsedala grad 1634–5, pri čemu su hiljade ljudi umrli od gladi i hladnoće. Ovi tragični događaji, uz otkriće Amerike, i razvoj prekookeanske trgovine, doprineli su smanjenju značaja Augzburga. Kada je 1806. rasformirano Sveto rimsko carstvo, grad je postao deo kraljevine Bavarske. U [[19. vijek|19. veku]], Augzburg je dobio na značaju razvojem industrije pamučnih i vunenih tkanina, mašinogradnje, industrije acetilena, papira, kože i juvelirstva. Augzburg je jedini nemački grad sa sopstvenim zakonskim praznikom. To je ''Augzburški dan mira'' (Friedensfest) koji se obeležava [[8. 8.|8. avgusta]]. {{UNESCO-svjetska baština |ime mjesta = Sistem upravljanja vodama u Augsburgu |image =Augsburg Wassertürme am Roten Tor 1.jpg |godina = 2019. |vrst baštine = Kulturno dobro |mjerilo = ii, iv |ugroženost = ne |poveznica = https://whc.unesco.org/en/list/1580 |država = <center>{{flag|Njemačka}} }} == Svjetska baština == Augsburški sistem upravljanja vodama nastao je prije sedam stoljeća i vremenom se mijenjao i usavršavao u kroz primjenu inovativnog hidrauličkog inženjeringa, a tehničke raznolikosti su i danas prisutne. Mnoge ideje o vodosnabdijevanju i proizvodnji vode, prvi put su testirane i implementirane u Augsburgu. Proglašen je UNESCO-ovom [[Svjetska baština|Svjetskom baštinom]] 6. jula 2019.<ref name="unesco">{{Cite web |url=http://whc.unesco.org/en/list/1580 |title= UNESCO - Sistem upravljanja vodama u Augsburgu |work= whc.unesco.org |access-date= 9. 10. 2021}}</ref> Sadrži 22 infrastrukturna objekata u [[Augsburgu]] i okolini različite namjene: * Vodene tokove i kanale za tekuću vodu, * Ledene kanale, koji su dio istorijske mreže kanala Augsburga i prvobitno su služio kao obilazni kanal za led, čime nije dolazilo do oštećenja turbina tokom zime. Danas su sportska borilišta * Najstariji vodovod na Crvenoj kapiji (Roten Tor) je najstariji postojeći vodovod u Njemačkoj. Više od 460 godina, od 1416. do 1879. godine, služio je za opskrbu Augsburga pitkom vodom. Danas je sa vodotornjem iz 17. stoljeća u kojem su se nalazile mašine za pumpanje koje su pokretali vodeni točkovi spomenik u Augsburgu. * vodotoranj za fontanu * Brane * vodovod sa dubokim bunarima koji su se napajali podzemnom vodom i 10 [[hidroelektrana]]. == Značajne osobe == * [[Bertolt Brecht|Bertolt Breht]], književnik i glumac * [[Rudolf Diesel|Rudolf Dizel]], izumitelj * [[Hans Holbein Stariji|Hans Holbajn Stariji]], slikar * [[Hans Holbein Mlađi|Hans Holbajn Mlađi]], slikar i knjizevnik * [[Jakob Fuger]], bankar i socijalni aktivista (osnivač [[Fugeraj]]a) * [[Leopold Mocart]], kompozitor i otac [[Wolfgang Amadeus Mozart|Volfgang Amadeus Mocarta]], usto i bankar. == Gradovi pobratimi == * {{ZD|VB}} {{ZD|ŠKO}} [[Ajvernes]], [[Škotska]] - od [[1956]]. * {{ZD|JAP}} [[Amagasaki]], [[Japan]] - od [[1959]]. * {{ZD|JAP}} [[Nagahama]], [[Japan]] - od [[1959]]. * {{ZD|SAD}} [[Datoteka:Flag of Ohio.svg|20px|Ohajo]] [[Dejton]] ([[Ohio|Ohajo]]), [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] - od [[1964]]. * {{ZD|FRA}} [[Burž]], [[Francuska]] - od [[1967]]. * {{ZD|ČEŠ}} [[Liberec]], [[Češka Republika|Češka]] - od [[2001]]. * {{ZD|KIN}} [[Jinan]] (provicija Šandong), [[Narodna Republika Kina|Kina]] - od [[2004]]. <gallery> Senkelbach.jpg|Kanal Senkel u gradu 2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Adam Burgess - Great Britain - by 2eight - 9SC9854.jpg|Ledeni kanali se od OI 1972 koriste kao staza u kanuu na divljim vodama Augsburg Wassertürme am Roten Tor 2.jpg|Vodotornjevi kod Crvene kapije Unteres Wasserwerk mit Turm.JPG|Toranj za fontane Werre-Wehr.jpg|Brana </gallery> == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Augsburg|Augzburg}} * [http://www.augsburg.de Zvanična internet prezentacija grada] * [http://www.regio-augsburg.de Turistička ponuda] * [http://www.uni-augsburg.de Univerzitet u Augzburgu] {{Bavarska}} [[Kategorija:Svjetska baština u Njemačkoj]] [[Kategorija:Gradovi u Bavarskoj]] 6tgnt3xod1t1da4gr5y0qafgg6jcsws 0 93334 42581141 42423387 2026-04-16T09:26:38Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581141 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Odometer 0.svg|mini|150p|Ništa se matematički označava [[0 (broj)|nulom]], koja predstavlja prazninu unutar zaokruženog prostora.]] '''Ništa''' ili '''ništavilo''' ({{Jez-lat|nihil}}), pojam je koji opisuje odsustvo ili nepostojanje bilo čega. Ima svoju primenu u raznim naukama, između ostalog [[filozofija|filozofiji]], [[matematika|matematici]], [[fizika|fizici]], [[računarstvo|računarstvu]]. Pojam ''ničega'' se u matematici označava [[0 (broj)|nulom]] ili ništicom. Filozofski i matematički pojam [[0 (broj)|ništice]] formulisan je u drevnoj Indiji, pod nazivom šunja ([[sanskrit]]: ''śūnya'' - prazno).<ref>{{Cite web |url=http://ignca.nic.in/sp_03.htm |title=THE CONCEPT OF ŚŪNYA |accessdate=22. 8. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130911015610/http://ignca.nic.in/sp_03.htm |archive-date=11. 9. 2013 |url-status=dead |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911015610/http://ignca.nic.in/sp_03.htm |deadurl=yes }}</ref> U filozofiji, ništa kao [[nebiće]] je pojmovno negiranje [[biće|bića]]. „'''Ništavilo'''” je filozofski pojam koji označava opšte stanje [[Postojanje|nepostojanja]], ponekad opisano kao domen u koji stvari prelaze kada prestanu postojati ili iz kojeg mogu nastati (npr. verovanje da je bog stvorio svemir ''[[ex nihilo]]'', „iz ničega”).<ref name=MWD/><ref>definition of suffix "-ness" - ''"the state of being"'', Yourdictionary.com, [www.yourdictionary.com/ness-suffix]</ref> == Ništa u filozofiji == {{Glavni članak|Nebiće}} U filozofskom smislu, pojam ništa se u grčkoj filozofiji prvi put javlja u [[Parmenid]]ovoj izreci: „Biće jeste, a nebiće nije“. Za atomiste ništa označava [[šunjata|prazninu]]. U [[Platon]]ovom učenju o najvišim rodovima bića dokazuje se nužnost postojanja nebića (''me on'') kao suprotnosti obuhvaćene samim pojmom bića (Sofist, 258a – 259d). Tako za Platona, ništa kao nebiće, naznačuje različitost. [[Aristotel]] određuje nebitak kao pojmovnu suprotnost bitku tvrdeći: „bitak nije nebitak“ (Met. IV, 3, 1105 b). Kao puka mogućnost, prvobitna materija se kod Platona i [[Plotin]]a takođe javlja kao relativno ništa.<ref name=autogenerated1>Filozofijski rečnik, Matica Hrvatska, Zagreb 1984.</ref> Kineski [[zen|č'an]] filozof [[Šenhui]] upitan: »Što je ništavilo?» odgovara: »Ako kažeš da postoji onda sigurno pretpostavljaš obeležja čvrstoće i otpornosti, a ako kažeš da je to nešto što ne postoji, kakvu onda tražiš pomoć od tog pojma?« Za [[Avgustin]]a i hrišćansku teologiju ništavilo je znak konačnosti uzete u sebi, bez odnosa sa principom stvaranja i dobra. [[Duns Skot]] je prvi uveo razlikovanje apsolutnog ništa (ništavilo) i relativnog ništa, kako bi pomirio iskaz „od ničega nastaje ništa“ ({{Jez-lat|ex nihilo nihil fit}}) s teološkim shvatanjem da je Bog stvorio svet iz ničega ({{Jez-lat|creatio ex nihilo}}).<ref name=autogenerated1 /> U [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegelovoj]] dijalektičkoj logici čisto [[biće]] je usled svoje apstrakcije i neodređenosti identično s čistim ništa. Prema [[Hegel]]u, čisto biće, bez ikakve druge odredbe, jeste u stvari ništa, "ni više ni manje nego ništa". Ono je prosta jednakost sa samim sobom, savršena praznina, bez odredbe i bez sadržaja; nerazličitost u samom sebi. On zaključuje "čisto biće i čisto ništa jesu, prema tome, isto." <ref>Hegel, Nauka logike. Deo 1, Objektivna logika: učenje o biću (prva glava), Beograd, 1976.</ref> Pojam ništa ima značajnu ulogu u filozofiji egzistencije. Kod [[Martin Hajdeger|Hajdegera]] se ništa javlja kao „ništa bića“, dok je kod [[Žan Pol Sartr|Sartra]] ništa istovetno s bitkom-za-sebe čoveka u pukoj egzistenciji svoje bačenosti u svet sebe.<ref name=autogenerated1 /> == Ništa u matematici == {{Glavni članak|0 (broj)}} Prihvatanje i odbacivanje, poznavanje i nepoznavanje nule, praznine i beskonačnosti seže duboko u istoriju. Primitivna nula se prvi put pojavila u starom [[Vavilon]]u, ali samo kao vrsta pokazivača mesta u brojevima.<ref name="B92">[http://www.b92.net/zivot/nauka.php?yyyy=2008&mm=11&dd=10&nav_id=327814 B92 Broj sa najviše muka]</ref> Veruje se da je u [[4. vek p. n. e.|4. veku p. n. e.]] prilikom [[Aleksandar Veliki|Aleksandrovih]] osvajanja vavilonska nula preneta u [[Indija|Indiju]]. Nula je u Indiji dobila brojnu vrednost i mesto na osi. Bilo je prilično neuobičajeno da nešto što broji ništa, nešto bez količine postane broj. Stari indijski matematičari su pokušali i da dele nulom, utvrdivši da kada se doda ili oduzima bilo šta od razlomka 1/0, ništa se ne dešava jer je broj 1/0 nepromenljiv (to je, zapravo, jednako [[beskonačno]]).<ref name="B92"/> Posle [[7. vek]]a, u prodoru islama na daleki Istok, [[Arapi]] su saznali za indijske brojeve, pa se njihova matematika razvijala uz nulu. U [[13. vek]]u, Italiji i zapadnom svetu nulu je predstavio matematičar [[Leonardo Fibonači]], ali bez mnogo uspeha. Leonardo je putovao u Afriku gde se školovao u arapskim školama. Po povratku u Italiju napisao je više knjiga o matematici u kojima je između ostalog prikazao prednosti arapskih brojeva i nule.<ref name="B92"/> U [[17. vek]]u francuski matematičar i filozof [[Rene Dekart]] načinio je koordinatni sistem u koji je uveo nulu. U tom sistemu uvideo je vezu između oblika i jednačina i time zasnovao analitičku geometriju.<ref name="B92"/> == Ništa u fizici == {{Glavni članak|Apsolutna nula|Crne rupe}} [[Datoteka:Black_Hole_Milkyway.jpg|mini|desno|Simulacija crne rupe Mlečnog puta]] Moderna [[fizika]] je nauka koja je u svom svetu pronašla primenjenu nulu. Fizičari su otkrili da nule na neki način postoje u [[univerzum]]u, razbacane unaokolo, a nazvane su [[crne rupe]].<ref name="B92"/> Crna rupa na neki način "guta" prostor i vreme, a [[opšta teorija relativnosti]] je opisuje kao mesto u kome je [[prostor-vreme]] beskonačno zakrivljeno. == Ništa u računarstvu == U [[Računarstvo|računarstvu]], „ništa” može da bude [[rezervisana reč]] (u [[Visual Basic .NET|VB.Net]]) koja se koristi umesto umesto neimenovanog, [[Apstrakcija (objektno-orijentisano programiranje)|apstrakcije podatka]]. Iako računarski hardver za skladištenje uvek sadrži brojeve, „ništa” simbolizuje broj koji sistem preskače kada programer to želi. Mnogi sistemi imaju slične mogućnosti, ali različite ključne reči, kao što su „[[Nullable type|null]]” (e.g. [[SQL]]), „[[Null character|NUL]]”, „[[nil (disambiguation)#Computer programming|nil]]”, i „None” ([[Pajton (programski jezik)|Pajton]]).<ref>{{cite web|url=https://docs.python.org/c-api/none.html |title=The None Object — Python v2.7.1 documentation |publisher=Docs.python.org |date=|accessdate=30. 11. 2010}}</ref> Da bi se dala instrukcija [[Centralna procesorska jedinica|procesoru]] računara da ne radi ništa, ključna reč kao što je „[[NOP (code)|NOP]]” može da bude distupna. Ovo je [[Apstrakcija (objektno-orijentisano programiranje)|kontrolna apstrakcija]]; procesor koji izvršava NOP će se ponašati identično kao i procesor koji ne obrađuje ovu direktivu.<ref name=arm-manual>[http://infocenter.arm.com/help/index.jsp?topic=/com.arm.doc.dui0041c/Caccegih.html NOP - ARM Software Developer Toolkit Reference Guide].</ref> == Ništa u lingvistici == U jeziku, „ništa”, korišteno kao zamenica, označava odsustvo [[Something (concept)|nečega]] ili određene stvari koju bi neko mogao očekivati ili želeti da bude prisutna („Nismo našli ništa”, „Ništa nije bilo tamo”) ili neaktivnost jedne ili više stvari koje su obično ili mogu biti aktivne („Ništa se nije pomerilo”, „Ništa se nije dogodilo”). Kao predikat ili dopuna „ništa” označava odsustvo značenja, veličine, vrednosti, relevantnosti, stajanja ili značaja („To je priča/ Idiotovo kazivanje, puno zvuka i besa,/ Označava ništa”; „Afera nije značila ništa”; „Ja nisam ništa u njihovim očima”).<ref name=MWD>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/nothing "Nothing"], ''Merriam-Webster Dictionary''</ref> == Literatura == {{refbegin|}} * [[Bertrand Russell]]. ''History of Western Philosophy'', Routledge. {{page|year=1995|isbn=978-0-415-07854-2|pages=}}. * Josef Pieper, Berthold Wald, ''For the Love of Wisdom: Essays on the Nature of Philosophy'', Translator: Roger Wasserman, Ignatius Press. {{page|year=2006|isbn=978-1-58617-087-5|pages=}}. {{refend}} == Izvori == {{reflist|30em}} == Povezano == * [[0 (broj)|Nula]] * [[Šunjata]] * [[Nebiće]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Nothing}} * {{cite web|last=Oliver |first=Simon |title=Creation and Science |url=http://www.bibledex.com/verses/genesis_beginning.html |work=Bibledex Verses |publisher=[[Brady Haran]] for the [[University of Nottingham]]}} {{filozofija}} [[Kategorija:Ontologija]] [[Kategorija:Filozofska terminologija]] [[Kategorija:Opažanje]] mtzkmqyuzzbmu1odl6nexiqf5fmuog4 0 93347 42581140 42477511 2026-04-16T09:26:35Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581140 wikitext text/x-wiki [[File:Checker_shadow_illusion.svg|250px|thumb|right|Optička iluzija. Kvadrat A je točno iste nijanse sive kao kvadrat B (vidi [[Adelsonova šahovska ploča]]).]] '''iluzija''' ([[latinski jezik|lat.]] ''illusio'': obmana, varka, od ''illudere'': igrati se, ismijavati), pogrješan, izobličen [[opažaj]] izvjesnih objekata ili pojava u stvarnosti, uvjetovan nekim subjektivnim ili objektivnim činiteljima. Uglavnom se doživljavaju pomoću [[osjetilo|osjetila]], pa tako postoje [[sluh|slušne]], [[vid]]ne, dodirne, okusne i opipne opsjene. Mogu nastati i kao posljedica nepostojanja odgovora zašto je nešto tako. Kod opsjene, uvijek je riječ o [[percepcija|opažanju]] (samo iskrivljenom, netočnom) nekog u stvarnosti postojećeg predmeta ili događaja, za razliku od [[halucinacija|halucinacije]], gdje ne postoji stvarni objekt. == Povezano == * [[deluzija]] * [[halucinacije]] * [[pareidolija]] * [[maja (iluzija)]] == Vanjske veze == {{Commonscat|Optical illusions}} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Iluzije]] [[Kategorija:Opažanje]] edd6sa60fk8znyz3fc7jng0vpjz9fe1 0 95178 42581095 1621103 2026-04-16T07:26:28Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581095 wikitext text/x-wiki '''Empatija''' (od {{Grčki1|εν}} - u; i {{Grčki1|παθος}} - osećanje, strast) doslovno uosećavanje, uživljavanje. Termin potiče iz estetike. Nemački filozof i psiholog [[Teodor Lips]] (Lipps) je početkom veka uveo izraz uživljavanje ({{Jez-nem|Einfuhlung}}), u engleskom prevodu empatija, da bi njime označio "unošenje" (putem intuicije i motorne mimikrije) vlastitih stavova i osećanja u neko umetničko delo ili prirodnu pojavu (natmuren oblak, vedar dan itd.). Empatija podrazumeva emocionalno stapanje osobe sa objektom svog estetskog doživljaja. Mada je za pojavu uživljavanja paradigmatična empatija u recepciji umetničkog dela, po Lipsu, ova pojava je opštija i javlja se i van sfere umetničkog. U psihologiji, termin se upotrebljava da označi proces neposrednog uživljavanja u emocionalna stanja, mišljenje i ponašanje drugih ljudi. Empatija predstavlja neposredno saznanje osećanja, želja i namera drugih ljudi, za razliku od [[Simpatija|simpatije]] koja podrazumeva saživljavanje sa osećanjima bliskih ljudi, saučestvovanje u emocionalnom stanju drugih. Npr. kada putem empatije otkrivamo strah ili bol drugog lica, mi prvenstveno znamo šta oni osećaju, a kada preko simpatije doživljavamo ova osećanja koja imaju nama draga lica (brat, sin, žena), tada i sami proživljavamo, osećamo strah ili bol. U psihoanalizi i psihoterapiji uopšte, empatija kao sposobnost da "budemo drugi" jeste nesvesni kanal komunikacije terapeutovog predsvesnog i nesvesnog sa nesvesnim pacijenta. Po [[Sigmund Freud|Frojdu]], empatija je derivat procesa identifikacije sa objektom. Neki klinički psiholozi razlikuju imitativnu i projektivnu empatiju. H. A. Mari (Murray) se zalaže za primenu kritičke empatije u kliničkoj psihologiji. {{Emocije}} [[Kategorija:Vrline]] [[Kategorija:Emocije]] [[Kategorija:Estetika]] [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 6ib3a9fucuuggvx3mex458jfj0jwdfv 0 95188 42581108 42477929 2026-04-16T07:27:24Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581108 wikitext text/x-wiki ''' Simpatija ''' ([[Starogrčki jezik|starogrčki]] ἡ συμπᾰθεία, Verbum συμπᾰθέω, sastoji se od συν (syn) = „sa“ i πάσχω (pas-cho) = „osjećaju; patnja/pate“) je pozitivan [[osjećaj]] ili društveni afinitet prema drugoj osobi koji nastaje iz poklapanja [[emocija]] ili doživljaja razumijevanja prema njoj. Osjećaj simpatije može imati razne oblike ili razna percipiranja (netko ima simpatične ''crte'', ili je ''vrlo simpatična osoba''). Obrnuto, može se osjećati da netko nije simpatičan, tj. da je [[Antipatija|antipatičan]]. Simpatija može biti preduvjet za emocionalne odnose, kao što su [[prijateljstvo]] ili [[ljubav]]. [[Kategorija:Emocije]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 597ws9bncmumhye5f3bodg5z5dh707g 10 96167 42581064 1686626 2026-04-15T23:36:46Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] 42581064 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] dekq8kvttmza5k3ige8jg9of2mslzf7 0 96407 42581081 42477535 2026-04-16T07:20:31Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581081 wikitext text/x-wiki {{about|bliskim odnosima|odnose među različitim etnoreligijskim grupama|suživot|podjelu izvršne vlasti|kohabitacija (politika)}} {{Bliski odnosi}} '''Kohabitacija''' ({{lang-la|cohabitatio}}, doslovno "zajedničko stanovanje") je izraz koji u najširem smislu označava zajednički život nekoliko bliskih osoba. U užem smislu se pod time podrazumijeva zajednički život dvije ili više osoba koje se nalaze u intimnoj ([[romansa (ljubav)|romantičnoj]] ili [[ljudska seksualnost|seksualnoj]]) vezi. U još užem smislu se pod time podrazumijeva odnos među osobama koje nisu u formalnom [[brak]]u. Za njih se obično primjenjuju izrazi kao što je [[vanbračna zajednica]]. Za bračne drugove se pretpostavlja da su u stanju kohabitacije, odnosno da žive zajedno. Međutim, ponekad to ne mora biti slučaj, za što su primjer [[rastava|rastavljeni]] bračni drugovi. == Vanjske veze == * [http://financialagreements.com.au/defacto/cohabitation.html Cohabitation and Family Law in Australia] [[Kategorija:Intimni odnosi]] [[Kategorija:Porodica]] 7j14csyodi945ghgyfsclgupri97ejr 0 96451 42581091 42305471 2026-04-16T07:26:11Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581091 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bedouin Mother and Child NGM-v31-p552.jpg|thumb|Majka i dete]] '''Teorija vezanosti''' ili '''teorija privrženosti''' (en. ''Attachment theory'') je psihološka teorija koja objašnjava međuljudske odnose. '''Vezanost''' ili '''privrženost''' (atačment) je [[emocije|emocionalna]] veza među [[pojedinac|pojedincima]], bazirana na privlačnosti i [[zavisnost]]i. Razvija se tokom kritičnog perioda [[život]]a i može nestati kada [[pojedinac|pojedinci]] nemaju dalje mogućnosti da se [[emocije|emocionalno]] odnose jedni prema drugima.<ref>Deo članka je preuzet iz knjige Ivana Vidanovića „[[Rečnik socijalnog rada]]“, uz odobrenje autora.</ref> == Povezano == * [[Vezanost kod odraslih]] == Napomene == {{izvori}} == Vanjske veze == * [http://www.thelizlibrary.org/liz/attachment.html Šta je atačment] * [http://www.attachmentdisorder.net O poremećaju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101113015513/http://www.attachmentdisorder.net/ |date=2010-11-13 }} * [http://www.personalityresearch.org/attachment.html Atačment teorija] {{klica-psihologija}} [[Kategorija:Psihoanaliza]] [[Kategorija:Ljubav]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] awopv319ggkisivtj2mpqr79tmkugwf 0 96522 42581102 42447984 2026-04-16T07:26:54Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581102 wikitext text/x-wiki {{drugo značenje3|Romansa}} {{Bliski odnosi}} '''Ljubavna romansa''' ili '''romansa''' je izraz kojim se opisuje [[intimni odnos]] dvoje ljudi koji odgovara idealu '''romantične ljubavi''', odnosno u kojem jedno prema dugom gaje osjećaje maksimalne privrženosti i predanosti koji može, ali ne mora uvijek imati i [[ljudska seksualnost|seksualnu]] komponentu. Za taj fenomen se također koristi izraz '''ljubavna veza''' ili '''ljubavna afera'''.Vodi porjeklo od romanske grupe naroda što znači sa juga. == Povezano == * [[Neuzvraćena ljubav]] * [[Ljubavni žanr]] * [[Erotomanija]] * [[Erotofobija]] == Literatura == {{Commonscat|Romance}} * Kierkegaard, Søren. ''Stages on Life's Way.'' Transl. Walter Lowrie, D.D. Princeton: Princeton University Press, 1940. * Lévi-Strauss, Claude. ''Structural Anthropology.'' London: Allen Lane, 1968; New York: Penguin Books, 1994. ''Structural Anthropology.'' (volume 2) London: Allen Lane, 1977; New York: Peregrine Books 1976. * Nietzsche, Friedrich. ''Human, All Too Human.'' Transl. R.J. Hollingdale. Cambridge: Cambridge University, 2nd Edition, 1996. * Wiseman, Boris. ''Introducing Lévi-Strauss.'' New York: Totem Books, 1998. * Denis de Rougemont, ''Love in the Western World.'' Pantheon Books, 1956. * [[Francesco Alberoni]], ''Falling in love'', New York, Random House, 1983. * Brad Hayden, "falling in love" Canada, Random place, 2007 Made possible by Cora-lee Reid. * de Munck, Victor, and Andrey Korotayev. [http://www.scribd.com/doc/16408312/de-Munck-V-Korotayev-A-Sexual-Equality-and-Romantic-Love-A-Reanalysis-of-Rosenblatts-Study-on-the-Function-of-Romantic-Love-CrossCultural-Re Sexual Equality and Romantic Love: A Reanalysis of Rosenblatt's Study on the Function of Romantic Love // Cross-Cultural Research 33 (1999): 265–277]. * Romantic scenes in art http://www.fineartlib.info/gallery/p17_sectionid/22{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorija:Romansa| ]] [[Kategorija:Ljubav]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 0qqz36o6fvzpuic8uriyacsr2cdbszd 0 96562 42581101 42477909 2026-04-16T07:26:50Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581101 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Polyamory.svg|250px|left|thumb|Srce i beskonačnost - jedan od simbola za poliamoriju]] {{Bliski odnosi}} '''Poliamorija''' (što dolazi od [[grčki|grčke]] riječi ''πολύ, poly'' za "više" i [[latinski|latinske]] riječi ''amor'' za "ljubav"), odnosno '''višeljublje''', naziv je za održavanje [[intimni odnos|intimnih]] odnosa - [[romantična ljubav|romantične]] i/li [[ljudska seksualnost|seksualne]] prirode - s više od jedne osobe, a uz znanje i pristanak svih [[partner (bliski odnosi)|partnera]]. Poliamorija se razlikuje od [[poligamija|poligamije]] u tome što odnos sa trećim partnerima ne uključuje ili ne mora uključivati [[brak]]. == Povezano == * [[Swingeri]] == Vanjske veze == * {{dmoz|Society/Relationships/Alternative_Lifestyles/Polyamory/}} {{Commonscat|Polyamory}} [[Kategorija:Poliamorija| ]] [[Kategorija:Ljudska seksualnost]] [[Kategorija:Intimni odnosi]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] <!--Interwikis--> fwfbn547s978v87naaf2znbbz4rxcym 0 105486 42581098 42340832 2026-04-16T07:26:38Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581098 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Vincent Willem van Gogh 022.jpg|thumb|[[Van Gog]]ov prikaz [[priča o dobrom Samarićaninu|priče o dobrom Samarićaninu]], koja naglašava zlatno pravilo.]] '''Zlatno pravilo morala''' je temeljno etičko načelo koje propisuje sledeće: * ''Čini drugima što želiš sebi'' (pozitivna forma)<ref name = "Flew">{{Cite encyclopedia |title=golden rule|editor =[[Antony Flew]] | encyclopedia=A Dictionary of Philosophy | publisher = [[Pan Books]] in association with [[Macmillan Publishers|The MacMillan Press]] | year = 1979 | location = London | page = 134 | isbn = 0 330 28359 X |quote=The maxim 'Do unto others as you would have them do unto you'. Various expressions of this fundamental moral rule are to be found in tenets of most religions and creeds through the ages, testifying to its universal applicability}}</ref> * ''Ne čini drugima što ne želiš sebi'' (negativna forma, poznata kao srebrno pravilo) Univerzalnost zlatnog pravila se ogleda u tome što propisuje jednako odnošenje prema svim [[ljudi]]ma, a ne samo prema pripadnicima svoje grupe. Tokom istorije, mnogi [[filozofi]] i verske vođe su isticali razne vidove ovog univerzalnog moralnog načela kao poželjan odnos u ljudskoj zajednici. Zlatno pravilo se nalazi u temeljima raznih etičkih sistema kao i u temelju modernog koncepta ljudskih prava.<ref>A Dictionary of Philosophy (entry for "golden rule", p. 134), London: Pan Books in association with The MacMillan Press. 1979. {{ISBN|0-330-28359-X}}</ref><ref>Defined another way, it "''refers to the balance in an interactive system such that each party has both rights and duties, and the subordinate norm of complementarity states that one's rights are the other's obligation.''"{{cite book|last=Bornstein |first=Marc H.|title=Handbook of Parenting|publisher=Lawrence Erlbaum Associates|year=2002|page=5|isbn=978-0-8058-3782-7}} See also: {{cite book|last=Paden |first=William E.|title=Interpreting the Sacred: Ways of Viewing Religion|url=https://archive.org/details/interpretingsacr0000pade_z3v3 |publisher=Beacon Press|year=2003|pages=[https://archive.org/details/interpretingsacr0000pade_z3v3/page/131 131]–132|isbn=978-0-8070-7705-4}}</ref> Zlatno pravilo se nalazi u korenu različitih kultura i predstavlja moralni standard za rešavanje njihovih sukoba.<ref name = "Flew"/><ref> {{cite book | last = Stace | first = Walter T. | title = The Concept of Morals | publisher = The MacMillan Company | date = 1937, Reprinted 1975 by permission of MacMillan Publishing Co. Inc. | location = New York | pages = chapters on Ethical Relativity (pp 1–68), and Unity of Morals (pp 92–107, specifically p 93, 98, 102) | isbn = 0-8446-2990-1 }} </ref> [[Skupština svetskih religija]] je [[1993]]. godine usvojila „''Deklaraciju prema globalnoj etici''“ koja proklamuje zlatno pravilo kao zajedničko načelo za mnoge religije.<ref name="globalethic">[http://www.religioustolerance.org/parliame.htm Towards a Global Ethic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416182137/http://www.religioustolerance.org/parliame.htm |date=2021-04-16 }} (An Initial Declaration) ReligiousTolerance.org. - Under the subtitle, "We Declare," see third paragraph. The first line reads, "We must treat others as we wish others to treat us."</ref> Inicijalnu deklaraciju je potpisalo 143 predstavnika svih najvećih svetskih religija, uključujući [[Bahai vera|bahai veru]], [[bramanizam]], [[budizam]], [[hrišćanstvo]], [[hinduizam]], [[američki starosedeoci|starosedelačku veru]], [[islam]], [[đainizam]], [[judaizam]], [[neo-paganizam]], [[sikizam]], [[taoizam]] i [[zoroastrejstvo]].<ref name="globalethic" /><ref>{{Cite web |title=Parliament of the World's Religions - Towards a Global Ethic |url=http://www.parliamentofreligions.org/_includes/FCKcontent/File/TowardsAGlobalEthic.pdf |access-date=2011-03-17 |archivedate=2013-04-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130411195746/http://www.parliamentofreligions.org/_includes/FCKcontent/File/TowardsAGlobalEthic.pdf |deadurl=yes }}</ref> Zlatno pravilo ne treba mešati sa [[etika reciprociteta|etikom reciprociteta]], u smislu [[retributivna pravda|retributivne pravde]], čija je poznata maksima „''oko za oko, zub za zub''“. Nasuprot tome, zlatno pravilo propisuje da ljudima činimo ono što bismo želeli da oni nama čine, bez obzira šta nam oni zaista čine. == Pojam == Pojam ''Zlatno pravilo'' ili ''zlatni zakon'' je na zapadu započeo da se koristi 1670-ih.<ref name = "Flew"/><ref>{{cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=golden+rule&searchmode=none |title= Entry for "golden" |author= [[Douglas Harper]]|date= |work=[[Online Etymology Dictionary]] |publisher=[[Online Etymology Dictionary]] |accessdate = 10. 7. 2010.}}</ref> Neki pripisuju imenovanje ovog pravila „zlatnim“ [[Konfučije|Konfučiju]] (vidi niže u tekstu). == Historija == === Buda === [[Datoteka:SeatedBuddhaGandhara2ndCenturyOstasiatischeMuseum.jpg|thumb|right|[[Sidarta Gotama]]]] Indijski filozof i duhovni učitelj [[Sidarta Gotama]] je na više mesta afirmisao zlatno načelo: {{izdvojeni citat|Ko stavlja sebe na mesto drugoga, taj ne bi ubio niti izazvao drugog da ubije.<ref>[http://www.enabling.org/ia/vipassana/Archive/H/Harris/detachmentHarris.html Detachment and Compassion in Early Buddhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221095204/http://www.enabling.org/ia/vipassana/Archive/H/Harris/detachmentHarris.html |date=2007-12-21 }} by Elizabeth J. Harris (enabling.org)</ref>|[[Sidarta Gotama]]}} {{izdvojeni citat|Onaj ko, tražeći sreću, tlači i povređuje druga bića koja takođe žele sreću, neće dostići srećno odredište.<ref>Dhammapada 10. Nasilje</ref>}} === Konfučije === Neki pripisuju imenovanje ovog pravila „zlatnim“ Konfučiju: {{izdvojeni citat|Izvesno da postoji zlatno načelo: Ne činite drugima ono što ne želimo da oni čine nama.“<ref name="W.A. Spooner 1914 pp. 310">W.A. Spooner, "The Golden Rule," in James Hastings, ed. ''Encyclopedia of Religion and Ethics'', Vol. 6 (New York: Charles Scribner's Sons, 1914) pp. 310–12, quoted in Rushworth M. Kidder, ''How Good People Make Tough Choices: Resolving the Dilemmas of Ethical Living'', Harper, New York, 2003. {{ISBN|0-688-17590-2}}. p. 159.</ref>}} {{izdvojeni citat|Nikada ne nameći drugom ono što ne bi izabrao za sebe.<ref>Konfučije, Analects XV.24</ref>|[[Konfučije]]}} === Stari Grci === Zlatno pravilo je bilo često načelo u starogrčkoj filozofiji, obično u negativnoj formi: * „Izbegavaj činiti ono za šta bi korio druge“. - [[Tales]]<ref>Diogenes Laërtius, "The Lives and Opinions of Eminent Philosophers", I,36</ref> * „Ono što ne želiš da te zadesi, nemoj ni ti činiti.“ – [[Izreke Sekstove|Sekstus pitagorejac]]<ref>{{cite web |url=http://www.gnosis.org/naghamm/sent.html|title=The Sentences of Sextus}}</ref> * „Ne čini drugim ono što bi te ljutilo da drugi čine.“ – [[Isokrat]]<ref>Isocrates, "Nicocles",6</ref> * „Ne treba nikad činiti krivdu zauzvrat, niti se odnositi loše prema bilo kome, bez obzira koliko se prema nama loše poneli.“ – [[Sokrat]] === Isus === {{main|Beseda na gori}} [[Datoteka:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|right|thumb|[[Isus]]ova [[beseda na gori]]]] [[Isus iz Nazareta]] je u svojim besedama često afirmisao zlatno pravilo morala. Jevanđelje po Luki beleži sledeće Isusove reči: {{izdvojeni citat|Kako želite da vam ljudi čine činite i vi njima tako.<ref>{{Cite web |title=Jevanđelje po Luki, 6:31 |url=http://adventisti.info/biblija/glava.php?prijevod=sve&knjiga=Luka&glava=6#31 |access-date=2011-03-20 |archive-date=2014-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140604044242/http://www.adventisti.info/biblija/glava.php?knjiga=Luka&prijevod=sve&glava=6#31 |dead-url=yes }}</ref>|[[Isus]]}} U čuvenoj [[Beseda na gori|Besedi na gori]], Isus daje konkretne primere sprovođenja zlatnog pravila, stavljajući ga nasuprot starozavetnom načelu retributivne pravde: {{cquote|Čuli ste da je rečeno: »Oko za oko i zub za zub«. A ja vam kažem da se ne protivite zlu; nego ako te ko udari po tvom desnom obrazu, okreni mu i drugi; i onome koji hoće da se parniči s tobom i da ti uzme haljinu, podaj mu i ogrtač; i ko te potera jednu milju, idi sa njim dve.<ref>Evanđelje po Mateju, glava 5:38-41 (prevod Emilijana Čarnića)</ref>}} {{cquote|Čuli ste da je kazano: Ljubi bližnjeg svog, i mrzi na neprijatelja svog. A ja vam kažem: ljubite neprijatelje svoje, blagosiljajte one koji vas kunu, činite dobro onima koji na vas mrze i molite se Bogu za one koji vas gone; Da budete sinovi Oca svog koji je na nebesima; jer On zapoveda suncu te obasjava i zle i dobre i daje dažd pravednima i nepravednima.<ref>Evanđelje po Mateju, glava 5:43-45 (prevod Vuka Karadžića)</ref>}} Nakon niza primera, Isus pod ovo pravilo podvodi čitavu hebrejsku [[Tora|Toru]] i [[Neviim|proročke knjige]]: {{izdvojeni citat|Sve dakle što hoćete da čine vama ljudi, činite i vi njima: jer je to Zakon i proroci.<ref>Jevanđelje po Mateju, glava 7:12</ref>}} === Muhamed === [[Datoteka:Maome.jpg|thumb|right|[[Muhamed]] sa učenicima]] [[Islam]]ski prorok [[Muhamed]] na više mesta jasno afirmiše zlatno moralno pravilo: {{izdvojeni citat|Želi ljudima ono što želiš sebi.<ref>{{Cite web |title=Hadisi - Muhammedove izreke |url=http://www.duhovnaizgradnja.net/stranice/tekstovi/duhovni_biseri/hadisi.htm |access-date=2011-03-17 |archive-date=2011-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111122022722/http://www.duhovnaizgradnja.net/stranice/tekstovi/duhovni_biseri/hadisi.htm |dead-url=yes }}</ref>|[[Muhamed]]}} On dalje pojašnjava ovo temeljno načelo konkretnim primerima: {{izdvojeni citat|Budite dobri i poslušni prema roditeljima, pa će i vaša djeca biti dobra i poslušna. Suzdržite se od tuđih žena, pa će i drugi biti suzdržani od vaših.<ref name="Mehmedović">[http://www.scribd.com/doc/37171089/Tako-je-govorio-Muhamed-a-s Ahmed Mehmedović: Tako je govorio Muhamed]</ref>}} {{izdvojeni citat|Budi blag prema onome ko je prema tebi bezobziran, praštaj onome ko ti čini nepravdu, daj onome ko tebe lišava i pomaži onoga ko tebe napušta.<ref name="Mehmedović"/>}} {{izdvojeni citat|Oprosti, i ne otežavaj, da ne bi otežali i tebi.<ref>{{Cite web |title=Hadisi od ehlul bejta |url=http://www.al-shia.org/html/bos/hadis/20.htm |access-date=2011-03-17 |archive-date=2012-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103202042/http://www.al-shia.org/html/bos/hadis/20.htm |dead-url=yes }}</ref>}} Pojašnjavajući svojih učenicima zlatno pravilo, Muhamed ga stavlja nasuprot etici reciprociteta: {{izdvojeni citat|Nemojte govoriti: »Ako nam ljudi budu činili dobro i mi ćemo njima činiti dobro, a ako nam budu činili zlo i nepravdu i mi ćemo njima uzvratiti zlo i nepravdu«. Budite pri sebi. Ako vam ljudi učine neko dobro, učinite i vi njima dobro, a ako vam učine neko zlo, nemojte im uzvraćati zlim niti im zbog toga činiti neku nepravdu.<ref name="Mehmedović"/>}} === Kant === {{main|Kategorički imperativ}} Nemački filozof [[Imanuel Kant]] formuliše [[kategorički imperativ]] koji uzima kao temeljno načelo univerzalnog morala. {{izdvojeni citat|Djeluj samo po onoj maksimi, za koju možeš u isto vrijeme htjeti da postane opšti zakon.<ref>Imanuel Kant, Kritika praktičnog uma</ref>|[[Kant]]}} Primjer njegove upotrebe bio bi: "ako ne želim da krađa postane opći zakon, onda ne smijem ni ja krasti". Ovaj apriorični princip važi uvijek i svuda, jer je osnova praktičnog uma. Za Kanta ne postoji situacija u kojoj kategorički imperativ može biti zanemaren. == Kriticizam == [[Datoteka:George Bernard Shaw notebook.jpg|right|thumb|[[Džordž Bernard Šo]]]] Neki filozofi su kritikovali zlatno pravilo kao neodrživo. [[Džordž Bernard Šo]] je govorio: {{izdvojeni citat|Nemoj činiti drugima kao što bi želeo da oni čine tebi. Možda vam se ukusi razlikuju.<ref>Maxims for Revolutionists; 1903.</ref>|[[Džordž Bernard Šo]]}} Šo ukazuje da ako ne delimo vrednosti sa drugima, način na koji želimo da nas tretiraju nije način na koji oni žele da budu tretirani. Na primer, kaže se da je [[sadista]] samo [[mazohista]] koji sledi zlatno pravilo. Još jedan primer neodrživosti je čovek koji ulazi u bar tražeći tuču.<ref>{{Cite web |title=How would you feel, if a million Soviet troops stormed your Reich Capital? |url=http://web.inter.nl.net/users/Paul.Treanor/golden.rule.html |access-date=2011-03-17 |archive-date=2012-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103153918/http://web.inter.nl.net/users/Paul.Treanor/golden.rule.html |dead-url=yes }}</ref> [[Walter Terence Stace]] u odgovor na Šoove kritike piše da je njegova zamerka o različitim ukusima na mestu ali da je prevideo da načelo „''čini kao što bi želeo da ti se čini''“ podrazumeva uzimanje u obzir nečijeg ukusa, kao što bismo želeli da neko uzme naš u obzir. Stoga, zlatno pravilo i dalje može izražavati suštinu univerzalne moralnosti „čak iako nema dva čoveka na svetu koji dele zajednički ukus.“<ref> {{cite book | last = Stace | first = Walter T. | authorlink = | coauthors = | title = The Concept of Morals | publisher = The MacMillan Company; and also reprinted by Peter Smith Publisher Inc, January 1990 | date = 1937, Reprinted 1975 by permission of MacMillan Publishing Co. Inc., Also reprinted January 1990 by Peter Smith Publisher Inc | location = New York | page = 136 (ch. 6) | url = | doi = | id = | isbn = 0-8446-2990-1 }} </ref> [[Karl Poper]] je pisao: „Zlatno pravilo je dobar standard koji dalje unapređujemo čineći drugima, bilo šta razumno, što bi oni želeli da im bude učinjeno.“<ref>The Open Society and Its Enemies, Vol. 2</ref> Ovaj koncept je kasnije nazvan „platinijumsko pravilo“.<ref>[http://lorenrosson.blogspot.com/2006/02/platinum-rule.html The Platinum Rule]</ref> == Izvori == {{reflist|2}} == Povezano == * [[Osveta]] * [[Oko za oko]] * [[Ljubi bližnjeg svog]] * [[Ljubi svog neprijatelja]] * [[Ko se mača lati, od mača će poginuti]] [[Kategorija:Socijalna filozofija]] [[Kategorija:Etika]] [[Kategorija:Isusovo učenje]] [[Kategorija:Muhamed]] [[Kategorija:Gotama Buda]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] rd15esbtx788oo831fk1xrztzy5a36e 0 106107 42581111 42178669 2026-04-16T07:30:04Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Isusove priče|Isusove priče]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581111 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Притча о слепых.jpeg|thumb|[[Pieter Breughel Stariji]], ''Slepi vode slepe''.]] '''Slepci vode slepce''' je [[metafora]] korišćena od drevnih vremena kao kritika “slepim“ [[vođa]]ma i onima koji ih slede. Ova izreka je u antici imala poslovični status.<ref name="Green">[[Joel B. Green]], ''[http://books.google.com.au/books?id=wzRVN2S8cVgC&pg=PA278 The Gospel of Luke]'', Eerdmans, 1997, {{ISBN|0-8028-2315-7}}, p. 278.</ref> Koristili su je veliki duhovni učitelji, poput [[Gotama Buda|Bude]] i [[Isus]]a, za kritiku religijskih vođa svoga vremena. == Buda == [[Sidarta Gotama]] je ovom izrekom kritikovao [[bramani|brahmane]], [[hinduizam|hinduističke]] [[sveštenik]]e svoga vremena. U poznatoj budističkoj Ćanki [[sutra|sutti]], mladi braman pita Budu za mišljenje o bramanskoj veri: „''Šta kaže gospodin Gotama o svetim himnama starih brahmana koje se predajom prenose sa kolena na koleno, a o kojima brahmani imaju jednodušno mišljenje: `Samo je ovo istina, a sve ostalo je zabluda`''?“ Buda mu odgovara kontrapitanjem, imali među sveštenicima ikog ko može reći da tu istinu zna i neposredno uviđa? Đanki odgovara da nema. Tada ga Buda pita ima li neko od njihovih učitelja, sve do sedmog pokoljenja ko može reći da istinu zna i neposredno uviđa? Đanki ponovo odgovara odrično. Na kraju ga Buda pita jesu li bar prvobitni autori tih himni tvrdili da neposredno znaju i uviđaju istinu, na šta Đanki opet odgovara odrično. Tada Buda daje svoju čuvenu repliku: {{izdvojeni citat|Prema tome, Bharadvađo, među svim tim brahmanima nema nijednog brahmana, nijednog brahmanskog učitelja ili učiteljevog učitelja, sve do sedmog učiteljskog pokoljenja, koji može reći: `Ja to znam, ja to uviđam: samo je ovo istina, a sve ostalo je zabluda.` A ni oni koji su u davnim vremenima bili brahmanski mudraci, autori svetih himni i njihovi prenositelji takođe nisu to o sebi tvrdili. Sve to, Bharadvađo, liči na povorku slijepaca koji se drže jedan drugog, a da ni prvi, ni srednji, ni posljednji ne vidi ništa.<ref>[http://www.yu-budizam.com/canon/majjhima/mn095.html Ćanki sutta]</ref>|[[Mađđhima nikāya]] 95, Govor Ćankiju}} Nakon ovoga, Buda zaključuje da je brahmanska vjera bez osnova. == Isus == Jevanđelja prenose da je [[Isus iz Nazareta]] ovom izrekom kritikovao [[farisej]]e, [[judaizam|judaističke]] verske vođe vremena: [[Datoteka:Brooklyn Museum - The Pharisees Question Jesus (Les pharisiens questionnent Jésus) - James Tissot.jpg|minijatura|Isus raspravlja sa farisejima]] {{izdvojeni citat|Ostavite ih; slepi su vođe slepima; a kada slepac vodi slepca, obojica će pasti u jamu.|[[Jevanđelje po Mateju]], 15:14}} Ova Isusova izreka je zabeležena na više mesta, kako u kanonskim<ref>Jevanđelje po Mateju, 15:14</ref><ref>Jevanđelje po Luki, 6:39</ref> tako i nekanonskim<ref>Jevanđelje po Tomi, izreka 34.</ref> [[jevanđelje|jevanđeljima]]. [[Otkrivenje po Petru (koptsko)|Otkrivenje po Petru]] prenosi dramatičnu epizodu povezanu sa ovom izrekom: {{izdvojeni citat|Dok je (Isus) tako govorio, videh sveštenike i narod kako trče prema nama, s kamenjem u rukama, kao da će nas ubiti; i obuze me strah da ćemo umreti. On mi reče: "Petre, mnogo sam ti puta rekao da su oni slepci koji nemaju vodiča. Želiš li spoznati njihovu slepoću, pokrij dlanovima (svoje) oči - haljinom svojom - i reci šta vidiš." Učinivši kako mi je rekao, nisam mogao ništa videti. I rekoh: "Niko (tako) ne vidi."<ref>[http://www.gnosis.org/naghamm/apopet.html The Apocalypse of Peter]</ref>}} Takođe, Isus je kritikovao svetovne i verske vođe svoga vremena i čuvenim izrazom "''[[Teško vama licemeri]]!''" == Ostalo == Slična metafora se pojavljuje u [[Upanišade|Upanišadama]], iako se ona ne odnosi na kritiku slepih vođa već na kritiku neznalica uopšte: {{izdvojeni citat|Prebivajući usred neznanja, smatrajući sebe učenima i mudrima, budale besciljno lutaju tamo vamo, kao slepi kojeg vodi slepac.<ref>Juan Mascaró (tr), ''[http://books.google.com.au/books?id=CBcJDBTmd9kC&pg=PA58 The Upanishads]'', Penguin Classics, 1965, {{ISBN|0-14-044163-8}}, p. 58.</ref>|[[Katha Upanišada]]}} == Izvori == {{izvori|2}} == Povezano == {{commonscat|The Blind Leading the Blind}} * [[Isusove izreke]] * [[Isusove priče]] * [[Teško vama licemeri]] [[Kategorija:Izreke]] [[Kategorija:Gotama Buda]] [[Kategorija:Isusove izreke]] [[Kategorija:Isusove priče]] 9te3sgsutv8xnudgst7cz57xso4jh9z 2 114847 42581040 42580974 2026-04-15T19:46:43Z Duma 16555 /* Razno */ 42581040 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Megafauna]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Rakun]] * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Koraljni greben]] * [[Život na Marsu]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * [[Meristika]] * [[Ludi naučnik]] * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Terarij]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Podrast]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Biljni sok]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Kinetotrof]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} prlv057mnuv9ay2lyebn9qa7fa65z6w 42581153 42581040 2026-04-16T10:31:14Z Duma 16555 /* Razno */ 42581153 wikitext text/x-wiki Članci koje sam napisala na hr wiki prebačeni ovdje, novi članci na ovoj wiki: == Ptice == {{div col}} * [[Medovođe]] * [[Bukavac nebogled]] * [[Papige]] * [[Plavoleđa mišjakinja]] * [[Prave kukavice]] * [[Ptica sekretar]] * [[Loriji]] * [[Riječni vodomari]] * [[Australski bukavac]] * [[Kakapo]] * [[Ćubaste čiope]] * [[Uljašica]] * [[Jakamari]] * [[Jastreb]] * [[Vodosjeci]] * [[Strigopidae]] * [[Čigre]] * [[Američki bukavac]] * [[Crveno-modra ara]] * [[Kakadui]] * [[Tukani]] * [[Svračci]] * [[Phaethontidae]] * [[Nimfa (ptica)]] * [[Kljunorošci]] * [[Guarauna]] * [[Velika rujnica]] * [[Kratkoprsti kobac]] * [[Dugorepa sjenica]] * [[Šljuke sjemenjarke]] * [[Mala njorka]] * [[Smeđi kivi]] * [[Neomorphinae]] * [[Botaurinae]] * [[Južnoamerički bukavac]] * [[Češljugar]] * [[Crkavica]] * [[Kostoberina]] * [[Lisasta guska]] * [[Veliki pomornik]] * [[Patka lastarka]] * [[Utva]] * [[Planinska ševa]] * [[Eja strnjarica]] * [[Nandu]] * [[Gusjenicojedi]] * [[Dugorepe sjenice]] * [[Bluna]] * [[Velika čaplja]] * [[Mala prutka]] * [[Patka kreketaljka]] * [[Kukuvije]] * [[Šumski pupavci]] * [[Pilari]] * [[Čaplja govedarica]] * [[Vijoglav]] * [[Žako]] * [[Pomornici]] * [[Dromah]] * [[Todiji]] * [[Zlatovrane]] * [[Kukavičja modrivrana]] * [[Dolinske modrivrane]] * [[Pčelarice]] * [[Vodeni vodomari]] * [[Vodomari dupljaši]] * [[Šarenoglava patka]] * [[Žunice]] * [[Bradonjice]] * [[Čiope]] * [[Cvjetne ptice]] * [[Ševe]] * [[Brljci]] * [[Medosasi]] * [[Obični ćuk]] * [[Neornithes]] * [[Harpija (ptica)]] {{div col end}} == Gljive == {{div col}} * [[Vještičino srce]] * [[Rujnica]] * [[Vukovo meso]] * [[Đurđevača]] * [[Smrčci]] * [[Vrganj]] * [[Baršunasta panjevčica]] * [[Maglenka]] * [[Djevojačka krasnica]] * [[Zlatna krasnica]] * [[Crvena krasnica]] * [[Modrikača]] * [[Zelenka]] * [[Kraljevka]] * [[Jablanovača]] * [[Žućkasta pupavka]] * ''[[Amanita]]'' * [[Klobuk (gljiva)]] * [[Mikologija]] * [[Himenij]] * [[Stručak]] * [[Otisak spora]] * [[Micetizam]] * [[Jestiva gljiva]] {{div col end}} == Razno == {{div col}} * [[Pirka]] * [[Fauna Australije]] * [[Fauna Škotske]] * [[Dubokomorski gigantizam]] * [[Otočna patuljastost]] * [[Tasmanski vrag]] * [[Megafauna]] * [[Vitoroga antilopa]] * [[Afrički mravojed]] * [[Šuma kelpa]] * [[Neritička zona]] * [[Pelagijska zona]] * [[Planinski travnjaci i šikare]] * [[Širokolisne i mješovite šume umjerenih predjela]] * [[Mediteranske šume i šikare]] * [[Tropske i subtropske vlažne širokolisne šume]] * [[Pustinje i vegetacija sušnih oblasti]] * [[Tropski i subtropski travnjaci, savane i šikare]] * [[Hladni izvori]] * [[Hidrotermalni izvori]] * [[Rakun]] * [[Dinosaur Planet]] * [[Šetnja s dinosaurima]] * [[Šetnja s čudovištima]] * [[Šetnja sa zvijerima]] * [[Šetnja s pećinskim ljudima]] * [[Ljuba]] * [[Koraljni greben]] * [[Život na Marsu]] * [[Crveni panda]] * [[Snježni leopard]] * [[Davorin Popović]] * [[Frutiger Aero]] * [[Blobjekt]] * [[Solarpunk]] * [[Ahilova peta]] * [[Y2K]] * [[Biopunk]] * [[Populuxe]] * [[Raygun Gothic]] * [[Visoka tehnologija]] * [[Vicenteova otrovna žaba]] * [[Dužina od njuške do otvora]] * [[Osteološki korelat]] * [[Paludarij]] * [[Vrt u boci]] * [[Wardova kutija]] * [[Orhidelirij]] * [[Pteridomanija]] * ''[[The Ferns of Great Britain and Ireland]]'' * [[Otiskivanje prirode]] * [[Meristika]] * [[Ludi naučnik]] * [[Graminoid]] * [[Širokolisna zeljasta biljka]] * ''[[Peristeria elata]]'' * ''[[Stephanolepis hispidus]]'' * ''[[Sterculia apetala]]'' * [[Potporni korijen]] * [[Miješak]] * ''[[Tachyspiza virgata]]'' * ''[[Odocoileus]]'' * [[Morski puž]] * [[Mikoheterotrofija]] * [[Patuljasti troprsti ljenjivac]] * [[Anautogenija]] * [[Vitelogeneza]] * [[Izolecitalna jajna ćelija]] * [[Telolecitalna jajna ćelija]] * [[Centrolecitalna jajna ćelija]] * [[Generalističke i specijalističke vrste]] * [[Kozmopolitska rasprostranjenost]] * [[Areal kretanja]] * [[Pasteurova tačka]] * [[Pasteurov efekat]] * [[Bazen L'Atalante]] * [[Mikroaerofil]] * [[Aerotolerantni anaerob]] * [[Canfieldov okean]] * [[Crveni rub]] * [[Rana Zemlja]] * [[Hipoteza o ljubičastoj Zemlji]] * [[Fotopigment]] * [[Primarna atmosfera]] * [[Terarij]] * [[Sesilnost]] * [[Bioerozija]] * [[Podrast]] * [[Grabežljiva riba]] * [[Sjenovita biosfera]] * [[Biljni sok]] * [[Aerobni organizam]] * [[Obligatni aerob]] * [[Hipoteza o oslobađanju mezopredatora]] * [[Ekološko oslobađanje]] * [[Kinetotrof]] * [[Superokean]] {{div col end}} == Ekstremofili == {{div col}} * [[Kapnofil]] * [[Acidofil]] * [[Hipolit (ekstremofil)]] * [[Lipofilna bakterija]] * [[Litofil]] * [[Metalotolerantni organizam]] * [[Osmofil]] * [[Psamofil]] {{div col end}} == Slušni aparati == {{div col}} * [[Slušni aparat za dugotrajno nošenje]] * [[Indeks kvalitete govora slušnog aparata]] {{div col end}} == Načini ishrane == {{div col}} * [[Arahnofagija]] * [[Kukcojed]] * [[Oofagija]] * [[Avivor]] * [[Entomofagija]] * [[Ksilofagija]] * [[Mizocitoza]] * [[Mikrobivornost]] * [[Bakterivor]] * [[Saprofagija]] * [[Tanatofag]] * [[Mukofagija]] * [[Vermivor]] * [[Florivor]] * [[Hipokarnivor]] * [[Hiperkarnivor]] * [[Spongivor]] * [[Folivor]] * [[Ksenofagija]] * [[Graminivor]] * [[Pedofagija]] * [[Razlagač]] * [[Geofagija]] * [[Vršni predator]] * [[Ofiofagija]] * [[Nektarivor]] * [[Interakcije potrošača i resursa]] * [[Saprotrofna ishrana]] * [[Holozojska ishrana]] * [[Heterotrofna ishrana]] * [[Lepidofagija]] * [[Piscivor]] * [[Hematofagija]] * [[Mirmekofagija]] * [[Koraljivor]] * [[Gljiva mesožderka]] * [[Oligofagija]] * [[Fotoautotrof]] * [[Durofagija]] * [[Litoautotrof]] * [[Moluskivori]] * [[Placentofagija]] {{div col end}} == Videoigre i sl. == {{div col}} * ''[[Skateboard Park Tycoon]]'' * ''[[Plant Tycoon]]'' * ''[[Fish Tycoon]]'' * ''[[Feeding Frenzy 2]]'' * ''[[Feeding Frenzy]]'' * ''[[Big Kahuna Reef]]'' * ''[[Ricochet Lost Worlds]]'' * ''[[Virtual Villagers]]'' * ''[[Dino Island]]'' * ''[[Zoo Tycoon 2]]'' * ''[[Brother Bear (videoigra)]]'' * ''[[Tarzan (videoigra)]]'' * ''[[Atlantis Underwater Tycoon]]'' * ''[[School Tycoon]]'' * ''[[Diner Dash]]'' * ''[[Ratatouille (videoigra)]]'' * ''[[Madagascar (videoigra)]]'' * ''[[Age of Mythology]]'' * ''[[Tribal Trouble]]'' * ''[[ThinkTanks]]'' * ''[[Hugo: Bukkazoom!]]'' * ''[[Mall Tycoon]]'' * ''[[Bliss (fotografija)]]'' * ''[[Moon Tycoon]]'' * ''[[Deep Sea Tycoon]]'' * ''[[So Blonde]]'' * ''[[Ankh (videoigra)]]'' * ''[[Red Moon Desert]]'' * ''[[RimWorld]]'' * ''[[Spy Fox 2: "Some Assembly Required"]]'' * ''[[The Oregon Trail (1985)]]'' * ''[[Alien Hominid]]'' {{div col end}} == Kultura i historija == {{div col}} * Sažetak novela Dekamerona (uklopljeno u [[Dekameron]]) * [[Ezopove basne]] * [[Faust]] * [[Childe Harold's Pilgrimage]] * [[Nauka u renesansi]] * [[Visoki srednji vijek]] * [[Srednjovjekovno domaćinstvo]] * [[Demografija srednjeg vijeka]] * [[Kriza kasnog srednjeg vijeka]] * [[Renesansa 12. vijeka]] * [[Kasni srednji vijek]] * [[Srednjovjekovna književnost]] * ''[[Livre des Merveilles du Monde]]'' * [[Saski ratovi]] * [[Velika glad 1315–1317]] * [[Makedonska renesansa]] * [[Makedonska umjetnost (bizantska)]] * [[Pariški psaltir]] * [[Sedmi križarski rat]] * [[Peti križarski rat]] * [[Šesti križarski rat]] * [[Aleksandrijski križarski rat]] * [[Pastirski križarski rat (1251)]] * [[Pastirski križarski rat (1320)]] * [[Bosanski križarski rat]] * [[Prvi švedski križarski rat]] * [[Treći švedski križarski rat]] * [[Drugi švedski križarski rat]] * [[Norveški križarski rat]] * [[Vojni pohod na Baleare 1113–1115]] * [[Berberski križarski rat]] * [[Deveti križarski rat]] * [[Osmanska invazija Otranta]] * [[Varninski križarski rat]] * [[Križarski rat 1197]] * [[Vendski križarski rat]] * [[Mletački križarski rat]] * [[Sjeverni križarski ratovi]] * [[Savojski križarski rat]] * [[Sijenska škola]] * [[Bolonjska škola]] * [[Lukanska škola]] * [[Ferarska škola]] * [[Firentinska škola]] * [[Barunski križarski rat]] * [[Livonski križarski rat]] * [[Livonska rimovana hronika]] * [[Prvi novgorodski ljetopis]] * [[Hronika Henrika od Livonije]] * [[Trgovačka ruta od Varjaga do Grka]] * [[Despenserov križarski rat]] * [[Šansonijer]] * [[Pergaminho Sharrer]] * [[Cancioneiro da Vaticana]] * [[Cancioneiro da Biblioteca Nacional]] * ''[[Il Canzoniere]]'' * [[Düsseldorfska slikarska škola]] * [[Evropski dan sjećanja na žrtve svih totalitarnih i autoritarnih režima]] * [[Froissartove Hronike]] * [[Fridrihovski rokoko]] * [[Zapadno slikarstvo]] * [[Trgovačka ruta Volga]] * [[Grčki učenjaci u renesansi]] * [[Novo učenje]] * [[Popis renesansnih humanista]] * [[Renesansni humanizam]] * [[Dolce Stil Novo]] * [[Flamansko slikarstvo]] * [[Holandsko i flamansko renesansno slikarstvo]] * [[Renesansni latinski jezik]] * [[Renesansni humanizam u Sjevernoj Evropi]] * [[Lublinska renesansa]] * [[Španska renesansa]] * [[Engleska renesansa]] * [[Normanski i srednjovjekovni London]] * [[London u periodu Tudora]] * [[London u periodu Stuarta]] * [[London u 18. vijeku]] * [[Talijanska renesansa]] * [[Francuska renesansa]] * [[De humani corporis fabrica]] * [[Njemačka renesansa]] * [[Renesansa u Nizozemskim]] * [[Portugalska renesansa]] * [[Poljska renesansa]] * [[Belle Époque]] * [[Dekadentni pokret]] * [[Vesele devedesete]] * [[Mašinsko doba]] * [[Edisonada]] * [[Robinzonada]] * ''[[Le Temps]]'' * [[Miletska priča]] {{div col end}} == Jules Verne == {{div col}} * ''[[Un prêtre en 1839]]'' * ''[[Le Testament d'un excentrique]]'' * ''[[L'École des Robinsons]]'' * ''[[Un hivernage dans les glaces]]'' * ''[[Une ville flottante]]'' * ''[[Put oko svijeta za osamdeset dana]]'' * ''[[Un drame au Mexique]]'' * ''[[Un drame dans les airs]]'' * ''[[Voyages et Aventures du capitaine Hatteras]]'' * ''[[L'Étonnante Aventure de la Mission Barsac]]'' * ''[[Le Phare du bout du monde]]'' * ''[[L'Invasion de la mer]]'' * ''[[Maître Zacharius ou l'horloger qui avait perdu son âme, tradition genevoise]]'' * ''[[Les Confessions]]'' * ''[[Mathias Sandorf]]'' * ''[[De la Terre à la Lune]]'' * ''[[Autour de la Lune]]'' * ''[[Robur-le-Conquérant]]'' * ''[[Voyage à reculons en Angleterre et en Ecosse]]'' * ''[[Seconde patrie]]'' * ''[[Paris au XXe siècle]]'' * ''[[Michel Strogoff]]'' * ''[[L'Île mystérieuse]]'' * ''[[Face au drapeau]]'' * ''[[Le Pays des fourrures]]'' * ''[[Aventures de trois Russes et de trois Anglais dans l'Afrique australe]]'' * ''[[La Jangada - Huit Cents lieues sur l'Amazone]]'' * ''[[Le Rayon vert]]'' * ''[[Kéraban-le-têtu]]'' * ''[[L’Archipel en feu]]'' * ''[[Un Billet de loterie]]'' * ''[[Le Chemin de France]]'' * ''[[César Cascabel]]'' * ''[[Mistress Branican]]'' * ''[[Le Château des Carpathes]]'' * ''[[Claudius Bombarnac]]'' * ''[[Clovis Dardentor]]'' * ''[[Le Superbe Orénoque]]'' * ''[[Le Village aérien]]'' * ''[[Les Histoires de Jean-Marie Cabidoulin]]'' * ''[[Les Frères Kip]]'' * ''[[Bourses de voyage]]'' * ''[[Un drame en Livonie]]'' * ''[[Maître du monde]]'' * ''[[Martin Paz]]'' * ''[[Le Comte de Chanteleine]]'' * ''[[Les forceurs de blocus]]'' * ''[[Une ville idéale]]'' * ''[[Les Révoltés de la Bounty]]'' * ''[[Gil Braltar]]'' * ''[[L'Éternel Adam]]'' * ''[[L’Agence Thompson et Co]]'' * ''[[La Chasse au météore]]'' * ''[[Le Pilote du Danube]]'' * ''[[Les naufragés du "Jonathan"]]'' * ''[[Le Secret de Wilhelm Storitz]]'' * ''[[Le Docteur Ox]]'' * [[Verneova erupcija]] * [[Michel Verne]] * ''[[La maison à vapeur]]'' * ''[[Le Volcan d'or]]'' * ''[[Les Tribulations d'un Chinois en Chine]]'' * ''[[Les Indes noires]]'' * ''[[L'Étoile du sud]]'' * ''[[Nord contre Sud]]'' * ''[[Famille-sans-nom]]'' * ''[[Sans dessus dessous]]'' * ''[[Mirifiques Aventures de Maître Antifer]]'' * ''[[Le Sphinx des glaces]]'' * ''[[Frritt-Flacc]]'' * ''[[La Journée d’un journaliste américain en 2889]]'' * ''[[Le Chancellor: Journal du passager J.-R. Kazallon]]'' * ''[[Deux ans de vacances]]'' * ''[[Les Cinq cents millions de la Bégum]]'' * ''[[L'Île à hélice]]'' * ''[[Une fantaisie du docteur Ox]]'' * ''[[Hector Servadac]]'' * ''[[P'tit-Bonhomme]]'' * ''[[Voyage à travers l'impossible]]'' * ''[[Voyages extraordinaires]]'' * [[Kulturološki utjecaj Julesa Vernea]] {{div col end}} == Prethistorija == {{div col}} * ''[[Gojirasaurus]]'' * ''[[Coelophysis]]'' * ''[[Deinocheirus]]'' * ''[[Gallimimus]]'' * ''[[Ornithomimus]]'' * ''[[Staurikosaurus]]'' * ''[[Eoraptor]]'' * ''[[Dilophosaurus]]'' * ''[[Ceratosaurus]]'' * ''[[Abelisaurus]]'' * ''[[Carnotaurus]]'' * ''[[Piatnitzkysaurus]]'' * ''[[Oviraptor]]'' * [[Saurischia]] * [[Teropodi]] * ''[[Deinonychus]]'' * ''[[Spinosaurus]]'' * [[Fiziologija dinosaura]] * ''[[Scipionyx]]'' * ''[[Microraptor]]'' * [[Sauropodomorfi]] * ''[[Achillobator]]'' * ''[[Mahakala]]'' * [[Dromeosauridi]] * [[Oviraptoridi]] * [[Tireofori]] * ''[[Pisanosaurus]]'' * [[Dilofosauridi]] * [[Ceratosauri]] * [[Ankilosauri]] * [[Hadrosauridi]] * [[Celurosauri]] * ''[[Edmontosaurus]]'' * ''[[Eustreptospondylus]]'' * ''[[Shuvuuia]]'' * ''[[Dromaeosaurus]]'' * [[Kompsognatidi]] * [[Ornitopodi]] * ''[[Ouranosaurus]]'' * [[Celofisoidi]] * [[Alosauroidi]] * [[Abelisauridi]] * [[Terizinosauri]] * ''[[Dilong]]'' * ''[[Troodon]]'' * ''[[Compsognathus]]'' * ''[[Pelecanimimus]]'' * ''[[Unenlagia]]'' * ''[[Ornitholestes]]'' * ''[[Therizinosaurus]]'' * ''[[Caudipteryx]]'' * ''[[Bambiraptor]]'' * ''[[Alvarezsaurus]]'' * [[Ornitomimosauri]] * [[Deinonihosauri]] * ''[[Hesperornis]]'' * ''[[Avimimus]]'' * ''[[Mei]]'' * [[Spinosauridi]] * ''[[Velociraptor]]'' * [[Alvarezsauridi]] * [[Maniraptoriformi]] * [[Hererasauridi]] * ''[[Sinornithosaurus]]'' * [[Celuridi]] * [[Dromeosaurini]] * [[Trudontidi]] * ''[[Dryosaurus]]'' * ''[[Heterodontosaurus]]'' * [[Iguanodonti]] * ''[[Camptosaurus]]'' * ''[[Corythosaurus]]'' * ''[[Hypsilophodon]]'' * ''[[Othnielosaurus]]'' * ''[[Tenontosaurus]]'' * ''[[Orodromeus]]'' * [[Pterosauri]] * [[Pahicefalosauri]] * ''[[Pachycephalosaurus]]'' * ''[[Dracorex]]'' * ''[[Stegoceras]]'' * ''[[Prenocephale]]'' * ''[[Maiasaura]]'' * ''[[Homalocephale]]'' * ''[[Edmontonia]]'' * ''[[Polacanthus]]'' * ''[[Sauropelta]]'' * [[Nodosauridi]] * ''[[Nodosaurus]]'' * ''[[Minmi]]'' * [[Ankilosauridi]] * ''[[Antarctopelta]]'' * ''[[Mymoorapelta]]'' * ''[[Gastonia]]'' * ''[[Minotaurasaurus]]'' * ''[[Ankylosaurus]]'' * ''[[Dyoplosaurus]]'' * ''[[Euoplocephalus]]'' * ''[[Scelidosaurus]]'' * [[Stegosauri]] * [[Ceratopsi]] * ''[[Parksosaurus]]'' * ''[[Huayangosaurus]]'' * ''[[Hesperosaurus]]'' * ''[[Wuerhosaurus]]'' * ''[[Tuojiangosaurus]]'' * ''[[Kentrosaurus]]'' * ''[[Tsintaosaurus]]'' * ''[[Olorotitan]]'' * ''[[Shantungosaurus]]'' * ''[[Hypacrosaurus]]'' * ''[[Gryposaurus]]'' * ''[[Prosaurolophus]]'' * ''[[Saurolophus]]'' * ''[[Postosuchus]]'' * ''[[Doedicurus]]'' * ''[[Dinofelis]]'' * ''[[Megaloceros]]'' * ''[[Megatherium]]'' * ''[[Hyaenodon]]'' * ''[[Deinotherium]]'' * ''[[Archaeotherium]]'' * ''[[Chalicotherium]]'' * ''[[Scutellosaurus]]'' * ''[[Othnielia]]'' * ''[[Micropachycephalosaurus]]'' * ''[[Titanoceratops]]'' * [[Anurognatidi]] * [[Dimorfodontidi]] * [[Ramforinkidi]] * [[Aždarkidi]] * [[Ornitokajridi]] * [[Pteranodontidi]] * [[Tapežaridi]] * ''[[Moeritherium]]'' * ''[[Eudimorphodon]]'' * ''[[Sordes]]'' * ''[[Tapejara]]'' * ''[[Sharovipteryx]]'' * ''[[Propalaeotherium]]'' * ''[[Ambulocetus]]'' * ''[[Pakicetus]]'' * ''[[Anurognathus]]'' * ''[[Dorudon]]'' * ''[[Rodhocetus]]'' * [[Ambulocetidi]] * [[Remingtonocetidi]] * [[Bazilosauridi]] * ''[[Jeholopterus]]'' * ''[[Dimorphodon]]'' * [[Dinocefali]] * [[Terapsidi]] * [[Anteosauri]] * [[Biarmosuki]] * [[Gorgonopsi]] * [[Tetanure]] * ''[[Monolophosaurus]]'' * [[Arheoceti]] * ''[[Dorygnathus]]'' * ''[[Buitreraptor]]'' * [[Protocetidi]] * ''[[Kutchicetus]]'' * ''[[Remingtonocetus]]'' * ''[[Hatzegopteryx]]'' * [[Pakicetidi]] * ''[[Quetzalcoatlus]]'' * ''[[Ornithocheirus]]'' * ''[[Tropeognathus]]'' * ''[[Macrauchenia]]'' * ''[[Pteranodon]]'' * ''[[Maiacetus]]'' * ''[[Protocetus]]'' * ''[[Paraceratherium]]'' * ''[[Anhanguera]]'' * ''[[Tupuxuara]]'' * ''[[Nyctosaurus]]'' * ''[[Homo gautengensis]]'' * ''[[Ardipithecus]]'' * ''[[Paranthropus]]'' * ''[[Homo heidelbergensis]]'' * ''[[Homo floresiensis]]'' * ''[[Australopithecus]]'' * ''[[Australopithecus bahrelghazali]]'' * ''[[Australopithecus garhi]]'' * ''[[Australopithecus anamensis]]'' * ''[[Paranthropus aethiopicus]]'' * ''[[Paranthropus robustus]]'' * ''[[Paranthropus boisei]]'' * [[Rane ljudske migracije]] * [[Ichthyostegalia]] * [[Paleoantropologija]] * ''[[Pterodactylus]]'' * [[Hipoteza o multiregionalnom porijeklu modernog čovjeka]] * ''[[Cearadactylus]]'' * ''[[Geosternbergia]]'' * [[Pterodaktiloidi]] * [[Ramforinkoidi]] * ''[[Pterodaustro]]'' * ''[[Arambourgiania]]'' * ''[[Campylognathoides]]'' * ''[[Pterorhynchus]]'' * ''[[Coloborhynchus]]'' * ''[[Istiodactylus]]'' * ''[[Ludodactylus]]'' * ''[[Preondactylus]]'' * ''[[Peteinosaurus]]'' * ''[[Angustinaripterus]]'' * ''[[Bellubrunnus]]'' * ''[[Sericipterus]]'' * ''[[Scaphognathus]]'' * [[Popis rodova pterosaura]] * ''[[Aerotitan]]'' * ''[[Amblydectes]]'' * ''[[Aerodactylus]]'' * [[Popis rodova dinosaura]] * ''[[Bakonydraco]]'' * ''[[Ctenochasma]]'' * ''[[Cycnorhamphus]]'' * ''[[Dsungaripterus]]'' * ''[[Feilongus]]'' * ''[[Germanodactylus]]'' * ''[[Gnathosaurus]]'' * ''[[Zhejiangopterus]]'' * ''[[Tupandactylus]]'' * ''[[Thalassodromeus]]'' * ''[[Rhamphorhynchus]]'' * ''[[Sinopterus]]'' * ''[[Ningchengopterus]]'' * [[Klasifikacija dinosaura]] * ''[[Nemicolopterus]]'' * ''[[Liaoningopterus]]'' * ''[[Lonchodectes]]'' * ''[[Nurhachius]]'' * ''[[Noripterus]]'' * ''[[Haopterus]]'' * [[Filogenija pterosaura]] * [[Alosauridi]] * [[Terizinosauridi]] * [[Plateosauridi]] * [[Ceratosauridi]] * [[Abelisauri]] * ''[[Homo naledi]]'' {{div col end}} jas7dcs3huovnt0l5q97h4mwkne59kx 0 115274 42581117 42579541 2026-04-16T08:02:54Z Markuss86 160342 42581117 wikitext text/x-wiki {{ nogometni klub | ime kluba = Atlético Madrid | slika = | puno ime = Club Atlético de Madrid | nadimak = ''Indios'' <br /> ''Los Colchoneros'' <br /> ''Los Rojiblancos'' <br /> ''Los de La Ribera del Manzanares'' <br /> ''Atleti'' | godina osnivanja = [[26. 4.|26. travnja]] [[1903]]. | igralište = [[Metropolitano]], [[Madrid]] | navijači = | kapacitet stadiona = 70.692 | direktor = {{ZD|ŠPA}} [[Enrique Cerezo]] | trener = {{ZD|ARG}} [[Diego Pablo Simeone]] | liga = [[La Liga]] | sezona = 2024–25 | plasman = 3. | trenutačna sezona = | pattern_la1 = _atleticomadrid2526h | pattern_b1 = _atleticomadrid2526h | pattern_ra1 = _atleticomadrid2526h | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _atleticomadrid2526a | pattern_b2 = _atleticomadrid2526a | pattern_ra2 = _atleticomadrid2526a | pattern_sh2 = _atleticomadrid2526a | pattern_so2 = _atleticomadrid2526al | leftarm2 = 3B3C62 | body2 = 3B3C62 | rightarm2 = 3B3C62 | shorts2 = 3B3C62 | socks2 = 3B3C62 | pattern_la3 = _atleticomadrid2526t | pattern_b3 = _atleticomadrid2526t | pattern_ra3 = _atleticomadrid2526t | pattern_sh3 = _atleticomadrid2526t | pattern_so3 = | leftarm3 = 0088FF | body3 = 0088FF | rightarm3 = 0088FF | shorts3 =0088FF | socks3 = 0088FF }} '''Club Atlético de Madrid''' (uobičajeno nazivan '''Atlético Madrid''' ili '''Atlético''') [[španija|španjolski]] je [[fudbal|nogometni]] klub iz [[Madrid]]a, koji nastupa u [[La Liga|La Ligi]]. Domaće utakmice igra na stadionu [[Vicente Calderón]], kapaciteta oko 55.000 gledatelja. Klub je jedan od najuspješnijih u španjolskoj povijesti, sa deset nacionalnih prvenstava i deset [[Copa del Rey|Kupova kralja]], trofejem [[Kup pobjednika kupova|Kupa pobjednika kupova]] iz [[1962]]., [[Interkontinentalni kup|Interkontinentalnim kupom]] iz [[1974]]., trofejima [[Europska liga|Europske lige]] iz [[2010]]. i [[2012]]. te trofejima [[Europski Superkup|Europskog Superkupa]] iz [[2010]]. i [[2012]].. == Historija == Nogometni klub Athletic Club de Madrid osnovali su [[26. 4.|26. travnja]] [[1903]]. [[Baskija|baskijski]] studenti u [[Madrid]]u kao ispostavu [[Athletic Club de Bilbao|Athletic Bilbaa]]. Prvi je predsjednik kluba bio [[Enrique Allende]]. === Dresovi === U početku su i u jednom i u drugom klubu dresovi bili drugačije boje nego danas. Majica je bila s jednom plavom i jednom bijelom crtom, dok im je donji dio bio potpuno plav. Bilo je to zbog toga jer su momci iz [[Bilbao|Bilbaa]] kupovali dresove za oba kluba u [[Engleska|Engleskoj]] i to u [[Blackburn Rovers]]ima. Dugo su vremena igrali u plavo-bijelim dresovima, sve do [[1911]]. godine, dok se predstavnik Athletic Bilbaa nije uputio na novo putovanje brodom prema Engleskoj te se s tog puta vratio s dresovima [[Southampton F.C.|Southamptona]] (majica s crveno-bijelim crtama i crnim donjim dijelom), jer nije mogao pronaći opremu Blackburn Roversa. Athletic Bilbao prihvaća nove dresove kao službene, dok Madriđani uzimaju crveno bijelu majicu, a ostavljaju plavim svoj donji dio. === Odvajanje i spajanje === Godine [[1921]]. madridski se Athletic sasvim odvojio od Atletica iz Bilbaa, a [[13. 5.|13. svibnja]] [[1923]]. godine klub je otvorio svoj prvi stadion, Metropolitano, odigravši utakmicu protiv [[Real Sociedad]]a. Svoj prvi nastup u prvoj ligi odigrao je [[10. 2.|10. veljače]] u Lehoni (španj. Leona) protiv momčadi koja se zvala Arenas de Guecho. Zbog teške ekonomske krize, klub se [[1939]]. spaja s Aviación Nacional, ekipom zračnih snaga španjolske vojske. Nakon fuzije klub dobiva ime Athletic Aviación de Madrid, a [[1941]]. mijenja ime iz Athletic u Atlético, jer je [[Francisco Franco]] zabranio uporabu stranih imena. Današnje ime, Atlético de Madrid, klub nosi od [[1947]]. godine. == Uspjesi == Prvu ligu klub osvaja u sezonama 1939./40., 1940./41., 1949./50. i 1950./51. [[1962]]. godine osvaja [[Kup pobjednika kupova]], pobjedom u finalu nad [[ACF Fiorentina|Fiorentinom]]. Dana [[17. 3.|17. ožujka]] [[1964]]. na čelo kluba dolazi legendarni [[Vicente Calderón]], koji mijenja dotadašnjeg predsjednika Javiera Barrosa. Ostat će zapamćen kao najuspješniji predsjednik Atletica, jer u 21 godinu sa njim na čelu klub osvaja devet titula: četiri [[La Liga|lige]], četiri [[Copa del Rey|kupa]] i jedan [[Interkontinentalni kup]] kojeg su osvojili [[1974]]. godine. Tadašnji osvajač [[UEFA Liga prvaka|Kupa prvaka]] [[FC Bayern München|Bayern München]], odbio je odigrati utakmicu protiv južnoameričkog predstavnika, argentinskog kluba [[Club Atlético Independiente]] Avellaneda te je, kao poražena u europskom finalu, uskočila ekipa Atlético Madrida i osvojila Interkontinentalni kup. Najvećim uspjehom u suvremenijoj povijesti smatra se ''dupla kruna'' [[1996]]. godine. === Španjolsko prvenstvo === * Prvak: 1940., 1941., 1950., 1951., 1966., 1970., 1973., 1977., 1996., .,2014,2021. * Viceprvak: 1944., 1958., 1961., 1963., 1965., 1974., 1985., 1991. * Trećeplasirani: 1942., 1945., 1947., 1948., 1962., 1971., 1976., 1979., 1981., 1983., 1988., 1992., 2013. === Španjolski kup === * Pobjednik: 1960., 1961., 1965., 1972., 1976., 1985., 1991., 1992., 1996., 2013. * Finalist: 1921., 1926., 1956., 1964., 1975., 1987., 1999., 2000., 2010. === Španjolski liga-kup === * Finalist: 1984., 1985. === Španjolski Superkup === * Pobjednik: 1940., 1951., 1985. * Finalist: 1950., 1991., 1992., 1996., 2013. === Campeonato del Centro (prvenstvo središnje Španjolske) === * Prvak: 1921., 1925., 1928., 1940. === Interkontinentalni kup === * Pobjednik: 1974. === [[UEFA Liga prvaka|Kup prvaka]] === * Finalist: 1974., 2014. === Kup pobjednika kupova === * Pobjednik: 1962. * Finalist: 1963., 1986. === [[Europska liga]] === * Pobjednik: 2009./10., 2011./12. === Europski Superkup === * Pobjednik: 2010., 2012. == Stadioni == Klub je dosad promijenio četiri stadiona. Prvo igralište na kojem su se igrale službene utakmice nalazilo se u madridskoj ulici koja se danas zove, po znanstveniku i književniku, [[Marcelino Menèndez Pelayo|Menèndez Pelayo]], pored [[Retiro]] parka. Godine [[1913]]., kad se klub već osamostalio od starijeg brata iz [[Bilbao|Bilbaa]], zaigrao je na novom igralištu u srcu prestižnog naselja Salamanca. Trebalo je pričekati samo deset godina da se opet preseli. Ovaj put na stadion Metropolitano, u četvrt Cuatro Caminos. Tamo ostaje do [[1966]]. kad se otvaraju vrata današnjeg [[Vicente Calderón]]a, prvog stadiona u [[Španija|Španjolskoj]] sa isključivo sjedećim mjestima. === Sadašnji stadion === [[Datoteka:VicenteCalderon.jpg|thumb|200px|Stadion Vicente Calderón]] Vicente Calderón sa suradnicima pretvara u djelo dugogodišnji san svih zaljubljenika u klub, novi stadion. U početku se stadion zvao [[Manzanares]], po istoimenoj rijeci koja dijeli [[Madrid]] na dva dijela i na čijoj je obali izgrađen. Prva utakmica u novom zdanju odigrana je [[10. 10.|10. listopada]][[1966]]. godine, protiv [[Valencia C.F.|Valencije]]. Ime koje nosi danas, Vicente Calderón, stadion dobiva [[14. 6.|14. lipnja]] [[1971]]. Legendarni predsjednik umire [[24. 3.|24. ožujka]] [[1987]]. === Budući stadion === Godine [[2016]]. planirano je preseljenje Atlética na novi stadion ''La Peineta'', koji će imati 73.000 sjedećih mjesta, 3000 parkirnih mjesta, prilaze za invalide, trgovačke centre itd. Nalazio bi se u srcu olimpijskog prstena, na istočnom dijelu grada, blizu aerodroma ''Barajas'' te velesajma [[Juan Carlos I.]] Sadašnji bi se stadion trebao srušiti i pretvoriti u veliki javni park, a dio dobivenog prostora bi se iskoristio za izgradnju još jednog prilaza na M-30, jednu od madridskih obilaznica. La Peineta će tako postati peto sjedište ''Colchonerosa'', od osnutka [[1903]] godine. == Poznati igrači == * [[Hugo Sánchez]] * [[José Francisco Molina]] * [[Kiko]] * [[José Luis Caminero]] * [[Milinko Pantić]] * [[Luis Aragonés]] * [[Miguel Reina Santos]] * [[Vavá]] * [[Abel Resino]] * [[Baltazar]] * [[Javier Irureta]] * [[Pruden Sánchez]] * [[Marcel Domingo]] * [[Manuel Sánchez]] (Manolo) * [[José Eulogio Gárate]] * [[Fernando Torres]] * [[Radamel Falcao]] * [[Diego Forlán]] * [[Sergio "Kun" Agüero]] * [[Diego Costa]] * [[David de Gea]] * [[Christian Vieri]] * [[Antoine Griezmann]] * [[Bernd Schuster]] * [[Joaquín Peiró]] * [[Julio Salinas]] * [[Geli]] * [[Vladimir Jugović]] * [[Leo Franco]] * [[Radek Bejbl]] * [[Juan Carlos Aguilera]] * [[Diego Simeone]] * [[Maxi Rodríguez]] * [[Juán Esnáider]] * [[Andoni Goikoetxea]] (Goiko) * [[Paulo Futre]] * [[Juninho Paulista]] * [[Eduardo Ordóñez]] * [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] * [[Juan Vizcaíno]] * [[Vladimir Jugović]] * [[José Maria]] (José Mari) * [[Yannick Carrasco]] * [[José Antonio Reyes]] * [[Daniel Prodan]] * [[Thibaut Courtois]] * [[Diego Godín]] * [[Filipe Luís]] * [[Miranda]] (João Miranda) * [[Juanfran]] * [[Koke]] * [[Gabi]] * [[Jan Oblak]] * [[Tiago]] * [[Arda Turan]] * [[Diego]] * [[Mateja Kežman]] * [[Martin Petrov]] * [[Rubén Olivera]] * [[Julio Salinas]] * [[Adrián López]] * [[Raúl García]] * [[Saúl Ñíguez]] * [[Marcos]] * [[José Murcia]] * [[Igor Dobrovolski]] * [[Dani Aranzubia]] * [[Mario Suárez]] * [[Cristian Rodríguez]] * [[Toby Alderweireld]] * [[José María Giménez]] * [[José Sosa]] * [[Ángel Correa]] * [[Miguel Ángel Moyà]] * [[Javi Manquillo]] * [[Sergi Barjuan]] * [[Tomáš Ujfaluši]] * [[Javi Moreno]] * [[Pablo Ibáñez]] * [[Quinton Fortune]] * [[Rade Bogdanović]] * [[Javier Arizmendi]] * [[Simão Sabrosa]] * [[Antonio López]] * [[Fernando Correa]] * [[Rubén Baraja]] * [[Maniche]] * [[Kiki Musampa]] * [[Roberto Solózábal]] * [[Giourkas Seitaridis]] * [[Fabricio Coloccini]] * [[Mirsad Hibić]] * [[Costinha]] * [[Mariano Pernía]] * [[Jean-François Hernandez]] * [[Johnny Heitinga]] * [[Juan Carlos Valerón]] * [[Emerson]] * [[Salva Ballesta]] * [[Cosmin Contra]] * [[Jimmy Floyd Hasselbaink]] * [[Sergio Asenjo]] * [[Demetrio Albertini]] * [[Pablo García]] * [[Luis Perea]] * [[Ariel Ibagaza]] * [[Peter Luccin]] * [[Santi Ezquerro]] * [[Jovan Stanković]] * [[Daniel Prodan]] * [[Celso Ayala]] * [[Santiago Solari]] * [[Christian Abbiati]] * [[German Burgos]] * [[Zoran Njeguš]] * [[Jesper Grønkjaer]] * [[Florent Sinama-Pongolle]] * [[Luis García]] * [[Otero]] * [[Cristian Ansaldi]] * [[Jurado]] * [[Donato]] * [[Mirko Votava]] * [[Eduardo Salvio]] * [[Joan Capdevila]] * [[Juan Velasco Damas]] * [[Toni Muñoz]] * [[José Juan Luque]] * [[Óscar Alcides Mena]] * [[Nano]] * [[Santi]] * [[García Calvo]] * [[Veljko Paunović]] * [[Juanito]] * [[Grégory Coupet]] * [[Hugo Leal]] * [[Santi Ezquerro]] * [[Juanma]] * [[Dani]] * [[Luciano Galletti]] * [[Giorgio Venturin]] * [[Leonardo Biagini]] * [[Ramón]] * [[Đorđe Tomić]] * [[Colsa]] * [[Rubén Olivera]] * [[Álvaro Domínguez]] == Poznati treneri == * [[Luis Aragonés]] * [[Radomir Antić]] * [[Javier Aguirre]] * [[Javier Clemente]] * [[Carlos Bianchi]] * [[Quique Flores]] * [[Ferdinand Daučík]] == Vanjske veze == * [https://www.atleticodemadrid.com/ Službena stranica] {{es icon}} {{en icon}} {{La Liga}} {{Pobjednici UEFA Europske lige}} [[Kategorija:Fudbalski klubovi u Španiji]] ow6sy8ki8d5iqeeffnfhpcldy3d7lei 0 116315 42581084 42187385 2026-04-16T07:20:41Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodica|Porodica]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581084 wikitext text/x-wiki '''Paternalizam''' je izraz kojim se opisuje nastojanje institucionalno nadređene, odnosno materijalno superiorne osobe ili organizacije da se nekoj osobi nametne kao jedini ili glavni autoritet i zaštitnik, nastojeći takve aktivnosti opravdati djelovanjem za njeno dobro. Izraz dolazi od [[latinski|latinske]] riječi pater za [[otac|oca]], i slikovito pokazuje tretiranje takvih osoba koje su, poput [[djeca|djece]], previše slabe ili nezrele da bi mogle donositi odluke u svom najboljem interesu. Paternalizam je fenomen koji se može pronaći u raznim oblicima ljudskih odnosa, pa i [[međunarodni odnosi|međunarodnoj politici]]. U ideološkom smislu se obično vezuje uz [[konzervativizam]]. == Povezano == * [[Otac nacije]] * [[Benevolentna diktatura]] [[Kategorija:Političke teorije]] [[Kategorija:Porodica]] ossd0td1r0fcavx3k2kosrkmjkp9j9a 0 117382 42581110 42176194 2026-04-16T07:28:58Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Isusovo učenje|Isusovo učenje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581110 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Semiradsky Christ and Sinner.jpg|thumb|300px|[[Henryk Siemiradzki]], ''Christ and Sinner'', [[1875]].]] '''Priča o Isusu i grešnici''' je jedna od najpoznatijih biblijskih priča o [[Isus]]u.<ref name="Ehrman">[http://www.scribd.com/doc/60185745/Bart-Ehrman-Isus-to-nije-rekao Bart Ehrman - Isus to nije rekao] (scribd)</ref> Govori o ženi uhvaćenoj u [[preljub]]i, koju su izveli na [[kamenovanje]], ali ju je Isus spasao. Pouka ove parabole je da ne treba biti brz u osuđivanju, jer niko od nas nije bez greha, već treba pokazivati milost. U priči se nalazi čuvena [[Isusove izreke|Isusova izreka]]: "'''''Ko je bez greha, neka prvi baci kamen'''''." Priča se nalazi samo u nekim rukopisima [[Evanđelje po Ivanu|Evanđelja po Jovanu]]. == Priča == [[Evanđelje po Ivanu|Evanđelje po Jovanu]] u 8. poglavlju prenosi sledeću priču: <blockquote style="border:2px solid #960;padding:4px"><font face=Verdana> Isus ode na Maslinsku goru. A ujutro dođe opet u hram, i sav je narod dolazio k njemu, a on sede i učaše ih. Tada književnici i fariseji dovedoše jednu ženu, uhvaćenu u preljubi, pa je postaviše u sredinu i rekoše mu: "Učitelju, ova žena je uhvaćena baš kad je činila preljubu. A Mojsije nam je u zakonu naredio da takve žene kamenjem ubijamo; šta ti kažeš na to?" Ovo pak rekoše kušajući ga, da bi imali za šta da ga optuže. No Isus se saže dole i pisaše prstom po zemlji. Ali kako su ga i dalje pitali, ispravi se i reče im: "Ko je od vas bezgrešan - neka prvi baci kamen na nju". I opet se saže te pisaše po zemlji. A oni čuvši to izlažahu jedan po jedan, počevši od najstarijih do poslednjih; tako osta sam Isus i žena stojeći na sredini. Isus se tada ispravi i reče joj: "Ženo, gde su? Nijedan te ne osudi?" Ona reče: "Niko, Gospode". Na to joj Isus reče: "Ne osuđujem te ni ja; idi i od sada više ne greši".</font> </blockquote> == Tekstualna kritika == [[Datoteka:John7-8B.JPG|300px|thumb|Jovan 7:52–8:12 u [[Codex Vaticanus Graecus 1209|Vatikanskom kodeksu]] (oko [[350]].): linije 1&2 se završavaju 7:52; linije 3&4 počinju 8:12.]] Uprkos popularnosti ove priče, ona se uopšte ne nalazi u najstarijim i najboljim [[biblijski rukopisi|rukopisima]] Evanđelja po Jovanu; stil kojim je ona pisana se veoma razlikuje od stila ostatka Evanđelja; i u njoj se nalazi veliki broj reči i fraza kojih inače u tom evanđelju nema. Na osnovu toga proučavaoci zaključuju da taj odeljak nije izvorno pripadao Ivanovom evanđelju.<ref name="Ehrman"/> Najveći broj naučnika misli da ova priča potiče iz usmenog predanja o Isusu, te je u određenom momentu dodata na margini rukopisa. Nakon toga je neki [[pisar]] belešku sa margine dodao nakon priče koja se završava u Evanđelju po Jovanu 7:52. Vredno je zapaziti da su drugi pisari ubacili tu priču na raznim mestima u Novom zavetu - na primer, neki od njih nakon stiha 21:25 u Evandelju po Jovanu, a drugi čak nakon stiha 21:38 u Evanđelju po Luki.<ref name="Ehrman"/> Priču o ženi uhvaćenoj u preljubi je dospela u savremena izdanja Biblije tako što se našla u rukopisu koji je [[Erazmo Roterdamski|Erazmo]] koristio za svoj ''[[editio princeps]]''.<ref name="Ehrman"/> == Izvori == {{Izvori}} == Povezano == {{Commonscat|Pericope Adulteræ}} * [[Isusove izreke]] * [[Tekstualna kritika]] [[Kategorija:Isusov život]] [[Kategorija:Biblijska kritika]] [[Kategorija:Isusovo učenje]] lsry8pptx5nujw9ahg91ckpua5jnywm 0 128104 42581100 42433657 2026-04-16T07:26:46Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581100 wikitext text/x-wiki {{other uses}} [[Datoteka:Bildhuggarkonst, Kyssen, af Rodin, Nordisk familjebok.png|thumb|250px|right|[[Auguste Rodin]] - Poljubac]] '''Poljubac '''je dodir [[usne|usnama]] kao gesta naklonosti, bezličan pozdrav, izraz poštovanja ili najintenzivniji [[ljubav]]ni trenutak. Znanost koja proučava ljubljenje naziva se filematologija, a međunarodni dan ljubljenja je [[5. veljače]]. Jedine životinje koje se ljube u usta su [[čimpanza|čimpanze]], [[orangutan]]i i [[mačka|mačke]]. Odbojnost prema ljubljenju je rasprostranjenija među priprostim ljudima i za njih je poljubac neka vrsta primitivnog akta. Poljupcem u [[obraz]] često izražavamo srdačan pozdrav, dobrodošlicu, čestitke, dok je poljubac muškarca i žene najnježniji i najsnažniji ljubavni dodir, koji odaje želju ljubavnika za potpunim tjelesnim i duševnim stapanjem. == Vrste poljupca == * '''Čestitarski poljubac''' izražava dobre namjere i podršku i u njemu se usnama dodirnu obrazi. * '''Konvencionalni ili društveni poljubac''' je također dodir obraza usnama, a znak je dobrodošlice ili prijateljstva. * '''Platonski poljubac''' je brzi plahi dodir zatvorenih usana i nema erotskih primisli. Njime se najčešće ljube djevojčice i dječaci. * '''Donovski poljubac''' ili [[mafija]]ški poljubac u ruku je ponizni znak poštovanja. * '''Judin''' poljubac je najpoznatiji među nespolnim poljupcima i simbolizira izdaju. * '''Leptirski poljubac''' predstavlja dodirivanje obraza ili [[trepavica]] partnera trepavicama. * '''Eskimski poljubac''' je zapravo trljanje [[nos]]a jedno o drugo. * '''Kafkijanski poljubac''' započinje gotovo bez erotskog naboja, zatim se pojačava. * '''Ničeanski poljubac''' je niz poljubaca samo jednog partnera koji svojim ljubljenjem drugoga partnera dovodi do uzbuđenosti. * '''Slijepi poljubac''' je sa zatvorenim očima i u pravilu dovodi do veće uzbuđenosti u tijelu ili ljubavnik na taj način sakriva govor [[oko|očiju]] u kojima se [[zjenica|zjenice]] šire kako raste uzbuđenost i otkriva spremnost na daljnji korak. * '''Orgazmički poljubac''' uzrokuje [[orgazam]], a doživljavaju ga tinejdžeri ili žene koje se rijetko ljube. * '''Poljupci tijela''' daju se u [[erogene zone]] poput [[vrat]]a, [[dojka|dojki]], unutarnje strane [[nadlaktica|nadlaktice]], [[leđa]], [[trbuh]]a ili nekog drugog dijela tijela s kojeg se snažni podražaji brzo šire prema središtima u mozgu. * '''Francuski poljubac''' (french kiss) je jedan od najpoznatijih i najpoželjnijih među ljubavnicima. Dugotrajni vlažni usta na usta poljubac uključuje i rad [[jezik]]a i [[zub]]a pa je idealan uvod u dobar [[seks]], s obzirom da se uz poljupce uključuju i [[ugriz]]i pa poljubac u kratko vrijeme može postati vrlo žestok. Započinje početnim poljupcem u kojem se usne jedva dotaknu, nakon toga se blago susretnu vršci jezika što potiče želju za čvršćim i intimnijim dodirima. == Djelovanje poljupca == [[Datoteka:The Kiss - Gustav Klimt - Google Cultural Institute.jpg|thumb|250px|right|[[Poljubac (Klimt)]]]] Za poljubac u obraz sudjeluju samo dva facijalna mišića dok se za vrući vlažni poljubac uključe više od 34 mišića lica. Receptori na jeziku primaju 28 puta snažniji podražaj nego vršci prstiju. Nježni dodiri usana uzrokuju uzbuđenje koje izbija na površinu kože, koja počne crvenjeti i stoga ljubavnici ne mogu negirati požudu koja se jasno čita na koži. Nježni i duboki poljupci otkrivaju kvalitetu ljubavnih odnosa partnera, jer kroz takve poljupce partneri se u potpunosti predaju drugome i prešutno dopuštaju posjedovanje. Potpuni ljubavni doživljaj traži i cjelovito otvaranje pa u trenutcima tjelesnog sjedinjenja usta postaju organ spajanja. Znak za ozbiljnu krizu u odnosima među partnerima i prestanak veze u pravilu pokazuje kada poljupci počinju izostajati. Prema psihoanalitičaru [[Sigmund Freud|Sigmundu Freudu]] usta simboliziraju spolnost, a poljubac hranu, pa uskraćivanjem poljubaca partneru uskraćujemo i toliko potrebnu emotivnu hranu i bliskost. Primjereni, optimalni poljupci stvaraju osjećaj ugode i smirenja i pridonose fizičkoj ravnoteži tijela, povećavaju obrambene sposobnosti organizma, pomlađuju kožu i mišiće lica, uklanjaju stres i podižu samopoštovanje. Strastveni, neobuzdani poljupci uzrokuju orkanska uzbuđenja u cijelom tijelu, ubrzava se rad svih organa, [[pluća]], [[mozak|mozga]], [[srce|srca]]. Srce radi 30 do 60 posto brže, [[krv]] brže cirkulira, povećava se [[krvni tlak]], povisuje tjelesna temperatura za pola stupnja. Mada vrlo rijetko, ali kombinacija visokog tlaka i povećanog opterećenja mozga može voditi [[moždani udar|moždanom udaru]]. Zbog pretjeranog opterećenja organizma takvi poljupci skraćuju život za tri minute. Ujedno vatreni poljupci troše 50 do 100 kcal i povećavaju izgaranje masnih nakupina u tijelu. Uz poljubac s partnerom izmjenjujemo i [[voda|vodu]], [[sol]]i, [[bjelančevine]], izlučine različitih [[žlijezda]] i približno 25 milijuna raznih [[mikroorganizam]]a. [[Datoteka:Bundesarchiv B 145 Bild-F088809-0038, Berlin, East Side Gallery.jpg|thumb|"Socijalistički bratski poljubac" [[Leonid Brežnjev|Leonida Brežnjeva]] i [[Erich Honecker|Ericha Honeckera]], [[East Side Gallery]], 1991]] == Poljubac u pisanoj i vizualnoj umjetnosti == Poljubac je čest motiv, u bajci [[Braća Grimm|braće Grimm]] princ poljupcem budi uspavanu Trnoružicu, Juda je izdao [[Isus]]a poljupcem, dok je u [[SF]] filmu [[Matrix]], glavni junak (Neo) vraćen na ovaj svijet poljupcem svoje ljubavi (Trinity). U bajkama princeze ljube začarane žabe koje se potom pretvaraju u prekrasne prinčeve. == Povezano == * [[Rukoljub]] {{commonscat|Kisses}} [[Kategorija:Emocije]] [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] fpdkngy8xw4op4xvzwxypfrld636x0r 0 129855 42581136 42400934 2026-04-16T09:26:23Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581136 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Mona Lisa detail background right.jpg|thumb|200px|Fragment slike Leonarda da Vinčia [[Mona Liza]].]] [[Datoteka:Dai_Jin-Landscape_in_the_Style_of_Yan_Wengui.jpg|thumb|right|200px|[[Daj Jin]], Kineski pejzaž koji koristi vazdušnu perspektivu ([[1368]]-[[1644]])]] '''Vazdušna perspektiva''' je [[tehnika]] slikanja koja služi za povećanja iluzije dubine [[Slika|slike]]- odnosno [[prostor]]a predstavljenog na slici pomoću tonova i [[boja]]. Sa povećavanjem udaljenosti ton boje bledi, postaje laganiji i više vuče u plavo a oblik objekta postaje manje jasan. Vazdušna perspektiva je način predstavljanja [[prostor]]ne dubine u površini [[Slika|slike]] pomoću tonova boje i linija te pazi na prostorno delovanje senki a naročito [[vazduh]]a koji postepeno u prostornim daljinama smanjuje jasnost [[predmet]]a.<ref>Priručni slovnik naučni ČS Akademia vied, [[Prag|Praha]] 1966 </ref> Težnju da se predstave prostorni odnosi možemo da pratimo još od [[prahistorija|praistorije]] kada su se figure i likovi slikali jedni preko drugih. Neke od principa perspektive su otkriveni u [[Egipat|Egiptu]] i [[Mezopotamija|Mesopotamiji]] a u [[Antički Rim|rimskom]] slikarstvu su otkriveni principi sastavljanja paralela i skraćivanja dužina, međutim savremena linearna perspektiva kao i centralna perspektiva je otkrivena u doba [[Renesansa|renesanse]]. [[Perspektiva]] [[boja]] (ne treba je mešati sa vazdučnom perspektivom) i vazdušna perspektiva se zasniva na činjenici da boje mogu da predstavljaju [[prostor]] i da deluju prostorno kao i da slojevi vazduha koji leže između posmatrača i predela koji se posmatra deluju na boje te da u udaljenijim predmetima smanjuju sitost boje i deluju na fiziologiju percepcije boja- topli tonovi deluju bliže a hladni tonovi boje se čine udaljeniji.<ref>Přehledný kulturný slovník, Václav Kocourek, Mladá fronta [[Prag|Praha]] 1964 </ref> Vazdušna perspektiva je bila upotrebljena u Nizozemskoj a veliki propagator ove tehnike je bio [[Leonardo Da Vinci|Leonardo da Vinči]] jer većina njegovih radova sadrži ove elemente, kao i renesansni umetnik [[Leon Battista Alberti|Leon Batista Alberti]] što je omogućeno otkrivanjem i primenom [[ulje (slikarstvo)|uljanog slikarstva]]. O počecima.<ref name=autogenerated1>{{Cite web |title=Perspektive<!-- Bot generated title --> |url=http://likovna-kultura.ufzg.unizg.hr/perspektive.htm |access-date=2011-10-17 |archivedate=2012-03-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120314221837/http://likovna-kultura.ufzg.unizg.hr/perspektive.htm |deadurl=yes }}</ref> vazdušne perspektive možemo govoriti kod [[Leonardo Da Vinci|Leonarda da Vinčija]]. On ju je ne samo slikao, već i pisao o njoj u svom Traktatu o slikarstvu u [[15. vijek|15. veku]]- pasus "258. "O zračnoj perspektivi". {{izdvojeni citat|„Postoji još jedna perspektiva: nazivam je zračnom (atmosferskom), jer se kroz raznolikost zraka mogu saznati različita rastojanja raznih zgrada ...ako želiš da na slici izgledaju dalje jedna od druge, trebaš zamisliti dosta gust vazduh. Ti znaš da u takvom vazduhu poslednje po redu stvari koje se u njemu vide, odnosno planine, zbog velike količine vazduha koji se nalazi između tvog oka i njih, izgledaju plavlje, gotovo zračne boje kad je sunce na istoku. Dakle, ... trebaš napraviti prvu zgradu u njenoj boji; udaljeniju napravi sa nejasnijim konturama i plavlju, a onu koja hoćeš da bude još toliko udaljena, napravi još toliko plavljom; onu koja hoćeš da bude pet puta udaljenija, napravi pet puta plavljom.“}} Iz ovog teksta možemo shvatiti o čemu se radi: slojevi vazduha, atmosfere u koju je uronjena priroda mijenjaju boje koje vidimo, i to tako da postaju plavičastije i bleđe, a obrisi mekši.<ref name=autogenerated1 /> == Reference == {{reflist}} == Literatura == # Přehledný kulturný slovník, Václav Kocourek, Mladá fronta [[Prag|Praha]] 1964 # Priručni slovnik naučni ČS Akademia vied, Praha 1966 == Povezano == * [[Perspektiva]] * [[Perspektiva boja]], prostorno delovanje boje * [[Inverzna perspektiva]] {{Commonscat|Perspective}} [[Kategorija:Slikarstvo]] [[Kategorija:Opažanje]] fhgob4oy3t0s9erf0csgw9cp9040tut 14 131471 42581088 9075321 2026-04-16T07:23:00Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodice|Porodice]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581088 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Family}} [[Kategorija:Društvene grupe]] [[Kategorija:Antropologija]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] [[Kategorija:Porodice]] su572pzn4iljhbc584xgjcpxuiiohgp 0 135812 42581097 42477503 2026-04-16T07:26:35Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581097 wikitext text/x-wiki '''Frustracija''' ili '''osujećenost''' je stanje lišenosti, osujećenosti [[čovek]]a da zadovolji neki, u dovoljnoj meri aktivan [[motiv]] koji je bilo po subjektivnoj, bilo po objektivnoj oceni za jednu [[ličnost]] veoma važan. Ljudi na različite načine reaguju kada ne mogu da zadovolje svoje motive što sve zavisi od njihove frustracione tolerancije. Što je čovek frustraciono tolerantniji on lakše podnosi neuspehe u zadovoljavanju svojih motiva, a ako je manje frustraciono tolerantan on se teško miri i sa najmanjim neuspehom. Ukoliko nastupi stanje frustriranosti čovek može reagovati realistički, tako što će da traži racionalno rešenje problema ili promenom ponašanja ili promenom cilja i nerealistički kada problem rešava prebacujući uzroke nemoći na druge ljude ili agresivnim ponašanjem. Dugotrajno stanje frustriranosti ima za posledicu dezorganizovano ponašanje i najčešće, [[anksioznost]] tj. osećanje nespokojstva, nesigurnosti, teskobe i neodređenog [[strah]]a. Na taj način se ugrožava čovekovo [[mentalno zdravlje]]. {{DEFAULTSORT:Frustracija}} [[Kategorija:Emocije]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 1ikx9gtcyldlevlqnjwmzni7tz9vghc 10 147580 42581069 5949422 2026-04-15T23:37:11Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija košarkaška reprezentacija]] 42581069 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija košarkaška reprezentacija]] cx7ztfbnjmaqstw0850zptgb9t9j9z1 10 149491 42581054 1578849 2026-04-15T23:35:56Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] 42581054 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] o4uuyg5ytp8v8ef7gj7umczyx9h3v2j 10 149492 42581055 1578851 2026-04-15T23:36:01Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] 42581055 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] o4uuyg5ytp8v8ef7gj7umczyx9h3v2j 10 153320 42581000 42429785 2026-04-15T12:28:06Z Vipz 151311 42581000 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;padding-left: 0.5em;">[[Datoteka:Sartre closeup.jpg|110px|border]]</div> * [[1452.]]&nbsp;&ndash; Rodio se [[Leonardo da Vinci]], italijanski [[renesansa|renesansni]] umjetnik i erudit, autor slavne ''[[Mona Lisa|Mone Lise]]''. * [[1707.]]&nbsp;&ndash; Rodio se [[Švicarska|švicarski]] [[matematika|matematičar]] [[Leonhard Euler]], jedan od najvećih inovatora na pordučju matematike. * [[1912.]]&nbsp;&ndash; [[UK|Britanski]] prekooceanski brod [[Titanic|RMS ''Titanic'']] potonuo je, udarivši o santu [[led]]a, na svom prvom putovanju. U nesreći tada najluksuznijeg broda poginulo je preko tisuću ljudi. * [[1919.]]&nbsp;&ndash; U [[zagreb]]ačkoj kavani Medulić osnovan je [[Fudbalski savez Jugoslavije|Jugoslavenski nogometni savez]]. * [[1980.]]&nbsp;&ndash; U [[Pariz]]u umro [[Jean-Paul Sartre]] {{small|(na slici)}}, francuski filozof, književnik i [[Nobelova nagrada za književnost|nobelovac]], glavni predstavnik [[egzistencijalizam|egzistencijalizma]] i autor romana ''[[La Nausée]]''. <noinclude> </noinclude> 3guyaz1z1gd8mmbwqzvgf3iezmoi3k7 42581002 42581000 2026-04-15T12:37:56Z Edgar Allan Poe 29250 super korekcija, thanks, ali moramo i ovo jer je nepisano pravilo da na glavnoj stranici idu domaći nazivi 42581002 wikitext text/x-wiki <div style="float:right;padding-left: 0.5em;">[[Datoteka:Sartre closeup.jpg|110px|border]]</div> * [[1452.]]&nbsp;&ndash; Rodio se [[Leonardo da Vinci]], italijanski [[renesansa|renesansni]] umjetnik i erudit, autor slavne ''[[Mona Lisa|Mone Lise]]''. * [[1707.]]&nbsp;&ndash; Rodio se [[Švicarska|švicarski]] [[matematika|matematičar]] [[Leonhard Euler]], jedan od najvećih inovatora na pordučju matematike. * [[1912.]]&nbsp;&ndash; [[UK|Britanski]] prekooceanski brod [[Titanic|RMS ''Titanic'']] potonuo je, udarivši o santu [[led]]a, na svom prvom putovanju. U nesreći tada najluksuznijeg broda poginulo je preko tisuću ljudi. * [[1919.]]&nbsp;&ndash; U [[zagreb]]ačkoj kavani Medulić osnovan je [[Fudbalski savez Jugoslavije|Jugoslavenski nogometni savez]]. * [[1980.]]&nbsp;&ndash; U [[Pariz]]u umro [[Jean-Paul Sartre]] {{small|(na slici)}}, francuski filozof, književnik i [[Nobelova nagrada za književnost|nobelovac]], glavni predstavnik [[egzistencijalizam|egzistencijalizma]] i autor romana ''[[La Nausée|Mučnina]]''. <noinclude> </noinclude> sowr4w4eckfebtpsghwdn9y1rrmp5s8 0 153388 42581045 41279438 2026-04-15T21:12:35Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42581045 wikitext text/x-wiki '''Igbo jezik''' (ISO 639-3: [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=ibo ibo]; ibo), najvažiji jezik skupine [[Igboid jezici|Igboid]], šire skupine [[Benue-kongoanski jezici|Benue-kongoanskigh]] jezika kojim govori oko 18.000.000 ljudi (1999 WA)<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ibo Ethnologue (16th)]</ref>, pripadnika etničke skupine [[Ibo]] ili Igbo, raširenih na velikom području Nigerije u državama [[Abia]], [[Anambra]], [[Enugu]], [[Imo]], [[Akwa Ibom]], [[Delta (država)|Delta]] i [[Rivers]]. Glavni je [[trgovina|trgovački]] jezik u državama Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu i Imo. Na jeziku ibo vode se i [[radio program]]i i [[TV]]-emisije. == Dijalekti == Dijalekti su mu [[owerri]] (isuama) i [[umuahia]], na kojima se temelji standardni literalni oblik, a uz njih su i onitsha, orlu, ngwa, afikpo, nsa, oguta, aniocha, eche, egbema, oka (awka), bonny-opobo, mbaise, nsuka, ohuhu i unwana. == Izvori == {{izvori}} == Vanjske veze == {{InterWiki|code=ig}} * {{wikivoyage|Igbo phrasebook}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ibo Ethnologue report on Igbo] * [http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00fwp/igbo/igbohistory.html#orthography A History of the Igbo Language] * [http://www.igboguide.org Insight into Igbo Language and Culture - Igboguide.org] * [http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Igboid.aspx Journal of West African Languages: Igboid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726211002/http://www.journalofwestafricanlanguages.org/Igboid.aspx |date=2011-07-26 }} * [http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Igbo USA Foreign Service Institute Igbo basic course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201131649/http://www.fsi-language-courses.org/Content.php?page=Igbo |date=2015-02-01 }} * [http://www.igboguide.org/vocabulary.pdf Igbo english vocabulary] [[Kategorija:Igboidski jezici]] [[Kategorija:Jezici Nigerije]] [[Kategorija:Jezici po abecedi]] 8sc70xfhc5got2gysaw9ptf0juhipv4 0 159925 42581030 42172855 2026-04-15T18:56:10Z SpinnerLaserzthe2nd 161851 ([[c:GR|GR]]) [[File:PMA-ICAO2010.jpg]] → [[File:Malaysia Passport.svg]] 42581030 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Malaysia Passport.svg|mini|200px|Pasoš Malezije]] '''Pasoš Malezije''' je javna putna isprava koja se državljaninu [[Malezija|Malezije]] izdaje za putovanje i boravak u inostranstvu, kao i za povratak u zemlju. Za vreme boravka u inostranstvu, putna isprava služi njenom imaocu za dokazivanje identiteta i kao dokaz o državljanstvu Malezije. Pasoš Malezije se izdaje za neograničen broj putovanja. Građanima Malezije je potrebna viza za ulazak u mnoge zemlje. Građani Malezije ne mogu ući bez vize u [[Republika Srbija|Republiku Srbiju]]. == Jezici == Pasoš je na [[Malajski jezik|malajskom]] i [[Engleski jezik|englskom]] jeziku. == Povezano == * [[Malezija]] {{pasoši}} [[Kategorija:Pasoši po državama|Malezija]] [[Kategorija:Malezija]] se05lqanszsvsu4rxs333mkhvxktx98 10 160218 42581065 1806238 2026-04-15T23:36:51Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] 42581065 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] dekq8kvttmza5k3ige8jg9of2mslzf7 10 165608 42581066 1806232 2026-04-15T23:36:56Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] 42581066 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] dekq8kvttmza5k3ige8jg9of2mslzf7 0 167197 42581044 42580663 2026-04-15T21:07:23Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42581044 wikitext text/x-wiki {{sređivanje|razlog=[[:en:WP:QUOTEFARM|Preterana upotreba citata]]}} {{neutralnost}} '''Ideologija četnika''' je [[ideologija]] koju su tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zastupali pripadnici [[Jugoslovenska vojska u otadžbini|Jugoslovenske vojske u otadžbini]], predvođeni [[Draža Mihailović|Dražom Mihailovićem]]. Proklamovani vojni i politički cilj Jugoslovenske vojske u otadžbini bio je obnova demokratske{{citation needed}} Jugoslavije i restauracija [[Monarhija|monarhije]], tj. povratak [[Dinastija Karađorđevića|dinastije Karađorđević]] na vlast. Međutim, u naređenjima, govorima i programskim spisima tog gerilskog pokreta, istoričari prepoznaju elemente [[Srpski nacionalizam|srpskog nacionalizma]], [[šovinizam|šovinizma]], [[antikomunizam|antikomunizma]] i [[antisemitizam|antisemitizma]]. Oko Mihailovića su se nalazili ideolozi Srpskog kulturnog kluba, koji su razradili osnovne postavke ideologije četničkog pokreta. U značajne ideologe ubrajaju se: [[Stevan Moljević]], [[Dragiša Vasić]] i Dragoslav Stranjaković.<ref name="Petranović"/> Ideologija četnika razvila je se pod uticajem unutrašnjih i međunarodnih okolnosti, suprostavljenjem politici [[NOP|Narodnooslobodilačkog pokreta]] i prilagođavanja politici izbjegličke vlade. Do 1944. programi nisu bili usvojeni na nekom opštečetničkom skupu, nego su postojali u obliku programskih dokumenata značajnih ideologa, kao što su spisi Stevana Moljevića "[[Homogena Srbija]]",<ref name="Moljević"> {{cite web |url= https://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%A5%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%A1%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%98%D0%B0 |title= Homogena Srbija |last= Moljević |first= Stevan |date= 1941 |website= |publisher= [[Wikisource]] |accessdate= 19. 1. 2026 |quote=}} </ref> program beogradskog nacionalnog komiteta Draže Mihailovića i [[instrukcija Draže Mihailovića Pavlu Đurišiću|Mihailovićeve instrukcije]].<ref name="Petranović"/> == Komponente == Četničku ideologiju i ratne ciljeve Dragoljub Mihailović je izložio u govoru, kojem je prisustvovao i britanski pukovnik [[William Bailey|Vilijam Bejli]], u [[Gornje Lipovo|Lipovu]] kod [[Kolašin]]a, [[28. februara]] [[1943.]] godine. U svom govoru Mihajlović je izjavio: {{izdvojeni citat|Moji neprijatelji su partizani, ustaše, muslimani i Hrvati. Kada se s njima budem obračunao, onda ću krenuti protiv Italijana i Nemaca.<ref>[http://www.danas.rs/dodaci/vikend/antifasizam_i_kolaboracija.26.html?news_id=240018 Antifašizam i kolaboracija]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} === Etničko čišćenje === {{main|Velika Srbija|Homogena Srbija|Etničko čišćenje}} [[Datoteka:Uputstvo za ravnogorske borce iz 1944.jpg|mini|''Uputstvo za Ravnogorske borce'' iz 1944. godine (Istorijski arhiv [[Negotin]])]] {{izdvojeni citat|Najenergičnije nast[oj]ati da se sve zauzete teritorije što pre potpuno očiste od Muslimana.<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 165, fascikla 4, dokument 5, Štab Limsko-sandžačkih četničkih odreda komandantu Fočanske brigade, 11. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’ Zločini JVuO nad muslimanskim stanovništvom u Pribojskom srezu februara 1943., Da pravda ne utihne: spisak žrtava zločina nad Muslimanima na području sreza Priboj na Limu od 1941. do 1945. s posebnim naglaskom na 1943. godinu, Sarajevo, 2019, str. 40.</ref>|[[Pavle Đurišić]]}} {{izdvojeni citat|Tokom borbi koje su izbile u Bosni tokom Drugog svjetskog rata, ustaške jedinice uništavale su muslimanska sela i ubijale njihove stanovnike. Slična zvjerstva počinili su i srpski četnici, koji su optuživali Muslimane za učešće u antisrpskim i antipravoslavnim akcijama Hrvata. Do 1943. ubijeno je preko 100.000 Muslimana; 250.000 je bilo u izbjeglištvu.<ref>[https://www.znaci.org/00001/181.htm Roland Kaltenegger: TOTENKOPF & EDELWEIß], četvrti dio: Das Kriegsjahr 1944, Ares-Verlag, Graz, strana 197.</ref>|Roland Kaltenegger, ''Totenkopf & Edelweiß''}} Pukovnik Draža Mihailović je u depeši izbegličkoj vladi u Londonu u septembru 1941. izložio svoj program koji uključuje [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat|Pripremati da bi u danima sloma mogli izvršiti ove akcije: a: da kazni sve one koji su na zločinački način služili neprijatelju i koji su svesno radili na istrebljenju srpskog naroda; b: omeđiti »de fakto« srpske zemlje i učiniti da u njima ostane samo srpski živalj; v: posebno imati u vidu brzo i radikalno čišćenje gradova i njihovo popunjenje svežim srpskim elementom; g: izgraditi plan za čišćenje ili pomeranje seoskog stanovništva sa ciljem homogenosti srpske državne zajednice; d: u srpskoj jedinici kao naročito težak problem uzeti pitanje muslimana i po mogućnosti rešiti ga u ovoj fazi.<ref>[http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |date=2011-10-05 }}, [[Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu jugoslovenskih naroda|Zbornik NOR-a]] tom XIV - četnički dokumenti, [http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm knjiga 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912013523/http://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm |date=2011-09-12 }}, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 6</ref>|Mihailovićev program izložen u depeši vladi u Londonu septembra 1941.}} Prijedlozi koje je Beogradski četnički komitet formulisao u ljeto 1941, a koje je u septembru te godine iznio iz zemlje i kasnije predao emigrantskoj vladi [[Miloš Sekulić]], uveliko su se podudarali s teritorijalnim pretenzijama Stevana Moljevića. Karta koja je izrađena navodno na toj osnovi nadilazi Moljevićevu jer izlaže detalje velikih preseljavanja stanovništva, koji su bila neophodnа kako bi u srpskoj jedinici ostalo isključivo srpsko stanovništvo. Prema tom planu, iz koncipirane [[Velika Srbija|Velike Srbije]] trebalo bi silom protjerati oko 2.675.000 ljudi, uključujući 1.000.000 Hrvata i 500.000 Nijemaca, dok bi u novouspostavljenu Srbiju ušlo 1.310.000 ljudi, od toga 300.000 Srba iz Hrvatske. Dopustilo bi se da u novoj Velikoj Srbiji ostane oko 200.000 Hrvata.<ref>Jozo Tomasevich, Četnici u Drugom svjetskom ratu, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb, 1979, str. 158.</ref><ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref> Nakon sastanka pukovnika [[Jovan Trišić|Jovana Trišića]], prvog vršioca dužnosti komandanta kvislinške [[Srpske žandarmerije]] (od marta 1942. preimenovana u [[Srpska državna straža|Srpsku državnu stražu]]), sa jednim od čelnih ljudi Mihailovićeve organizacije u valjevskom kraju, poručnikom [[Neško Nedić|Neškom Nedićem]], specijalni izaslanik Komesarijata unutrašnjih dela iz [[Valjevo|Valjeva]] 17. jula 1941. podnosi izvještaj [[Milan Aćimović|Milanu Aćimoviću]]. Između ostalog, u izvještaju se prenose sljedeće informacije: {{izdvojeni citat|Gospodin Nedić kaže da je cilj njihov da posle odlaska Nemaca iz Srbije žele da održe red u Srbiji do povratka Nj. V. Kralja a posle da učestvuju u radu organizacije države onakva kakva bude bila. Napomenuo je da se tom prilikom neće ostaviti u zemlji ničije manjine i da će se Arnauti potpuno uništiti. Isto tako da će se postupiti po kratkom postupku sa svim onim licima koja su nanela zlo ovoj zemlji, bez obzira da li je Srbin, Hrvat ili Slovenac.<ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 128-129.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_4.htm RAVNA GORA POSTAJE STOŽER VELIKOSRPSKE BURŽOAZIJE]</ref>}} U drugoj polovini decembra 1941. [[Stevan Moljević]] šalje pismo [[Dragiša Vasić|Dragiši Vasiću]] sa priloženom kartom o razgraničenju i uputstvima za [[etničko čišćenje]]: {{izdvojeni citat| Što se tiče našeg unutrašnjeg pitanja, razgraničenja sa Hrvatima, tu držimo da treba odmah, čim se ukaže prilika, prikupiti sve snage i stvoriti svršen čin: <br /> a) zaposesti na karti označenu teritoriju; <br /> b) očistiti je pre nego li se iko pribere. <br /><br /> Zaposedanje bi se, mislimo, moglo izvesti samo tako ako bi se jakim odredima zaposela glavna čvorišta i to: Osijek, Vinkovci, Slav. Brod, Sunja, Karlovac, Knin i Šibenik, te Mostar i Metković, a onda iznutra pristupiti čišćenju zemlje od svih nesrpskih elemenata. Krivci bi imali da budu na mestu kažnjavani, a ostalima bi valjalo otvoriti put — Hrvatima u Hrvatsku, a muslimanima u Tursku (ili Albaniju{{efn|Tekst u zagradi olovkom dopisao major Zaharije Ostojić.}}). <br /><br /> (...) Javite nam vaše mišljenje čim pre i primite naše tople pozdrave sa željom da sretno provedete božične praznike i čim pre dočekate čas oslobođenja.<ref>{{Cite web |title=Pismo Stevana Moljevića iz druge polovine decembra 1941. Dragiši Vasiću o granicama i društvenom uređenju posleratne "Velike Srbije" |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_35.htm |access-date=2022-08-30 |archive-date=2022-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830100834/https://znaci.org/00001/4_14_1_35.htm }}</ref>|Pismo Stevana Moljevića Dragiši Vasiću sa uputstvima za etničko čišćenje (decembar 1941.)}} U izvještaju poslatom generalu Mihailoviću 26. januara 1942. godine, major [[Boško Todorović]] navodi korake koje bi trebalo poduzeti radi obezbjeđivanja slobode kretanja u italijanskoj okupacionoj zoni, nakon čega bi četnici, uz dozvolu okupatora, mogli preuzeti vlast i pristupiti provođenju etničkog čišćenja [[Bošnjaci|Bošnjaka]] („Turaka”) i [[Hrvati|Hrvata]]: {{izdvojeni citat|Posredstvom srpskih dobrovoljačkih četnika odvojiti Italijane od Pavelića i njemu odanih hrvatskih renegata, odnosno turaka, a postići da se naši četnički odredi mogu što slobodnije kretati na celoj teritoriji okupiranoj od Italijana, čime bi bilo upola rešeno ne samo srpsko pitanje u ovim krajevima (preuzimanje civilne vlasti od strane Srba, evakuacija, istrebljenje, prinudno iselenje znatnog broja muslimana i katolika) već i neobično olakšano kretanje naših odreda redovne vojske za dalje operacije u duhu direktiva naše Vrhovne komande (npr. čitavi pukovi mogli bi se pod zaštitom dobrovoljačkih četnika koji prividno sarađuju sa Italijanima, tajno i po ešelonima prebacivati duž Dinarskih planina iz Srbije u Liku ili kroz Sandžak i Crnu Goru u oblast Skadra, Drača, Tetova, Bitolja i Lerina).<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_49.htm Izveštaj Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 26. januara 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u istočnoj Hercegovini i o pregovorima o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} U Elaboratu [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke divizije]], dokumentu napisanom u [[Mostar]]u od 8. do 12. marta 1942. godine (autori: major [[Borivoje S. Radulović]], kapetan I klase [[Radovan S. Ivanišević]] i kapetan II klase [[Milo Rakočević]]), precizirani su zadaci Dinarske divizije, kao i njena uloga u daljnjem jačanju četničkog pokreta. Dokumentom se, između ostalog, definiše stav prema „raznim neprijateljima”.<ref name="povijest.net">{{Cite web |title=Hrvatski povjesni portal: Domagoj Zovak – Dinarska četnička divizija (3) – Feljton o Dinarskoj četničkoj diviziji |url=https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |access-date=2023-03-02 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302075000/https://povijest.net/dinarska-cetnicka-divizija-3/ |dead-url=yes }}</ref> U odjeljku naslovljenom „Prema muslimanima uopšte” stoji: {{izdvojeni citat|U prvo vreme, dok Dinarska divizija ne ojača u tolikoj meri, da joj partizanski odredi ne predstavljaju glavnog protivnika, prema muslimanskom življu biti strpljiv, ne ubijati ga i ne pljačkati ga. Drugim rečima prema muslimanima, na vešt način, treba primeniti take metode, da oni zaista steknu ubeđenje, da su im vojno-četnički odredi prijatelji tj. za sada muslimani treba o vojno-četničkim odredima da imaju mišljenje, kao što su Srbi o njima imali kroz 20 prošlih godina, no za drugim momentom, što će u pogodnom času baš ti muslimani doživeti od vojno-četničkih odreda ono, što su Srbi doživeli od njih od 16. aprila 1941. g., pa do danas. Svaka preuranjena akcija protiv muslimanskog življa ojačala bi partizane. Zbog toga oni treba da sede kod svojih kuća, pa da ih na njihovim domovima uništimo. Dakle razum treba da nadvlada osećajima što znači veštim postupcima i političkim mahinacijama težiti da se broj neprijatelja što više smanji.<ref>Narodnooslobodilačka borba u Dalmaciji 1941–1945, Zbornik dokumenata; knj. 2, Institut za historiju radničkog pokreta Dalmacije, Split 1982, str. 1128.</ref>}} U pismu Draži Mihailoviću iz aprila/maja 1942. [[Dragiša Vasić]] je opisao značaj uspostavljanja vojne dominacije u cilju etničkog čišćenja tokom ratnih dejstava: {{izdvojeni citat|U pogledu tačke 2 pod b), gde se govori o tome da je potrebno zaposednutu teritoriju odmah, i pre nego što se iko pribere, očistiti od stranog elementa, mislim da nam ovo pitanje nemora zadavati mnogo brige. Pamtim vrlo dobro stanje u kome se Evropa nalazila posle prošlog rata. Ratujuće države bile su toliko zauzete svojim brigama, da nijedna takoreći nije mogla voditi računa o tome šta druge u svojim granicama rade i preduzimaju. U prvoj godini iza prošlog rata moglo se prosto istrebiti jedan dobar deo svoga neželjenog stanovništva a da niko zbog toga i ne okrene glave. Dakle, ako budemo pametni, ovo pitanje čišćenja odnosno preseljavanja i izmene stanovništva, neće nam biti naročito teško.<ref>http://www.znaci.org/00001/11_28.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819134328/https://znaci.org/00001/11_28.htm |date=2022-08-19 }}. Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942, Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_85.htm Pismo Dragiše Vasića iz prve polovine maja 1942. Draži Mihailoviću sa primedbama na program posleratnog uređenja Jugoslavije]</ref>|Pismo Dragiše Vasića Draži Mihailoviću iz aprila 1942.}} Neposredno prije početka [[Bitka na Kozari|bitke na Kozari]] održana je konferencija četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]]. Na konferenciji je raspravljano o [[Suradnja četnika sa NDH|saradnji četnika s vlastima NDH]] nakon sporazuma potpisanih između dvije strane u proljeće i ljeto 1942, kao i o učešću četnika u predstojećoj operaciji protiv partizana na strani [[Sile Osovine|sila Osovine]] i [[kvisling]]a. Tada je [[Vukašin Marčetić]], četnički komandant s [[Manjača|Manjače]], između ostalog, izjavio: {{izdvojeni citat|Smatram da su Bosna i Srbija jedna zemlja i nadam se da će se iz Bosne očistiti sve što nije srpsko. Treba što pre uspostaviti veze sa Istočnom Bosnom i Srbijom i saznati za namere naše vlade u Londonu.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} U pismu iz sredine juna 1942. koje su major [[Petar Baćović]] i kapetan [[Rudolf Perhinek]] uputili [[Zaharije Ostojić|Zahariju Ostojiću]] pominje se da je u [[Pljevlja|Pljevljima]] održana konferencija na kojoj se raspravljalo o uređenju Jugoslavije po završetku rata: {{izdvojeni citat|Pri prolazu kroz Plevlja pri odlasku na položaj pozvao sam na konferenciju Grig. Božovića, Voju Nenadića i sav. min. spolj. pos. Lisičića Nićifora. Konferisali smo punih 6 sati. I pridobio sam ih da i oni pomažu naše ljude. Izjavili su da stoje na istoj liniji, kao i mi. Iznosim mišljenje Gligorija Božovića: Jugoslavija — monarhija — dinastija Karađorđevića. Konfederacija — u Srbiji samo pravoslavni i Slovenci. Arnauti se isključuju iz drž. zajednice. Granice kao i naše.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_109.htm Pismo majora Petra Baćovića i kapetana Rudolfa Perhineka od 15. juna 1942. majoru Zahariju Ostojiću o situaciji u rejonu Foče]</ref>}} [[Lazar Trklja]], predratni sekretar [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] i član četničkog [[Centralnog nacionalnog komiteta]], piše 30. juna 1942. godine generalu Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO sljedeće: {{izdvojeni citat|Naglašavamo da ovaj prostor ima sve uslove da posluži kao odlična baza za akciju u datom momentu. Zadatak će biti težak ako se želi, zašto su ovamo svi rešeni, da se stvori čista etnička veza Srbija sa srpskim blokovima u Krajini i Lici kao i Crnoj Gori i Hercegovini. Molimo da se pri ukazivanju svih vrsta pomoći i razumevanja ovo ima u vidu radi opšte srpske stvari. Za ovo, vi ste naša nada.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_123.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 18. jula 1942. godine]</ref>}} U zajedničkom izveštaju majora Petra Baćovića i Dobrosava Jevđevića s kraja avgusta 1942. Draži Mihailoviću o političkoj situaciji u istočnoj Bosni i Hercegovini se navodi: {{izdvojeni citat|Pitanje muslimana vrlo je delikatno. Narod neće da čuje za saradnju sa njima i već je formirao uverenje u duši da njih mora da nestane.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_162.htm</ref>}} Kapetan [[Radovan Ivanišević]] piše 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću da je vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] sklopio sporazum sa italijanskim okupatorom o snabdijevanju oružjem, ali da Italijani uslovljavaju ispunjenje dogovorenog prestankom četničke »akcije protiv Hrvata i Muslimana«. Stoga, Ivanišević smatra da provođenje planirane odmazde nad njima treba odložiti za povoljniji trenutak: {{izdvojeni citat|Uslov da sve ovo realizujemo je, da se obustavi akcija protiv Hrvata i Muslimana, jer oni protestvuju preko Nemačke, koja opet vrši presiju na Rim. Visoki interesi opšte stvari nalažu da ne kidamo sada, kad toliko očekujemo od njih. Muslimani i ustaše odn. Hrvati platiće ceh pre ili posle, za njih ima vremena, jer nemaju gde, ostaju nam jednako pod ruku. Smatram da Ti gledaš na stvari ovako kao i ja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_170.htm Pismo kapetana Radovana Ivaniševića od 29. septembra 1942. majoru Zahariju Ostojiću o sporazumu između Ilije Trifunovića Birčanina i komandanta 2. italijanske armije o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U zaključcima konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka, održanoj u [[Tomaševo|Šahovićima]] 2. decembra 1942. godine, o poslijeratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije se navodi: {{izdvojeni citat|Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije]</ref>|Zaključci konferencije četničke omladine Crne Gore, Boke Kotorske i Sandžaka od 2. decembra 1942. o posleratnom državnom i društvenom uređenju Jugoslavije}} Draža Mihailović je u ličnoj beležnici po pitanju [[Muslimani|muslimana]] zapisao: {{izdvojeni citat|»Muslimansko stanovništvo je svojim držanjem dovelo do toga da ih naš svet više ne želi i neće da ima u svojoj sredini. Potrebno je još sad da se pripremi iseljavanje u Tursku ili ma gđe van naše teritorije. Na dan ustanka oni će svi biti pokrenuti sa svojih naselja a što niko neće moći sprečiti. — U danom momentu svi muslimani ima da budu pokrenuti sa svojih ognjišta. Oni koji su bliži hrvatskim oblastima tamo — glavno je da svi budu pokrenuti«.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 1, registarski broj 17/3-18</ref>}} Major [[Đorđije Lašić]] je 7. januara 1942. uputio proglas stanovništvu u Crnoj Gori (naslovljen »Braćo Crnogorci«) u kome ih je pozvao na borbu protiv okupatora, kao i na osvetu nad muslimanskim stanovništvom, pozivajući se na „[[Istraga poturica|istragu poturica]]“. Каpetan [[Pavle Đurišić]] je u svojstvu zapovjednika Limskog četničkog odreda u naredbi od 18. januara iste godine pisao komandantu Ljevorečkog bataljona da će „veliki deo Mađarske i rumunski Banat, Metohija i Sandžak, Bosna i Hercegovina biti očišćene“ od svih nenacionalnih elemenata.<ref>Milutin D. Živković, Sandžak 1941–1943. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet, Univerzitet u Beogradu, 2017, str. 400.</ref> U jednoj naredbi načelnog karaktera od 3. rujna 1942. godine, Pavle Đurišić imenuje neprijatelje četničkog pokreta, kao i političke ciljeve za koje bi četnici trebalo da se bore: {{izdvojeni citat|Neprijatelja imamo i previše, ali najopasniji su nam oni, koji žele da izazovu razdor u našim nacionalnim četničkim odredima. Ciljevi su veliki, ostvarenje velike slobodne države — čiste od svih manjina, narodnih izroda i gulikoža. Da bismo mogli te ciljeve i ostvariti potrebno je prvo postići jedinstvo duha — očistiti se od svih koji nisu za Monarhiju sa Dinastijom Karađorđevića na čelu. Mi ne možemo da otpočnemo borbe širega zamaha sve dotle dok se ne očistimo od komunističkih bandita koji bi nam zaboli nož u leđa baš onda kada bi to za nas bilo najteže. Ovo nam nalaže borbu protivu njih do njihovog istrebljenja, bez ikakvog zavaravanja da se neko od onih koji su zagrezli u bratsku krv za račun jevrejskih plaćenika mogu povratiti — popraviti i biti sutra korisni članovi našega društva.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović - Dušan Željeznov - Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ - LOVRO HACIN - JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 49-50.</ref>}} 6. decembra 1942, pred početak [[Pokolj muslimana Sandžaka i istočne Bosne 1943.|akcije istrebljenja muslimanskog stanovništva u Sandžaku i istočnoj Bosni i Hercegovini]], kao i [[Operacija Vajs|operacije Weiss]], u referatu<ref>Vojni arhiv, Četnička arhiva, kutija 12, fascikla 2, dokument 22, strana 5.</ref><ref>Milutin D. Živković, n.d., str. 400, fus. 1308.</ref> sa uputstvima o djelovanju četničkih jedinica u slučaju eventualne italijanske kapitulacije, major Zaharije Ostojić iznosi plan u kom predlaže ekstremne mjere za obračun sa Muslimanima: {{izdvojeni citat|Likvidiranje muslimana treba izvršiti parcijalno i u momentu kada se Italijani neće interesovati za sudbinu muslimana. A to može biti na nekoliko dana pre početka akcije prema Italijanima... Posle razoružanja Italijana, ako se pre toga vremena ne svrši sa Muslimanima treba planski pristupiti razoružanju, a potom likvidiranju Muslimana. Za ovo treba obrazovati specijalne leteće jedinice. U svakom slučaju zonu koja će se osloboditi, treba u najkraćem roku očistiti od svih unutrašnjih neprijatelja. Jedino tako, moći ćemo skoncentrisati svu pažnju na front...|Major [[Zaharije Ostojić]]}} Nakon početka same akcije, poručnik [[Jovan Jelovac]], komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, uputio je 10. februara 1943. naređenje Baju Pivljaninu, komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade, zahtijevajući nastavak ubijanja muslimanskih civila, uključiv i neboračko stanovništvo (žene i djecu): {{izdvojeni citat|Postupajte i dalje prema već izdatom naređenju. Hvatajte i ubijajte sve muslimane, žene i decu. Hvatajte tu gubu i sve ubijajte to je naređenje naših najviših starešina i to moramo izvršavati. Raditi i samo raditi ovih dana to je naša svetinja ovih dana... Radite i držite zasede i ubijajte sve što vam dođe do ruke. Sada nastaje čišćenje do kraja.<ref>VA, ČA, k. 142, k. 4, d. 25, Naređenje komandanta Pljevaljske brigade JVuO Jovana R. Jelovca komandantu 4. bataljona Pljevaljske brigade Baju Pivljaninu, 10. februar 1943.</ref><ref>Milan Radanović, ’Noć osvetljena lomačama sa kojih se dizao plamen do neba…’, str. 41.</ref>}} {{izdvojeni citat|Muslimansko pitanje zahteva akciju. Na uništavalački pohod četnika protiv Muslimana u Sandžaku i dolini Drine Italijani gledaju blagonaklono.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=808&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6290058.] ({{jez-njem|"Die muselmanische Frage bedarf einer Lösung. Die Mordbrennereien der DM—Cetniks gegenüber den Muselmanen im Sandschak und im Drinatal werden von den Italienern begünstigt."}})</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za mart 1943. (1. april 1943.)}} [[Milovan Pisarri]], istoričar i naučni saradnik [[Institut za filozofiju i društvenu teoriju|Instituta za filozofiju i društvenu teoriju]], u monografiji “Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta“,<ref>[https://www.frs.org.rs/stradanje-roma-u-srbiji-za-vreme-holokausta/ Forum Roma Srbije: Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> zaključuje da su četnici Draže Mihailovića, u cilju stvaranja Velike Srbije, počinili [[genocid]] nad stanovništvom [[islam]]ske konfesije, te da su žrtve ovog genocida istovremeno bili i [[Romi]] muslimani: {{izdvojeni citat|Četnici, koji su s jedne strane očajnički pokušavali da uspostave nekakvu kontrolu nad određenim teritorijama u Srbiji i ostalim delovima Jugoslavije, s druge strane su se u više navrata upustili u proces realizacije političkog programa stvaranja etnički čiste Velike Srbije. U tom smislu, i četničke snage su počinile razne zločine nad Romima muslimanske vere, koje je, zajedno s drugim muslimanima, trebalo istrebiti ili na neki način odstraniti sa buduće srpske nacionalne teritorije. U ovom drugom slučaju, zločini su bili najmasovniji i pogodili najviše stanovnika u jugozapadnoj Srbiji, odnosno u Sandžaku. Postoje ozbiljne indicije da su u pokoljima u kojima je ubijeno više od 8.000 žena i dece, stradali i mnogi Romi. Romi koji su bili žrtve terora snaga pod komandom Draže Mihailovića, čak i ako se ne mogu smatrati za žrtve nacionalsocijaličkog plana istrebljenja, ipak su bili žrtve genocida koji je izvršen od strane četnika nad muslimanima i koji je, pored jugozapadne Srbije, obuhvatao Crnu Goru i Bosnu i Hercegovinu.<ref>Milovan Pisarri, Stradanje Roma u Srbiji za vreme Holokausta, Forum za primenjenu istoriju, Beograd, 2014, str. 70—71.</ref>}} Delegat Draže Mihailovića za Crnu Goru major Rudolf Perhinek je 5. maja 1943. propisao smjernice za dalji rad na pridobijanju stanovištva za četnički pokret u Crnoj Gori i Sandžaku. U tački 5. uputstva stoji: {{izdvojeni citat|Mi tražimo čistu nacionalnu državu. Ako to ostvarimo biće zemlje i suviše, jer će preko 2,5 miliona narodnih manjina morati napustiti našu zemlju. Ta zemlja će se svakako podeliti u prvom redu onima koji se danas zalažu za ostvarenje naše slobodne države.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 144, reg. br. 32/4—1</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV, knj. 2, str. 788.</ref>}} U pismu od 16. jula 1943. godine,<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 815.</ref> vojvoda [[Momčilo Đujić]] obavještava komandanta Bosanskokrajiškog četničkog korpusa (»brata [[Uroš Drenović|Uroša Drenovića]]«), o operacijama protiv [[NOVJ]] i poziva na borbeno jedinstvo dalmatinskih i zapadnobosanskih četnika. Takođe, vojvoda Đujić podsjeća Drenovića i na najvažniji politički cilj četničkog pokreta: {{izdvojeni citat|Jedinstvo i sloga u današnjim danima od životnog su značaja za ceo Srpski narod. Da su pojedinci od ranije toga bili svesni danas bi vojnička i politička situacija bila u potpunosti u našim rukama. Mi smo u zakašnjenju s obzirom na svetske događaje pa zato moramo žuriti da nas događaji ne zateču nespremnim i nesposobnim, da ostvarimo naš politički cilj, a to je stvaranje etnički čiste Srpske države.}} U uputstvu od 10. aprila 1944. godine, izdatom pripadnicima [[Negotin|Krajinske]] brigade Jugoslovenske vojske u otadžbini, pobrojani su ciljevi ravnogorske borbe: {{izdvojeni citat|JA SE BORIM: 1. Za oslobođenje svoje otadžbine i ujedinjenje svih Srba u jednu Državu. 2. Za povratak Kralja u Otadžbinu. 3. Za uništenje: izdajnika, petokolonaša, ratnih bogataša i komunista. 4. Za iseljenje svih manjina iz naše zemlje: Nemaca, Mađara, Arnauta i drugih, i za davanje njihove zemlje našim borcima.}} Stav četničkog pokreta prema Muslimanima bio je da ih treba sistematski uništavati u toku rata a one koji ne budu ubijeni, iseliti u Tursku i na njihovu teritoriju naseliti srpsko stanovništvo.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm |access-date=2022-11-26 |archive-date=2011-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111005185357/http://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm }}</ref> U ostvarivanju plana o uništenju Muslimana, četnici su izvršili decembra 1941. i avgusta 1942. izvršili pokolje [[Foča u Narodnooslobodilačkoj borbi|na području Foče]], a početkom 1943. [[pokolj muslimana Pljevalja, Čajniča i Foče]]. Pred kraj rata, od 1944. godine, Draža Mihailović je svoj stav prema muslimanima promenio, i počeo je zastupati demokratsko stanovnište. === Šovinizam === {{main|Šovinizam}} {{izdvojeni citat|'''Antihrvatstvo, antimuslimanstvo i antijugoslovenstvo, to je ideologija srpskog četništva'''... <br /> Iskustvo je međutim pokazalo da je, mimo uzajamnih uništavanja, versko-šovinistička ideologija imala za jedinu posledicu da i Srbe i Hrvate i Muslimane goni u zavisnost i u potčinjavanje tuđem osvajaču. Samo se tako mogao očuvati svoj narod i izboriti se sa domaćim inovercima. Komunisti su međutim udarili drugim putem, putem zajednice svih Južnih Slovena i verske snošljivosti. Oni su uspeli da za to nađu razumevanja kod mladih generacija Srba, Hrvata i Muslimana, upravo u ovim mešanim krajevima.<ref name="Jozo Tomasevich 1945">[https://znaci.org/00001/40_40.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje GLAVNI CILJ: VELIKA SRBIJA]</ref><ref>Živko Topalović, Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945, Pariz, 1958, str. 52-53.</ref>|[[Živko Topalović]]}} Muslimane u internoj komunikaciji četnici nazivaju "Turcima".<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_37.htm</ref> Iako četnici zvanično predstavljaju svoj pokret jugoslovenskim, četnički kapetan Milorad Momčilović veoma zamera partizanima je to što primaju "Turke i Hrvate" u svoje redove: {{izdvojeni citat|Komunisti se odriču Boga, vere, slave, zabranjuju opela, primaju Turke i Hrvate u redove partizana, vrše rekvizicije, desilo se i nekoliko ubistva viđenijih ljudi.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_101.htm IZVEŠTAJ KAPETANA MILORADA MOMČlLOVlĆA OD 7. JUNA 1942. MAJORU PETRU BAĆOVIĆU O DOGAĐAJIMA U ISTOČNOJ BOSNI OD JUNA 1941 DO JUNA 1942 GODINE]</ref>}} Četnici ne priznaju posebne narode kao što su [[Crnogorci]] i [[Makedonci]], nego samo srpski narod.<ref name="AVII 1941">AVII, ČA, 223-7-13; Proglas: Srpskom narodu i četnicima od 15. novembra 1941.</ref> Oni novembra 1941. zameraju partizanima što na rukovodećim položajima ima dosta ljudi koji nisu "naše krvi, imena i vere", navodeći da je pošteno da oslobodilački pokret vode samo Srbi, "jer svoju novu slobodu ne želimo više ni sa kim da delimo".<ref name="AVII 1941"/> {{izdvojeni citat|Četnici su narodna vojska koja se bori za srpski narod, a partizani su komunisti koji u borbu unose politiku i štite muslimane i Hrvate.<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref>}} U jednom proglasu Gorskog štaba Bosanskih četničkih odreda s jeseni ili kraja 1941, kaže se: {{izdvojeni citat|Mi se borimo za bolju budućnost srpskog naroda od bugarske granice do [[Jadransko more|Jadranskog mora]] i od [[Solun]]a do Subotice i ne priznajemo nikakve posebne narode kao što su [[Crnogorci]], bosanski i makedonski, kako nas sve nazivaju komunisti, nego priznajemo samo srpski narod.<ref>AVII—DM—BH—V—1901/1.</ref><ref>Jovan Marjanović, Ustanak i narodno-oslobodilački pokret u Srbiji 1941, Institut društvenih nauka, Beograd, 1963, str. 189, fus. 310.</ref>}} Partizani su nekad odgovarali proglasima, kao ovim od 8. decembra: {{izdvojeni citat|Svi narodi Jugoslavije koji su od njenih bivših režima opljačkani, zavađeni pa onda prodati neprijatelju i ostavljeni mu na milost i nemilost, danas se grupišu u borbene redove da smaknu jaram ropstva i svojim naraštajima i onima koji preteknu ove užasne borbe bolju budućnost osiguraju.<ref>AJ, CK KPJ, 1941/101.</ref>}} U izvještaju koji je početkom 1942. godine majoru [[Bošku Todoroviću]] poslao poručnik [[Kamenko Jevtić]], komandant Višegradskog četničkog odreda, piše i o odnosu okupacionih snaga prema lokalnom [[Bošnjaci|bošnjačkom]] stanovništvu: {{izdvojeni citat|Muslimani svuda dižu glavu kada vide nemačke trupe ali hrabri nemački vojnici ih preziru jer ovi muslimani ni svoje narodnosti nemaju.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_40.htm Izveštaj Komande Višegradskog četničkog odreda od 11. januara 1942. komandantu operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o sporazumu o saradnji sa nemačkim trupama u predstojećoj ofanzivi protiv partizanskih jedinica]</ref>}} Kapetan Bogdan Marjanović 24. februara 1942. povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast čivuta i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} U izvještaju Kotarske ispostave u [[Goražde|Goraždu]] od 16. maja 1942. godine, citiraju se odlomci iz govora koji je, po zauzeću grada od strane četničkih snaga 30. novembra 1941, okupljenim [[Bošnjaci]]ma i [[Hrvati]]ma navodno održao major [[Jezdimir Dangić]]. Tom prilikom, četnici su počinili masovne zločine nad civilnim stanovništvom u gradu i okolnim selima: {{izdvojeni citat|U to je naišao krvavi major Dangić i nazvao Boga, na što je vodstvo te povorke odgovorilo sa "Živila Velika Srbija i Živili četnici". Na to je zloglasni major održao govor u kome je između ostalog rekao: "Mi smo se digli Srbi sa motikom i vilama u ruci, šta je ko imao protiv Hrvata i Muslimana". Na to je zloglasni Traparić dignute glave plačući odgovorio, "Hvala Vam braćo četnici što ste nas oslobodili Hrvatske i turskoga zuluma. Mi smo svi unuci Nemanjića i svi četnici. Pod ovo malo vladavine Hrvatske, a nama sto godina pod njihovim terorom smo živjeli, ipak smo svi radili koji se osjećamo Srbi i pomagali četničku organizaciju". Na te i druge riječi odgovorio je Dangić: "Nema više Hrvata nema više Turaka, sada je velika Srbija". Iza toga se Dangić okrenuo Hrvatima i Muslimanima koji su bili zarobljeni i okupljeni tu i rekao oštrim tonom: "Niste nam mogli umaći ni pobjeći", pa se okrene četnicima i rekne: "Draga braćo četnici nećemo više zajedno mi i balije".<ref>Smail Čekić, Genocid nad Bošnjacima u Drugom svjetskom ratu: Dokumenti, Sarajevo, 1996, str. 134.</ref>}} U jednom izvještaju iz jula 1942. godine, Dobroslav Jevđević piše majoru Petru Baćoviću (tada u svojstvu izaslanika Draže Mihailovića u Hercegovini) o raspoloženju među srpskim stanovništvom u Hercegovini prema [[Bošnjaci|Muslimanima]]: {{izdvojeni citat|Odnos prema muslimanima u Hercegovini u širokim narodnim masama nije pretrpio nikakvih izmena. I ako mi iz razloga političke taktike propagiramo u ovom momentu politiku snošljivih odnosa, u narodnoj duši postoji neizmenjiva svest, da više nema zajedničkog života sa njima i treba mnogo napora i autoriteta, da ne dođe do erupcije tih raspoloženja.<ref>{{Cite web |title=Izvještaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_1_130.htm |access-date=2022-12-11 |archive-date=2022-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211121324/https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm }}</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše, partizane najčešće imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje) ili "komuniste".<ref name="Recite slobodno Moša Pijade">[http://www.danas.rs/danasrs/dijalog/recite_slobodno_mosa_pijade.46.html?news_id=194744 Recite slobodno Moša Pijade]</ref><ref name="ReferenceA">https://www.znaci.org/00001/4_14_3_13.htm</ref> {{izdvojeni citat|Treba da znate da se na čelu partizana nalaze Hrvatske Ustaše, kojima je za cilj da gurnu naš narod u bratoubilački rat i da spreče odmazdu Hrvatima.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm Naređenje Draže Mihailovića od 9. novembra 1941. komandantu bosanskih četničkih odreda za prebacivanje četničkih jedinica iz istočne Bosne u rejon Užica i Kosjerića radi napada na partizane</ref>|Draža Mihailović}} Mihailović je tvrdnje da se na čelu partizana nalaze [[ustaše]] širio sa ciljem da srpsko stanovništvo u [[NDH]], ogorčeno na ustaške zločine, odvrati od pristupanja [[NOP]]-u. S druge strane, pokušavao je privuče Srbe obećavanjem "odmazde Hrvatima", identifikujući ceo hrvatski narod sa ustaškim jedinicama.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_27.htm</ref> Četnički proglas iz septembra 1942. definiše razliku između četnika i partizana na sledeći način: dok "samo pravi Srbin može postati četnik", na drugoj strani "ustaša, Nemac, Jevrejin ili Ciganin može postati partizan".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 5.</ref> === Antikomunizam === {{main|Antikomunizam}} {{izdvojeni citat|Sve moje snage su okupljene za borbu protiv komunizma.<ref name="znaci.org">[http://www.znaci.org/00001/154_4.pdf Milan Borković, Kontrarevolucija u Srbiji: Kvislinška uprava 1941-1944, I-II, Beograd, 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220904190938/https://znaci.org/00001/154_4.pdf |date=2022-09-04 }}, str. I/265.</ref>|Pukovnik Draža Mihailović u razgovoru sa predstavnicima njemačkog [[Vermaht]]a na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembar 1941.}} {{izdvojeni citat|Neophodno je potrebno i vrlo važno potući komuniste svuda da im se traga ne zna.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine]</ref>|Iz depeše generala Draže Mihailovića majoru Petru Baćoviću od 28. avgusta 1942. godine}} {{izdvojeni citat|Prema komunistima nepoštedna borba do njihovog potpunog uništenja.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>|Kapetan Pavle Đurišić u pismu poručniku Vuku Kalaitoviću, 30. avgust 1942.}} {{izdvojeni citat|Komuniste treba da smatraš kao državnog neprijatelja br. 1. i protivu njih povedi bezkompromisnu borbu, koju voditi sve dotle dok se te proklete bande Tita i Moše Pijade potpuno ne dotuku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_210.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 17. decembra 1942. komandantu četničkog bataljona "Gvozdeni bataljon" o spoljnoj i unutrašnjoj vojno-političkoj situaciji i značaju borbe za uništenje NOV i POJ]</ref>|Iz pisma majora Zaharija Ostojića jednom četničkom komandantu, 17. decembar 1942.}} {{izdvojeni citat|Ovaj ugovor, kao i buduće mere, se baziraju na međusobnom poverenju i želji da se komunizam uništi, zemlja umiri i Srbiji omogući stabilna budućnost u Evropi oslobođenoj od komunizma.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=974&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frames no. 000969—000970: Sporazum između krajskomandanture Zaječar i potpukovnika Jovanovića o nenapadanju i saradnji u borbi protiv NOVJ (23./25. decembar 1943.)] <br/> ({{jez-njem|"Diese Vereinbarung sowie die zukünftigen Massnahmen sollen getragen sein vom gegenseitigen Vertrauen und dem Willen, den Kommunismus zu vernichten, das Land zu befrieden und Serbien einer geordneten Zukunft im Rahmen eines vom Kommunismus befreiten Europas entgegenzuführen."}})</ref>|Sporazum Nemaca i potpukovnika [[Ljuba Jovanović Patak|Ljube Jovanovića Patka]] o borbi protiv partizana u Srbiji (decembar [[1943]].)}} {{izdvojeni citat|Četnici su smatrali partizanski komunistički pokret daleko većom pretnjom po Jugoslaviju nego nemačke okupacione snage.<ref>{{Cite web |title=Thomas T. Matteson, Commander, USCG: AN ANALYSIS OF THE CIRCUMSTANCES SURROUNDING THE RESCUE AND EVACUATION OF ALLIED AIRCREWMEN FROM YUGOSLAVIA, 1941-1945 |url=http://www.znaci.org/00002/406.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819133847/https://znaci.org/00002/406.htm }}</ref>|Thomas T. Matteson, američki avijatičar}} {{izdvojeni citat|Mihailović je osjećao fanatičnu mržnju, duboko i čvrsto usađenu još u vojnoj akademiji, prema svemu što je, kao na primjer komunizam, bilo po njegovim uskogrudnim shvaćanjima i mjerilima suprotno interesima monarhije (u biti srpske) i, u manjoj mjeri, interesima crkve (u biti pravoslavne).<ref>{{cite web|url=https://www.znaci.org/00001/171_7.pdf |title=Elisabeth Barker — BRITANSKA POLITIKA PREMA JUGOISTOČNOJ EVROPI U DRUGOM SVJETSKOM RATU |publisher=Znaci.org |date= |accessdate=2024-07-17}}</ref>|Pukovnik [[William Bailey]], šef britanske misije kod četnika, 1973.}} {{izdvojeni citat| Draža Mihajlović je neosporno dokazao: 1. da želi da održava primirje s okupacionim silama i 2. da je on toliko antikomunista, da je usprkos engleskim ponudama dao prednost prosjačenju kod okupatora pred slogom s crvenom stranom. Obećanja Draže Mihajlovića u pogledu lojalnog držanja treba uzeti ozbiljno, pošto je Draža Mihajlović u pitanju antikomunizma uvek zauzimao dosledno držanje.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=575&rec=311&roll=192 NARA, T311, Roll 192, frame no. 000570.] <br /> ({{jez-njem|"D.M. habe zweifellos bewiesen, dass er <br /> 1. Burgfrieden mit Besatzungsmacht halten will und <br /> 2. So sehr Antikommunist ist, dass er trotz Angeboten von englischer Seite einen Bettelgang beim Okkupator der Einigung mit der roten Seite vorgezegen hat. <br /> Zusicherungen D.M.'s auf loyale Einstellung sind ernst zu nehmen, da D.M. in antikommunistischer Frage stets konsequente Haltung eingenommen hat."}})</ref><ref>{{Cite web |title=ZABELEŠKA OBAVEŠTAJNOG ODELJENJA KOMANDE JUGOISTOKA OD 18. AVGUSTA 1944. POVODOM PONUDE DRAŽE MIHAILOVIĆA ZA SARADNJU U BORBI PROTIV JEDINICA NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_229.htm |access-date=2022-12-22 |archive-date=2022-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221015183044/https://znaci.org/00001/4_14_4_229.htm }}</ref>|Zabeleška obaveštajnog odeljenja komandanta Jugoistoka od 18. avgusta 1944. povodom ponude Draže Mihailovića za saradnju u borbi protiv NOVJ}} Jedan od ključnih elemenata četničke ideologije bio je [[antikomunizam]]. Četnički kapetan Sergije Mihailović 5. decembra 1941. poručuje Srbima da je [[komunizam]] narodna bolest koja ne zna za vjeru, slavu, Boga, za crkvu, sveštenstvo, porodicu i opšte za hrišćanstvo i tvrdi da "za njih je sestra što i svaka druga žena".<ref name="Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144">Zbornik NOR-a, 4-2, str. 143-144</ref> Pukovnik [[Branislav Pantić]], jedan je od najbližih Mihailovićevih saradnika u prvim mjesecima rata i okupacije; Pantić je učestvovao u pregovorima sa generalom [[Milan Nedić|Milanom Nedićem]] u oktobru, kao i sa [[Sastanak u Divcima|predstavnicima njemačke okupacione sile u Divcima]] u novembru 1941. U izjavi datoj u emigraciji, Pantić piše o ideološkoj profilaciji ravnogorskog pokreta i antikomunizmu kao njegovoj najbitnijoj odrednici: {{izdvojeni citat|Poznate su ideološko-političke smernice borbenog pokreta srpskog naroda pod vođstvom pukovnika Mihailovića. One su postavljene početkom maja 1941, kada se komunistička akcija još nije pojavila, ni osetila na zemljištu. Sa rane jeseni 1941, komunistička opasnost tačno je i jasno uočena i procenjena. OD TOGA MOMENTA BORBA PROTIV KOMUNIZMA ZAUZIMA GLAVNO I SREDIŠNO MESTO U SVIMA POTHVATIMA PUKOVNIKA MIHAILOVIĆA I SRPSKOG NARODA. TAKVA OSTAJE DO KRAJA. Razume se, da su se prema razvoju događaja, menjali taktički postupci i, po potrebi, primenjivao politički oportunizam.<ref>Боривоје М. Карапанџић, Грађански рат у Србији 1941—1945. Друштво Хиландар, Ваљево, 2010, стр. 113—114.</ref>}} Međutim, vođstvo Jugoslovenske vojske u otadžbini nije moglo lako privoljeti ljudstvo u sopstvenim redovima na borbu protiv partizana, s obzirom da su u pitanju bili njihovi sunarodnici. U tom smislu, komandant Užičke četničke brigade kapetan [[Milorad Mitić]], 8. decembra 1941. godine (nakon [[Operacija Užice|pada Užičke republike]] i otpočinjanja procesa [[Legalizovani četnici|legalizacije četničkih odreda]]), svojim demotivisanim borcima naglašava značaj i smisao borbe protiv pripadnika [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|U ovim momentima kada su sve srpske nacionalne snage zauzete borbom protiv komunizma, pojedini četnici ne pokazuju dovoljno volje i revnosti u vršenju svojih vojničkih i građanskih dužnosti. [...] Naša organizacija i druge stranke mogu imati različite poglede na izvesne probleme, ali ne i na borbu protiv komunizma, tog najvećeg narodnog neprijatelja.<ref>Kosta Nikolić, Istorija ravnogorskog pokreta (knjiga I), Beograd, 1999, str. 161.</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 35.</ref>}} Štab legalizovanih Požeško-užičkih odreda kojima je komandovao major [[Manojlo Korać]] (ujedno i načelnik okruga Užičkog), objavio je sredinom decembra 1941. godine letak upućen »Srbima« u kome se apeluje na stanovništvo da ne izaziva okupatorski teror, ali i da se priključi borbi protiv partizana: {{izdvojeni citat|A najpreča dužnost srpskog naroda u ovom času jeste da obezbedi, sačuva i održava red i mir sopstvenim snagama. Nosioci toga mira i reda danas su srpske oružane snage... Zato, draga braćo, smirujte se i posvećujte se svom radu... Pomažite, istrebljujte i prijavljujte svakog komunistu da biste sačuvali sebe, svoj dom i novu Srbiju... Znajte, što se pre budu istrebili komunisti i pohvatali gde god se budu skrili, utoliko je bolje za svakog pojedinca i ceo srpski narod...<ref>AVII, arhivski fond Draže Mihailovića, dok. S—X—127/1.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/11_18.htm Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ, poglavlje POD ZAŠTITOM LEGALIZOVANIH ODREDA]</ref>}} U jednoj objavi o radu prijekog suda u okrugu Užičkom, vjerovatno s kraja 1941. ili početkom 1942. godine, okružni načelnik major (28. januara 1942. unaprijeđen u čin potpukovnika od strane generala [[Milan Nedić|Milana Nedića]]<ref>Nebojša Stambolija, Srpska državna straža 1942-1944. Doktorska disertacija, Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2019, str. 60.</ref>) Manojlo S. Korać prijeti hapšenjem građanima koji uspiju da oslobode lice osumnjičeno da je komunista, kao i licima koja su tom prilikom puštena na slobodu od strane kvislinških vlasti: {{izdvojeni citat|NARODU OKRUGA UŽIČKOG Poslednjih dana zapazio sam veliki broj građana, koji dolaze u kancelarije činovnika, koja po dužnosti rade na predmetima uhapšenih komunista, intervenišući da se ti poznati komunisti puste. Saznao sam i to, da se u varoši prikupljaju potpisi za poznate kumuniste [sic!] i komunističke vođe, te da se isti iz zatvora puste, a da i ne izađu pred sud radi suđenja. Poslednji put skrećem pažnju građanstvu i zabranjujem dolazak u nadleštvo kancelarije u kojima se vrše isleđenja uhapšenih komunista. Ko se bude uhvatio od tih, koji su došli radi intervencije, odmah će biti lišen slobode i smatraće se saučesnikom uhapšenog. Isto tako, ako budem uhvatio spisak potpisnika, koji jamče, da li je uhapšeni kriv ili nije, svi će potpisnici biti uhapšeni.<ref>Радивоје Папић, ''Ужичка република 1941. Водич кроз изложбу'', Народни музеј Ужице, 2017, стр. 152.</ref>}} Već od januara 1942. godine, Draža Mihailović je izdavao naredbe da komuniste treba napadati i eliminisati, smatrajući ih najvećom preprekom za preuzimanje vlasti nakon okončanja okupacije i obnovu monarhije, ali i za obračun s pripadnicima nesrpskih narodâ te svim neprijateljima četnikâ: {{izdvojeni citat|Najodlučnije tajno pripremanje za borbu kao prema najopasnijem unutrašnjem neprijatelju, ne po našoj volji, već po njihovoj. Po svaku cenu postati jači od njih, ne ispuštati ih sa oka i ne dozvoliti njihovu infiltraciju u svoju organizaciju. Nikakve iluzije u odnosu na njih. Po prirodi stvari, mi smo za njih neprijatelj br. 1 i oni će učiniti sve da nas oslabe, iskoriste i unište, kao što su već činili gde god smo mi bili naivni i gde god su oni mogli. Svaki njihov predlog za saradnju je golo taktiziranje s tim ciljem, a svaki nacionalni stav prosta maska. Njihov je cilj samo jedan — komunistička [[revolucija]] i [[diktatura proletarijata]]. Jasno je da će nemački slom povući sa sobom i okupatorski režim saradnje domaće vlasti i desničarske pokrete. Ostaje tada sam jugoslovenski nacionalni pokret (Jugoslovenska vojska u Otadžbini) kao glavna, upravo jedina, smetnja njihovom preuzimanju vlasti. (...) Vara se ko u njima gleda pripadnike našeg naroda (...) Imati na umu da je potrebno izvršiti još pre svršetka rata preventivnu kontrarevoluciju (bilo da se izvede jednim udarcem bez oklevanja, jer će se pri slomu Nemačke partizanima priključiti svi vojnici komunisti iz okupacionih jedinica sa oružjem, kao i svi oni kojima preti nacionalna odmazda (ustaše, neprijatelj, manjine, muslimani, izdajice i dr.). U trenutku nemačkog sloma, mi moramo imati slobodne ruke za druge zadatke. Ovome treba pristupiti što pre. U borbi protiv komunista okupiti sve nacionalne i konzervativne snage Srba, Hrvata i Slovenaca.<ref name="cacakmuzej.org.rs">[https://www.cacakmuzej.org.rs/files/nmcacak_zbornik_35.pdf ДРУГИ СВЕТСКИ РАТ У ЧАЧАНСКОМ КРАЈУ – СУПРОТСТАВЉЕНА ТУМАЧЕЊА], ЗБОРНИК РАДОВА НАРОДНОГ МУЗЕЈА XXXV, Горан ДАВИДОВИЋ, Милош ТИМОТИЈЕВИЋ, 2005, стр. 199–249.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Načelnik Komande Istočne Bosne i Hercegovine JVuO major [[Jezdimir Dangić]] je na pregovorima sa predstavnicima njemačke okupacione sile i srpske kvislinške vlade, krajem januara i početkom februara 1942. godine, nedvosmisleno izrazio do koje je mjere bio pripravan da se, skupa sa svojim četničkim odredima, svrsta u borbeni antikomunistički front: {{izdvojeni citat|Dangić je spreman da se sa svim svojim ljudstvom bezuslovno stavi pod nemačku komandu za potpuno uništenje komunista u istočnoj Bosni i održavanje mira, tako da se izbeglice mogu vratiti. [...] Dangić je pri tom izjavio da bi se sa svojim ljudima i pri jednom opštem ustanku na Balkanu i iskrcavanju Engleza nepokolebljivo verno borio na nemačkoj strani. Dangić je pri tom izražavao, čak, svoje uverenje da bi samo nemačka pobeda mogla Srbiji da obezbedi pripadajući položaj na Balkanu, dok bi pobeda boljševizma značila uništenje svakog naroda, pa, dakle, i srpskog. Da [[Milan Nedić|Nedić]] zastupa isto mišljenje poznato je.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_12_2_2.pdf Zbornik NOR-a, XII/2, Beograd, 1976.] str. 115—116.</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1094&rec=501&roll=256 NARA, T501, Roll 256, frames no. 001090—001091.] <br /> ({{jez-njem|"D. ist bereit, sich mit allen seinen Leuten unbedingt dem deutschen Befehl zu unterstellen, die Kommunisten in Ost–Bosnien restlos zu vernichten und die Ruhe aufrechtzuerhalten, sodass die Flüchtlinge zurückgeführt werden können. </br> D. erklärte dabei, dass er mit seinen Leuten auch bei einem allgemeinen Balkanaufstand und einer Landung der Engländer unverbrüchlich treu auf deutscher Seite kämpfen würde. Er entwickelte dabei seine Überzeugung dahingehend, dass nur der deutsche Sieg Serbien zu der ihm gebührenden Stellung auf den Balkan verhelfen könnte, während der Sieg den Bolschewismus die Vernichtung jeden Volkes, also auch des serbischen bedeuten würde. Dass Nedić dieselbe Auffassung vertritt, ist bekannt."}})</ref>}} Pukovnik [[Bajo Stanišić]] bio je prvi četnički komandant u [[Crna Gora|Crnoj Gori]] koji je postigao sporazum s predstavnicima italijanske okupacione vojske. Naime, 6. marta 1942. u [[Podgorica|Podgorici]], Stanišić i pukovnik Gabrielo Boglione potpisali su sporazum kojim se četnici („crnogorski nacionalisti”) obavezuju da „neće upotrebiti nikad oružje protiv italijanskih trupa”.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_64.htm Sporazum između četničke organizacije na području Podgorice i doline Zete i Glavne komande italijanskih trupa u Crnoj Gori od 6. marta 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a]</ref> Međutim, najvažnije tačke sporazuma se odnose na »borbu protiv komunizma«: {{izdvojeni citat|ODBOR CRNOGORSKIH NACIONALISTA IZ PODGORICE I DOLINE ZETE sa svoje strane obavezuje se: 1) — Da će voditi beskompromisnu borbu protiv komunizma i komunista u Crnoj Gori — tog najvećeg međunarodnog neprijatelja; 2) — Da će vođa Odreda Crnogorskih Nacionalista iz Podgorice i Doline Zete, Pukovnik Bajo J. Stanišić, bilo lično ili preko osoba koje on delegira, biti u stalnom kontaktu sa Glavnom Komandom Italijanskih Trupa u Crnoj Gori za sve sporazume o izvođenju zajedničke akcije u borbi protiv komunizma u Crnoj Gori; 3) — Da će iz pokreta potpuno isključiti svaku politiku a jedino ostaje borba protivu komunizma u Crnoj Gori;}} Draža Mihailović će aprila [[1942]]. naložiti [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] da se bori protiv partizana, a ne okupatora: {{izdvojeni citat|Važno je da ostanete u nacionalnoj liniji potpuno kao i dosada. Komuniste čistite gde možete a izbegavajte Talijane i posredno iskoristite ako se što može izvući od njih.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_72.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama štaba Draže Mihailovića od 21. marta do 26. aprila 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović javlja [[Zvonko Vučković|Zvonku Vučkoviću]] i drugim komandantima u Srbiji da je borba sa komunistima „odlučna”, da su komunisti „krvoloci”, te da ih uništavaju nemilosrdno, jer bi komunisti, kao „izdajnici”, pokušali da „nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju”: {{izdvojeni citat|Te zlotvore i krvnike našeg naroda uništavajte bez milosti. Oni nas ometaju da imamo slobodne ruke prema neprijateljima. Oni isto kao i Ljotićevci podjednako služe Nemcima. Bez milosti uništavajte. Svi komandanti su mi odgovorni za svoje reone da su čisti od ovih mangupa i probisveta koje vode stranci Tito i Moša Pijade.<ref name="Petranović"/><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Beograd, 1983, str. 131.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Četnički komandanti su naglašavali kako je jaz između dva vojna i politička pokreta nepremostiv. U zapisniku sa konferencije četničkih odreda s područja doline [[Vrbas (rijeka)|Vrbasa]], održane 7. juna 1942. godine, zabilježene su riječi vojvode [[Rade Radić|Radeta Radića]], komandanta [[Bosna (regija)|bosanskih]] četnika, koji je na lapidaran način iskazao neumitnost sukoba sa partizanima: {{izdvojeni citat|Komandant Rade Radić kaže: da se mi nismo digli protiv komunista, došle bi u pitanje i naše glave.<ref name="ReferenceE">[https://znaci.org/00001/4_14_1_100.htm Zapisnik sa konferencije četničkih odreda sa područja doline Vrbasa od 7. juna 1942. o organizaciji odreda, sadejstvu u akcijama protiv NOP-a i saradnji sa NDH]</ref>}} O komunizmu kao ideološkom antipodu četničkog pokreta pod komandom generala Mihailovića, te o [[Komunistička partija Jugoslavije|jugoslovenskim komunistima]] kao najradikalnijim protivnicima stanja u [[Kraljevina Jugoslavija|prvoj Jugoslaviji]], vojvoda [[Ilija Trifunović-Birčanin]] je pisao komandantu JVuO u drugoj polovini aprila 1942. godine: {{izdvojeni citat|Prilike za rad ovamo ne samo da nisu povoljne, nego su čak veoma nepovoljne. Talas marksističkog socijalizma pod firmom komunizma ili [[Socijaldemokratija|socijalne demokratije]], zahvatio je široke narodne slojeve Bosne, Hercegovine, Crne Gore, Like i Dalmacije. Političko i duhovno vođstvo Komunističke partije Jugoslavije, veštom propagandom, a naročito terorom i zločinima u masi uspelo je: da narod ovih krajeva zavede na duhovnu stranputicu, da mu tragično pomrači vidike, dovodeći ga u suton one legendarne vidovitosti, koja je uvek prestavljala jasnu odliku našeg naroda. Rezultat ovakvog njihova rada poznat Vam je: dvostruko ropstvo i tiranija od strane okupatora i crvenih, snošenje teških udaraca i nanošenje ogromnih gubitaka, a iznad svega pojavila se strašna vizija gladi u ovim inače pasivnim krajevima. Pa ipak u poslednjem dvana[j]estom času narod kao da se trgao i počeo da se vraća: od internacionalizma—[[Nacionalizam|nacionalizmu]], od [[Ateizam|ateizma]] i bezbožništva etici i veri, od razbuktalog nemorala i strasti ka porodici i moralu, od kolektivizma ka slobodi i individualizmu, dakle našoj vekovnoj tradiciji: svemu onom što je prestavljalo žarište i ideje vodilje nacionalne svesti i misli.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_76.htm Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Bosni, Hercegovini, Crnoj Gori, Lici i Dalmaciji i o saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>|Izveštaj Ilije Trifunovića Birčanina Draži Mihailoviću (april 1942.)}} General Draža Mihailović poslao je 26. maja 1942. depešu predsedniku Ministarskog saveta Kraljevine Jugoslavije [[Slobodan Jovanović|Slobodanu Jovanoviću]] sljedeće sadržine: {{izdvojeni citat|Prošle jeseni primio sam znanju saopštenje britanske Vlade da Jugosloveni ima da se bore za Jugoslaviju, a ne da se borba pretvori u pobunu komunista za Sovjetsku Rusiju. Ponavljam komunisti su omrznuti u narodu zbog užasnog terora. Zapamtite: narod ih neće i uskoro im je kraj. Srbija, Sandžak i Istočna Bosna potpuno slobodni od njih. U Crnoj Gori sam se narod digao listom protiv njih. Ponavljam sam narod i sad se i Crna Gora čisti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_105.htm Izvod iz zbirke telegrama Štaba Draže Mihailovića poslatih izbegličkoj jugoslovenskoj vladi od 4. novembra 1941. do 11. juna 1942. godine]</ref>}} Nakon što su četnici sredinom 1942. godine u sadjejstvu sa italijanskim trupama [[Treća neprijateljska ofanziva|protjerali partizane iz Hercegovine]], u bilećkom, gatačkom i nevesinjskom srezu su održane smotre jedinica kojima je prisustvovao i vojvoda Ilija Trifunović-Birčanin, komandant zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih četničkih odreda. U obilasku četničkih jedinica, Trifunovića su pratili italijanski general Alessandro Lusana, vojvoda [[Dobroslav Jevđević]] i lokalni četnički komandanti. U svom govoru u [[Bileća|Bileći]], vojvoda Trifunović-Birčanin naglašava koliko je značajna "''borba protiv komunizma''" u tom trenutku: {{izdvojeni citat|Zahvaljujem vam se junaci, što ste u ovim krajevima slomili komunizam i uništili te krvave bande. Pozivam vas, da se pokoravate zakonima i ne nasjedate lažnim vijestima, te da se i dalje borite protiv komunizma, jer su boljševičke armije već na umoru. Danas je glavna borba uperena protiv komunizma, u kojoj se osim ostalih naroda Evrope bore i svi južni Sloveni, jednako Srbi, Hrvati i Slovenci, a iz koje će borbe izići nova Evropa, gdje nas očekuje novi život, koji će sigurno biti bolji, te ćemo u miru moći podizati svoje razrušene domove i orati naša polja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_120.htm Izveštaj komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o četničkim jedinicama u Hercegovini, Dalmaciji, Lici i zapadnoj Bosni]</ref>}} General Draža Mihailović je zahtijevao od svojih oficira da ga redovno izvještavaju o tome šta su poduzeli po pitanju izvršenja likvidacije komunista. 16. jula 1942. godine, u dvjema depešama poslatim komandantu Severnih pokrajina JVuO ([[Vojvodina]] i [[Slavonija]]) majoru [[Žarko Todorović|Žarku Todoroviću]] (pseudonim »Valter«; major Todorović je ujedno bio i ravnogorski komandant Beograda), Mihailović se raspituje: {{izdvojeni citat|Dajte podrobnije podatke o licu koje nosi [[Ante Pavelić|Pavelić]]eve poruke. Da li je to Mitrović. Kakva je situacija u [[Srem]]u u pogledu komunista. Šta ste preduzeli za njihovo uništavanje.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U raspisu svim komandantima poslatom iz štaba Draže Mihailovića 30. jula 1942. koji potpisuje major [[Zaharije Ostojić]], između ostalog se sugeriše da bi komuniste i partizane trebalo izravno uništiti, paralelno koristeći usluge kvislinških struktura u Srbiji (poput [[Srpska državna straža|Srpske državne straže]] ili [[Specijalne policije Uprave grada Beograda]]): {{izdvojeni citat|Komuniste trebite bez milosti svim sredstvima posredno i neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_134.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovica od 29. juna do 5. avgusta 1942. godine]</ref>}} U depeši koju je 23. avgusta 1942. godine Draža Mihailović uputio [[Siniša Ocokoljić|Siniši Ocokoljiću]] (pseudonim »Ilijev«), komandantu Mlavskog korpusa JVuO, stoji: {{izdvojeni citat|Naša propaganda preko r. Londona radi punom parom, komunisti gube pa imaju pravo da se ljute. Naša vlada održava savezničke veze sa Rusijom, a mi ima da ih u zemlji pomlatimo i uništimo gde god ih sretnemo, nastanite na tome u vašoj oblasti.<ref>https://znaci.org/00001/4_14_1_155.htm Izvod iz knjige poslatih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 22. do 28. avgusta 1942. godine</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Njemački vojni istoričar kapetan Ernst Vishaupt, na zahtjev načelnika štaba Komande Jugoistoka, sastavio je u drugoj polovini 1942. godine opširan izvještaj u kojem je obradio najvažnije događaje u okupiranoj Jugoslaviji u periodu od juna 1941. do avgusta 1942. Analizirajući situaciju u zemlji tokom prvih nedjelja [[Ustanak u Srbiji|ustanka u Srbiji]], kapetan Vishaupt piše: {{izdvojeni citat|Ustaničkim pokretom u Srbiji rukovode četničke jedinice i komunističke bande. Četničke jedinice su za sada podeljene u tri grupe: u jedinice [[Kosta Pećanac|Koste Pećanca]], koje stoje iza vlade Nedića, u grupe generala [[Ljubo Novaković|Novakovića]], koji naginje komunistima i antikomunističke jedinice generalštabnog pukovnika Mihailovića. Mihailović je protiv Pećanca i Novakovića. U njegovoj okolini su pretežno oficiri. Njegova organizacija je izgrađena čisto vojnički. On je odbio komuniste zato što smatra da nije došlo još vreme za opšti ustanak. On hoće najpre da organizuje celu zemlju pa tek onda da krene napred.<ref>[https://znaci.org/zb/4.php?broj=544&bk=2&vol=12 Borbe protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine], u Zbornik NOR-a, tom XII, knjiga 2: Dokumenti Nemačkog rajha 1941—1945, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1976, dokument br. 209, str. 1020—1021.</ref>|Izvještaj o borbama protiv ustaničkog pokreta na području Jugoistoka od juna 1941. do avgusta 1942. godine}} Teror koji su četnici provodili u cilju očuvanja svojih pozicija vodio se pod parolom borbe protiv komunizma. Pored ubijanja zarobljenih partizana, zastrašivanja i teroriziranja stanovništva, taj je teror pratila sve izraženija propaganda. U letku pod naslovom »Braćo Srbi i sestre Srpkinje!«, koji su četnici krajem kolovoza 1942. raspačavali u okolici [[Knin]]a, ističe se da četnici vode borbu »protiv partizana-komunista na život i smrt« i da će je voditi »do njihovog konačnog istrebljenja«. Također, 10. rujna iste godine, vojvoda [[Momčilo Đujić]] je u obliku letka uputio poruku »Srbima partizanima i partizanskim simpatizerima na srpskoj tromeđi«, u kojoj ih poziva da se vrate kućama i »jave kod nadležnih komandira četničkih odreda i ostalih predstavnika četničke vlasti, te neka im se stave na raspoloženje sa svojim oružjem«.<ref>AVII, NDH, kut. 197, br. reg. 9/10.</ref> Đujić prijeti da je to njegova »poslednja opomena i poslednja poruka koju čini u ime Srpskih četničkih odreda«, jer će nakon toga poduzeti »represalije koje će konačno pogoditi smrtonosnim udarcem sve one koji se udružiše sa našim neprijateljem i služe razornoj ideji komunizma uništavajući sve ono što je ''NAŠE, RASNO I NACIONALNO''«.<ref>[https://znaci.org/00001/41_12.htm Četnici i problemi borbe protiv NOP-a]</ref><ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=932&rec=314&roll=559 NARA, T314, Roll 559, frame no. 000928.]</ref> U cilju vođenja bespoštedne borbe protiv partizana, kao i njihovog uništenja, kapetan [[Pavle Đurišić]] je svojim jedinicama izdavao konkretna naređenja, u kojima je stajalo: {{izdvojeni citat|Svakog uhvaćenog komunistu ubiti na licu mesta sem vođa, koje vezati i sprovesti ovom štabu. U koliko bi se uhvatio sa tačnim i osvedočenim dokazima, koji komunistički jatak, bez razmišljanja ga ubiti.<ref>[https://znaci.org/00001/281.htm Radoje Pajović — Dušan Željeznov — Branislav Božović: PAVLE ĐURIŠIĆ — LOVRO HACIN — JURAJ ŠPILER], Centar za informacije i publicitet, Zagreb 1987. str. 50.</ref>}} Prilikom izvođenja jedne akcije potkraj studenog 1942. Đurišić naređuje: »Svakoga komunistu — partizana na koga se naiđe ili se u borbi uhvati likvidirati po kratkom postupku. Na celoj teritoriji kroz koju se prolazi pretresati teren i kuće i svako lice koje je sumnjivo hapsiti. Isto tako pohapsiti sva ona lica za koja se utvrdi da nisu seljaci-meštani već došljaci...«<ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje 1977, str. 295.</ref> General [[Blažo Đukanović]], koji se nalazio na čelu [[Kvisling|kvislinške]] [[Glavne nacionalne komande Crne Gore]] sa sjedištem na [[Cetinje|Cetinju]], u naređenju od 30. novembra 1942. piše pukovniku Baju Stanišiću: {{izdvojeni citat|Naredite najenergičniju potjeru za komunistima koje po svaku cijenu uništiti i onemogućiti im dalju akciju na reonu te komande. Sve jedinice uputiti na teren. Biti nemilosrdan prema komunistima i onima koji ih pomažu. [...] Energičan rad protivu komunista i njihovo uništenje mora se izvršiti u što kraćem vremenu. Odlaganja nema. Sentimentalnosti ne smije da bude.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_196.htm Naređenje četničke Glavne nacionalne komande Crne Gore od 30. novembra 1942. komandantu Zetskog letećeg odreda za maksimalno angažovanje odreda u uništenju komunista i pripadnika NOP-a]</ref>}} Mnogi četnici su svoju borbu prvenstveno vidjeli kao borbu protiv partizanskog ustanka, a ne protiv okupatora: {{izdvojeni citat|Uzeli smo oružje ne da riješimo međunarodne probleme niti da politiziramo — jer i kad bi to radili, to bi bilo bez ikakvog rezultata kao do sada, budući smo potpuno ubijeđeni da mi ne možemo imati nikakvog uticaja pri rešavanju svjetskih događaja. Uzeli smo oružje da oslobodimo naš narod od strašnog terora jedne pljačkaške bande i bandita kao što su Moša Pijade i drugovi.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_90.htm</ref>|Pismo Jakova Jovovića italijanskom guverneru Crne Gore o stavu četnika prema italijanskom okupatoru (29. maj 1942.)}} Četničke snage su u [[Operacija Weiss|operaciji Weiss]], pokrenutoj sa ciljem uništenja [[Bihaćka republika|Bihaćke republike]], uzeli učešća zajedno sa njemačkim, italijanskim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama. U direktivi od 2. januara 1943. komandantima korpusa JVuO u predstojećoj operaciji, Draža Mihailović naređuje početak opšte ofanzive na snage NOVJ: {{izdvojeni citat|'''III Naš cilj i ideja manevra.''' <br /> Naša je namera da iz obuhvatnog položaja koga imaju naše snage izvrše koncentričan napad na komuniste na označenoj prostoriji, komunisti unište i time oslobode ovu srpsku teritoriju komunističkog terora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_1.htm Direktiva Draže Mihailovića od 2. januara 1943. komandantima korpusa za borbu protiv jedinica NOV i POJ na slobodnoj teritoriji zapadne Bosne, Like i Korduna]</ref>}} U raspisu svim svojim komandantima od 13. januara 1943, general Mihailović javlja: {{izdvojeni citat|Navijanje londonskog radia za pomirenje sa komunistima objasnite u usmenoj propagandi da je to naše lukavstvo da komuniste malo umirimo i da ih uništimo. Objasnite javno narodu da nas Englezi u tome potpomažu da bi smo se jednom otarasili komunista koji se ne bore da oslobode već da zarobe narod. Saopštite i susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Istog dana, Mihailović piše »Feliksu« (poručnik [[Zvonimir Vučković]], komandant 1. ravnogorskog korpusa JVuO), »Leonardu« (kapetan I klase [[Dragiša Ninković]], komandant Rudničkog korpusa), i »Fricu« (major [[Dušan Smiljanić]], komandant 1. šumadijskog korpusa) da je neprijateljstvo između četnika i partizana duboko ukorijenjeno, i zato ga je nemoguće prevazići. Komandant JVuO naređuje: {{izdvojeni citat|Borba koju vodimo sa njima je odlučna. Nećemo ih jer su krvoloci i žele da ponovo zadobiju teren. Uništavajte ih nemilosrdno jer se veliki događaji približuju krupnim koracima. Kao izdajnici pokušali bi da nas ometu u oslobođenju otadžbine koju oni ne priznaju.<ref name="ReferenceC"/>}} 16. januara iste godine, Dragoljub Mihailović u cirkularnoj depeši svim četničkim komandantima u [[Nedićeva Srbija|okupiranoj Srbiji]] naređuje „uništenje komunista”: {{izdvojeni citat|I pored svih nevolja narоčitо podvlačim da je komunistička opasnost jedna od najvećih... [[Vlada Kraljevine Jugoslavije u egzilu|Naša vlada u Londonu]] preduzima sve da spreči englesku propagandu za partizane. [[Slobodan Jovanović]] vodi tešku borbu u tome pogledu. Ja ulažem proteste i sprečavam koliko najviše mogu ali najbolji način sprečavanja ovog je u uništenju komunista posle čega Englezi neće imati koga da hvale. Na tome radimo i uskoro će te čuti da smo ih u ime Boga likvidirali. Kod vas na vašem terenu uništavajte ih bez milosti. To su zlotvori i dželati našeg naroda.<ref>AVII, reg. br. 18/1, k. 299, d. 193.</ref><ref>Potpukovnik Branko Latas, Saradnja četnika i Nemaca u borbama protiv Glavne operativne grupe divizija NOVJ u dolini Neretve (februar—mart 1943), Prilozi Instituta za istoriju, broj 17/1980, Sarajevo, str. 201, fus. 62.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 131—132.</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Potom je 21. januara 1943. uputio depešu majoru Siniši Ocokoljiću u kojoj naređuje: {{izdvojeni citat|Komunistima ne dozvoliti da dižu glavu. Uništavati ih bez milosti kao naše najveće zlotvore. Teren od njih mora biti čist. Postupati bez sentimentalnosti isto kao što i oni rade.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} I sjutradan, Mihailović u depeši Ocokoljiću urgira za uništenje komunista, napominjući da je komandantima JVuO zabranjeno baviti se politikom: {{izdvojeni citat|Komunistički agenti gmižu kroz narod a zašto ne uputite naše agente da i oni gmižu i da ih ubijaju. Očekujem od vas vesti i aktivnost. Ne busajte se u grudi situacije će biti i teže. Odgovorite mi po vašem običaju da vi govorite istinu a ja ne volim istinu. Odgovaram da volim istinu ali i prisebnost u vezi sa stalnom radljivošću. Naređujem da komuniste uništavate gde god za njih čujete. Vi komandujete vojnicima a ne ženama. Borba je naš posao. Izvestite o sudarima sa komunistima i koliko ste ih pobili. Više nemojte kritikovati niti voditi spoljnu politiku. Zahtevam da očistite vaš teren jer mi za svoj teren odgovarate lično.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga II, dok. 25, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 135-136.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Kako bi opravdao obračun s glavnim neprijateljem (NOVJ), Dragoljub Mihailović je znao u naređenjima svojim komandantima nerijetko posegnuti i za konfabulacijama o saradnji partizana s okupatorom. 22. januara 1943, general Mihailović šalje depešu majoru [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«): „Primio vaš izveštaj o borbi Dukađinske brigade sa komunistima... Nastanite da vaš kraj potpuno očistite od komunista naročito [[Jastrebac]] — uništavajte ih bez milosti jer nas ometaju u radu i sarađuju sa Nemcima.” U ''Raspisu svima'' od 24. januara, on traži: {{izdvojeni citat|Naši saveznici preko radi[j]a ukazuju na važne i velike odluke ovih dana. Nemcima se bliži kraj. Pripremajte se za odsudnu akciju. Stoga, red i rad na prvom mestu. Raščistite teren svuda od komunista da bismo imali odrešene ruke za odsudni momenat. Saopštite svima susedima.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} General Draža Mihailović nagovještava 28. januara 1943. odvijanje predstojeće operacije u više faza: {{izdvojeni citat|Za uništavanje komunista dve faze. Prva faza uništavanje sovjetske republike. Druga faza gonjenje u celoj Bosni, Lici i Kordunu i definitivno uništavanje. Italijani za sada onemogućili prolaz Crnogorcima, pod izgovorom da je sovjetska republika pred uništenjem, i da Crnogorci nisu potrebni.<ref name="ReferenceC">[https://znaci.org/00001/4_14_2_25.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića od 10. do 31. januara 1943. godine]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Mihailović je odbacivao bilo kakvu ideju o eventualnom prekidu neprijateljstava sa vođstvom jugoslovenskih partizana, čak i nakon intervencija sa strane najviših političkih adresa u [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničkim zemljama]]. 31. januara 1943. godine, on piše komandantu Srbije JVuO generalu [[Miroslav Trifunović|Miroslavu Trifunoviću]] (pseudonim »Ditrih«) da je [[Anthony Eden]], ministar vanjskih poslova [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]], uputio apel za izmirenjem dvije zaraćene strane: {{izdvojeni citat|Izjava Idnova o mirenju ne važi ništa. Čistiti komuniste do poslednjeg. Mi našu kuću uređujemo i niko drugi. Oni neka pregovaraju to se nas ništa ne tiče.<ref name="ReferenceC"/>}} Tokom operacije Weiss, major Zaharije Ostojić (»Branko«) šalje 29. januara 1943. depešu Vrhovnoj komandi JVuO u kojoj o odnosu prema partizanima, kao i o eventualnom dogovoru s njima, kaže sljedeće: {{izdvojeni citat|Ja ostajem do kraja zakleti neprijatelj crvenih zlikovaca i ubeđen sam da bi svako sporazumevanje sa komunistima značilo ogromni gubitak za našu stvar u narodu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_28.htm Izvod iz knjige primljenih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 18. januara do 4. februara 1943. godine]</ref>}} U propagandnom letku od 10. februara 1943, upućenom stanovništvu [[Bosna (oblast)|Bosne]], [[Lika|Like]] i [[Dalmacija|Dalmacije]], u povodu početka operacije Weiss, a koji potpisuju četvorica četničkih komandanata sa teritorije [[NDH]] (potpukovnik [[Ilija Mihić]], major [[Petar Baćović]], vojvoda u rangu majora<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 7.</ref> [[Momčilo Đujić]] i kapetan [[Radovan Ivanišević]]), poziva se na istrebljivanje partizana: {{izdvojeni citat| Petna[j]est hiljada četnika do zuba naoružanih napada sa raznih strana i uništava na svom istoriskom pohodu sve što pokazuje otpor. <br /> '''Komunisti će biti istrebljeni. Prema njima nema milosti'''. <br /> A Vi braćo, koji ste prisiljeni ili zavedeni lažju i obmanom okrenite oružje protiv najvećih neprijatelja našeg naroda. Poubijajte političke komesare i stupite odmah u naše redove, gde ćemo Vas primiti bratski. Ugledajte se na stotine i stotine njih koji nam se svakodnevno predaju, svesni da su izdati i prevareni od komunista jevreja. <br /> Narod Bosne, Like i Dalmacije neka ostane na svojim ognjištima i neka čuva svoje domove, jer dolaze četnici da ga oslobode komunističke kuge, terora i strahovlade.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Proglas četničkih komandanata istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like od 10. februara 1943. narodu Bosne, Like i Dalmacije za borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske]</ref>}} 21. februara 1943. godine, u trenutku kada počinju najžešće [[Bitka na Neretvi|borbe u dolini Neretve]], Draža Mihailović naređuje kapetanu [[Aleksandru Mihajloviću]] (pseudonim »Saša«), komandantu Beograda JVuO: {{izdvojeni citat|Na Vašem terenu ne sme postojati Komunista. Propagandu razvijajte sami. Dovoljno argumenata protiv njih postoji da ih narod više ne želi, a kad ih London i Moskva hvali, znajte da su u najvećem škripcu. Sada bijemo s njima poslednju bitku i nadam se s Božjom pomoću u uspeh.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm Izvod iz knjige poslatih depeša Štaba Draže Mihailovića u vremenu od 20. februara do 6. marta 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} [[Italija]]nsko poslanstvo u [[Beograd]]u redovno je izvještavalo ministarstvo vanjskih poslova u [[Rim]]u o svim važnijim događajima u okupiranoj Jugoslaviji. Tokom 1943. godine, ukazivalo se na razlike u ratnoj taktici Mihailovića i [[Josip Broz Tito|Tita]], tj. tvrdilo se da dok je prvi iščekivao „pravi momenat”, drugi je, sa svojim partizanima, bio mnogo aktivniji što mu je donosilo sve više pristalica „među seljačkim masama”.<ref>DDI, Spalazzi a Mussolini, serie IX, vol X, d. 383, 503.</ref> U jednom izvještaju iz marta te godine, navodi se da ideološki sukob čini saradnju između dva pokreta nemogućom, prvenstveno usljed jasnog antikomunističkog stava „generala nacionaliste”.<ref>Бојан Симић, Окупирана Србија у извештајима италијанског посланства у Београду (1941-1943). Војноисторијски гласник, Институт за стратегијска истраживања - Одељење за војну историју Министарства одбране Републике Србије, 2017, стр. 107.</ref> U prijedlogu koji je 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka uputio potpukovnik Heinz iz [[Brandenburger|divizije Brandenburg]], a u vezi sa izvođenjem predstojeće [[Operacija Crno|operacije Schwarz]] te odnosom prema formaciji pod komandom Pavla Đurišića, kao karakteristično za dosadašnje držanje četnikâ, pominje se sljedeće: {{izdvojeni citat|10. 5. bio sam u navodnom glavnom stanu Draže Mihailovića u [[Kolašin]]u na razgovorima sa četničkim vođom Đurišićem. Rezultat ovih razgovora: a)  Đurišićevi četnici su od Italije legalizovana domaća milicija na području Crne Gore. Jačina 2000 — 3000 pušaka. b)  Njihov stav je antikomunistički, njihova parola je red i mir.<ref>[https://znaci.org/00001/4_12_3_63.htm Predlog potpukovnika Hajnca od 11. maja 1943. komandantu Jugoistoka za angažovanje delova divizije Brandenburg u Crnoj Gori i za saradnju sa četničkim odredima Pavla Đurišića nakon obavljenih pregovora u Kolašinu]</ref>}} I nakon teškog poraza koji su doživjeli u bici na Neretvi, četnici nijesu odustajali od ispunjenja svog najvažnijeg zadatka — uništenja partizanskih snagâ. U trenutku kada nije u potpunosti siguran da li će predstojeća [[operacija Schwarz]] biti uperena i protiv njegovih jedinica (kao što će se ubrzo ispostaviti), general Mihailović šalje 9. maja 1943. depešu majoru Petru Baćoviću (pseudonim »Ištvan«), u kojoj pohvaljuje njegov rad: „Vaši uspesi su veličanstveni. Organizujte svakoga, naročito omladinu i pojašite komunistima na leđa za njihovo definitivno uništenje.” U depeši koju je istog dana poslao majoru Pavlu Đurišiću (pseudonim »Đuzepe«), on navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Moje mišljenje je da se komunisti imaju uništiti gonjenjem na svim frontovima... Celu oblast na desnoj obali [[Lim (rijeka)|Lim]]a primio je major [[Dragutin Keserović|Keserović]] i za nekoliko dana očistiće je od svih simpatizera. '''Pobićemo sve što nevalja i to odmah'''.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 297, registarski broj 2/1.</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 731—733.</ref>|General Draža Mihailović}} U svrhu mobilizacije pripadnika JVuO za borbu protiv partizana, Dragoljub Mihailović i četnički komandanti su često, u propagandne svrhe, isticali navodno prisustvo velikog broja ustaša u redovima NOVJ: {{izdvojeni citat|Da bi se ovom zlu jednom stalo na put naređujem: Prvo da se u celoj zemlji u svim našim pokrajinama proglasi svi Srbi na okup i u zajedničku borbu protivu najopasnijeg našeg neprijatelja-komunista u čijim se redovima nalaze ustaše i ceo ostali ološ ove zemlje; Drugo proglašavam mobilizaciju svih raspoloživih naoružanih snaga i svih pokrajina naše zemlje i to odmah bez čekanja i odugovlačenja; Treće u svim pokrajinama preduzeti najenergičnije udare na komuniste gde god se zateknu jer je to '''najveće zlo u našoj sredini'''.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 141—142.</ref>|Cirkularna depeša Draže Mihailovića iz novembra 1943.}} U depeši [[Dragutin Keserović|Dragutinu Keseroviću]] (pseudonim »Orel«) od 12. novembra 1943. godine, Draža Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Produžite rad na definitivnom čišćenju komunista. Oni ne smeju postojati u Srbiji. Krajnje je vreme da sa tim gadovima raščistimo. Uništavajte sve njihove simpatizere i jatake bez milosti. Kad ne budu imali simpatizere neće moći ni da postoje.<ref>Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine, broj 493—499 od 7. novembra 1943. - NAREĐENjE... - http://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015183053/https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm |date=2022-10-15 }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Dva dana nakon ove naredbe, Mihailović je uputio naredbu potpukovniku [[Radoslav Đurić|Radoslavu Đuriću]] u kojoj se ističe da se sem „uništenja komunista” u isto vreme „unište njihovi simpatizeri, koji su najopasniji”. Mihailović je 26. novembra uputio naređenje [[Nikola Kalabić|Nikoli Kalabiću]], komandantu Korpusa gorske garde: „Produžite čišćenje komunista, gde god ih čujete... Čistite bez milosti.”<ref>Милослав Самарџић, Генерал Дража Михаиловић и општа историја четничког покрета, III, Крагујевац, 2006, стр. 408-409.</ref><ref>Milan Radanović, Kazna i zločin: Snage kolaboracije u Srbiji: odgovornost za ratne zločine (1941-1944) i vojni gubici (1944-1945), Rosa Luxemburg Stiftung Southeast Europe, Beograd, 2015, str. 117.</ref> U trenutku kada snage NOVJ pokušavaju prodrijeti iz [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] i [[Sandžak]]a u Srbiju, u cirkularnoj depeši svim četničkim zapovjednicima u [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupiranoj Jugoslaviji]] (»''Raspis svima''«) od 21. novembra 1943. godine, Draža Mihailović izdaje naređenje o borbi protiv partizana do njihovog potpunog istrebljenja: {{izdvojeni citat|Naređujem svima kako u Srbiji tako i u ostalim našim pokrajinama da koriste ovu situaciju komunista i da ih unište u svim pokrajinama do poslednjeg. Komunisti su ispraznili druge terene na kojim su se nalazili te je ovo zgodna prilika da u svim oblastima dođemo do punog izražaja i potpuno sve ostale pokrajine kao u Srbiji stavimo pod svoju vlast.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 3, dokument br. 42, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 153.</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} Nakon tri dana, Dragoljub Mihailović izričito ponavlja zahtjev za uništenjem komunista: {{izdvojeni citat|U pogledu komunista nastavite akciju do potpunog njihovog uništenja. '''Mi taj čir ne možemo trpeti na našem telu a najmanje u Srbiji'''.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>|General [[Dragoljub Mihailović]]}} Kada je kapetan Aleksandar Mihajlović generalu Mihailoviću dostavio veoma važan i povjerljiv izvještaj četničkog saradnika Borislava Mesarovića (»August«) o organizaciji i personalnom sastavu [[Gestapo]]a (BdS) u Beogradu, četnički je komandant 30. novembra 1943. našao za shodno da ponovi da se glavna borba vodi protiv ideološkog protivnika: {{izdvojeni citat|Primili smo Vaše pismene izveštaje, koji su odlični. August je učinio veliku uslugu. Ove izveštaje nećemo nikom otkrivati, preduzećemo samo potrebne radnje za one koji su prešli preko mora. Ponavljam, izveštaji su odlični i korisni. Produžite sa uništenjem komunističkih grupa i njihovih tajnih organizacija i sastavljajte spiskove njihovih simpatizera.<ref>Istorijski arhiv Beograda, fond monografije o Beogradu, inv. br. 8, I, str. 119—120, D—29—186.</ref><ref>Бранислав Божовић, Специјална полиција у Београду 1941—1944, Завод за уџбенике, Београд, 2014, стр. 309—310.</ref>|General [[Draža Mihailović]]}} Poput svog vrhovnog komandanta, i Mihailovićevi su oficiri na terenu svojim podređenima izdavali naredbe o uništenju partizana, te njihovih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|Dragi Brano, ovih dana pripremam jednu veliku akciju protiv Mošinaca оd Zaječara pa u pravcu Niša, gde god ih nađem. [...] <br /> Јоš jednom za našu predstojeću akciju. Тi sam valjda znaš da je ona neophodnа јer partizani se moraju definitivno i u korenu uništiti ako želimo da u datom momentu radimo po predviđenim planovima. Partizane sada treba potpuno uništiti — dvanaesti je čas!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_10.htm Pismo komandanta Timočkog korpusa od 14. januara 1943. Branivoju Petroviću o potrebi zajedničke akcije protiv pripadnika Narodnooslobodilačke vojske na relaciji Zaječar—Niš]</ref><ref>[https://www.rastko.rs/istorija/delo/13229 Мајор ЈВуО Бранимир Петровић и криза покрета отпора у Србији 1942-1944.]</ref>|Pismo komandanta Timočkog korpusa potpukovnika [[Ljubomir Jovanović Patak|Ljubomira Jovanovića]] majoru Branimiru Petroviću od 14. januara 1943. godine}} Posljednjeg dana marta 1943. godine, major [[Petar Baćović]] izdaje naređenje o postupku prema pripadnicima i simpatizerima Narodnooslobodilačkog pokreta, kao i članovima njihovih obitelji: {{izdvojeni citat|Da se putem ove naredbe saopšti celokupnom stanovništvu Bosne i Hercegovine: <br /> 1) Da će odbeglim komunistima, njihovim jatacima i saradnicima, biti uhapšene porodice, kuće uništene i pokretna imovina, a imanja oduzeta za račun nacionalne četničke organizacije, ukoliko to do sada nije učinjeno. <br /> 2) Ko se od odbeglih lica ne vrati svojoj kući i ne prijavi najbližoj četničkoj vlasti u roku od pet dana od dana izlaska ove naredbe biće oglašen za narodnog neprijatelja i kao takav streljan gde se bude uhvatio, a njegova porodica streljana, imanje oduzeto, a kuća uništena. <br /> 3) Da će biti streljano svako lice koje bude prikrivalo, hranilo i na ma koji drugi način pomagalo komuniste, a njegova porodica uhapšena, kuća spaljena i imanja oduzeta.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 527.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 202.</ref>}} U pismu poslatom 8. avgusta 1943. kapetanu [[Predrag Raković|Predragu Rakoviću]], komandantu 2. ravnogorskog korpusa, šef 2. odseka Operativnog odeljenja Vrhovne komande JVUO major [[Mirko Lalatović]] pominje prispjeće depeše koju je sačinio pukovnik [[William Bailey]], u kojoj je navedeno da će britanska Vlada nastaviti sa „davanjem potpore Đeneralu Mihailoviću gdegod on bude u stanju da preduzme operacije protiv Osovine”.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 1005.</ref> Major Lalatović sugeriše kapetanu Rakoviću da bi [[Saveznici u Drugom svjetskom ratu|savezničku]] podršku trebalo iskoristiti kao ''carte blanche'' za eliminaciju partizana: {{izdvojeni citat|Mogu vam javiti da su se naši odnosi popravili sa našim saveznicima. 6/VIII Čiča je dobio jednu depešu u kojoj mu se uglavnom daje za pravo i obećava pomoć svuda gde mi nađemo da treba preduzeti akciju protiv okupatora. Tu ćemo mi pomalo i crvene zakačinjati, ali, naravno, sve pod vidom odbrane. Moramo ih uništiti! Po podacima kojima raspolažemo njihova je situacija vrlo teška. Ponovo su ih u Ist. Bosni razbili Nemci sa nešto ustaša. Iza Nemaca naši čiste pozadinu. U Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku ima samo manjih delova mestimično, koji sada ne pretstavljaju nikakvu snagu i koje naši odredi nemilosrdno trebe. Sem toga imamo podataka iz naređenja koja je Tito izdavao i izveštaja nekih politkoma da je kod njih nastala velika pokolebanost (uhvaćen njihov kurir). Zatim u Dalmaciji traže vezu sa nama. Preduzimamo sve da ih razbijemo a potom uništimo.<ref>Zbornik dokumenata i podataka o Narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije, tom XIV, knjiga 2: Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, dokument br. 189, str. 902—904.</ref>}} Neprijateljski stav četnika prema komunistima uslovio je formiranje svijesti o okupatoru kao manjem zlu, što je dalje vodilo normalizaciji kolaboracije. Tako se, kao karakteristično za odnos s Nijemcima, može uzeti tumačenje koje je, vjerojatno u rujnu 1943. godine, javno iskazao vojvoda [[Momčilo Đujić]], komandant Dinarske divizije JVuO: {{izdvojeni citat|Mi smo svesni da smo okupirani i izbačeni iz rata, a prema tome i da smo isključeni iz učešća u događajima koji se dešavaju na frontovima. Radi toga smo riješeni da mirno očekujemo kraj rata, kojom će se prilikom riješiti i naše pitanje bilo na jedan ili drugi način. Ne želimo nikoga da napadamo, ali smo ipak riješili da se odupremo bilo teroru koji bi bezrazložno bio sprovođen nad našim glavama. Radi toga smo se digli i protiv ustaša svojevremeno, koji su bez ikakova razloga pokušali da nas istrebe. Radi te iste stvari vodimo već pune dve godine bezkompromisnu borbu protiv komunizma, kojega smatramo najvećim protivnikom i našim i celoga čovečanstva. U toj borbi uništena su velika naša materijalna dobra i mi smo dali hiljade naših najdragocenijih života. Pri ovakvom našem stavu stojim na gledištu da su dužni da nas pomognu svim sredstvima, svi oni koji smatraju, da je komunizam najveća opasnost za sve narode.<ref>Arhiv Instituta za historiju radničkog pokreta Hrvatske (AIHRPH), Zagreb, Neprijateljska građa, kut. 429, f. 6.</ref>}} Septembra 1943, vojvoda Đujić je dao i upute za vojnu organizaciju oblasti koja bi bila podijeljena na korpuse. Pri štabu svakog četničkog korpusa, komandant je trebalo da imenuje savjetodavno tijelo pod nazivom »nacionalni komitet«, koji bi činili predstavnici vojske i stanovništva. Prema Đujićevim uputama, »jedan od najvažnijih zadataka nacionalnog komiteta jeste nacionalno-ideološko izgrađivanje narodnih masa i njihovo upućivanje u krstašku i odlučnu borbu protiv komunizma kao najvećeg neprijatelja čovječanstva i naše Nacije«.<ref>AIHRPH, NG, kut. 424, f. 4, Đujićevo uputstvo od 6. IX 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_17.htm U funkciji politike njemačkih okupacionih snaga]</ref> Početkom oktobra 1943, general Blažo Đukanović naređuje pukovniku Baju Stanišiću sljedeće: „Borbu voditi samo protiv partizana, do njihovog konačnog uništenja i to ne samo pismenu, već i aktivnim pokretima.”<ref>AVII, CG—V—477, Naređenje B. Đukanovića od 3. oktobra 1943.</ref> Svoj stav je Đukanović još potpunije formulisao u pismu jednom saradniku od 5. X 1943: {{izdvojeni citat|Mi smo digli ustanak jedino protivu komunista, jer nam je bio cilj spasenje naroda. Na tome stanovištu stojim i sada i borićemo se protivu komunista do našeg ili njihovog istrebljenja. Ta borba, s obzirom na akcije komunista, dovoljna je za nas, i ako uspijemo da se do oslobođenja otresemo komunista i uspostavimo nacionalnu vlast, mi smo izvršili svoju dužnost prema Kralju i prema Otadžbini.<ref>AVII, CG—V—478.</ref><ref>Др Радоје Пајовић, Контрареволуција у Црној Гори: Четнички и федералистички покрет 1941—1945, Обод, Цетиње 1977, стр. 393—394.</ref>|General [[Blažo Đukanović]]}} Poručnik [[Miloš Radosavljević]], komandant Valjevskog korpusa JVuO, u naređenju komandi Kolubarske brigade od 19. oktobra 1943, pozivajući se na „naređenja Gospodina Ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva”, piše „da se u najkraćem roku ima likvidirati sa komunističkim ilegalnim grupicama i njihovim legalnim jatacima (centrima veze, kuririma i simpatizerima: davaocima hrane i prenoćišta)”. Svojim saborcima poručnik Radosavljević naglašava: {{izdvojeni citat|Primetio sam u više prilika da pojedine starešine poverenog mi korpusa nemaju prečišćene pojmove o našem stavu prema komunizmu i komunistima kod nas, što ima za posledicu da toleriraju komunističke simpatizere i što više i sami nesvesno hvale i odobravaju uspehe boljševika na [[Istočni front|Istočnom frontu]], kao i od ustaških spikera radio-Londona lažno pretstavljene uspehe nekih »partizanskih oslobodilačkih« odreda u Jugoslaviji... Jednom za svagda i svi imaju znati da nam sa komunistima kod nas stoji borba do krajnjeg i potpunog uništenja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_18.htm Naređenje komandanta Valjevskog korpusa od 17. oktobra 1943. komandantu Kolubarske brigade za borbu protiv pripadnika i simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta na teritoriji brigade]</ref>}} I u naređenju jedinicama Valjevskog korpusa od 9. novembra 1943, Radosavljević iznova podcrtava: {{izdvojeni citat|Borbu protiv izdajnika, Nedićevih i Ljotićevih bandi, produžite i na svakom koraku nemilosrdno ih uništavati. Komunizam istaći kao najveće zlo ovog vremena i našeg najvećeg neprijatelja. Borba protiv komunizma bila je i biće nemilosrdna. Sve što se zove i što radi za komunizam — uništiti.<ref>Коста Николић, Историја равногорског покрета, књига I, стр. 401.</ref><ref>{{Cite journal|last=Сегић|first=Дејан|date=2011|title=Четници и капитулација Италије 1943.|url=http://www.isi.mod.gov.rs/multimedia/dodaci/vig_1_2011_1554880246.pdf|journal=Војноисторијски гласник|publisher=Институт за стрaтегијска истраживања Одељења за војну историју Министарства одбране Републике Србије|volume=1/2011|pages=219}}</ref>}} Potporučnik [[Milutin Janković]], komandant 1. dragačevske brigade JVuO, piše komandantu 2. ravnogorskog korpusa kapetanu Predragu Rakoviću o borbama protiv snagâ NOVJ u [[Šumadija|Šumadiji]] tokom novembra 1943. i, između ostalog, navodi sljedeće: {{izdvojeni citat|Prilikom prolaska komunističke bande kroz Gružu njihovi simpatizeri podigli su glavu. Ovaj zločin ne sme niti može biti nezapažen. Mi ravnogorci, dužni smo da zlu stanemo na put. Ova komunistička banda od 530 ljudi zadržala se u selu Žunama 24 časa, gde je održala zbor stanovnicima oba pola sela Žuna. Žunci su rekli da im nikad bolji ljudi nisu došli, a komunisti da ih niko nije bolje dočekao nego Žunci. Odakle ovo dolazi? Dolazi otuda što u selu Žunama ima komunista. Kako da ovo istrebimo? Popaliti i uništiti.<ref>Srbija u Narodnooslobodilačkoj borbi — Centralna Srbija, Nolit — Prosveta, Beograd, 1967, str. 547.</ref>}} Major [[Radomir Cvetić]], komandant Javorskog korpusa JVuO, u depeši Mihailoviću od 20. novembra 1943.<ref>VA, ČA, k. 32, f. 2, d. 43.</ref> ističe svoj rezolutni antikomunistički stav: {{izdvojeni citat|Priznajem i to da mi je teško bilo vršiti represalije u svom rodnom kraju, ali od ovoga slučaja svi ovi obziri padaju, i više ništa ne radim kao ličnost, već isključivo kao član Ravnogorskog pokreta i kao Vaš čovek. Od sada prema izrodima milosti neću imati. Uništavaću sve što simpatiše crvene, pa makar stradala i čitava naselja.<ref>Milan Radanović, n. d., str. 204—205.</ref>}} 12. decembra 1943. godine, u biltenu Zlatiborskog korpusa JVuO, komandant korpusa kapetan [[Dušan Radović Kondor]] pohvaljuje saborce za učinkovit rad: {{izdvojeni citat|Jake formacije Jugoslovenske vojske đenerala Draže Mihailovića po Crnoj Gori, Starom Rasu, Bosni i Hercegovini, Dalmaciji i ostalim našim pokrajinama, uspešno i neumorno uništavaju crvene jedinice koje su u rasulu i traže spasa bekstvom u teško prohodne i besputne gudure visokih planina. I tamo će ih stići i nemilosrdno uništavati...<ref>{{Cite web|url=https://www.pogledi.rs/kapetan-dusan-radovic-kondor.html|title=Душан Радовић Кондор|last=Самарџић|first=Милослав|date= 23. март 2013.|url-status=live}}</ref>}} Komandant Smederevskog korpusa JVuO major [[Živan Lazović]] (pseudonim »Dob«), u depeši koja je u Vrhovnu komandu JVuO stigla 22. decembra 1943. godine,<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref> obećava da će učiniti sve da njegova zona odgovornosti bude »očišćena od komunista«, da bi samo nekoliko dana docnije uslijedio [[Masakr u Boleču|pokolj u Boleču]]: {{izdvojeni citat|U roku od 20 dana očistiću Grocku od komunista. Pobiću sve što je partizan[sko] ako ne nađem aktivne.}} 28. decembra 1943. potpukovnik [[Milutin Radojević]] (pseudonim »Georgi«), Mihailovićev delegat za [[Južna Srbija|Južnu Srbiju]] (područje [[Jablanica|Jablanice]] i [[Toplica|Toplice]]), javlja Vrhovnoj komandi da četnici ubijaju partizanske porodice te pale sva naselja u kojima bi partizani našli utočište: {{izdvojeni citat|Zbog toga što srpski izrodi pomažu proletarijatski ološ u pojedinim selima naredio sam uništenje celih porodica, palenje domova i celih sela, tamo, gde partizani nalaze svoja uporišta. Ovako sam naredio zato, što gubimo cvet naših nacionalista zbog izroda našeg roda.<ref name="ReferenceF">[https://znaci.org/00001/4_14_3_52.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 16. do 23. decembra 1943. godine]</ref>}} I u depeši koja je u štab Draže Mihailovića stigla 4. januara 1944, potpukovnik Radojević se očituje kao zastupnik radikalnog rješenja u obračunu s [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Za poslednjih deset dana ovde smo likvidirali 40 partizana. Sada ih gonimo na sve strane i ubijamo sve što ih simpatiše. Za ovaj kraj ne brinite, prečistićemo sa ovim izrodima bez milosti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>}} Krajem 1943, komandant Mlavskog korpusa major Simeon Ocokoljić javlja Vrhovnoj komandi JVuO: {{izdvojeni citat|Nastavljamo bezpoštedno gonjenje ostataka ovih bednika, koji se rastureni kriju čak i po nužnicima. Istrebljenje ne samo jataka već i simpatizera komunističkih, u toku je.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 212.</ref>}} S koliko su fanatizma četnički komandanti pristupali provedbi naređenjâ Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića o »uništenju komunista«, veoma dobro ilustruju i navodi iz izvještaja koji je, 18. aprila 1944. godine, kapetanu Živanu Lazoviću poslao komandant Velikooraške brigade Smederevskog korpusa JVuO kapetan Ranko Dimitrijević: {{izdvojeni citat|Komunisti imaju nade i dobro se drže. '''Treba sva ta sela zapaliti i poklati'''. Vi to nećete e pa hvatajte ih žive i sudite ja nemogu. Pozovite gardu da ih uništimo dok još ima vremena. Ljudi i ja smo premoreni jer ne spavamo po 2 sata noću jer smo stalno u pokretu iz sela u selo a sve komunizirano.<ref>AVII, ČA, k. 102, reg. br. 27/4—1 (S—V—17331/4—a).</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_121.htm Izveštaj komandanta Jurišnog korpusa od 18. aprila 1944. komandantu Smederevskog korpusa o razbijanju jurišnog korpusa od strane Kosmajskog NOP odreda kod s. Drugovac]</ref>}} Major [[Svetislav Trifković]], komandant Avalskog korpusa JVuO, piše 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću da je do tog trenutka učinio sve da se „komunisti potpuno unište, ali nisam naišao na razumevanje”. Major Trifković istovremeno predlaže izvođenje široke „akcije čišćenja” terena u okolini Beograda: {{izdvojeni citat|Izvođenje iznetog plana i akcije ka Beogradu jednim temeljnim i detaljnim čišćenjem komunista u ovim krajevima bilo bi onemogućeno jednom za svagda. Zavođenjem naše organizacije po svima selima onemogućilo bi se njihovo ponovno podizanje. Posle toga Beogradu iz Srbije ne bi pretila ni najmanja opasnost od komunističke akcije, a komunisti i njihovi simpatizeri u Beogradu bili bi ostavljeni sami sebi i osuđeni na potpunu i brzu propast. Ostala bi nam još samo akcija u Sremu. Ovoj akciji trebalo bi da prethodi uništenje komunista u navednim srezovima Okruga beogradskog i napose u Srezu podunavskom kao najbolje organizovanom. Dostavljajući prednji izveštaj molim za naređenje susednim komandantima da u saradnji sa mojim korpusom preduzmu akciju čišćenja sa mnogo većim snagama nego do sada i da udruženim snagama sa sviju strana obuhvatimo komuniste i bez milosti uništimo sve njihove ilegalne borce i sve osvedočene jatake i pomagače.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_127.htm Izveštaj komandanta Avalskog korpusa od 22. aprila 1944. Draži Mihailoviću o stanju četničke organizacije i aktivnostima pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta u okolini Beograda]</ref>}} Mihailović je insistirao na uništenju komunista, ceneći da će one snage koje prve dođu u kontakt sa saveznicima biti najpre prihvaćene.<ref name="Petranović"/> U antikomunističkoj propagandi se sve više približavao okupatoru. Vremenom je došlo do potpunog stapanja četničke i nacističke antikomunističke propagande. Usled [[Pokušaj proboja NOVJ u Srbiju proleća 1944.|pokušaja proboja NOVJ u Srbiju]], [[12. mart]]a 1944. godine sa Nemcima je dogovoreno: {{izdvojeni citat|Propagandna borba protiv komunizma ima da se sprovodi zajedničkim snagama.<ref>''Tajna i javna saradnja četnika i okupatora 1941 — 1944'', Dokumenti, "Arhivski pregled", Beograd, [[1976]].</ref>}} Ni u kontaktima sa predstavnicima [[Nedićeva Srbija|kvislinške uprave]] ili njemačkih okupacionih vlasti, četnički zapovjednici nijesu propuštali priliku da iskažu sopstveni animozitet prema komunizmu. Potpukovnik [[Velimir Piletić]], komandant Krajinskog korpusa JVuO, u razgovoru vođenom 21. januara 1944. sa okružnim načelnikom iz [[Kladovo|Kladova]], nedvosmisleno je zaključio: {{izdvojeni citat|Tada je [Piletić] istaknuo da se danas jedino treba boriti protiv komunizma, jer bi on donio smrt srpskom narodu. U ovoj borbi nema lične poštede ili suzdržanosti.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=1016&rec=501&roll=255 NARA, T501, Roll 255, frame no. 001012.] <br /> ({{jez-njem|"Er hob hierauf hervor, daß heute nur die Notwendigkeit bestehe den Kampf gegen den Kommunismus zu führen, da dieser das serbische Volk todbringend niederlegen würde. In diesem Kampf gebe es keine persönliche Schonung oder Zurückhaltung."}})</ref>|Izvještaj načelnika okruga Klujcki-Kladovo o razgovoru sa potpukovnikom Piletićem (26. januar 1944. godine)}} Autori ratnog dnevnika Vrhovne komande [[Wehrmacht]]a takođe konstatuju da četnički vođa Mihailović smatra komuniste glavnim neprijateljem: {{izdvojeni citat|Mihailović je dugo razmišljao, da li na prvom mestu stoji nemačka opasnost ili komunistička. Postupno je došao do zaključka da su mu komunisti, ipak, neprijatelj broj jedan.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Život u šumi)}} Na drugom mjestu, oficiri Wehrmachta koji su bili zaduženi za vođenje dnevnika zapisuju dodatna zapažanja o Mihailovićevoj ideološkoj platformi: {{izdvojeni citat|U svojoj spoljnoj politici Draža je bio protiv Nemačke. On je, sa druge strane, zastupao strogu antikomunističku liniju, a oslonac je video u [[Pravoslavlje|pravoslavlju]] i [[Monarhija|monarhiji]].<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta ("Draža protiv nas")}} [[Hermann Neubacher]] je bio specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, kojeg je vođa [[Treći Reich|Trećeg Reicha]] [[Adolf Hitler]] poslao u jesen 1943. u Beograd sa ciljem približavanja njemačkom okupatoru svih nacionalističkih oružanih formacija u borbi protiv komunističkih pokretâ otpora u [[Jugoistočna Evropa|jugoistočnoj Evropi]]. U knjizi ratnih memoarâ „Specijalni zadatak Balkan“, Hermann Neubacher kvalifikuje antikomunističko usmjerenje četnikâ na način identičan vojnom rukovodstvu u [[Berlin]]u: {{izdvojeni citat|Za četnike su komunistički partizani odavno postali neprijatelj broj jedan. Znali su da im posle odlaska okupatora predstoji borba sa Titom za budućnost Jugoslavije. Ovaj neizbežan i fatalan razvoj, gde je došlo do sukoba između nacionalističkih i komunističkih pokreta otpora, nije karakterističan samo za Srbe, već, je, takođe, zabeležen u Grčkoj i Albaniji. To je dovelo do toga da su nacionalistički gerilci morali da odustanu od aktivne borbe protiv okupatora.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 143.</ref>}} U govoru održanom proljeća 1944, povodom [[Slava|slave]] Gorske garde JVuO, komandant ove elitne formacije kapetan [[Nikola Kalabić]], između ostalog, istakao je: {{izdvojeni citat|Komunisti! Mi smo dva sveta: između nas i vas nema pomirenja! Vi hulite na Boga — mi za njega ginemo, smatramo ga svojim zaštitnikom! Vi rušite porodice i [[Srpstvo]], a mi ističemo kao glavna načela naših stremljenja, bez kojih bi nam i sama borba bila štura i beskorisna! Zato borba koju vodimo protivu vas mora se završiti našom potpunom pobedom.<ref>''Млада Шумадија'', лист равногорске омладине 1. шумадиј­ског корпуса, број 3, пролеће 1944.</ref><ref>[https://www.pogledi.rs/nikola-kalabic-ocena-karaktera-26316.html Милослав Самарџић — Никола Калабић: Оцена карактера]</ref>|Kapetan [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa Gorske garde JVuO]]}} Na sastanku sa pripadnicima srpske kvislinške uprave održanom 5. maja 1944. u [[Манастир Радовашница|manastiru Radovašnici]], major [[Dragoslav Račić]], komandant Cersko-majevičke grupe korpusa JVuO, uz žaljenje što se „ideologija organizacije D. M. nije svuda pravilno shvatila, naročito kod dobrovoljačkih odreda”, stavlja akcenat na antikomunizam kao ''raison d’être'' četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Cela organizacija Draže Mihailovića stvorena je radi toga, da sačuva Srbiju od komunista, i kao on, tako i svi ostali komandanti vode energičnu i beskompromisnu borbu protiv komunista, jer ih smatraju najvećim neprijateljima srpskog naroda.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 127, reg. br. 2/17.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_139.htm Naređenje komandanta Cersko-majevičke grupe korpusa od 6. maja 1944. komandantu azbukovačkog sreza da se razgovori sa Nemcima vode po odobrenju Štaba Grupe korpusa]</ref>}} Partizani su za ravnogorski pokret predstavljali najopasnijeg »unutrašnjeg neprijatelja«. U naređenju od 15. maja 1944. koje potpisuje major [[Zdravko Milošević]], komandant Varvarinskog korpusa, stoji da je borba protiv komunista od prvorazrednog značaja: {{izdvojeni citat|Čišćenje unutrašnjih neprijatelja: komunista i njima sličnih ima biti što pre i bez svakog obzira, jer dani momenat tj. akcija protivu okupatora ima da nas nađe čista od svih unutrašnjih neprijatelja — ujedinjeno duhovno i fizički za borbu protiv vekovnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_150.htm Naređenje komandanta Varvarinskog korpusa od 15. maja 1944. komandantu 1. beličke brigade za borbu protiv NOVJ i odnos četnika prema okupatorima]</ref>}} U naredbi od 9. jula 1944. godine, koja je upućena stanovnicima pet seoskih opština između [[Priboj]]a i [[Nova Varoš|Nove Varoši]], izdatoj s namjerom „što uspešnijeg uništavanja najvećeg dušmanina Srpstva krvoločnih boljševika—komunista [[Josip Broz Tito|Josipa Broza Tita]]”, komandant Zlatiborskog korpusa JVuO kapetan Dušan Radović Kondor prijeti [[drakon]]skim mjerama u slučaju pojave partizana na području korpusa: {{izdvojeni citat|Kazniće se '''smrću''' svaki onaj koji delom ili rečju bude pomagao ili koristio ma i u najmanjoj meri neprijatelju – komunistima. Biće spaljeno i do temelja uništeno celo naselje (selo, zaseok) u kome bi ma ko od meštana pružio oružani otpor borbenim delovima ili oružanim pojedincima – četnicima, pripadnicima ovog korpusa. Biće spaljeno i uništeno selo ako ma ko od seljaka u svojoj kući ili na imanju bude prikrivao pojedinca ili grupu komunista.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_210.htm Naredba komandanta Zlatiborskog korpusa od 9. jula 1944. za uvođenje policijskog časa u opštinama Banja, Bistrica, Rača, Štrpci, Radojinja, Rutoše i preduzimanje represivnih mera protiv simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref><ref>Milan Radanović, n.d., str. 158.</ref>}} U jednom nacrtu pripremljenom od strane osoblja glavnog komandanta jugoistočne Evrope feldmaršala [[Maximilian von Weichs|Maximiliana von Weichsa]], povodom njegovog sastanka s vođom [[Treći Reich|Velikonjemačkog Rajha]] 22. augusta 1944, govori se o vojnoj i političkoj situaciji koja vlada u Srbiji i drugdje u Jugoslaviji. Maximilian von Weichs primjećuje da ponašanje četnika Draže Mihailovića u prvom redu obilježava „aktivna borba protiv komunističkog neprijatelja u Srbiji, NDH i Crnoj Gori”. U dokumentu se dalje navodi da iako je general [[Milan Nedić]] imao izvjesnih rezervi prema generalu Mihailoviću, sada je on pred Nijemcima postao jedan od Mihailovićevih zagovornika. Stoga, feldmaršal von Weichs tvrdi da se može reći da postoji ujedinjeni srpski antikomunistički front u kojem Mihailović ima podršku „više od 90% svih Srba”.<ref>Mikrofilm br. T-311, rola 195, snimci 960-961.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_63.htm Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, poglavlje NEFORMALNA KOLABORACIJA U SRBIJI]</ref> U želji da istakne značaj Mihailovićevog pokreta u »borbi protiv komunizma«, von Weichs zaključuje: {{izdvojeni citat|Komandant Jugoistoka je svjestan važnosti temeljno pozitivnog stava prema srpskim zahtjevima i ne previđa opasnosti koje bi mogle nastati ako razvoj situacije na prostoru Balkana bude nepovoljan. No, na osnovu dosadašnjeg iskustva mora se konstatirati da pokret Draže Mihailovića i druge vojne ustanove u Srbiji trenutno predstavljaju '''najpozitivniji''' element u borbi protiv komunizma, od kojeg se ni pod kojim uvjetima ne može odustati.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=973&rec=311&roll=195 NARA, T311, Roll 195, frame no. 000963.] <br /> ({{jez-njem|"O.B. Südost ist sich der Bedeutung einer grundsätzlich positiven Einstellung zu den serbischen Forderungen bewusst und übersieht auch nicht die Gefahren, die spätestens bei einer ungünstigen Lageentwicklung im Balkanraum eintreten können. Es muss jedoch nach den bisherigen Erfahrungen festgestellt werden, dass die DM—Bewegung und auch übrigen militanten Einrichtungen Serbiens z.Zt. das positivste Element im Kampf gegen den Kommunismus darstellen, auf das z.Zt unter keinen Umständen verzichtet werden kann."}})</ref>}} Vojvoda [[Dobroslav Jevđević]], u svojstvu Mihailovićevog delegata za [[Istra|Istru]] i [[Slovenija|Sloveniju]], šalje 8. novembra 1944. apel komandi [[Slovensko domobranstvo|Slovenskog domobranstva]] (tog dana je istim povodom poslao dopis i generalu [[Kosti Mušickom]], komandantu [[Srpski dobrovoljački korpus|SDK]]), kako bi se pomoglo četnicima [[Momčilo Đujić|Momčila Đujića]] u evakuaciji nakon [[Kninska operacija|Kninske operacije]], izražavajući želju za stvaranjem zajedničkog antikomunističkog bloka: {{izdvojeni citat|Ako padne Đujić, to znači istodobno doslovnu smrt pola milijuna Srba, koje je osiguravala njegova vojna snaga. U času napada na nas, komunističke snage u ovom prostoru udariće nas sa leđa i naša je sudbina zapečaćena. Vrhovna komanda apeluje na sve poštene Jugoslovene, da se složno i bratski pomogne vojvodi Đujiću. To je dužnost sviju nas i slovenska i jugoslovenska, i hrišćanska i antikomunistička, i bratska i drugarska!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_102.htm Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana]</ref>}} U izvještaju obavještajnog odjeljenja 91. armijskog korpusa [[Wehrmacht]]a „o situaciji kod neprijatelja” iz 24. novembra 1944. godine, za četnike se navodi: {{izdvojeni citat|Antikomunistički četnici Draže Mihailovića: [...] Držanje četnika izrazito antikomunističko. Ono, međutim, jako zavisi i od engleskog uticaja i podrške. Iako četnici dosad uopšte nisu ometali njemačke pokrete, raspoloženje pojedinih grupa je nepoznato. Prema tome, nalaže se oprez i uzdržanost, pogotovo kod manjih jedinica i zaštitnica.<ref>[https://znaci.org/ok/T317.php?sta1=etni&sta2=D.M&idem=1406 National Archive Washington, T314, Roll 1630, frame 000884.]</ref>}} Nakon [[Povlačenje kolaboracionista sa Nijemcima (1944–1945)|povlačenja iz Srbije]] u zimu 1944, major [[Nikola Kalabić]], komandant [[Korpusa gorske garde JVUO]], moleći u dopisu njemačkog oficira za isporuku municije (neophodne za uništenje »najvećih zlotvora celog sveta — komunista«), ističe [[nacionalizam]] kao ideološku kopču između četnika i [[Nacionalsocijalizam|nacista]]: {{izdvojeni citat|Kako Gorska Garda Nj. V. Kralja Petra II ni jednom prilikom nije napadala nemačku vojsku iza busija i zaseda, nego se uvek samo borila protiv najvećih zlotvora celog sveta — komunista, to bi u našem zajedničkom interesu bilo dobro da nas pomognete u puščanoj, mitraljeskoj i bacačkoj municiji, te kako bi mogli produžiti našu borbu do konačnog uništenja komunista. [...] Smatram, da ćete me kao vojnik i nacionalista potpuno razumeti i shvatiti situaciju u kojoj se danas zajedno nalazimo, te ćete nas u toliko pre pomoći.<ref>{{Cite web |title=Obaveštenje komandanta Grupe korpusa gorske garde od 13. decembra 1944. nemačkom komandantu odseka Rogatica — Sarajevo o upućivanju oficira za vezu radi dobijanja municije za borbu protiv NOVJ |url=http://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm |access-date=2023-05-22 |archive-date=2022-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024030147/https://www.znaci.org/00001/4_14_4_119.htm }}</ref>}} General Mihailović nastavio je s izdavanjem naređenja usmjerenih ka uništenju komunista i nakon zvaničnog svršetka ratnih dejstava u maju 1945, tj. pošto je glavnina snaga pod njegovom komandom bila poražena i gotovo u potpunosti uništena u [[Bitka na Zelengori|bici na Zelengori]]. U opštoj direktivi poslatoj 15. juna 1945. Draža Mihailović je od preostalih četničkih snaga, između ostalog, zatražio: {{izdvojeni citat|Opšta akcija protiv komunista u Srbiji je već otpočela. Prema sadašnjoj situaciji u Jugoslaviji i u svetu, mi moramo nastaviti borbu za oslobođenje naroda od komunističke tiranije... <br /> Muslimanima ne dozvoljavati povratak u njihova napuštena sela, pošto su nesigurni i pošto se i sada ponašaju prema nama kao i pod ustašama 1941. <br /> Na svojoj teritoriji odmah otpočnite sa napadima. Napade vršiti na sve saobraćajne veze (drumove, železničke pruge, telefonske linije i t. sl.), uništavati komunističke manje posade, patrole, kurire, itd. Prema komunističkim simpatizerima biti nemilosrdan, pošto su nam oni naneli velikog zla.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1985, str. 1018.</ref><ref>Milan Radanović, n. d., str. 517.</ref>}} Profesor [[Branko Petranović]], šef Katedre za istoriju Jugoslavije na [[Filozofski fakultet Univerziteta u Beogradu|Filozofskom fakultetu u Beogradu]], uočava da je Mihailovićeva ideološka isključivost u odnosu na komunizam uslovila da se borba protiv okupatora i kvislinških snagâ potisne u drugi plan: {{izdvojeni citat|Za Mihailovića je od novembra 1941. bilo bitno da se unište komunisti. Koliko li je telegrama Mihailović uputio svojim komandantima u kojima traži „likvidaciju”, pri čemu se nije birao saveznik? [...] Mihailović je bio obuzet mišlju kako da u svim krajevima pod svojom kontrolom, stvarnom ili pretpostavljenom, likvidira „zagađenost” komunista.<ref name="Petranović"/>}} Miloš Timotijević, muzejski saradnik [[Narodnog muzeja Čačak]], u ratnoj biografiji [[Zvonimir Vučković|Zvonimira Vučkovića]] piše o »klasnom radikalizmu« [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]] kao katalizatoru antikomunizma četničkog pokreta Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Pokret generala Mihailovića nije bio samo antifašistički, već i antikomunistički, a partizani su izrasli u najopasnijeg protivnika, konkurenta za preuzimanje vlasti u obnovljenoj Jugoslaviji. Klasni radikalizam komunista i otvorena socijalna revolucija uslovili su izbijanje antikomunizma kao najvažnijeg cilja borbe JVuO. Izostavljanjem uloge komunista u izbijanju građanskog rata menja se cela percepcija sukoba partizana i četnika. [...] Antikomunizam JVuO bio je bitno obeležje celog pokreta, ali to nije dovelo do prihvatanja fašističkog ideološkog programa.<ref>Милош Тимотијевић, Звонко Вучковић — Ратна биографија (1941-1944): Расправа о проблемима прошлости и садашњости, ЈП Службени гласник, Београд, 2015, стр. 449—451.</ref>}} === Antisemitizam === {{main|Antisemitizam|Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi}} Četnička propaganda je obilato koristila prisustvo [[Jevreji u Narodnooslobodilačkoj borbi|Jevreja u narodnooslobodilačkom pokretu]], radi isticanja navodno "nesrpskog" karaktera partizana. Još u pregovorima sa Nemcima u novembru 1941, Mihailović uverava Nemce da "partizane vode stranci, oni koji nisu Srbi: [[Bugarin]] Janković, [[Jevrejin]] Lindemajer, [[Mađar]] Borota, dva [[musliman]]a čija mi imena nisu poznata, pripadnik [[ustaša]] major Boganić" (imena i podaci su netačni sem Borote, ali on nije Mađar).<ref name="Divci"/> Retorika ove vrste je brzo usvojena. Kapetan [[Bogdan Marjanović]] [[24. februar]]a 1942, povodom preuzimanja dužnosti komandanta Rogatičkog odreda, zasniva svoj govor protiv partizana na međuetničkoj isključivosti protiv "čivuta" (pogrdan naziv za Jevrejina), "Turaka" i Hrvata: {{izdvojeni citat|Budite junaci svesni da nam preti opasnost od novih neprijatelja, a to su komunisti. Oni pod lažnim lozinkama da se bore protiv okupatora, pokušavaju da u svoje ruke uvuku što više naših neukih Srba Bosanaca, a posle da nas potčine pod vlast '''čivuta''' i onih istih krvoločnih Turaka i Hrvata, koji su stotine hiljada naše braće uništili na najzverskiji način.<ref name="AVII, ČA, 175-5-25">AVII, ČA, 175-5-25</ref>}} Osam dana ranije, kapetan Marjanović obavještava jednog komandira čete iz Rogatičkog odreda da je postigao dogovor sa komandantom italijanskih trupa u [[Višegrad]]u o borbi protiv partizana i dodaje sljedeće: {{izdvojeni citat|Municiju Ti šaljem u količini od 800 metaka, no znaj da svaki metak moraš da iskoristiš korisno protiv našeg mrskog neprijatelja — partizana, koji žele da se prebace u našu Bosnu ponosnu i da nas opljačkaju, da nam unište veru, Kralja i Otadžbinu i da služe svojim vođama čivutima.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_60.htm Pismo komandanta Rogatičkog četničkog odreda od 16. februara 1942. Novici Džidu o sporazumu o saradnji sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref>}} Ravnogorska propaganda, da bi odvraćala ljude da ne stupaju u partizanske formacije, obavezno je isticala da na čelu NOP-a stoje [[Jevreji]] i drugi tuđinci. Četnički izvještaji, zapovijesti, depeše [[partizan]]e često imenuju kao "mošinovce" (sinonim za Jevreje i komuniste), sledbenike [[Moše Pijade]].<ref name="Recite slobodno Moša Pijade"/><ref name="ReferenceA"/> Sličnu [[rasizam|rasističku]] retoriku koristi i [[Jezdimir Dangić]], četnički komandant iz istočne Bosne, koji optužuje partizanske odrede da ih vode "čivut Moša Pijade, Turčin Safet Mujić, mađar Franjo Vajnert i takozvani Petar Ilić čije pravo ime niko ne zna", a cilj im je da unište [[srpstvo]].<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 23.</ref><ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref> Četnički komandant u oblasti Nevesinja [[Boško Todorović]] u svom proglasu iz 1941. piše da će [[Srbi]], kada postignu zlatnu slobodu, slobodno izjasniti da li su za [[Velika Srbija|Veliku Srbiju]], očišćenu od Turaka i drugih ne-Srba, ili neku drugu državu u kojoj će "Turci i Jevreji" ponovo biti ministri, komesari, oficiri i "drugovi".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 25.</ref> Januara 1942. grupa partizana je prebegla u četnike iz jer su im u vođstvu bili Jevreji i Hrvati.<ref>Marijan Stilinović, Bune i otpori, Zora, Zagreb, 1969, str. 140.</ref> [[Dobroslav Jevđević]], Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine napominje da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana."<ref>Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilackom ratu jugoslovenskih naroda, Vojnoistorijski institut Jugoslovenske narodne armije, Belgrade, 1954-, pt 14, vol. 1, doc. 114, p. 400.</ref> Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove".<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 4, doc. 29.</ref> Na skupu četnika u Trebinju jula 1942, partizani su proglašeni najvećom pretnjom za srpski narod, jer ih vode "muslimani, katolici i Jevreji". Na istom zboru je odlučeno da u srpskim zemljama moraju živeti samo Srbi.<ref>HMBiH (Historical Museum of Bosnia-Hercegovina, Sarajevo) Collection ‘UNS’, box 2, doc. 443.</ref> U izvještaju iz prve polovine avgusta 1942, major [[Petar Baćović]] obavještava generala Dražu Mihailovića o pripremama za napad na [[Foča|Foču]], kao i o pregovorima koje je vodio sa italijanskim okupacionim vlastima u prisustvu vojvode Dobroslava Jevđevića. Baćović piše da je odbio „sporazum koji su mi ponudili da potpišem”, budući da su „Talijani [su] u tom sporazumu smatrali nas kao neku njihovu miliciju”.<ref>Arhiv Vojnoistorijskog instituta, Četnička arhiva, kutija 222, registarski broj 49/5 (BH-V-2285).</ref> O vojvodi [[Ilija Trifunović-Birčanin|Iliji Trifunoviću Birčaninu]], čiji se štab nalazio u [[Split]]u, Baćović piše: {{izdvojeni citat|Birčanin se nalazi u Splitu sa svojim Štabom. Poručnik Jovanović-ađutant Birčaninov koji je Vama prestavljen saznao sam da je Jevrejin, njegova je uloga slična Hanafu. [...] Mislim da bi trebalo dati jedan opšti raspis da se u naše redove ne uvlače Jevreji jer sa njima imamo hrđavo iskustvo...<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_141.htm Izveštaj komandanta Komande operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine iz prve polovine avgusta 1942. o toku priprema za napad na Foču, kadrovskim problemima i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Petar Baćović, nasljednik majora Boška Todorovića u istočnoj BiH, u svom proglasu Srbima u partizanskim redovima oktobra 1942, objašnjava kako su "Jevreji, udruženi sa najvećim šljamom zemlje", pobjegli u šume i tamo propagiraju bolji život u komunističkoj državi.<ref>AVII Chetnik Collection, box 222, facs. 5, doc. 34.</ref> On svom proglas završava riječima: {{izdvojeni citat|Vas još uvek vode [[Tito]], [[Moša Pijade]], [[Roćko Čolaković]], [[Vlado Šegrt]], [[Rade Hamović]], [[Savo Mizera]] i mnogi drugi Jevreji, muslimani, Hrvati, Mađari, Bugari i ostali belosvetski šljam.}} Na [[Beogradski proces|suđenju Draži Mihailoviću i pripadnicima njegove organizacije]], tužilac je pročitao pozdravno slovo koje je kapetan [[Pavle Đurišić]] održao u čast generala [[Alessandro Pirzio Biroli|Alesandra Pircija Birolija]], okupacionog guvernera Crne Gore, početkom novembra 1942. u [[Kolašin]]u. Na jednom mjestu u govoru, Pavle Đurišić veli: {{izdvojeni citat|U tom vremenu kada je narod u Crnoj Gori bio doveden u jedan težak položaj, sreća nam se nasmejala i baš tada došao je među nas veliki prijatelj srpskog naroda, solunac, nosilac Belog orla sa mačevima, njegova ekselencija armijski đeneral gospodin Aleksandar Pircio Biroli. Došao je za guvernera Crne Gore... On je sa svojim komandantima Nj. E. generalom Luiđi Mentastijem, generalom Silvijem Boninijem, generalom Ćitorijem i drugim potčinjenim komandantima dao mogućnosti da se vidno ispolji izraz nacionalnog ponosa i svesti kod srpskog naroda u Crnoj Gori, da uz pripomoć italijanske vojske i italijanskog oružja očisti Crnu Goru od tih izroda i jevrejskih plaćenika i da zavede red i mir u Crnoj Gori...<ref>[https://znaci.org/00003/800.pdf#page=36 Damjan Pavlica: Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti], str. 270.</ref>}} Prethodno, general Biroli je posjetio i [[manastir Ostrog]]. I ovom prilikom je italijanskom guverneru priređen svečani doček. U broju od 20. oktobra 1942, [[Kvisling|kvislinški]] list “Glas Crnogorca” prenio je govor pukovnika [[Bajo Stanišić|Baja Stanišića]], koji je tada kazao: {{izdvojeni citat|Rušilački duh jevrejskih zlikovaca, naučen da lovi u mutnom, oslonjen na krupne fondove strane propagande, našao je pogodan teren, da u savezu sa našim domaćim izrodima i otpadnicima napadne na Vaše mirne vojnike. I kada je toga radi narod doveden između dvije vatre i našao se na ivici propasti i u pitanju biti ili ne biti, vi ste, Ekselencijo, velikodušno odustali od represalija, na koje ste imali puno pravo. Vi ste dobro uočili otkuda sve to potiče i, kao stari prijatelj srpskog naroda i vitez Bijelog Orla sa mačevima, velikodušno pružili svaku pomoć da se naš narod spasi od propasti u najkritičnijem času naše istorije.<ref name="antenam.net">[https://www.antenam.net/istorija/151664-slucaj-mitropolita-joanikija-lipovca Boban Batrićević: Slučaj mitropolita Joanikija Lipovca (Antena M)]</ref>}} [[Datoteka:Tito and Moša Pijade 1942.jpg|thumb|[[Tito]] i [[Moša Pijade]], najčešće mete četničke antijevrejske propagande.]] Četnički pamflet u okolini Sarajeva u jesen 1942. govori o „komunistima čije vođe su Jevreji i koji hoće da nametnu jevrejsku vladavinu svijetu”.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 518/3.</ref> Četnici su decembra 1942. rasturali rasistički pamflet u istočnoj Hercegovini koji glasi: {{izdvojeni citat|Vrhovni zapovednik svih komunističkih snaga u zemlji je neki Drug [[Tito]], čije pravo ime niko ne zna, ali znamo jedino da je zagrebački Jevrejin. Njegov glavni saradnik je [[Moša Pijade]], beogradski Jevrejin; [[Franjo Vajner]], mađarski Jevrejin; [[Azija Kokuder]], bosanski Turčin; [[Safet Mujije]], Turčin iz Mostara, [[Vlado Šegrt]], bivši robijaš; i mnogi drugi njima slični. Njihova imena najbolje svedoče ko su i koliko se bore za naš narod.<ref>HMBiH Collection ‘UNS’, box 2, doc. 627.</ref>}} Četnički komandant [[Draža Mihailović|Mihailović]] na jednom mjestu za partizane kaže: {{izdvojeni citat|To su najveći zlotvori koje vodi jevrejština.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_74.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 20. FEBRUARA DO 6. MARTA 1943. GODINE]</ref>}} On u obraćanju potčinjenima u decembru 1942. godine takođe koristi prisustvo Jevreja i pripadnika drugih naroda u redovima NOVJ kao argument protiv partizana: {{izdvojeni citat|Partizanske jedinice su pune razbojnika svih vrsta, kao što su ustaše - najgori kasapi srpskog naroda - Jevreji, Hrvati, Dalmatinci, Bugari, Turci, Mađari i svih drugih naroda sveta.<ref>Mihailović, Rat i mir đenerala, vol. 1, p. 297.</ref>}} Dana [[10. februar]]a [[1943]]. godine, početkom [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]], četnički komandanti Istočne Bosne, Hercegovine, Dalmacije i Like objavili su zajedničko saopštenje "narodu Bosne, Like i Dalmacije" u kojem kažu: {{izdvojeni citat|Pošto smo očistili Srbiju, Crnu Goru i Hercegovinu, došli smo Vam u pomoć da razbijemo žalosne ostatke komunističke međunarodne, zlikovačke bande Tita, Moše Pijade, Levi Vajnerta i drugih plaćenih jevreja.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_2_31.htm Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref>|Četnički proglas povodom početka [[Četvrta neprijateljska ofanziva|Četvrte neprijateljske ofanzive]]}} Oni ih pozivaju da "poubijaju [[politički komesar|političke komesare]] i stupe odmah u četničke redove, kao i stotine i stotine drugih koji shvataju da su "izdati i prevareni od komunista jevreja".<ref>Zbornik dokumenata, pt 14, vol. 2, doc. 31, p. 175.</ref> Proglas su potpisali [[Ilija Mihić]], [[Momčilo Đujić]], [[Petar Baćović]] i [[Radovan Ivanišević]]. U jednom njemačkom izvještaju s kraja oktobra 1943. govori se afirmativno o saradnji sa četnicima u [[Slavonija|Slavoniji]] pod komandom majora [[Dušana Janjića]]: {{izdvojeni citat|187. ResDiv. izvještava o ponudama Janićevih četnika za saradnju; u augustu 43. jedna grupa prešla Savu kod Bos. Gradiške uz dozvolu jednog njem. bataljona; imali teške gubitke i jednom prilikom izbavili jednu domobransku četu od partizanskog napada; zbog protesta NDH, četnici se morali vratiti u Bosnu; u septembru 43. druga ponuda od iste grupe; Nijemci prihvatili da Janić sa 16-20 ljudi vrši izviđačke zadatke na Psunju (bez pismenog sporazuma); borbeni su i dobro se pokazali; sam major Janić odaje dobar utisak; mrzi Jevreje, masone, pa samim tim i komuniste i Ujedinjeno Kraljevstvo i SAD.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=389&rec=314&roll=1544 National Archive Washington, T314, Roll 1544, frames 000383-4.]</ref>|Izvještaj 187. rezervne divizije o saradnji sa četnicima (31. oktobar 1943. godine)}} Na tragu [[Nacionalsocijalizam|nacionalsocijalističke]] propagandne mantre o »jevrejsko-boljševičkoj opasnosti«, često su i vođe četnika identifikovale Jevreje sa komunistima, dok je sama [[Komunistička partija Jugoslavije|KPJ]], budući organizator NOP-a, proglašena za glavnog neprijatelja srpskog naroda. U jednom članku iz oktobra 1943. godine, vojvoda Momčilo Đujić piše: {{izdvojeni citat|Danas je naša borba protiv tog neprijatelja olakšana time što se komunisti više ne kriju, oni sada rade otvoreno, a pod njihovu firmu srpa i čekića i jevrejske petokrake zvijezde, svrstali su se, osim Jevreja i frankovci koji su duhovno podigli ustaše - za koje je već i radio London javio već nekoliko puta, da prelaze u masama u komunističke redove. Sada su se svi strpali u jedan koš, i naš narod žilavo udara po tome košu bez milosti i sažaljenja, onako kao što su i komunisti pune dvije godine bez milosti, ubijali naše najbolje sinove, uništavali naša narodna bogatstva, i pod krvavom jevrejskom petokrakom zvijezdom kroz našu razapetu Otadžbinu, u znaku srpa i čekića, sijali glad i smrt i stvarali od naroda i njegove imovine nova i strašna zgarišta, grobljišta i pepelišta.<ref>AIHRPH, NG, kut. 428, M. Đujić: »O našem najvećem narodnom neprijatelju o komunistima«, listopad 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/41_20.htm Politička kampanja protiv NOP-a kao posljednje oružje]</ref>}} U toku 1942. pa sve do septembra 1944, u [[Logor Banjica|koncentracioni logor na Banjici]] dovođeni su Jevreji, koji su se po kapitulaciji Jugoslavije sklonili van gradskih sredinâ, pretežno po ruralnim predjelima okupirane Srbije. Oni su bili hvatani od strane [[Srpski dobrovoljački korpus|ljotićevaca]], [[Srpska državna straža|nedićevaca]] i četnikâ te isporučivani Njemcima. Za svakog uhvaćenog Jevreja koji je predat okupatoru, predviđena je bila novčana naknada. Prema nepotpunim podacima, u tom periodu dovedeno je u Banjički logor 455 Jevreja, koji su odmah po dolasku likvidirani.<ref>[https://www.jevrejskadigitalnabiblioteka.rs/handle/123456789/651 Jaša Romano, Jevreji Jugoslavije 1941-1945. Žrtve genocida i učesnici Narodnooslobodilačkog rata, Savez jevrejskih opština Jugoslavije], Beograd 1980, str. 75.</ref> [[Šovinizam]] četnika, a naročito njihov [[antisemitizam]], veoma je blizak [[propaganda Nedićeve vlade|propagandi Nedićeve vlade]], koja je, opet, deo opšte nacističke ideologije.<ref name="Hoare"/> Često apostrofiranje "Jevreja" u partizanskim redovima, u jeku [[holokaust]]a u Jugoslaviji, delom je dodvoravanje nacistima.<ref name="Hoare"/> U knjizi ''Encyclopedia of the Holocaust'' (“Encikolpedija Holokausta”), izdatoj [[1990]]. godine, odnos Mihailovićevih četnika prema Jevrejima tokom [[Okupacija Jugoslavije u Drugom svetskom ratu|okupacije Jugoslavije]] tumači se na sljedeći način: {{izdvojeni citat|U početku je među četnicima bilo nekih Jevreja, ali kada se pokazalo da se četnici ne bore protiv okupatora i njihovih saradnika, nego da su zapravo skloni da sarađuju ​​s njima, Jevreji su prešli u redove partizana. Kako se povećavala [[Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu|saradnja četnika s Njemcima]], njihov odnos prema Jevrejima u područjima pod njihovom kontrolom se pogoršavao, a Jevreje su poistovjećivali s omraženim komunistima. Bilo je dosta primjera da su četnici ubijali Jevreje ili ih predavali Njemcima.<ref name="Hoare">[https://www.znaci.org/00001/177.pdf Dr. Marko Hoare: The Chetniks and the Jews]</ref><ref>{{cite web |title=Chetniks |url=https://www.yadvashem.org/odot_pdf/microsoft%20word%20-%20160.pdf |website=yadvashem.org |publisher=Yad Vashem}}</ref><ref>Gutman, Encyclopedia of the Holocaust, p. 289. <br /> ({{jez-eng|"At the initial stage, there were some Jews among the Chetniks, but when it turned out that the Chetniks were not fighting the invaders and their collaborators, and in fact were inclined to cooperate with them, the Jews switched to the ranks of the partisans. As the Chetniks increased their cooperation with the Germans, their attitude toward the Jews in the areas under their control deteriorated, and they identified the Jews with the hated Communists. There were many instances of Chetniks murdering Jews or handing them over to the Germans."}})</ref>}} === Stav prema okupatoru === {{main|Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu}} {{izdvojeni citat|Održavanje neprijateljskog stava prema okupatorima i njihovim pomagačima, ali za sada, do daljeg, ne ulaziti u neposredne borbe osim u slučajevima samoodbrane kao što je slučaj u Hrvatskoj.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_6.htm</ref>|Program četničkog pokreta DM od septembra 1941. upućen izbegličkoj vladi Kraljevine Jugoslavije}} {{izdvojeni citat|Nije moja namera da ratujem protiv okupatora, jer kao generalštabni oficir poznajem snage obeju snaga. [...] Nećemo se boriti protiv Nemaca, pa ni onda ako nam ova borba bude nametnuta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_244.htm Zapisnik sa sastanka Draže Mihailovića i predstavnika nemačkog opunomoćenog komandanta korpusa u Srbiji od 12. novembra 1941. o saradnji u borbi protiv partizana]</ref>|Pukovnik Draža Mihailović na [[Sastanak u Divcima|sastanku u Divcima]], 11. novembra 1941.}} {{izdvojeni citat|Ja i svi moji drugovi nacionalisti zahvaljujemo Italijanskoj Vojnoj Sili za veličanstvenu pomoć koja nam je ukazana u najcrnjem momentu naše nacionalne istorije.<ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Zagreb-Beograd, 1979, str. 237.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_90.htm Pismo Jakova Jovovića od 29. maja 1942. italijanskom guverneru Crne Gore o ličnom i opštem stavu četnika prema italijanskom okupatoru]</ref>|Marinski kapetan Jakov Jovović u pismu od 29. maja 1942. generalu Alesandru Pirciju Biroliju, italijanskom guverneru Crne Gore}} {{izdvojeni citat|D.M.-pokret: Mihailovićeva taktika se sastoji u tome da organizuje i štedi svoje snage za planirani narodni ustanak. On izbjegava svaki konflikt sa okupacionim trupama.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=665&rec=78&roll=332 Nacionalni arhiv Vašington, T-78, rolna 332, frejm 6289915: Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943 (2. mart 1943.)]</ref>|Procjena situacije komande Jugoistoka za februar 1943. (2. mart 1943.)}} {{izdvojeni citat|Ako se pokaže kao zgodno za uništenje komunističkih grupa u šumi i njihovih simpatizera, služiti se i okupatorom, kome preko za to pogodnih ličnost njih prokazivati. U tome moralisti neka ne vide ništa nemoralno.<ref>AVII, ČA, CG—V—1581, Direktiva delegata VK R. Perhineka od 5. juna 1943.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 368.</ref>|Rudolf Perhinek, delegat Vrhovne komande JVuO za Crnu Goru, u direktivi od 5. juna 1943.}} {{izdvojeni citat|Sa okupatorom održavati dobre odnose i ne napadati ga već po mogućnosti iskoristiti ga svugde i na svakom mestu do uništenja komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_2.htm Naređenje komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 17. septembra 1943. komandantu Gatačke brigade o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ]</ref>|Naređenje Petra Baćovića, komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine o saradnji četnika i Nemaca u borbi protiv NOVJ (17. septembar 1943.)}} {{izdvojeni citat|Koristeći se akcijom okupatora i satelita, upotrebiti sve raspoložive snage za potpuno čišćenje od komunista svih srpskih pokrajina.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_43.htm Pismo majora Zaharija Ostojića od 6. decembra 1943. Draži Mihailoviću o potrebi većeg angažovanja četnika s okupatorskim trupama radi sprečavanja prodora jedinica NOVJ u Srbiju]</ref>|Iz pisma Zaharija Ostojića Draži Mihailoviću od 6. decembra 1943.}} {{izdvojeni citat|U velikom broju neprijatelja protiv kojih se borimo nije ništa nelogično koristiti jedne protiv drugih.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 1a/1, depeša br. 361.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_58.htm Izvod iz knjige primljenih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 1. do 14. januara 1944. godine]</ref>|General Dragoljub Mihailović u depeši od 13. januara 1944.}} {{izdvojeni citat|Četničko držanje se neće promijeniti sve do neposredno pred [savezničko] iskrcavanje.<ref>NAW, T-314, Roll 564,000510</ref>|Izvještaj obavještajnog odjeljenja nemačkog [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog korpusa]] za period od 13. februara do 12. marta 1944.}} {{izdvojeni citat|Četnike su podržavali naši saveznici Italijani, a i naši neprijatelji Englezi. Italijani su neprestano nastojali da četnike upotrebe u borbi protiv komunista, premda smo mi Italijanima dali nepobitne dokaze da Mihailović najuže sarađuje sa saveznicima i da mu je jedini cilj da iskoristi Italijane, kako bi i njih u pogodnom trenutku izbacio iz zemlje.<ref name="Živković">{{Cite web |title=Nikola Živković, Srbi u Ratnom dnevniku Vrhovne komande Vermahta |url=http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |access-date=2022-11-04 |archive-date=2016-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803153944/http://www.scribd.com/doc/34075047/Srbi-u-Dokumentima-Vermahta |dead-url=yes }}</ref>|Ratni dnevnik Vrhovne komande Vermahta (Događaji na Balkanu od 1. januara do 31. marta 1944.)}} {{izdvojeni citat|U početku su postojala dva pokreta otpora u Jugoslaviji, četnici i partizani. Otpor četnika je trajao samo do jeseni 1941, njihovi lideri su tada prešli neprijatelju ili se vratili pasivnosti.<ref>[https://www.znaci.org/00001/3_1_0.htm Basil Davidson: PARTISAN PICTURE] "In the beginning there had been two resistance movements in Jugoslavia, the chetniks and the partisans. The resistance of the chetniks had lasted only until the autumn of 1941, their leaders then going over to the enemy or returning to passivity."</ref>|[[Basil Davidson]]}} {{izdvojeni citat|Plan nacionalista bio je sledeći: dokle god su nemački i italijanski okupatori u zemlji, da se od njih na ovaj ili onaj način dobije što je moguće više oružja. To je bio jedini razlog zbog koga su četnici, povremeno, sarađivali sa okupatorom. Niko od nacionalista nije imao nikakve simpatije za ratne ciljeve okupatora i niko od četnika nije bio spreman da se bori za ratne ciljeve Nemačke ili Italije.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015170611/https://znaci.org/00001/172_7.pdf |date=2022-10-15 }}, str. 149.</ref>|[[Hermann Neubacher]]}} U Srbiji će između antiokupatorskih pokreta doći do suprotstavljanja dvije strategije: ofanzivne, komunističke, i strategije [[Atantizam|atantizma]], četničke.<ref name="Petranović"/> Četnički odnos prema [[ustanak u Srbiji 1941.|ustanku u Srbiji 1941.]] i borbi protiv okupatora je bio da je borba počela prerano, tj. da vrijeme za borbu protiv okupatora još nije došlo, budući da je Njemačka još uvijek jaka. Naime, borbe treba otpočeti kada Saveznici stignu do Balkana. Do tada, treba čuvati snage i boriti se protiv unutrašnjih neprijatelja: {{izdvojeni citat|Početi odmah sa propagandom protiv komunista i svugde i na svakom mestu objasniti istinu da je do ovoga žalosnog stanja došlo zato što su oni u želji da preotmu vlast počeli borbu prerano. Narodu uvek skrenuti pažnju na jednu nepobitnu činjenicu: Nemačka mora izgubiti rat pa makar koliko on dugo trajao. (...) Mi zato nećemo i ne možemo zajedno sa Nemcima ali nećemo ni u otvorenu borbu, koju sada ne možemo izdržati. Mi ćemo nastaviti da se spremamo da se naoružavamo i počećemo borbu onda kad naši saveznici vežu Nemačke snage na Balkanu i budu u stanju da i nas potpomognu. Dotle dok ovaj momenat ne dođe mi moramo iskoristiti rasulo kod komunista da ih razoružamo (...)<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1_33.htm Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda od 13. decembra 1941. za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade</ref>|Naređenje Štaba 1. valjevskog četničkog odreda za saradnju sa vlastima srpske kvislinške vlade (13. decembra 1941.)}} Četnici su često isticali da bi za ostvarenje svojih političkih i vojnih ciljeva bilo poželjno „koristiti“ okupatora, dok su zapravo okupatori instrumentalizovali četnike, u prvom redu za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a, tj. za održavanje reda i mira na okupiranim teritorijama. »Iskorištavanje neprijatelja« u potrebnoj mjeri — kako su četnici voljeli nazivati svoj način kolaboracije — činilo im se kao jedino rješenje i to je bio pravac kojim su oni odlučili krenuti. Tako je kroz stanovito vrijeme i u raznim dijelovima Jugoslavije došlo do kolaboracije četnika, najprije s [[Milan Nedić|Nedić]]evim snagama u Srbiji, zatim s [[Talijani]]ma u [[Kraljevina Crna Gora (1941-1944)|Crnoj Gori]] i u talijanskim dijelovima [[NDH]], zatim s nekim [[Ante Pavelić|Pavelić]]evim snagama u dijelovima [[Bosna (regija)|Bosne]] koje su kontrolirali [[Nijemci]], a nakon talijanskog sloma i s Nijemcima neposredno.<ref>[https://znaci.org/00001/40_45.htm DVOJNA POLITIKA U SRBIJI]</ref> Antikomunizam je bio glavni ideološki faktor koji je prouzrokovao nalaženje zajedničkih interesa između JVuO i okupatorâ, ali i između JVuO i kvislinških, odnosno domaćih profašističkih pokreta.<ref>[http://www.yuhistorija.com/serbian/drugi_sr_txt01c4.html Milan Radanović: Kolaboracija JVuO sa nemačkim okupatorom u Srbiji 1941-1944.]</ref> Takođe, prema mišljenju profesora [[Branko Petranović|Branka Petranovića]], saradnja četnika sa okupatorima i kvislinzima bila je antikomunistička po svojoj suštini.<ref>Branko Petranović, Srbija u Drugom svetskom ratu 1939-1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, 1992, str. 363.</ref> Britanski kapetan Bil Hadson 1942. konstatuje da Mihailović "još sarađuje s Osovinom u Crnoj Gori i Sandžaku i miruje u Srbiji", a u Dalmaciji Trifunovićevi legalizovani četnici, podsticani od Italijana, "sanjaju o nekoj Srbo-Sloveniji i Dalmaciji".<ref name="Deakin2">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin, BOJOVNA PLANINA]</ref> Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za slučaj napada italijanskih i nemačkih jedinica kaže: {{izdvojeni citat|Situacija je takova da svakog trenutka može doći do nemačko-italijanske invazije našeg oslobođenog dela Kraljevine Jugoslavije, a odnos snaga ne daje izgleda za naš uspešan otpor. U takvoj situaciji, svaki otpor bio bi štetan do krajnosti za srpsko stanovništvo u ovom kraju, a uz to uzaludan. (...) Borba se može i mora produžiti, prvenstveno tamo gde je najlakše, a to je u delu naše Kraljevine gde nema jakih okupatorskih garnizona i gde je okupator manje zainteresovan (...) iako se ne može napadati može se dugo braniti, koristeći sva sredstva koja služe braniocu, naročito prikrivanje, kamuflažu i tajnost uopšte.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_1.htm 38. Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 9. januara 1942. potčinjenim oficirima za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica na četnike</ref>|Direktiva komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine za postupak u slučaju napada italijanskih i nemačkih jedinica (9. januara 1942.)}} U izvještaju o pokušaju organizovanja odreda JVuO u [[Slavonija|Slavoniji]], koji je 13. februara 1942. kapetan [[Žarko Milurović]] poslao majoru [[Bošku Todoroviću]], predlaže se kakav bi stav trebalo zauzeti prema okupacionim vlastima, kao i prema [[Ustaše|ustaša]]ma. Kada je o ustašama riječ, Milurović piše da će »osveta i pokolj biće izvršen nad ustašama — krivcima i oficirima — izdajnicima«, dok za Nijemce daje sljedeću preporuku: {{izdvojeni citat|Prema okupatorima, u početku, bićemo pasivni i sa njima prećutno imati jedan »Džetleman-agreman«, a ako pak oni okrenu drukčije, ili njihova situacija bude loša, onda sa njima učiniti što i sa ustašama.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_58.htm Izveštaj kapetana Žarka Milurovića od 13. februara 1942. majoru Bošku Todoroviću o pokušaju organizovanja četničkih jedinica u Slavoniji]</ref>}} [[Dobroslav Jevđević]], uoči predstojeće [[Operacija Trio|operacije protiv partizana u Hercegovini, Crnoj Gori i Sandžaku]], obavještava Dražu Mihailovića aprila 1942. o tome kakvi su odnosi između četnika i Italijana: {{izdvojeni citat|Usled nemilosrdnog partizanskog terora prisiljeni smo bili na razgovore i kolaboraciju sa italijanskim trupama koje su to jedva dočekale, da izbegnu borbi izlaganju svojih vojnika, nadajući se da ćemo mi sami likvidirati komuniste. Talijanska vojska nam je dala u više mahova oružje zatim oko 250.000 metaka, 10 mitraljeza i daje na revers i veće količine hrane za odrede koju upotrebljujemo za prehranu stanovništva koje direktno skapava od gladi. Svi ti odredi su isključivo pod komandom naših aktivnih oficira i spremni u svakom času da izvrše svaku zapovijest protiv Italijana ili koga god želite. O ovom sam smatrao za dužnost da Vas izvestim!<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_77.htm Izveštaj Dobrosava Jevđevića od aprila 1942. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Bosni, Hercegovini i Dalmaciji i o saradnji četnika sa italijanskim okupatorom u borbi protiv NOP-a]</ref>}} U sličnom tonu Jevđević jula 1942. piše i [[Petar Baćović|Petru Baćoviću]]. Kao presudan faktor za približavanje četnika Italijanima, pored antagonizma prema partizanima, Jevđević ukazuje i na politiku [[Ustaše|ustaških]] vlasti prema Srbima u [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Za nas Srbe taktiziranje sa Italijom donosilo je spas od Ustaških pokolja, preuzimanja srpskog oružja u srpske ruke, dobivanje hrane izgladneloj srpskoj sirotinji i stvaranje jedne prostrane poluslobodne zone u kojoj bi se mogla nesmetano vršiti politička i vojna organizacija Srpskoga naroda. I ako je komunistički val naneo mnogo nesreće srpskom narodu, učinio nam je jedno veliko dobro, jer je prisilio Italiju da nam dade daleko veći broj oružja i živeža nego što je to ranije predviđala. Kako je naša snaga rasla mi smo bili čvršći u našim zahtevima i prećutno sve više otimali uzde iz ruku.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_130.htm Izveštaj Dobroslava Jevđevića iz druge polovine jula 1942. majoru Petru Baćoviću o vojno-političkoj i ekonomskoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Potpisivanjem [[Suradnja četnika sa NDH|ugovora sa ustaškim vlastima]] u aprilu, maju i junu 1942, četnički odredi na teritoriji NDH obavezali su se na priznanje [[suverenitet]]a (»vrhovničtvo«) kvislinške države i njezinog [[Ante Pavelić|poglavnika]], kao i na prekid svih neprijateljstava sa civilnim i vojnim vlastima NDH. Zaključivanjem ovih sporazuma, većina bosanskih četnika bila je ''de facto'' inkorporirana u njemački okupacioni sistem. U [[Doboj]]u je 9. jula 1942. sačinjen aneks ugovora potpisanog 28. maja od strane predstavnika NDH i pripadnika Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_89.htm Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda "Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni]</ref> U biti, aneks se sastoji od jedne tačke: {{izdvojeni citat|Predstavnici gore označenih četničkih odreda izjavljuju: »Samo se po sebi razumije da se trenutkom prekida neprijateljstva sa hrvatskim domobranstvom prekidaju i neprijateljstva protivu savezničkih njemačkih i talijanskih četa«.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_117.htm Dodatak zapisniku o sporazumu između Ozrenskog i Trebavskog četničkog odreda i predstavnika NDH od 28. maja 1942. sačinjen 9. jula 1942. godine]</ref>}} U svijetlu saradnje četnika i Italijana u zajedničkom frontu protiv partizana, paradigmatičan je i izvještaj koji je 28. jula 1942. Vrhovnoj komandi JVuO uputio kapetan [[Vojislav Lukačević]] (pseudonim »Rampini«): {{izdvojeni citat|12. jula sastali smo se sa Vojvodom Birčaninom u Nevesinju. Vojvoda kao Vaš punomoćnik za zapadnu Bosnu, Liku, Dalmaciju i Hercegovinu, u pratnji celog štaba baš je vršio inspekciju četničkih odreda po Hercegovini. Svi četnici na ovoj teritoriji su legalizovani i dejstvuju u tesnoj saradnji sa Italijanima te im predaju i sve zarobljenike i krivce.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_132.htm Izvod iz knjige primljenih telegrama Štaba Draže Mihailovića od 19. jula do 3. avgusta 1942. godine]</ref>}} U Zimonjića Kuli kod [[Avtovac|Avtovca]] 22. jula 1942. godine, održan je sastanak [[Ilija Trifunović-Birčanin|Ilije Trifunovića-Birčanina]] sa Dražom Mihailovićem. Sastanku su prisustvovali i major [[Zaharije Ostojić]], kapetan [[Pavle Đurišić]] i veći broj četničkih komandanata i vođa iz [[Hercegovina|Hercegovine]]. U izveštaju italijanske Više komande oružanih snaga »Slovenija—Dalmacija« od 7. avgusta 1942. o tom sastanku, između ostalog, piše: {{izdvojeni citat|U toku razgovora vođe Hercegovine razmatrali su delatnost italijanskih trupa na područjima Hrvatske nastanjenim pravoslavnim stanovništvom, navodno, zaključili da je potrebno nastaviti postojeću lojalnu saradnju u borbi protiv komunista i za normalizaciju prilika. — Na interpelaciju Trifunovića o njegovim operativnim planovima, general Mihailović je, navodno, izjavio da je vlada iz Londona vršila pritisak na njega da ponovo raspali gerilski rat protiv trupa Osovine na Balkanu. On je, navodno, odgovorio da učešće Srba u borbi, može da bude razmatrano tek kada Rusi budu u Budimpešti a Englezi u Sofiji. — Ovo zbog toga što se, s obzirom na već pretrpljene gubitke srpskog stanovništva u ratu, u ustaškim progonima i u partizanskom ustanku, tom stanovništvu ne mogu nametati nove žrtve i novi rizici...<ref>Arhiv VII, NAW-I-T-821, r. 403, sn. 55—57</ref><ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_121.htm Izveštaj majora Petra Baćovića od 16. jula 1942. Draži Mihailoviću o vojnopolitičkoj situaciji u Hercegovini i saradnji sa italijanskim okupatorom]</ref>}} Drugog dana konferencije, Trifunović-Birčanin je sa Dobroslavom Jevđevićem otputovao nedaleko od [[Trebinje|Trebinja]], gdje se sastaju sa [[Radmilom Grđićem]] i [[Milanom Šantićem]], političkim predstavnicima četnika u Hercegovini. Njemački konzulat u [[Sarajevo|Sarajevu]] je izvijestio 20. avgusta 1942. poslanstvo u [[Zagreb]]u da je na sastanku postignut dogovor o neposrednoj strategiji, te da su ustanovljeni krajnji ciljevi borbe: * Stvaranje [[Velika Srbija|Velike Srbije]], * Uništavanje partizana, * Uklanjanje katolika i muslimana, * Nepriznavanje [[NDH]], * Ne surađivati sa Nijemcima i * Privremena saradnja sa Italijanima radi dobijanja oružja, municije i hrane.<ref>Matteo J. Milazzo, The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press, 1975, p. 94–95.</ref><ref>Jovan Marjanović, Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik, Globus/Narodna knjiga/Prosveta, Zagreb—Beograd, 1979, str. 261.</ref> [[Radivoje Kerović]], komandant [[Majevica|majevičkih]] četnika, u pismu njemačkoj komandi u [[Tuzla|Tuzli]] od 10. avgusta 1942. navodi da ima puno povjerenje u okupacionu silu i obećava da četnici neće izazivati incidente i napadati [[Wehrmacht]] i snage NDH: {{izdvojeni citat|Što se tiče Hrvatske vojske, ona je do danas prema nama bila korektna i u nju ima povjerenja. U Njemačku vojnu silu imamo potpuno povjerenje i spremni smo sa njom potpuno lojalno sarađivati, samo ako su naši životi i imovina obezbeđena. Do danas nije zabilježen nijedan slučaj napada sa naše strane na Njemačku vojsku ne samo na Majevici, nego i u cijeloj Bosni, a garantujemo da se to ni u buduće neće desiti.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_142.htm Obaveštenje Štaba Majevičke četničke grupe od 10. avgusta 1942. nemačkoj komandi u Tuzli o uslovima četničko-nemačke saradnje]</ref>}} Kapetan Pavle Đurišić u uputstvu koje je krajem avgusta 1942. poslao komandantu [[Nova Varoš|novovaroškog]] sreza, poručniku [[Vuk Kalaitović|Vuku Kalaitoviću]], preporučuje da, paralelno sa beskompromisnim stavom prema partizanima, treba imati i lojalno držanje u odnosu na okupatorske snage: {{izdvojeni citat|Da bi Vam se olakšao rad na terenu, aktom ove komande Pov. Br. 344 od 26 ov. m., traženo je od Komandanta divizije »Venecija« da Vas u područnom Vam srezu smatra legalnim, kao i Vaš rad, pošto ste pod komandom potpisatog. Vaš stav prema okupatoru ima biti lojalan i upravljen tačno po naređenjima i direktivama ove Komande. Nikakvih akcija nesmete preduzeti da prethodno ne obavestite ovu Komandu o njima.<ref name="ReferenceB">[https://znaci.org/00001/4_14_1_157.htm Uputstvo Štaba Limsko-sandžačkih četničkih odreda od 30. avgusta 1942. komandantu novovaroškog sreza za lojalan stav prema okupatoru i bespoštednu borbu protiv pripadnika NOP-a]</ref>}} Radmilo Grđić, politički predstavnik Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga »Slovenija — Dalmacija« (''Supersloda''), u izvještaju poslatom Draži Mihailoviću krajem septembra 1942, piše o držanju četnika prema Italijanima, o uslovljenosti pozitivnog stava prema okupatoru [[Genocid u NDH|ustaškim genocidom nad Srbima]] te o saradnji sa italijanskom vojskom u borbi protiv [[NOVJ]]: {{izdvojeni citat|Vama, gospodine ministre, moram da saopštim i tu činjenicu: da nije bilo te dobre volje i pomoći italijanske, ja ne znam kad bi se — i da li bi se uopšte — obnovila četnička organizacija, i kad bi se ovi krajevi oslobodili od partizana. Razume se, da su oni imali tu svoje interesa pred očima, ali je istina da je to bio jedini put da dođemo ponovo do svoje nacionalne oružane organizacije i do oslobođenja naših krajeva od partizana. Ostaće istorijska činjenica: da je italijanska politika učinila strašan zločin prema srpskom narodu osnivajući, zajedno sa Nemcima, Pavelićevu Hrvatsku, — ali da je i italijanska vojska zaustavila klanje Srba od strane ustaša, a posle toga Srbima dala odlučnu pomoć da se oslobode partizana.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_173.htm Izveštaj četničkog predstavnika pri italijanskoj Višoj komandi oružanih snaga "Slovenija—Dalmacija" s kraja septembra 1942. Draži Mihailoviću o razlozima saradnje sa italijanskim okupatorom]</ref>}} [[File:Chetniks with Italians in Bosansko Grahovo 1942.jpg|thumb|Četnički komandanti [[Milan Cvjetićanin]] i [[Brane Bogunović]] predaju raport italijanskom komandantu, [[Bosansko Grahovo]], avgust 1942.]] 12. oktobra 1942. general Mihailović (koji u tom trenutku boravi u štabu Pavla Đurišića u selu [[Gornje Lipovo]], pokraj [[Kolašin]]a) šalje kapetanu [[Đuru Ivetiću]], komandantu sektora [[Boka kotorska|Kotorski zaliv]] — [[Grbalj]] — [[Luštica]], odobrenje za legalizaciju odreda kod italijanskih trupa: {{izdvojeni citat|OVLAŠĆENJE Kojim odobravam pešadijskom kapetanu I klase Đuru Ivetiću, da može svoj odred u cilju što boljeg rada za Otadžbinu legalizovati kod okupatorskih vlasti na najpogodniji način, starajući se pri tome da ostane na nacionalnoj liniji. Uputstva po ovome dobiće od majora Radulovića. Ovo čuvati kao strogo poverljivo.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_179.htm Ovlašćenje Draže Mihailovića od 12. oktobra 1942. kapetanu Đuru Ivetiću za legalizaciju odreda kod okupatorskih vlasti]</ref>}} Italijani su znali da se u njihovoj okupacionoj zoni nalazi general Mihailović, koga Nemci traže, ali su ga tolerisali, dok god su četnici bili u njihovoj službi ili zadržavali pasivan stav prema okupatoru. 2. novembra 1942. Pavle Đurišić izveštava Dražu Mihailovića da je razgovarao sa okupacionim guvernerom Crne Gore o njemu, i da Italijani nemaju ništa protiv njegovog boravka u Đurišićevom štabu: {{izdvojeni citat|Ništa nemaju protiv Vas samo da se ne stvori ovde drugi front i da ne uđemo u neku avanturu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_1_184.htm Izveštaj kapetana Pavla Đurišića od 2. novembra 1942. Draži Mihailoviću o poseti italijanskom guverneru Crne Gore i stanju u Crnoj Gori]</ref><ref>Damjan Pavlica, Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti, Levo krilo, Beograd, 2014, str. 60.</ref>}} U [[Kulaši]]ma, blizu [[Prnjavor]]a, 1. decembra 1942. godine, održana je međuodredska konferencija bosanskih četničkih odreda. Konferenciji su prisustvovali gotovo svi komandanti odredâ i većina članova Štaba bosanskih četničkih odreda, kao npr. [[Rade Radić]], koji se nalazio na čelu Komande bosanskih četničkih odreda, zatim pop [[Savo Božić]], komandant odreda »Trebava«, [[Lazar Tešanović]], komandant odreda »Obilić«, major [[Slavoljub Vranješević]], kao i delegati odreda čiji komandanti nijesu uzeli učešća.<ref>Petar Kačavenda, Prilog pitanju odnosa Komande bosanskih četnika i Vrhovne komande Draže Mihailovića (1942), Prilozi, br. 8., Sarajevo, 1982, str. 266-267.</ref> Govoreći o rezultatima i posljedicama postignutih [[Suradnja četnika sa NDH|sporazuma sa vlastima NDH]], Stevan Botić, delegat sa [[Trebava|Trebave]] i lokalni prvak [[Zemljoradnička stranka (Jugoslavija)|Zemljoradničke stranke]] prije rata, istakao je: {{izdvojeni citat|Mi četnici demoralisani smo kao saveznici ustaša i Nemaca, а to tako da i London sam hvali partizane, а ne nas četnike. Mi smo silom prilika sklopili ugovor о primirju, ali danas se situacija menja da ćе se usporiti oslobođenje, а sa druge strane partizani postaju sve aktivniji prema ustašama... Treba da imamo na umu da s obzirom na današnju situaciju treba da zauzmemo drugi stav i da se borimo kao što to rade partizani ра da i mi uzimamo oružje, ја sam mišljenja da bi bilo potrebno da napadamo Hrvate, i da uzimamo oružje od ustaša...<ref>Zapisnik međuodredske konferencije, ВН—Х—573.</ref><ref>Rasim Hurem, Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine. Prilozi, Sarajevo, 1966, br. 2, str. 321.</ref>}} Major Slavoljub Vranješević, komandant zapadne Bosne JVuO, u izvještaju s početka februara 1943. piše da se četnici bore protiv partizana u sadejstvu sa Njemcima, kao i da se ovi raspituju da li bosanski četnici stoje pod vođstvom Draže Mihailovića: {{izdvojeni citat|Četnički odredi učestvuju u borbi zajedno sa Nemcima češće puta, ali na zasebnim sektorima. Pre našeg dolaska, Nemci su uspeli da u borbu protiv komunista uvode četnike tako, da im ovi osiguravaju krila i da se mešaju u komandovanje. Ovome se je odmah stalo na put, ma da sa dosta poteškoća. Po sebi se razume da se mnogo interesuju o tome, da li mi imamo kakve veze sa Dražom Mihailovićem — što mi odbijamo, navodeći da je to samo komunistička propaganda kako bi izazvali Nemce protiv nas, pa nas tako priklještene, uveli u svoje redove. Ipak, često puta Nemci čuju kako svi četnici pevaju »Od Topole pa do Ravne Gore« ili »Od Manjače pa do Ravne Gore«, »sve su straže generala Draže« itd., dakle jasno primećuju, ali moraju da trpe. Njihova nemoć oseća se.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_2_27.htm Izveštaj majora Slavoljuba Vranješevića od 3. februara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o vojno-političkoj situaciji u četničkim odredima zapadne Bosne i saradnji sa nemačkim i ustaško-domobranskim jedinicama]</ref>}} 28. februara 1943. oficiri [[15. brdski armijski korpus (Wehrmacht)|15. brdskog armijskog korpusa]] [[Wehrmacht]]a daju o četnicima sljedeće karakteristike: {{izdvojeni citat|Četnici spolja odaju utisak lojalne saradnje, ali iz agresivnog ponašanja pojedinaca, razoružanja izdvojenih hrvatskih odeljenja i pustošenja muslimanskih i hrvatskih sela vidi se da veruju da će njihov čas kucnuti uskoro. Upadljiva je želja za municijom.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?rec=314&roll=554&broj=365 National Archive Washington, T314, Roll 554, frame no. 000359.] </br> ({{jez-njem|"Die Cetniks erwecken zwar äusserlich zunächst noch den Eindruck loyaler Zusammenarbeit, aber aus der aggressiven Haltung Einzelner, dem Entwaffnen abgelegener kroat. Abteilungen und der Plünderung von muselmanischen und kroat. Gehöften ist zu entnehmen, dass sie ihre Stunde bald für gekommen halten. Auffalend ist das Bestreben aller Cetnikabteilungen, auf jede erdenkliche Weise Munition in die Hände zu bekommen."}})</ref>}} {{izdvojeni citat|Četnici: Prividna saradnja, naročito kad su neposredno ugroženi; inače, velikosrpski raspoloženi.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=210&rec=314&roll=1548 National Archive and Records Administration, T314, Roll 1548, frame no. 000204.] </br> ({{jez-njem|"Četnik: Scheinbare Zusammenarbeit, besonders dann wenn sie bedroht sind, ansonsten grosserbisch [sic!] gestimmt."}})</ref>|Procjena situacije u [[NDH]] od strane njemačke komande 2. zbornog područja (14.2.44)}} Zamisao Vrhovne komande JVuO i generala Draže Mihailovića o »iskorištavanju neprijatelja« s prevashodnim ciljem »uništenja komunista«, svom ostvarenju je najbliže došla tokom [[Operacija Weiss|operacije Weiss]], tj. [[Bitka na Neretvi|bitke na Neretvi]]. Osnovna ideja četničkog operacijskog plana je bila da se sa na brzinu prikupljenim snagama iz [[Hercegovina|Hercegovine]] i [[Istočna Bosna|istočne Bosne]] spriječi prodor Glavne operativne grupe [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije]] u Hercegovinu, a zatim da se s jakim četničkim snagama iz [[Crna Gora|Crne Gore]] i Hercegovine, u sadejstvu s italijanskim, njemačkim i [[Ustaše|ustaško]]-[[Hrvatsko domobranstvo|domobranskim]] jedinicama izvrši koncentrični napad na partizane. Time bi se postiglo opkoljavanje snaga NOVJ, nakon čega bi se pristupilo njihovom potpunom uništenju u džepu [[Neretva|Neretve]]. Za provedbu ovog cilja, četnička Vrhovna komanda se rukovodila sljedećim načelima: {{izdvojeni citat|Budite uvereni da su mi pred očima na prvom mestu interesi naroda. Nema nikakve bojazni da dođe do nerazmišljenih naših akcija, ali u svim svojim potezima moramo biti odlučni i rešeni. Poznajemo mi vrlo dobro sve naše neprijatelje i znamo tačno dokle i kako možemo zatezati. [...] Mi radimo samo za sebe i nikog više; nas se samo tiču interesi Srba i buduće Jugoslavije; za postizanje cilja koristimo jednog neprijatelja protivu drugog, tačno onako, kao što i svi neprijatelji, bez razlike rade; postići uspeh s najmanje moguće žrtava, ali podneti i najveće žrtve, ako je to potrebno za opštu stvar; sačuvati narod od svakog nepotrebnog izlaganja na domu. O svemu ovome vodi se računa.<ref>''Документи о издајству Драже Михаиловића — књига 1'', Државна комисија за утврђивање злочина окупатора и његових помагача, Београд, 1945, док. бр. 66, стр. 117—118.</ref><ref>[https://znaci.org/00003/639.pdf Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori — Četnički i federalistički pokret 1941 — 1945, Obod, Cetinje, 1977.], str. 320—321.</ref>|Iz pisma generala [[Dragoljub Mihailović|Dragoljuba Mihailovića]] pukovniku [[Bajo Stanišić|Baju Stanišiću]], 9. mart 1943. godine}} U depeši koju je 30. maja 1943. poslao majoru [[Karl Novak|Karlu Novaku]] (pseudonim »Ludvig«), komandantu [[Plava garda|Plave garde]], general [[Draža Mihailović]] o potencijalnim kontaktima sa Italijanima piše: {{izdvojeni citat|Što se tiče nekih razgovora sa italijanskim komandantom to nije poželjno, ali ukoliko možete da ih izradite na pogodan način to učinite ne kompromitujući ni pokret ni sebe. U teškoj borbi koju vodite treba koristiti jednog protiv drugog neprijatelja. Organizacija jugosl. vojske na Vama leži a učinite sve da je ojačate bez obzira na sve prepreke.<ref>Zbornik NOR-a, XIV/II, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 741.</ref>}} U pismu od 22. juna 1943. upućenom [[Mladen Žujović|Mladenu Žujoviću]], vojvoda [[Momčilo Đujić]] naglašava da su italijansko-četnički odnosi besprijekorni, izražavajući nadu da ni u budućnosti neće doći ni do kakve promjene u tom pogledu: {{izdvojeni citat|Naši odnosi sa Italijanima teku i dalje normalno u najboljoj prijateljskoj atmosferi, i mi smo uvereni da će tako ostati i do kraja i da će konačno biti krunisani trajnim prijateljstvom između naša dva naroda.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 798.</ref>}} Kakav je stav Vrhovna komanda JVuO smatrala da bi trebalo zauzeti spram Njemaca i oružanih snaga [[NDH]] s jedne, odnosno [[NOVJ]] s druge strane, može se zaključiti i iz depeša majora [[Zaharije Ostojić|Zaharija Ostojića]] upućenih 20. jula 1943. kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu. Major Ostojić, između ostalog, poručuje: {{izdvojeni citat|[[Rade Radić|Radić]] neka vodi politiku sa Nemcima i Hrvatima, samo im ništa ne verovati, a odrede sačuvati po svaku cenu, izbegavajući borbu sa Nemcima. Niko od oficira i komandanata da ne razgovara sa Nemcima, nego da sve svršava Radić, kome vi dajte instrukcije. Dok ne uništimo boljševike, koji su neprijatelj broj jedan, prema svima ostalima voditi politiku.<ref>AVII, ČA, k. 18, reg. br. 27/7</ref><ref>Zbornik NOR-a, XIV/2, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 810, fus. 7.</ref>}} Naredba komandanta 1. takovske brigade potporučnika [[Čedomira Unkovića]] od 22. jula 1943. godine, najbolje ilustruje koliko je strategija atantizma (oklijevanja i neizazivanja okupatora do povoljnog trenutka), koju je četničko vođstvo zagovaralo bila neučinkovita, budući da Njemci nijesu obustavili represalije nad civilnim stanovništvom i rekviziciju životnih namirnica: {{izdvojeni citat|Svesni svireposti okupatora nastojali smo svima silama da ga ničim ne izazovemo. Davali smo mu sve šta je tražio: hranu, stoku i ostale životne potrebe, lišavajući se na taj način najpotrebnijih sredstava za život, samo da ga ne izazovemo. Niti jedan naš metak nije ispaljen na okupatora, iako se u svima krajevima naše otadžbine vode ogorčene borbe sa okupatorom na život i smrt. Cela je Jugoslavija upaljena, samo je naša Srbija mirna, a u celoj Srbiji najmirniji je bio naš srez. Naše jedinice, formirane po naređenju Njegovog Veličanstva Kralja izbegavale su svaki susret sa Okupatorom i svako izazivanje Okupatora u tolikoj meri, da za vreme ove terorističke akcije, kao i pre, okupator nije primetio niti jednog oružanog niti nenaoružanog četnika. Ova kaznena ekspedicija nije bila upućena da nas »kazni« za neku našu nelojalnost ili izazivanje okupatora, jer toga nije ni bilo, već su je uputile sluge Hitlera — loše sluge goreg gospodara, u slepoj mržnji prema nama Srbima da nas unište i da nam zatru pleme.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Beograd, 1983, str. 827-828.</ref>}} Britanski major [[Neil Selby]] je krajem avgusta 1943. javio Kairu da su [[Draža Mihailović|Mihailovićeve]] snage u području Kopaonika (posed [[Dragutin Keserović|Keserovića]]) više "profašističke nego prosavezničke" i da ne odobravaju sabotaže protiv Nemaca.<ref name="Deakin">[https://www.znaci.org/00001/5_3.htm William Deakin: BOJOVNA PLANINA]</ref> Odnose između četnika i okupatorâ (prvenstveno njemačkog) karakterisalo je međusobno nepovjerenje, ali je zajednička opasnost, koja je prijetila od [[Tito]]vih partizana, najviše doprinijela približavanju dviju strana. Za Mihailovića su komunisti bili glavni neprijatelj, dok su okupatori predstavljali »[[Antiantifašizam|manje zlo]]« koje bi trebalo koristiti zarad uništenja većeg. U jednoj depeši iz prve polovine novembra 1943, general Mihailović svojim komandantima poručuje sljedeće: {{izdvojeni citat|Nemci su postali vrlo ljubazni, nude nam neku sigurnost a nalaze nam se za leđima. Obećavaju neke blagonaklone postupke a mi se odavno poznajemo. Nedozvolite da ni jedan naš komandant padne u grešku da im poveruje. Zbog napada komunista iz Sandžaka u pravcu Srbije prinuđeni smo da svu pažnju obratimo sada na komunističku opasnost i zato da se tačno postupi po mojim naređenjima u pogledu propagande protivu komunista, kao i u pogledu naređenja da se jednovremeno preduzme akcija protiv komunista u celoj zemlji a u isto vreme da se preduzme akcija protivu komunista iz Sandžaka koji hoće u Srbiju. Zbog toga svu pažnju moramo obratiti na uništenje komunista. Zbog toga sve pogodnosti koje nam ostali neprijatelji nude vešto i tajno iskoristiti držeći se toga da neprijatelja imamo mnogo i da ih ne možemo sve od jedared tući.<ref name="ReferenceD">[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} {{izdvojeni citat|Potrebno je da se prema Nemcima prekine svaka akcija. Ovo je potrebno ovako: jer kad bi napali na Nemce, direktno bi pomagali komuniste, a time bi otežavali samo akciju naših snaga. Stoga ima da se prekine, do mog daljeg naređenja, svaka oružana akcija prema okupatorskim snagama.<ref>AVII, arhivski fond D. M., D — 31 — 481.</ref>|Telegram Mihailovića svojim potčinjenim komandantima 7. maja 1944.}} Nakon [[Kapitulacija Italije|kapitulacije Italije]] septembra 1943, u oblastima Jugoslavije koje su do tada spadale u italijansku okupacionu zonu, četnici su prihvatili saradnju s njemačkim trupama. Za vrijeme trajanja [[Operacija Balkanski klanac|operacije Balkanski klanac]], tokom koje je Njemcima pošlo za rukom da ovladaju zaleđem obale [[Jadransko more|Jadrana]], u depeši Vrhovnoj komandi od 20. oktobra 1943. major [[Rudolf Perhinek]] piše: {{izdvojeni citat|Žalosno ali tačno. Da nisu Nemci angažovali ovolike snage, nas ovde više ne bi bilo, jer se više niko nije hteo boriti, već samo begati, ali nije se više imalo kud... Mi se izvlačimo i gledamo da smo pozadi njih, da bi iskoristili njihovu borbu sa komunistima i uništavanje istih.<ref>AVII, ČA, Knjiga predatih depeša CG—3, Depeša br. 211.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 408.</ref>}} 30. decembra 1943. [[Tomo Guzina]], načelnik Štaba Nevesinjskog korpusa JVuO, upućuje komandanta Konjičke brigade na saradnju sa Njemcima »do maksimuma«, u svrhu uništenja komunista: {{izdvojeni citat|Sa Njemcima možete stupiti u vezu. Recite da ste pod mojom komandom i da pripadate grupi četničkih odreda Nevesinje — Gacko. Govorite u duhu naših usmenih razgovora t.j. odobravam Vam da sve učinite što će biti na korist Srpskog naroda. Ja sam pre par dana bio u nemačkoj Armiji u Sarajevu i pored ostalog sam molio da legalizujem i tu brigadu t.j. odred, šta mi je i obećano. Moramo sve učiniti da spasemo ono što se spasiti može pa i jednog neprijatelja koristiti da bi pomoću njega uništili drugog koji nam je opasniji. Ne treba da se plašite njemačkih oficira jer su oni dobili direktive i obaveštenja u pogledu moga sporazuma sa njihovom Armijom.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_51.htm Uputstvo komandanta Nevesinjskog korpusa od 30. decembra 1943. komandantu Konjičke brigade za saradnju sa Nemcima]</ref>}} Takođe, u depeši koju je 3. februara 1944. majoru [[Pavle Đurišić|Pavlu Đurišiću]] (pseudonim »Berta«) poslao potpukovnik [[Mirko Lalatović]], šef 2. odseka Operativnog odeljenja VK JVUO, kaže se sljedeće: {{izdvojeni citat|Iskoristite one komandante koji sarađuju sa Nemcima u Crnoj Gori za borbu protivu komunista.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_69.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 23. januara do 4. februara 1944. godine]</ref>}} I poručnik [[Jovan Pupavac]] u pismu od 10. februara 1944. upućenom komandantu Zapadne Bosne majoru Slavoljubu Vranješeviću, kao glavni razlog za napuštanje [[Dinarska četnička divizija|Dinarske četničke oblasti]], navodi to što su snage pod komandom vojvode Momčila Đujića ušle u otvorenu kolaboraciju sa okupatorom, dok ljudstvo divizije kao »milicija« služi Njemcima: {{izdvojeni citat|Dinarsku oblast sam napustio iz sledećih razloga: 1) Posle propasti Italije u Dalmaciju su došli Nemci. Komandant Dinarske oblasti pop Đujić stupio je u saradnju sa njima, najpre preko Mane Rokvića koji je došao sa njima iz Bosanskog Petrovca. Kasnije je delegirao kod štaba 114 Nemačke divizije svoga načelnika štaba kapetana Mijovića Novaka. Ljudstvo je postalo Nemačka milicija, primajući od njih redovnu hranu, municiju i dopunu oružja. Nemci su vrlo rado primili saradnju četnika.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_73.htm Izveštaj komandanta 1. brigade Bosanskokrajiškog četničkog korpusa od 10. februara 1944. komandantu korpusa o saradnji četnika i Nemaca u Dalmaciji]</ref>}} [[Mornarica|Mornarički]] kapetan [[Jakov Jovović]], komandant Bjelopavlićke brigade JVuO, u nedatiranom pismu svom saradniku (najvjerovatnije s kraja 1943. ili iz 1944. godine), jezgrovito formuliše stav prema njemačkom okupatoru, koji se može smatrati karakterističnim za četničko vođstvo u Crnoj Gori: {{izdvojeni citat|Saradnju sa Njemcima potpuno odobravam i ne samo to već je preporučujem kao jedini spasonosni način da se zla ovoga oslobodimo. Nemačku silu ne smatram neprijateljem ako ona čini da nas spase komunističke opasnosti, jer iako smo bili protivnici na frontu u ratu koji smo svojevremeno izgubili danas smatram da možemo biti iskreni i časni saveznici u borbi protiv komunizma. Nemačka komanda, vjerujem, ne može od mene zahtijevati da se odrečem svoje svete ideologije, svog kralja i svoje otadžbine i da će dozvoliti moju borbu za njenu slobodu. Ali svečano izjavljujem da nemačku vojsku ne smatram neprijateljskom kada je ona pristala da mi pomogne meni i mom narodu da nastavimo borbu protiv najvećeg neprijatelja sveg čovečanstva – komunizma...<ref>AVII, ČA, CG—X—381.</ref><ref>Radoje Pajović, Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945, Obod, Cetinje, 1977, str. 441.</ref>}} Nakon potpisivanja [[Ugovori o saradnji četnika i Wehrmachta|ugovora o saradnji četnika i Wehrmachta]], komandant 4. brigade iz sastava [[Korpusa Gorske garde]] JVuO [[Nikola Kalabić|Nikole Kalabića]], izdaje 16. januara 1944. naređenje o nenapadanju na okupatorske snage i napominje svojim potčinjenima da je primarni zadatak jedinice likvidacija komunista: {{izdvojeni citat|NAREĐUJEM: Da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane sile ne smeju napadati pa ni razoružavati, kako po naseljenim mestima, tako na pruzi i na drumovima. Ovog mog naređenja imaju se pridržavati sve jedinice, kako bi nesmetano od okupatora mogli očistiti gore od komunista, partizana i mošinaca. Za svako neizvršenje ovog mog naređenja, učinioce dela staviću pod preki sud i kažnjavaću smrću.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_59.htm Naređenje komandanta 4. brigade korpusa Gorske garde od 16. januara 1944. komandantu 2. bataljona o stavu prema Nemcima]</ref>}} Pukovnik [[Jevrem Simić]] 12. aprila 1944. izdaje jednom četničkom oficiru objavu o nesmetanom kretanju na terenu brigade kojom komanduje, a u svrhu istrebljivanja partizanskih simpatizera i jataka: {{izdvojeni citat|OBJAVA Za G. Milića Majstorovića p.poručnika, komandanta II bataljona III leteće kosmajske brigade, koja mu se izdaje s tim da može slobodno da se kreće sam ili sa svojom vojskom po terenu koji je ugovoren sa našim saveznicima Nemcima i Bugarima i da u ime Kralja Petra II Karađorđevića oduzima svu rekviziciju i kolje sve partizanske jatake i simpatizere zbog čega će dobiti čin majora.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_115.htm Objava komandanta četničke oblasti u Srbiji od 12. aprila 1944. komandantu 2. bataljona 3. kosmajske brigade za nesmetano kretanje od okupatora i klanje simpatizera narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 20. aprila 1944. u mjestu [[Vrlika]] održan je sastanak Momčila Đujića sa rittmeisterom Pörtnerom, šefom specijalnog »odreda IC« [[15. brdski armijski korpus (Nemačka)|15. brdskog armijskog korpusa]]. Već sljedećeg dana, rittmeister Pörtner je o razgovorima s Đujićem poslao povjerljiv (»geheim«) izvještaj. Pörtner piše da mu je Đujić »tumačio političke stavove i ciljeve svoje borbe«, a bilo je riječi i o odnosu četnika prema okupatorima, kao i prema [[Ujedinjeno kraljevstvo|Ujedinjenom kraljevstvu]] i [[SSSR]]. Đujić je izrazio uvjerenje da [[Nacionalsocijalizam|nacistički]] »novi evropski poredak« — osiguravajući mjesto Srbima, kojima je cilj samo »nacionalna obnova, a ne i neko veliko srpsko carstvo« — neće »previdjeti činjenicu da je od njegovih 9000 boraca do sada u borbi protiv komunizma poginulo 3200«.<ref>[https://znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.], str. 326.</ref> Također, Đujić iznosi mišljenje o tome kakvu bi poziciju srpski narod trebalo da zauzme u sukobu između [[Sile Osovine|sila Osovine]], s jedne i [[Savezničke sile u Drugom svjetskom ratu|antihitlerovske koalicije]], s druge strane: {{izdvojeni citat|Đujić: sudbinu srpskog naroda odlučuju trojica ljudi: Staljin, Čerčil i Hitler. Staljin se kao komunista odbacuje; ostaju Čerčil i Hitler. Hitler, kao i srpski narod, u komunizmu vidi glavnog neprijatelja.<ref>[https://znaci.org/NARA/T316.php?broj=277&rec=314&roll=565 Nacionalni arhiv SAD, mikrofilm publikacija T-314, rolna 565, snimci 271—273, 15. brdski armijski korpus (XV. Gebirgs Armeekorps) (21. april 1944.).] <br/> ({{jez-njem|"Djujic fuehrte weiter aus: Das Schicksal des serbischen Volkes liege zwischen Stalin, Churchill und Hitler. Stalin schalte aus, als Vertreter des Kommunismus. Es blieben Hitler and Churchill, wobei das serbische Volk ebenso wie Adolf Hitler den Hauptfeind in Kommunismus saehen [sic]."}})</ref>}} 11. maja 1944. godine, za vrijeme [[Prodor NOVJ u Srbiju proleća 1944.|prodora operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju]], general Dragoljub Mihailović piše pukovniku [[Milutinu Radojeviću]] da četnička kolaboracija sa okupatorom i [[Kvisling|kvislinzima]] ima za cilj samo jedno — uništenje partizana: {{izdvojeni citat|Iskoristićemo akciju Nemaca protiv komunista, i to istovremenim napadima na komuniste. Moramo nastojati da komuniste uništimo što pre, a nemačka akcija će nam dobro doći. Moramo sada ostaviti sve po strani, a samo komuniste tući.<ref>AVII, ČA, reg. br. 5/1, kut. 276.</ref><ref>Branko Latas, Četničko-nemački sporazumi o saradnji u Srbiji (1943-1944), Vojnoistorijski glasnik br. 2/1978, Beograd, str. 358, fus. 68.</ref>}} Koliko je za borbu protiv pripadnika [[Narodnooslobodilački pokret|NOP]]-a važna bila pravovremena isporuka municije četnicima od strane okupatora, vidi se i iz Mihailovićeve depeše poslate 6. februara 1945. pukovniku [[Gojko Borota|Gojku Boroti]] (pseudonim »Maus«), komandantu Romanijskog korpusa JVuO: {{izdvojeni citat|Poručite sledeće br. 11: Sva obećanja do sada nisu izvršena, u pogledu municije. Zbog toga, Srbijanske snage ne mogu učestvovati u akciji prema Tuzli, niti uopšte mogu učestvovati u akcijama. Srbijanske snage stiču uverenje, da se naročito odugovlači sa municijom i da broj 11 na ovaj način ide naročito na ruku komunistima. Celokupan uspešan rad prema komunistima zavisi isključivo od municije koju treba da nam da broj 11. Ne bismo želeli da pokvarimo odnose. O rezultatu i roku isporuke najhitnije nas izvestite.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_192.htm Izvod iz Knjige poslatih depeša štaba Vrhovne komande od 12. decembra 1944. do 7. aprila 1945. godine]</ref>}} Dan početka ustanka u četničkim dokumentima ima više naziva: »otsudni momenat«, »presudni momenat«, »otsudni trenutak«, »momenat povoljnih uslova«, »dani moment« i dr. Četnički pokret DM je »povoljnim uslovima« smatrao invaziju saveznika na Balkan, odnosno njihov prodor u Jugoslaviju. Kako se to nije ostvarilo, do oružanog ustanka Mihailovićevog pokreta nije došlo. Pravdajući četničku neaktivnost, kao i taktičku saradnju sa okupatorom u borbi protiv partizana, Draža Mihailović je u telegramu komandantu Rasinskog četničkog korpusa 13. decembra 1943, između ostalog, napisao: {{izdvojeni citat|U odnosu na okupatora mi imamo određenu liniju od koje nećemo otstupiti makar šta bilo sve dok ne dođe do invazije Balkana. Ovo radi znanja za komandante korpusa i više starešine.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm |access-date=2022-12-21 |archive-date=2022-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221223536/https://znaci.org/00001/4_14_1_2.htm }}</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} O četničkom stavu prema okupatoru svjedočili su i zapovjednici njemačkih i italijanskih snaga na teritoriji okupirane Jugoslavije tokom Drugog svjetskog rata. Tako je general [[Alexander Löhr]], iščekujući u zatvoru početak procesa pred Vojnim sudom u Beogradu, ostavio rukopis na preko 180 stranica, u kom se osvrće na brojne izazove s kojima je bio suočen, nakon što je u avgustu 1942. preuzeo dužnost komandanta njemačke XII armije (od januara 1943. [[Armijska grupa E]]). O četnicima Löhr piše: {{izdvojeni citat|U Srbiji je bilo u šumi raznih grupa četnika Draže Mihailovića. Borbe su bile popustile, samo je na severoistoku bilo osetnog prepadanja na saobraćaj dunavske plovidbe. Železnički saobraćaj je ometan sabotažama. Engleska i Amerika su zvanično priznale Mihailovića i njegove jedinice kao savezničku jugoslovensku vojsku, koja je bila potčinjena kralju i njegovoj vladi u Engleskoj. Ove jedinice snabdevane su vazdušnim putem. Na teritoriji koju su okupirali Italijani, od [[Sušak]]a do zaključno Crne Gore, nalazio se veliki broj - prema docnijim podacima oko 35.000 Mihailovićevih četnika, koje su Italijani snabdevali i koji su delovali po italijanskim naređenjima. U Crnoj Gori bilo je takođe separatističkih i jugoslovenskih četnika koji nisu slušali Mihailovića. I ove su Italijani snabdevali. Na jugu Bosne operisali su Mihailovićevi četnici. Inače je bilo još takozvanih lokalnih četnika koji su bili nezavisni od Mihailovića i koji su uglavnom štitili samo svoj uži kraj od ustaških i partizanskih prepada. Prema Nemcima su bili delimično hladni i rezervisani, a delimično neprijateljski raspoloženi. Pokatkad su nemačke trupe nastojale da sklope lokalne sporazume, što im je pokoji put i uspelo (u leto 1942). [[Adolf Hitler|Führer]] je zbog ovakvih odnosa bio veoma ljut. On je ponovio raniju zabranu, izdatu svim nemačkim trupama, da se ma sa kim upuštaju u pregovore i smatrao je da su postupci Italijana u suprotnosti sa savezničkim obavezama, a isto tako i opasni, jer će se ipak, u datom momentu, svi četnici okrenuti protiv stranaca.<ref>{{cite web|url=http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html | title = Записи Александра Лера, часопис СРПСКО НАСЛЕЂЕ, број 7/1998 | publisher = Srpsko-nasledje.co.rs |date=3. 1. 1943. | accessdate=4. 1. 2023. | archive-url = https://web.archive.org/web/20130216202528/http://www.srpsko-nasledje.co.rs/sr-c/1998/07/article-14.html# | archive-date=16. 2. 2013 |url-status=dead | df = }}</ref>}} Prilikom ispitivanja od strane istražitelja 7. američke armije avgusta 1945. godine, pisanu izjavu o svojim aktivnostima u ratnom periodu sastavio je i [[feldmaršal]] [[Maximilian von Weichs]], koji je avgusta 1943. naslijedio generala Löhra na mjestu glavnokomandujućeg Jugoistoka. U odjeljku naslovljenom »Grupe koje pomažu Njemačkoj«, von Weichs o četnicima Draže Mihailovića piše sljedeće: {{izdvojeni citat|Mihailovićeve trupe su se nekada borile protiv naših okupacionih trupa iz lojalnosti prema svome kralju. U isto vreme su se borile protiv Tita, zbog svojih antikomunističkih ubeđenja. Ovaj rat na dva fronta nije mogao dugo potrajati, posebno kada je britanska podrška počela favorizovati Tita. Sledstveno, Mihailović je pokazao pronemačka stremljenja. Bilo je angažmana tokom kojih su se srpski četnici borili protiv Tita zajedno sa nemačkim trupama. Sa druge strane, dešavalo se da neprijateljski raspoložene četničke grupe napadnu nemačke vozove za snabdevanje da bi popunili sopstvene zalihe. Mihailović je voleo da ostane u pozadini, i prepusti takve poslove svojim podređenima. On se nadao da će dočekati svoje vreme ovom igrom moći, dok mu anglo-američko iskrcavanje ne obezbedi dovoljnu podršku protiv Tita. Nemačka je prigrlila njegovu podršku, koliko god privremenu. Četničke izviđačke aktivnosti naši komandanti su visoko cenili.<ref>http://znaci.org/00002/318_4.htm ({{jez-eng|"MIHAILOVIC's troops once fought against our occupation troops out of loyalty to their King. At the same time they fought against TITO, because of anti—Communist convictions. This two front war could not last long, particularly when British support favored TITO. Consequently MIHAILOVIC showed pro-German leanings. There were engagements during which Serbian Chetniks fought TITO alongside German troops. On the other hand, hostile Chetnik groups were known to attack German supply trains in order to replenish their own stocks. ''MIHAILOVIC liked to remain in the background, and leave such affairs up to his subordinates. He hoped to bide his time with this play of power until an Anglo—American landing would provide sufficient support against TITO. Germany welcomed his support, however temporary. Chetnik reconnaissance activities were valued highly by our commanders''."}})</ref>}} [[Otto Kumm]], jedan od četvorice ratnih komandanata [[7. SS dobrovoljačka gorska divizija Prinz Eugen|7. SS dobrovoljačke brdske divizije Prinz Eugen]], u poslijeratnim zapisima objavljenim pod nazivom ''Vorwärts, Prinz Eugen! Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"'' („Naprijed, Prinz Eugen! Istorija 7. SS dobrovoljačke divizije Prinz Eugen”) daje generalnu ocjenu četničko-njemačkih odnosa. General Kumm ističe da te odnose odlikuju ambivalentnost i varljivost, kao i da se četničko postupanje prema pripadnicima ostalih [[Južni Slaveni|južnoslovenskih naroda]] nije moglo predvidjeti. Na koncu, SS-general Kumm u jugoslovenskim partizanima identifikuje zajedničkog neprijatelja: {{izdvojeni citat|Kao ostatak „u šumi“ regularne armije nakon okupacije Jugoslavije, oni su nosili stare uniforme - i nove brade, jer su se zakleli da se neće brijati dok okupator ne bude isteran iz zemlje. Oni su bili verni kraljevini i borili su se za svog mladog kralja Petra II, ali radije su se držali udaljenih sela i oblasti, ne napadajući naše jedinice, osim ako se nisu osećali dovoljno nadmoćnim. Disciplina i naoružanje bilo im je relativno dobro, a u odnosu prema drugim jugoslovenskim narodnim i verskim grupama bili su nepredvidljivi - što je često išlo do napada na hrvatska sela i muslimanske žene. Kao prijatelje još su imali Engleze - i njihov radio. Na volovskim kolima ili na konjskim leđima oni su se povremeno prebacivali u druge oblasti, najčešće neuzdrmani, jer smo ih mi puštali, smatrajući da ih dugoročno možemo pridobiti za nas - kao braću po oružju protiv komunizma. To je donekle nejasna situacija, oni nisu prijatelji, ali ni neprijatelji, i situacija se menja s vremena na vreme.<ref>[http://www.znaci.org/00001/200.htm Otto Kumm: VORWÄRTS, PRINZ EUGEN! - Geschichte der 7. SS-Freiwilligen-Division "Prinz Eugen"], [http://www.znaci.org/00001/200_5.pdf Aufstellung der Division "Prinz Eugen"] str. 52.</ref>}} I [[Hermann Neubacher]], [[Austrijanci|austrijski]] [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|nacista]] i specijalni izaslanik njemačkog Ministarstva vanjskih poslova za Balkan, u memoarskoj knjizi ''Sonderauftrag Südost 1940–1945.'' (prevedena na [[srpski jezik]] i objavljena 2005. pod naslovom „Specijalni zadatak Balkan“), analizira odnose četnika i okupatorâ, navodeći Hitlerov [[antisrpski sentiment]] kao najveću prepreku za uspostavljanje pune saradnje Njemaca i četnika: {{izdvojeni citat|Već i pre mog dolaska se dešavalo da su se neke četničke jedinice u Srbiji, Bosni i Hercegovini, u Crnoj Gori i Dalmaciji, povremeno zajedno sa italijanskim i nemačkim trupama borile protiv partizanskih snaga. Ova saradnja, kojom su se naročito Italijani mnogo koristili, bila je Nemačkom glavnom štabu nepoželjna, a zapravo i zabranjena. Pa ipak, i pored zabrane Hitlera, Nemci i četnici su i dalje, s vremena na vreme, sarađivali. Balkanski klanci i gudure su mračne a Glavni štab je bio daleko. Dešavalo se da se usamljeni komandant neke manje nemačke vojne formacije našao u teškoj situaciji i, odjednom, stigla mu je neočekivana i dobrodošla pomoć od neke četničke jedinice; on ju je, razume se, prihvatio. Komunisti su bili zajednički neprijatelji i četnicima i Nemcima. Hitler sâm, međutim, bio je strogo protiv takve saradnje, a to se dobro vidi i iz njegove prepiske sa [[Benito Mussolini|Musolinijem]]. Firer nije ni kasnije dozvolio, kada je Tito već postao ime i sila, da se sarađuje sa četnicima. Dopustio je i gledao kroz prste samo na povremenu lokalnu saradnju sa četnicima. Čak je i takve dozvole davao veoma nerado. Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca, koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima antisrpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata. Srbi su za njega: bombaši, ubice kraljeva, zaverenici, pučisti i krivci za svetske požare i evropske ratove.<ref>[http://www.znaci.org/00001/172_7.pdf Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN], str. 144.</ref>}} Konačno, i general [[Mario Roatta]] će u ratnim memoarima naslovljenim ''Otto milioni di baionette'' („Osam miliona bajoneta“) ukazati do koje mjere je italijansko protežiranje četnika izazivalo otpor od strane vlasti [[Nacistička Nemačka|Njemačkog Rajha]] i [[NDH]]: {{izdvojeni citat|Četnička politička obojenost, njihovi indirektni odnosi sa »saveznicima« i njihov program za budućnost nisu zanimali tog komandanta i on je »ignorirao« te stvari. On je samo utvrdio i iskorištavao postojeću činjenicu da su na teritoriju pod njegovom komandom »četnici« djelovali u našu korist. Tim gore po Hrvate i Nijemce u drugim krajevima, koji nisu htjeli ili znali da od četnika stvore svoje saveznike. Tako smo usprkos protestima Berlina i Zagreba i naporima vlade u Rimu (koja je često mijenjala svoje mišljenje i napokon prihvatila njemačko stanovište) sa svoje strane nastavili kolaborirati s »četnicima«. Dotične formacije snabdijevali smo oružjem itd. i tako ih učinili regularnim (kao što su bile i druge dobrovoljačke formacije) sve dok nisu dosegle ukupnu jačinu od oko 30.000 ljudi.<ref>[https://znaci.org/00003/482.pdf Mario Roatta: OTTO MILIONI DI BAIONETTE], str. 177.</ref><ref>[https://znaci.org/00001/40_48.htm KOLABORACIJA S TALIJANIMA U NDH]</ref>}} === Stav prema saveznicima === U poznim godinama rata kod mnogih četnika je bio prisutan antisaveznički stav. Četnički komandant [[Neško Nedić]] je Nemcima 1944. govorio o velikoj mržnji svih četnika prema Engleskoj. On je napomenuo da su "četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali i sada Titovim bandama liferuju naoružanje i municiju, usled čega četnici moraju da krvare i da umiru. Pošto su oni sami u borbi protiv komunizma i suviše slabi, uvideli su da moraju tražiti oslonac u nemačkom [[Vermaht]]u kome će se bezuslovno potčiniti sa puno poverenja."<ref>[http://sr.wikisource.org/sr-el/%D0%9D%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%B5%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%98_%D0%BE_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B3%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%80%D1%83_%D1%81_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D0%BE%D0%B4_14.7.1944. Nemački izveštaj o razgovoru s četnicima od 14.7.1944.]</ref> Nakon što su Saveznici i jugoslovenski kralj Petar podržali partizane, među četnicima je zavladalo veliko ogorčenje i na samog kralja Petra. Major [[Miodrag Kapetanović]] je izjavljivao Nemcima: "Ako kralj Petar pređe bandama, on je za nas kralj Petar pokojni".<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_270.htm Izveštaj obaveštajnog odeljenja nemačke 264. pesadijske divizije od 18. aprila 1944. o razgovorima sa Momčilom Đujićem i Miodragom Kapetanovićem]</ref> Draža Mihailović je svojim potčinjenim komandantima često ponavljao naređenje da ne dozvole britanskim misijama da se uvjere u pravo stanje stvari na terenu. O tome 28. avgusta 1943. javlja komandantu Rasinskog korpusa: {{izdvojeni citat|U ovom smislu naređujem da sa puno pažnje ophodite se sa engleskim misijama, ali da im onemogućite svaki kontakt sa komunistima i da me o svakom takvom slučaju izvestite. Englezi bi rado uhvatili vezu sa njima i najmanjom grupom iz Srbije, samo da bi nam dokazali da ne vladamo potpuno Srbijom, a pored toga da bi vršili sabotaže bez obzira na represalije, samo da bi nas ucenili da i mi to radimo. Svaki onaj, koji u ovome pomogne namerno ili iz nehata čini najveću izdaju prema narodu i takve odmah likvidirati.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 287, reg. br. 18/1—31</ref><ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knj. 2, Vojnoistorijski glasnik, Beograd, 1983, str. 812.</ref>}} Draža Mihailović je na Engleze gledao kao na krvopije, koji dolaze da prave nevolje Srbima. U depeši od 22. novembra 1943. upućenoj majoru [[Milošu Radojloviću]] (pseudonim »Do-Do«), komandantu Mlavsko-smederevske grupe korpusa, general Mihailović piše: {{izdvojeni citat|Englezi su se stalno interesovali za vas i tvrdili kako ste im obećali rušenje pruge u dolini Morave i stalno traže da im ja taj predlog odobrim. Odgovorio sam Englezima da vi za sad nemate pod komandom nikakve trupe, već da vršite organizaciju Banata. Prema tome se upravljajte. Ostanite tamo i nemojte dolaziti. Nikakva podmetanja naši ljudi nisu vršili već Englezi i čuvajte ih se dobro i nikakve pregovore nemojte voditi. U pogledu rada sa Englezima sve sam preneo na puk. Pavlovića. Narediću Ilievu za Vojvođane. Ostanite na svome mestu i dalje radite, a čuvajte se Engleza. Nemojte im uopšte verovati u njihove doture materijala. Oni su obični trgovci za kupovinu ljudske krvi i to za jeftinu cenu.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_3_42.htm Izvod iz knjige poslatih depeša štaba Draže Mihailovića u vremenu od 7. novembra do 3. decembra 1943. godine]</ref>}} Nakon pokušaja jednog oficira britanske misije da potakne komandanta Timočkog četničkog korpusa na akciju protiv Nijemaca, Mihailović krajem 1943. naređuje da ga najure: {{izdvojeni citat|»Nije došao da vas pomogne u materijalu već da uništi naša sela za neku sitnu sabotažu. Naređujem da majora Grinvuda sa celom pratnjom najurite kao kučku.«<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_3_42.htm IZVOD IZ KNJIGE POSLATIH DEPEŠA ŠTABA DRAŽE MIHAILOVIĆA U VREMENU OD 7. NOVEMBRA DO 3. DECEMBRA 1943. GODINE</ref>}} 2. februara 1944. godine, svom delegatu u [[Istočna Srbija|istočnoj Srbiji]] pukovniku [[Dragoslavu Pavloviću]], Draža Mihailović je poručio sljedeće: {{izdvojeni citat|Ako se borite za Kralja kao što stalno tvrdite i naglašavate onda ne padajte u pogrešku koju ja vidim. Izgleda da je Vama mnogo stalo da zadovoljite Engleze. Rušenje objekata izvršiće se kada ja to budem naredio a ja znam kada ću to narediti. Vi treba da znate da su Kralj i vlada saglasni sa mojim radom.<ref>Arhiv VII, Ča, k. 276, reg. br. 3/1, depeša 1537.</ref><ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_3_45.htm Zapisnik sa konferencije Draže Mihailovića i šefa britanskih vojnih misija od 17. decembra 1943. o angažovanju četnika u borbama protiv okupatorskih trupa]</ref>|[[Dragoljub Mihailović]]}} U izrazito oštrom tonu o [[Englezi]]ma je pisao i vojvoda [[Momčilo Đujić]]. U depeši poslatoj 28. februara 1944. godine Vrhovnoj komandi JVuO, vojvoda Đujić tvrdi: {{izdvojeni citat|Istovremeno tražimo od naše vlade, da upozori mister Čerčila, da mi nismo njegovi kolonijalci, Afrikanci, Crnci, Indijanci i ostali. Mi smo slobodari, koji za poslednjih sedam vekova u temelje svoje slobode uziđujemo milione života svojih najboljih sinova ne želeći da nikom robujemo. Mi se i sada borimo protiv svih naših neprijatelja pa i protiv komunista koje smatramo neprijateljem čovečanstva, komunista koji ubijaju naše najbolje sinove i raskopavaju naša narodna ognjišta. U toj borbi mi smo nekompromisni i neustrašivi. Mi ćemo tu borbu nastaviti do kraja protiv njih i protiv svih onih koji ih pomažu makar to bili i Englezi, Englezi koji nanose uvrede našem Kralju i našoj naciji i koji su nas kao saveznici svojim nečovečnim držanjem razrešili svake obaveze savezništva, Englezi koji danas radi svojeg sramnog i izdajničkog držanja prema nama nipočemu više ne liče na naše saveznike.<ref>Zbornik NOR-a, tom XIV, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd, 1983, str. 432.</ref>}} Slično je Đujić govorio i sredinom marta 1944. godine komandantima u [[Kosovo Polje (Dalmacija)|Dalmatinskom Kosovu]] kraj [[Knin]]a: {{izdvojeni citat|»Mi se borimo protiv komunista i protiv svakog onog ko u ma kom vidu sarađuje sa komunistima. Ako saveznici budu potpomagali i dalje [[NOVJ|N.O.V.]], mi ćemo se boriti protiv njih i to na strani Nemaca.«<ref name="Pop izdaje">[https://www.znaci.org/00001/15.pdf Jovo Popović, Marko Lolić, Branko Latas: Pop izdaje, Stvarnost, Zagreb, 1988.]</ref>}} Načelnik štaba nemačkog komandanta Srbije, [[Kurt von Geitner]] sredinom 1944. javlja da su "do sada Britanci ozbiljno razočarali Dražu", te se na njega može računati za priključenje "antikomunističkom" frontu u predstojećoj [[bitka za Srbiju|bici za Srbiju]].<ref>https://www.znaci.org/temp/geitner.html Iz knjige Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45</ref> Đujić je i u prisustvu Njemaca naglašavao svoj resentiman spram saveznika. Prema njegovim riječima, [[Operacija Ratweek|saveznička bombardovanja Jugoslavije]], zatim „primjer borbe njemačke vojske protiv komunizma, te nedostatak razmijevanja za stvarnu borbu srpskog naroda su učinili da simpatije za Englesku nestanu [...]. Nikada se ne bi desilo da njegovi ljudi udare u leđa Nijemcima. Njihovo bi držanje u tom slučaju bilo neutralno. Ako bi, naprotiv, Englezi poduzeli invaziju u saradnji s bandama, onda bi njegovi ljudi bili spremni da se bore protiv Engleza.”<ref>NAW, T-314, Roll 565, frame 000272: Zabilješka sa sastanka sa Momčilom Đujićem na dan 20. aprila 1944 (21. april 1944.).</ref> === Posleratno uređenje Jugoslavije === U [[Šahovići]]ma kod Bijelog Polja (20-ak kilometara od Mihailovićevog štaba u Lipovu) je 1. decembra 1942. održana "Konferencija četničke intelektualne omladine Crne Gore, Boke i Sandžaka", na kojoj se posebno raspravljalo o poslijeratnom uređenju Jugoslavije. Na konferenciji su donijeti sljedeći zaključci: * Na teritoriji buduće države živeti će samo Srbi, Hrvati i Slovenci. Nacionalnih manjina ne može biti. * Privatna svojina je zajemčena, ali njen obim mora se ograničiti u opštem interesu. Zemlja pripada onome koji je obrađuje. Veliki privatni posedi moraju se ukinuti i staviti državi na raspoloženje. Celokupna industrija mora biti u državnim rukama. Privreda treba da bude izgrađena na principu državnog zadrugarstva. * Crkva je državna, a verska nastava je obavezna u svim osnovnim i srednjim školama. * Sudije da budu birani iz redova četničke organizacije, kao i svi ostali činovnici. * Štampa da bude u službi nacionalne obnove. Štamparska preduzeća moraju biti u državnim rukama. * U novoj državi treba posvetiti naročitu pažnju propagandi u duhu programa četničke organizacije i ideologije. * Žandarmerija treba da bude formirana iz četničkih redova i da stoji pod direktnom kontrolom četničke organizacije. * Državni činovnici imaju biti nacionalno i moralno ispravni, iz četničkih redova. * Četnička organizacija će biti jedini nosilac celokupne državne vlasti do ostvarenja četničkog programa i stvaranja uslova za prelaz na šire ustavne slobode. * Žene mogu biti državne činovnice samo u oskudici muškaraca i to samo u specijalnim njima podobnim strukama.<ref>[https://www.znaci.org/00001/4_14_1_200.htm ZAKLJUČCI KONFERENCIJE ČETNIČKE OMLADINE CRNE GORE, BOKE KOTORSKE I SANDŽAKA OD 2. DECEMBRA 1942. O POSLERATNOM DRŽAVNOM I DRUŠTVENOM UREĐENJU JUGOSLAVIJE]</ref> === Ostali stavovi === Mihailović je nameravao da stvori veliku Srbiju u velikoj Jugoslaviji. On je hteo da ujedini Bugarsku i Jugoslaviju pod dinastijom Karađorđevića.<ref name="Saslušanje">[https://www.znaci.org/00001/60_1_6.pdf Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA DRAŽI MIHAILOVIĆU, Beograd 2001: Saslušanje optuženih]</ref> [[Živko Topalović]], Mihalovićev saradnik, je o četničkoj ideologiji zapisao: "Nisam mu međutim, krio da su na mene učinile loš utisak protivdemokratske izjave izvesnih predstavnika toga pokreta koje sam ranije čitao. Čuo sam da i general Mihailović preti uništenjem političara, zabranom političkih partija i zavođenjem vojne diktature."<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 9.</ref> Topalović se plašio da će Mihailović uspostaviti vojnu diktaturu i da će posleratni život početi "novim klanjem Hrvata i Slovenaca i sa koncentracionim logorima za sve demokratske elemente".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 10-11.</ref> Topalović je smatrao da je "vojna diktatura u potpunosti organizovana i da ona nad sobom nema političku kontrolu." Dotadašnji rad Ravnogorskog pokreta Topalović je označio kao "autoritarni režim u kome se vide tragovi fašističke ideologije".<ref>Živko Topalović, Borba za budućnost Jugoslavije, Pariz, 1967, 23.</ref> == Promena četničke politike == Nakon [[ravnogorski kongres|ravnogorskog kongresa]] 1944. godine, koji predstavlja odgovor na [[Drugo zasedanje AVNOJ-a]], četnička iredentistička politika je znatno ublažena u korist službeno jugoslovenske politike. Posebno nakon dolaska američkog izaslanika Mekdauela avgusta 1944. godine, i povlačenja četnika u Bosnu, sve je više primetna izrazito jugoslovenska i pomirljiva retorika četničkog vođe Mihailovića. Ipak, u duhu odluka donesenih na kongresu u selu Ba, Mihailović u jednoj naredbi od 23. novembra 1944. naglašava opredjeljenje za federativnu Jugoslaviju (koju bi sačinjavale tri »jedinice« — srpska, hrvatska i slovenačka), pozivajući svoje saborce i sljedbenike na okup pod parolom za »snažno i ujedinjeno srpstvo«: {{izdvojeni citat|Država koja se stvara treba da bude na federativnoj bazi. Pored Hrvatske i Slovenačke u novoj Jugoslaviji mora postojati i Srpska jedinica, koja će okupiti sve Srbe. Kako će se ona zvati, to nije aktuelno. No za nas je najvažnije, da svi Srbi budu zajedno i da su složni. U svojoj novoj državi svaki Srbin imaće ista prava i dužnosti ma odakle on bio, i prema svom radu srpski mu narod neće zaboraviti dati dužnu nagradu. Punih pet stotina godina Srpski narod je davao stotinu hiljada svojih najboljih sinova za svoju slobodu i jedinstvo. Ovo je cilj i »veruju« Ravnogorskog pokreta.<ref>[https://znaci.org/00001/4_14_4_106.htm Naredba Draže Mihailovića od 23. novembra 1944. za okupljanje četnika pod parolom »Za snažno i ujedinjeno srpstvo u okviru federativne Jugoslavije« radi borbe protiv narodnooslobodilačkog pokreta]</ref>}} 25. decembra 1944. godine u Bosni, Draža Mihailović je svojim ljudima naređivao da pridobiju nesrpsko stanovništvom: {{izdvojeni citat|Mesnom stanovništvu muslimanskom, pravoslavnom i katoličkom ukazujete punu pažnju i zaštitu.<ref>https://www.znaci.org/00001/4_14_4_192.htm</ref>}} Jedna od karakterističnih naredbi iz tog perioda, Draža je poslao svim komandatima 11. februara 1945. godine: {{izdvojeni citat|Državna politika koju vodimo ide na to da ujedini sve narodne mase, bez obzira na veru, u borbi protivu komunističke tiranije. Svi naši građani su ravnopravni i svi podjednako uživaju zaštitu JVuO. Najveću štetu opštim interesima nanose one jedinice koje o ovome ne vode računa i starešine koje dozvoljavaju pljačku bilo muslimanskih, bilo katoličkih, bilo pravoslavnih sela. Štete od toga su neizmerne i neka svako zna da će ovo komunisti iskorišćavati protivu jedinstvenog narodnog fronta. Svima treba da je poznato, da objedinjene narodne snage, bez obzira na veru, su najsigurnija garancija naše pobede, jer komunisti predstavljaju bednu manjinu, ukoliko ih mi ne bi ojačavali našim postupcima. Na ovo skrećem pažnju poslednji put i neka svi imaju na umu narodnu izreku: “Brat je mio, koje vere bio“.<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} Na osnovu gornje iznesenog, Draža Mihailović je naredio posebno pažljivo odnošenje prema muslimanima: {{izdvojeni citat|2. Prilikom kampovanja po muslimanskim selima obratiti naročitu pažnju na osetljivost muslimana prema njihovim domovima i na prvom mestu koristiti za stanovanje javne zgrade: škole, kafane, nadleštva, itd, pa tek u sporazumima sa mesnim odoborima uzimati domaćinske kuće za stanovanje, ostavljajući potrebne prostorije domaćinu za stanovanje. 3. Svaki naš borac i starešina ima da bude propagator slobode veroispovesti i verske tolerancije. Treba svaki od nas da bude propagator i da zna, da mi sada obrazujemo verski front protivu bezbožnika. Svaki starešina i borac ima da poštuje tuđu veru, kao i svoju. Na ovo naročito da obrate pažnju sveštenici, koje će komandanti upoznati sa ovim naređenjem. U ovom smislu poučiti sve starešine i sve borce…<ref name="Муслимани у четницима">[http://www.pogledi.rs/category/istorija-2/cetnici-jugoslovenska-vojska/page/103/ Муслимани у четницима]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1">AVII, ČA, K-297, reg. br. 24\1.</ref>}} == Tumačenja == Historičar [[Branko Petranović]] ocenjuje da "četnička politika i strategija pokazale su se kao potpuno inferiorne u odnosu na komunističku. Proklamovanjem kolektivne nacionalne odmazde nad celim narodima, uskraćivala je sebi jugoslovensku oznaku, prisvojenu od komunista."<ref name="Petranović">[https://www.znaci.org/00001/92_4.pdf Branko Petranović: Srpski narod u ustanku]</ref> == Povezano == * [[Homogena Srbija]] * [[Velika Srbija]] * [[Rojalizam]] * [[Antikomunizam]] * [[Propaganda Nedićeve vlade]] == Napomene == {{notelist|2|}} == Reference == {{reflist|3|}} == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|last=Hurem |first=Rasim |authorlink= Rasim Hurem | date = 1966| title = Sporazumi o saradnji između državnih organa Nezavisne države Hrvatske i nekih četničkih odreda u istočnoj Bosni 1942. godine | url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 2| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Kaltenegger |first=Roland |authorlink= Roland Kaltenegger |date=1944 |title=Totenkopf & Edelweiß |publisher= Ares-Verlag|location=Graz |isbn=|pages=|ref =}} * {{cite journal|last=Latas |first=Branko |authorlink= Branko Latas | date = 1980| title = The Imperial Circumcision Festival of 1582: An Interpretation| url = | journal = Prilozi Instituta za istoriju | volume = 17| issue = | pages =| doi = | ref = }} * {{Cite book |last=Marjanović |first=Jovan |authorlink= Jovan Marjanović |date=1979 |title= Draža Mihailović između Britanaca i Nemaca, knjiga I, Britanski štićenik |publisher= Globus/Narodna knjiga/Prosveta |location=Zagreb—Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Milazzo |first=Matteo |authorlink= Matteo J. Milazzo|date=1975 |title= The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |url=https://archive.org/details/chetnikmovementy00unse |publisher= Johns Hopkins University Press |location=Baltimore, Maryland |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Nikolić |first=Kosta |authorlink= Kosta Nikolić|date=1999 |title= Istorija ravnogorskog pokreta |publisher=|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pajović |first=Radoje |authorlink=Radoje Pajović |date=1977 |title=Kontrarevolucija u Crnoj Gori: Četnički i federalistički pokret 1941-1945 |publisher=Obod |location=Cetinje |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Pavlica |first=Damjan |authorlink= Damjan Pavlica |date=2014 |title= Draža za početnike - priručnik za borbu protiv revizije prošlosti |publisher= Levo krilo|location=Beograd |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Samardžić |first=Miloslav |authorlink= Miloslav Samardžić |date=2006 |title= General Draža Mihailović i opšta istorija četničkog pokreta |publisher= |location=Kragujevac |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |authorlink= Jozo Tomasevich |date=1979 |title= Četnici u Drugom svjetskom ratu |publisher= Sveučilišna naklada Liber|location=Zagreb |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink=Živko Topalović |date=1967 |title=Borba za budućnost Jugoslavije |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} * {{Cite book |last=Topalović |first=Živko |authorlink= Živko Topalović |date=1958 |title= Pokreti narodnog otpora u Jugoslaviji 1941-1945 |publisher= |location=Pariz |isbn=|pages=|ref =}} {{refend}} [[Kategorija:Četnici]] [[Kategorija:Srpski iredentizam]] [[Kategorija:Dragoljub Mihailović]] 0rrm3wi8cw29q3980emxjcpgehb43n3 0 170665 42581143 1534423 2026-04-16T09:26:47Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581143 wikitext text/x-wiki '''Rašomonijada''' je pojam koji je dobio naziv po filmu Akira Kurosave u kome više [[pojedinac]]a iznosi različit opis istog događaja kojem su prisustvovali. [[Termin]] se upotrebljava kada se želi naglasiti uticaj subjektivnog faktora na [[doživljaj]] i opis događaja kojem prisustvuje veći broj [[osoba]]. Veoma značajan faktor u proceni [[ličnost]]i [[klijenat]]a, naročito onih koji su u sukobu sa zakonom koji se nalaze u sudskom [[proces]]u i sl. [[Kategorija:Sociolingvistika]] [[Kategorija:Opažanje]] 272363x3ih6hscmf58fcmf9ypea0qkc 0 176221 42581125 42232622 2026-04-16T09:24:31Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Memorije|Memorije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581125 wikitext text/x-wiki '''Fotografsko''' ili '''eidetsko pamćenje''' (što je precizniji termin) obično se definira kao sposobnost pojedinca da se (pri)sjeti [[slika]], [[zvuk]]ova ili raznih stvari s izvanrednom preciznošću i u velikoj količini. Riječ ''eidetsko'' znači "nešto što se odnosi na izvanredno detaljno i jasno [[pamćenje]] vizuelnih prizora i slika" i dolazi od [[grčki jezik|grčke]] riječi εἶδος (''eidos''), što se direktno može prevesti kao "viđen". Fotografsko pamćenje, posmatrano kod [[dete|djece]], predstavlja se sposobnošću pojedinca da proučava neku sliku 30 sekundi i zadrži gotovo savršeno fotografsko sjećanje na tu sliku u kratkom periodu nakon što slika bude uklonjena. Takvi "eidetičari" tvrde da "vide" sliku na praznom platnu jasno i savršeno detaljno kao da je ona još tu. Slično kao i druge vrste pamćenja, na jačinu prisjećanja može utjecati nekoliko faktora, kao što su trajanje i učestalost izloženosti podražaju, svjesno posmatranje, važnost toga što se pamti za dotičnu osobu i sl. Ta činjenica stoji u suprotnosti s općim pogrešnim tumačenjem ovog termina koje pretpostavlja stalno i potpuno prisjećanje svih događaja. Neki ljudi koji općenito imaju dobro pamćenje tvrde kako imaju fotografsko pamćenje. Međutim, postoje izrazite razlike u načinu procesiranja informacija kod ovih vrsta pamćenja. Ljudi koji imaju općenito dobro pamćenje često se koriste [[mnemotehnika|mnemotehnikom]], tj. raznim tehnikama pamćenja (npr., dijeljenje neke ideje na prebrojive elemente) kako bi zapamtili informacije, dok onī s fotografskim pamćenjem pamte veoma specifične detalje, kao, npr., gdje je netko stajao, što je netko nosio od odjeće itd. Oni se mogu sjetiti nekog događaja s većom detaljnošću, dok onī s drugačijim pamćenjem više pamte svakodnevne rutine nego specifične detalje koji su možda prekinuli rutinu. Ipak, ovaj proces obično je najočitiji kad se ljudi s fotografskim pamćenjem pokušavaju sjetiti takvih detalja. Također, nije neobično da neki ljudi mogu doživjeti iskustvo "sporadičnog fotografskog pamćenja", pri kojem veoma detaljno mogu opisati mnoštvo stvari. Međutim, u većini slučajeva ovakva sporadična iskustva fotografskog pamćenja nastaju nesvjesno. == Ljudi s izvrsnim pamćenjem == Neki pojedinci s [[autizam|autizmom]] pokazuju izvanredno pamćenje, uključujući i one s poremećajima iz [[autistički spektar|autističkog spektra]], kao što je [[Aspergerov sindrom]]. [[Autistični savant]]i su rijetkost, ali baš oni pokazuju znakove spektakularnog pamćenja. Međutim, većina osoba kojima je dijagnosticiran autizam nemaju fotografsko pamćenje. [[Sinestezija]] se također posmatra kao povećanje auditivnog pamćenja, ali samo za one informacije koje izazivaju sinestezijsku reakciju. Ipak, kod nekih sinestetičara otkriveno je da imaju oštriji osjećaj za "savršenu boju" od normalnog, koji im pomaže da gotovo savršeno uspoređuju nijanse boja nakon jednog dužeg perioda, i to bez prateće sinestezijske reakcije. == Kontroverze == Većina trenutnih kontroverzi u vezi s fotografskim pamćenjem tiče se preširoke primjene tog termina za gotovo bilo koji primjer izvanrednog pamćenja. Postojanje izvanrednih sposobnosti pamćenja dobro je dokumentirano i izgleda da je rezultat kombinacije urođenih sposobnosti, naučene taktike i izvanrednih baza znanja (čovjek može više zapamtiti onoga što on razumije nego neke nepovezane informacije ili one koje nemaju značenje). Tehnički, ipak, fotografsko pamćenje predstavlja pamćenje nekog osjetilnog događaja s tolikom tačnošću kao da ta osoba i dalje gleda ili sluša originalni objekt ili događaj. Skoro sve tvrdnje o nečijem fotografskom pamćenju spadaju prilično izvan ove uske definicije. Neke novije studije sugeriraju da možda postoji nekoliko rijetkih pojedinaca koji imaju sposobnost fotografskog pamćenja u ograničenoj količini. Za to se pamćenje teoretizira da je ustvari "neprocesuirano" osjetilno pamćenje nedovoljno obrađenih osjetilnih događaja (npr., "sirove" slike lišavaju nas dodatnog, obično automatskog, perceptivnog procesuiranja koje se kod normalnog pamćenja neodvojivo "kači" za slikovnu informaciju o identitetu i značenju objekta). Međutim, izgleda da su dokumentirane eidetske sposobnosti daleko više ograničene i daleko rjeđe nego što se to popularno zamišlja. Marvin Minsky u svojoj knjizi ''Društvo uma'' nije mogao verificirati tvrdnje o nečijem fotografskom pamćenju, a za izvještaje ili navode o fotografskom pamćenju smatrao je da su "neosnovani mit". Primjer kada se izvanredne sposobnosti pamćenja pripisuju fotografskom pamćenju dolazi iz popularnih interpretacija klasičnih eksperimenata Adriaana de Groota u vezi sa sposobnošću [[šah]]ovskih [[velemajstor]]a da zapamte kompleksne pozicije figura na tabli. U početku je bilo otkriveno da su se ovi eksperti mogli sjetiti iznenađujućih količina podataka, daleko više od nestručnjaka, što je sugeriralo eidetske vještine. Međutim, kad su ti eksperti bili suočeni s položajima figura koji se nikad ne bi mogli desiti tokom igre, njihovo pamćenje nije bilo bolje od pamćenja nestručnjaka, što je impliciralo da su velemajstori razvili sposobnost da organiziraju određene tipove informacija, a ne da imaju urođenu eidetsku sposobnost. Jaki naučni skepticizam u vezi s postojanjem fotografskog pamćenja podstakao je Charles Stromeyer, koji je proučavao svoju buduću suprugu Elizabeth, koja je tvrdila da se može sjetiti poezije napisane na stranom jeziku koju nije razumjela još godinama nakon što ju je prvi put pročitala. Također se mogla, izgleda, sjetiti slučajnih shema tačkica s takvom vjernošću kao da kombinira dvije sheme u jednu stereoskopsku sliku.<ref>C. F. Stromeyer, J. Psotka ([[1970]]), "The detailed texture of eidetic images", ''Nature'' 225 (5230): 346–349. [http://www.nature.com/nature/journal/v225/n5230/abs/225346a0.html doi:10.1038/225346a0]; {{PMID|5411116}}.</ref><ref>[http://plato.stanford.edu/entries/mental-imagery/quasi-perceptual.html N. J. T. Thomas, (2010), ''Other Quasi-Perceptual Phenomena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609161420/http://plato.stanford.edu/entries/mental-imagery/quasi-perceptual.html |date=2007-06-09 }} u [http://plato.stanford.edu/ ''Stanfordskoj enciklopediji filozofije'']</ref> Ona ostaje jedina zabilježena osoba koja je prošla takav test. Ipak, metodologija korištena u procedurama testiranja jeste upitna (naročito kad se uzme u obzir izvanredna priroda tvrdnji)<ref>C. Blakemore, O. Braddick & R. L. Gregory, (1970), ''Detailed Texture of Eidetic Images: A Discussion'', ''Nature'', 226, 1267-1268.</ref>, a činjenica da se ispitivač oženio testiranom osobom i da testovi nikad nisu ponovljeni (Elizabeth ih je uporno odbijala ponoviti)<ref name="JF">Joshua Foer, [http://www.slate.com/id/2140685 "Niko nema fotografsko pamćenje"]</ref> diže dodatne sumnje. Nedavno se interes za ovu tematiku obnovio, s pažljivijim kontrolama i mnogo manje spektakularnim rezultatima. [[Aleksandar Romanovič Lurija|A. R. Lurija]] napisao je čuvenu ocjenu, ''Um mnemoniste'', o [[Solomon Šereševski|Solomonu Šereševskom]], čovjeku koji je imao izvanredno pamćenje; između ostalih stvari, Šereševski je mogao zapamtiti dugačke liste slučajno odabranih riječi i savršeno ih se sjetiti decenijama poslije. Lurija je vjerovao da je Šereševski imao neograničeno pamćenje, a neki su vjerovali da je čudesni [[savantski sindrom|savant]], poput Kima Peeka. Koristio je tehniku pamćenja u kojoj bi "rasporedio" objekte duž određenog dijela [[Maksim Gorki|Gorkijeve]] ulice, a zatim bi se vratio i "pokupio" ih jedan po jedan. Ovo je prije primjer izvježbanog nego fotografskog pamćenja. Dodatne dokaze za skepticizam u vezi s postojanjem fotografskog pamćenja pruža jedan nenaučni događaj: [[Svjetsko prvenstvo u pamćenju]]. Ovo godišnje takmičenje u različitim disciplinama pamćenja skoro je potpuno zasnovano na vizuelnim zadacima (9 od 10 zadataka prikazuju se vizuelno, a deseti auditivno). Pošto prvaci mogu osvojiti priličnu sumu novca (ukupni nagradni fond za SP 2010. bio je 90.000 [[američki dolar|dolara]]), to bi trebalo privući ljude koji mogu lahko nadmašiti tē testove reproducirajući vizuelne slike zadatog materijala tokom prisjećanja. Ali zaista se ni za jednog prvaka u pamćenju (prvenstvo se održava od [[1990]]) nije reklo da ima fotografsko pamćenje. Umjesto toga, svi pobjednici, bez ijednog izuzetka, nazivaju sebe mnemonistima i oslanjaju se na korištenje [[mnemoničke strategije|mnemoničkih strategija]], najčešće [[metoda mjestâ|metode mjestâ]]. == Tvrdnje o posjedovanju fotografskog pamćenja == {{Glavni|Ljudi koji su tvrdili da imaju fotografsko pamćenje}} S upitnim izuzetkom spomenute Elizabeth, do [[2008]]. niko ko je tvrdio da ima dugoročno fotografsko pamćenje nije uspio to dokazati na naučnim testovima.<ref name="JF"/> Postoji dosta pojedinaca s izvanrednim pamćenjem koji su prozvani ''eidetičarima'', ali mnogi od njih koriste se mnemoničkim strategijama i drugim vježbama za povećavanje neeidetskog pamćenja. === Čudesni savanti === * [[Stephen Wiltshire]]<ref>Darold Treffert, ([[1989]]), ''Extraordinary People: understanding "idiot savants"''; ''Harper & Row'', [[New York]]; {{ISBN|0-06-015945-6}}.</ref>; on može nacrtati skicu grada nakon samo jedne vožnje [[helikopter]]om iznad njega.<ref>David Martin, ''Savants: Charting "islands of genius"'', ''[[CNN]]''-ova [http://edition.cnn.com/2006/HEALTH/09/06/savant.genius/index.html emisija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201040447/http://edition.cnn.com/2006/HEALTH/09/06/savant.genius/index.html |date=2009-12-01 }} [[14. 9.]] [[2006]].</ref> * [[Kim Peek]] - bio je inspiracija za lik Raymonda Babbita u filmu ''[[Rain Man|Kišni čovjek]]'', koga je glumio [[Dustin Hoffman]].<ref name="Times">{{Cite web |title="Kim Peek, čovjek koji je bio inspiracija za film ''Kišni čovjek''" |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6965115.ece |access-date=2012-08-13 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604163808/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article6965115.ece }}</ref> * [[Daniel Tammet]] * [[Paul Jefferys]] === Reference na fotografsko pamćenje u [[popularna kultura|popularnoj kulturi]] === * Will Hunting u filmu ''[[Good Will Hunting|Dobri Will Hunting]]'' može čitati knjige gledajući stranicu samo nekoliko sekundi. * Lisbeth Salander, glavni lik u [[Stieg Larsson|Larssonovoj]] ''Milenijskoj trilogiji'', opisana je da ima "fotografsko pamćenje", za koje misli da je čini jezivom. Prikazana je kako pamti elemente prizora s kojima se susreće, zatim demonstrira savršeno pamćenje događaja koji su se desili tokom njene dvogodišnje institucionalizacije u tinejdžerskoj dobi, a pamti i više serija 19-cifrenih lozinki u njenim [[banka]]rskim i [[haker]]skim poslovima. Ona toliko prezire svoje eidetske sposobnosti da ih otkriva samo jednom jedinom liku u romanima. * Naslovni lik iz filma ''Kišni čovjek'', Raymond Babbit, prikazan je kao osoba s fotografskim pamćenjem, te vanrednim [[matematika|matematičkim]] sposobnostima.<ref name="Times"/> * Charlie Andrews, jedan od sporednih likova u seriji ''[[Heroes (serija)|Heroji]]'', ima posebnu sposobnost da brzo zapamti bilo koju informaciju s velikom tačnošću u naizgled neograničenim količinama (fotografsko pamćenje). * Olivia Dunham iz serije ''Fringe'' ima fotografsko pamćenje, što je možda nuspojava [[medicina|medicinskih]] eksperimenata koji su na njoj izvršeni dok je bila dijete. * Dr. [[Spencer Reid]] iz ''[[Criminal Minds|Zločinačkih umova]]'' tvrdi da ima fotografsko pamćenje (ali samo za stvari koje pročita; povremeno zaboravi stvari koje čuje). * Dr. Sheldon Cooper iz ''[[The Big Bang Theory|Teorije velikog praska]]'' demonstrira svoje fotografsko pamćenje u epizodi ''The Creepy Candy Coating Corollary''.<ref>"The Creepy Candy Coating Corollary" (3x05); ''Teorija velikog praska'', [[19. 10.]] [[2009]].</ref> * Za dr. Lexie Grey iz ''[[Uvod u anatomiju|Uvoda u anatomiju]]'' govori se da ima "fotografsko pamćenje", što se pokazalo vrijednom sposobnošću u njenoj karijeri. U 4. sezoni njena šefica, dr. Cristina Yang, daje joj nadimak "Lexiepedija" zbog njene sposobnosti da se sjeti opskurnih medicinskih činjenica. * Shawn Spencer, glavni lik serije ''[[Psych]]'', često pokazuje karakteristike fotografskog pamćenja; sposoban je da se sjeti specifičnih detalja s mjesta zločina nakon što je samo letimično bacio pogled. Međutim, on često zaboravlja detalje koji nisu povezani sa zločinom, kao što su rođendani ili planovi za večeru sa svojim ocem. Za njegovu majku, pak, govori se da ima fotografsko [[tonsko pamćenje]]. * Za Malcolma, glavnog lika serije ''[[Malcolm u sredini]]'', također se govori da ima "fotografsko pamćenje". * [[Robert Langdon]] iz ''[[The Da Vinci Code|Da Vincijevog koda]]'' pokazuje karakteristike fotografskog pamćenja, ali naročito tvrdi da ga ne posjeduje, već da jednostavno dobro pamti ono što vidi. * [[Hannibal Lecter]] u romanu ''[[Crveni zmaj (roman)|Crveni zmaj]]'' govori za Willa Grahama da je eidetičar. * Cottonu Maloneu, glavnom liku u mnogim svjetski poznatim trilerima Stevea Berryja, pripisuje se fotografsko pamćenje. * Kapetan Davidson, važan lik u romanu ''The Word for World is Forest'' (''Riječ za svijet je šuma''), čija je autorica Ursula K. Le Guin, opisan je da ima fotografsko pamćenje. * Ireneo Funes "Pamtljivī", lik iz kratke fantastične pripovijetke [[Jorge Luis Borges|J. L. Borgesa]], prikazan je s razvijenim čudesnim detaljnim pamćenjem. * Hal Incandeza, glavni lik ''Infinite Jesta'', posjeduje fotografsko pamćenje. * [[Sherlock Holmes]] i njegov brat [[Mycroft Holmes|Mycroft]] imaju skoro savršeno pamćenje. * [[Mike Ross]] u seriji [[Suits]] je momak koji pomoću eidetičkog (fotografskog) pamćenja pronalazi način da bude advokat u advokatskoj firmi Pearson-Specter iako nikada nije završio fakultet. == Povezano == * [[Lista fiktivnih ličnosti s fotografskim pamćenjem]] == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == * [http://www.straightdope.com/columns/read/2350/is-there-such-a-thing-as-photographic-memory/ Postoji li takva stvar kao fotografsko pamćenje?] [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Memorije]] 5jk9scfseji4y39mipcu0wvo04aqese 0 177637 42581059 1244922 2026-04-15T23:36:21Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Body art]] 42581059 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Body art]] 3r6v68xlsb9vl149u6t8tis822jhfty 0 177638 42581060 1244923 2026-04-15T23:36:26Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Body art]] 42581060 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Body art]] 3r6v68xlsb9vl149u6t8tis822jhfty 0 215143 42581103 42481833 2026-04-16T07:26:59Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581103 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Tyrone power alice faye ragtime6.jpg|mini|270p| Scena iz filma ''[[Alexander's Ragtime Band (film)|Alexander's Ragtime Band]]'']] '''Romantični film''' ili '''ljubavni film''' je [[filmski žanr]] koji je fokusiran na [[strast]], [[emocije]] i odnos privrženosti između glavnih likova. Kod ljubavnih filmova, glavna tema zapleta je ljubavna priča ili traganje za ljubavlju. Povremeno se glavni junaci suočavaju sa preprekama kao što su finansije, [[bolest]], razni oblici [[diskriminacija|diskriminacije]], psihološke barijere ili pretnje porodica koje ne odobravaju njihovu vezu. Zaplet u ljubavnim filmovima mogu činiti i svakodnevne životne tenzije i iskušenja, neverstvo, kao i karakterne i druge razlike između glavnih junaka.<ref>[http://www.filmsite.org/romancefilms.html ROMANCE FILMS] {{en}}</ref> Najčešće teme ljubavnih filmova su ljubav na prvi pogled, neuzvraćena ljubav, opsesivna ljubav, duhovna ljubav, zabranjena ljubav, [[seks]]ualna i strastvena ljubav, destruktivna ljubava, tragična ljubava, razlika u godinama itd. Ljubavni filmovi služe gledaocima kao beg od stvarnosti, pogotovo ako glavni junaci prevaziđu sve teškoće i iskušenja života i žive „srećno do kraja života“. == Podžanrovi == * '''Ljubavna drama'''. Romantične drame obično stavljaju veći naglasak na [[seks]] i ličnost ljubavnika nego romantične komedije. Muzika se često koristi da ukaže na emocionalno raspoloženje, stvarajući atmosferu veće izolacije za par. Romantična drama obično ne otkriva da li će glavni junaci na kraju stupiti u [[brak]]. Primer romantične drame je film [[Mostovi okruga Medison]]. * [[Čik flik]] je termin koji se koristi za filmove koji su usmereni ka ženskoj publici. Primeri su [[Prljavi ples]], [[Titanic (film iz 1997.)|Titanik]] i drugi. * '''Romantične komedije''' su filmovi koji imaju duhovit zaplet baziran na romantičnim idealima poput onog da je prava ljubav u stanju da prevaziđe većinu prepreka. Humor je u takvim filmovima najčešće verbalan ili situacioni. Primeri je film [[It Happened One Night|Dogodilo se jedne noći]]. * '''Ljubavni triler''' je žanr koji kombinuje elemente romantičnog filma i trilera. Neki primeri romantičnih trilera su [[Mr. & Mrs. Smith (2005 film)|Gospodin i gospođa Smit]], [[Turist (film)|Turist]], [[Sumrak (serijal)|Sumrak]] itd. == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Romance films}} * [http://www.imdb.com/Sections/Genres/Romance/ IMDb guide to Romance movies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100116131900/http://www.imdb.com/Sections/Genres/Romance/ |date=2010-01-16 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Romantični filmovi| ]] [[Kategorija:Filmski žanrovi]] [[Kategorija:Ljubav|Film]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 3qmeenpl1y2ngkxpdbhygjmefqom161 0 215564 42581142 1570860 2026-04-16T09:26:43Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581142 wikitext text/x-wiki '''Posmatranje''' je osnovna [[metoda]] svake nauke; sastoji se u planskom i objektivnom opažanju, registrovanju i tumačenju pojava i događaja koji su direktno ili indirektno dostupni jednom ili većem broju posmatrača. Cilj posmatranja može biti da se opišu karakteristike i utvrde zakonitosti [[ponašanje|ponašanja]], ali može biti, na osnovu manifestnog [[ponašanje|ponašanja]], i zaključivanje o unutrašnjim dispozicijama koje stoje iza vidljivog [[ponašanje|ponašanja]]. Postoji više vrsta posmatranja: naturalističko posmatranje i posmatranje uz [[pomoć]] instrumenata; prigodno i [[sistem]]atsko posmatranje; strukturisano i nestrukturisano posmatranje, posmatranje sa učešćem i slično. [[Kategorija:Metodologija]] [[Kategorija:Opažanje]] 92gr53iqmwtbm1xi87u2rmo9qn8hts4 0 217144 42581094 42396702 2026-04-16T07:26:24Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581094 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Leighton-God Speed!.jpg|mini| [[Edmund Bler Lajton]], 1900: Viktorijanski pogled na dvorsku ljubav]] '''Dvorska ljubav''' ili '''kurtoazna ljubav''' (u [[Francuski jezik|francuskom]] cour znači dvor) bila je način izražavanja [[Vitez|viteške]] i plemenite ljubavi i divljenja u [[Srednji vijek|Srednjem veku]]. Nastala je na dvoru [[Akvitanija|Akvitanije]], [[Provansa|Provanse]], [[Šampanja|Šampanje]] i [[Burgundija|Burgundije]], pred kraj XI veka. Predstavlja doživljaj između erotske ljubavi i duhovnosti, koje izgledaju kontradiktorne <ref>Ljubav koja je u isto vreme zabranjena i moralno prihvatljiva, strasvena i pijetozna, unizna i visoka, humana i transcidentalna</ref> Izraz „dvorska ljubav“, nastao je u XIX veku, a od tada njegove interpretacije, poreklo i uticaj stoje pod nizom polemika. == Poreklo termina == [[Datoteka:Courtly scenes Louvre MRR197.jpg|mini|left|Dvorske vinjete od slonovače, prva trećina XIV veka, ([[Luvr]])]] Izraz ''amour courtois'' ("dvorska ljubav") definisao je [[Gaston Pari]] u njegovom članku iz 1883. ''"Études sur les romans de la Table Ronde: Lancelot du Lac, II: Le conte de la charrette"'' <ref>Studije o romanima vitezova Okruglog stola: Lanselot od Laka II, Lanselot, ili vitez s kolicima</ref>, koji se bavi delom [[Kretjen de Troa|Kretjena de Troa]] [[Lanselot, ili vitez s kolicima]] (1177). Pari je rekao da je amour courtois bila uzor i plemenita veština. Ljubavnik (idealista) prihvata samostalnost njegove drage i pokušava da načini sebe dostojnim nje, hrabrošću i čašću, čineći šta god ona zatraži. Cilj, čak ni ishod nije bilo seksualno zadovoljstvo, no ljubav nije bila ni potpuno [[Platonska ljubav|platonska]], već se bazirala na seksualnoj privlačnosti.<ref>(ispoljenoj na duhovni način)</ref> Parijev izraz je uskoro postao opšteprihvaćen i korišćen.<ref>Dalje je još pridodato da je dvorska ljubav: „Ljubav najviše vrste, čije su karakteristike prihvatanje Poniznosti, Vrline, Preljube i Religije ljubavi."</ref> Već u 1970. ovaj izraz se posmatrao na kritički način, kao „izmišljotina modernog doba“, „Mit o dvorskoj ljubavi“, jer se smatralo da nije postojala podrška u vidu materijalnih zapisa iz originalnih srednjovekovnih dokumenata. Eksplicitno, pojavljuje se u samo jednoj provansilskoj pesmi (u vidu "''cortez amors''"), u XII veku, poeziji [[Peir d'Alvern|Peira d'Alverna]]), gde je usko povezana sa izrazom ''fin'amor'' ("fina ljubav"), koji se često pojavljuje u provansilskoj, francuskoj, pa i nemačkoj poeziji <ref>gde je prevedena kao ''hohe Minne''</ref>. Drugim rečima, izrazi u vezi sa „kurtoazijom“ i „ljubavi“ se pojavljuju kroz čitav Srednji vek. Koncept „dvorske literature“ se takođe povezuje sa idejom postojanja dvorskih tekstova - tekstova koje su pisali i čitali ljudi sa zajedničkom kulturom i socijalnim miljeom. Međutim, velika količina tekstova koji se prepoznaju kao „dvorski“, takođe sadrže i „nedvorske“ tekstove, što predstavlja još jedan problem u razumevanju izraza <ref>gde počinje, a gde se završava dvorska ljubav i književnost</ref>. == Historija == [[Datoteka:Codex_Manesse_071v_Kristan_von_Hamle.jpg|mini|upright|left|Dvorska ljubav u korpi]] Dvorsku ljubav razvilo je plemstvo na dvorovima u Akvitaniji, Provansi, Šampanji i Burgundiji, u vreme [[Prvi križarski rat|Prvog krstaškog pohoda]] (1099.). [[Eleanora od Akvitanije]] donela je sa akvitanijskog dvora ideju dvorske ljubavi, na dvor [[Francuska|Francuske]], a zatim i u [[Engleska|Englesku]]. Ova ljubav našla je svoju ekspresiju u poeziji [[Trubaduri|trubadura]], među među kojima je bio [[Guillaume IX od Akvitanije|Vilijam IX od Akvitanije]] (1071–1126), jedan od prvih trubadura. Pesnici su usvojili terminologiju [[Feudalizam|feudalizma]] i izjašnjavali su se kao sluge dama, kojima su se obraćali sa ''midons'' (gospodaru), što je svojevrsna kodifikacija, kako se ne bi otkrilo ime dama. Ideal trubadura bila je žena njihovog gospodara, dama na visokom položaju, najčešće bogata i moćna gospodarica zamka. Kada bi njen suprug otišao u [[Križarski ratovi|Krstaški pohod]], ona bi gospodarila domaćinstvom i društvenim odnosima. Nekada je to činila i kada je njen suprug bio kod kuće. Takvoj moćnoj dami, pesnik je davao svoj glas, a samo oni koji su bili plemeniti su mogli da uživaju u dvorskoj ljubavi. Ova nova vrsta ljubavi videla je plemenitost, ne u bogatstvu i porodičnoj istoriji, već u karakteru i ponašanju čoveka - što je bilo ohrabrenje za osiromašene vitezove. [[Datoteka:Siege castle love Louvre OA6933.jpg|mini|Utočište Ljubavi, poleđina ogledala, (1350–1370)([[Luvr]])]] Srednji vek je bilo vreme kada brak nije imao veze sa ljubalju, pa je dvorska ljubav bila način da plemstvo izrazi ljubav koju ne pronalazi u sopstvenim brakovima. „Ljubavnici“ u kontekstu dvorske ljubavi nisu bili vezani za seks, već čin emocionalnog voljenja. Ovi ljubavnici su imali tajne izlive nežnosti, ali nikada fizički. Pravila dvorske ljubavi su bila kodifikovana do XII veka, posebno u romanu [[Andreas Kapelan|Andreasa Kapelana]] - ''[[De Amore]]'' <ref>O ljubavi</ref> u kome, između ostalog i piše: * ''"Brak nije isto što i ljubav"'' * ''"Ko nije ljubomoran, ne može da voli"'' * ''"Niko ne može da voli dvoje"'' * ''"Kada se objavi, ljubav ne traje"'' === Uticaj Islama i Andaluzije === Mnoga pravila i tradicije dvorske ljubavi pronalazimo kod [[Publije Ovidije Nazon|Ovidija]], po Andreasu Kapelanu, ali nema jasnih materijalnih dokaza za ovu tvrdnju. Međutim, pravila dvorske ljubavi nalazimo u [[Arapska književnost|arapskoj književnosti]]. Od samih poletaka dvorska ljubav je padala pod uticaj islamske književnosti, kao i poezije [[Andaluzija|Andaluzije]]. U kontakte sa takvom vrstom poezije i umetnosti Vilijem X od Akvitanije mogao je da dođe, posredstvom krstaških pohoda. Nekoliko činilaca postoji u arapskoj književnosti - „ljubav radi ljubavi“ i „divljenje voljenoj dami“, još u IX i X veku. Postojanje oplemenjujuće ljubavi, odnosno „oplemenjujuće sile“ nastalo je u X i XI veku, prvo u [[Islam|islamskoj filosofiji]]. Zatim, element „neuzvraćene ljubavi“ postoji u islamskoj književnosti imlicitno. U [[Španija|Španiji]] XI veka, postojali su lutajući pesnici-muzičari koji su išli od dvora do dvora, često zalazili čak i u hrišćanske zemlje, poput južne Francuske. Kontakti između tih španskih pesnika i francuskih trubadura su bili česti, a i muzičke forme su im bile slične. == Analiza == [[Datoteka:Court of Love in Provence in the Fourteenth Century Manuscript of the National Library of Paris.png|mini|left|Dvor ljubavi u Provansi XIV veka ([[Pariz]]).]] Istorijska analiza dvorske ljubavi varira od naučnika do naučnika. Pogled istoričara na to vreme dominacije patrijarhalnih vrednosti i teokratije, vidi dvorsku ljubav kao uvođenje humanizma, ili barem humanističke reakcije na puritanizam [[Katoličanstvo|Katoličke crkve]]. Naučnim jezikom, dvorska ljubav se ceni zbog uzdizanja feminističkih vrednosti i plemenitosti duha. Pobuna Crkve početkom XIII veka protiv ovoga, predstavlja ništa drugo nego revolt protiv takve nadolazeće „seksualne revolucije“. Međutim, većina naučnika se slaže da je dvorska ljubav usko povezana sa Crkvom, u zajedničkom pokušaju da civilizuju grube germanske feudalne obrazce XI veka. Ponekada bi dama bila ''[[princesse lointaine]]'', - daleka princeza u koju se pesnik zaljubi, samo na osnovu opisa njene savršene lepote, ali najčešće nije bilo tako. Kako su pravila dvorske ljubavi postajala složenija, vitez je nosio iste boje koje je nosila njegova dama; bilo da je reč o plavoj i crnoj, koje su bile simbol vernosti; zelenoj - kao simbolu nevernosti. Spasenje, nekada u rukama Crkve, dolazi iz ruku dame. U retkim slučajevima bilo je i trubadurki koje su svoju emociju izražavale za muškarce. == Književne konvencije == Književne konvencije dvorske ljubavi nalazimo kod većine srednjovekovnih autora, poput [[Geoffrey Chaucer|Džefrija Čosera]], [[Dante Alighieri|Dantea]], [[Kretjen de Troa|Kretjena de Troa]] i drugih. Srednjovekovni [[žanr]]ovi u okviru kojih možemo naći dvorsku ljubav su: lirska [[poezija]], [[roman]] i [[alegorija]]. === Poezija === Dvorska ljubav proizašla je iz poezije, prvobitno u provansilskih trubadura XI veka.<ref>Takođe su bili uključeni i francuski [[truveri]], nemački [[minezengeri]], engleski [[minstreli]]</ref>. === Romani === Vernakularna i svetovna poezija ''romans courtois'', [[Roman|dvorskih romana]], sadrži mnoge primere dvorske ljubavi. Neki od njih se nalaze u okviru velikog ciklusa pesama o [[Kralj Arthur|Kralju Arturu]] i njegovom dvoru. To je bila literatura, načinjena prvi put u istoriji po ukusu čitateljki. === Alegorija === [[Srednjevekovna alegorija]] sadrži elemente dvorske ljubavi, poput prvog dela ''[[Roman o ruži.|Romana o ruži.]]''. === Drugi žanrovi === Možda najpoznatije i najpopularnije delo predstavlja ''De Amore'' Andreasa Kapelana, opisano kao ''ars amandi'' ("umeće ljubavi") iz Provanse XII veka. iz Provanse XII veka. On je pisao svoje delo po rimskom uzoru Ovidiju i njegovom delu ''Ars amatoria'' ("Umeće ljubavi"). Motiv dvorske ljubavi postoji, ne samo u srednjovekovnoj književnosti, već i u ozbiljnim i komičnim delima Elizabetanske ere. [[William Shakespeare|Šekspir]] u svom delu [[Romeo and Juliet|Romeo i Julija]] prikazuje Romeove pokušaje da voli Rozalinu u maniru dvorske ljubavi, dok mu se Merkucio ruga. == Kontroverze == === Seksualnost === Prelomna tačka oko koje se naučnici lome jeste do koje mere je dvorska ljubav bila seksualna. Bila je svakako erotska, donekle, a ne samo platonska - trubaduri pišu o izgledu svojih dama i osećanjima koje one bude u njima. Nije jasno šta pesnik po tom pitanju treba da učini - da usmerava želju ka višim sferama, ili fizički konzumira. Većina naučnika poistovećuje dvorsku ljubav sa „čistom ljubavi“ koju je objasnio 1184. Andreas Kapelan u svome delu. {{izdvojeni citat|Čista ljubav veže srca dvoje ljubavnika osećajem potpunoga zadovoljstva. To je ništa više do li promisli uma i strasti u srcu; ne ide dalje od poljupca, zagrljaja i jednostavnoga kontakta nagih ljubavnika, sa izostavkom krajnjega čina, jer oni koji žele da vole čisto to ne čine... To se zove mešovita ljubav, koja svoj učinak i svako zadovoljstvo crpe iz tela i završava u krajnjem činu [[Venera (planeta)|Venus]].}} U okviru trubadurske poezije, postoji mnogo stavova. Neki pesnici su vrlo fizički i senzualni, čak i hrabro zamišljaju zagrljaje sa svojom nagom damom, dok su drugi visoko duhovni, na granici sa platonskim. === Stvaran život i dvorska ljubav === Sledeća stvar koja je izazvala polemike jeste da li je dvorska ljubav bila samo književno sredstvo, ili se primenjivala i u stvarnom životu. Nema istorijskih dokaza da se praktikovala u stvarnom životu - o tome ne piše ništa u zakonicima, dvorskim arhivama, hronikama, niti drugim istorijskim izvorima. Postojanje ne-književnih žanrova knjiga o dvorskoj ljubavi može biti dokaz o postojanju prakse dvorske ljubavi. Knjiga [[Kristina od Pizana|Kristine od Pizana]] ''Knjiga triju Vrlina'' (1405.), izražava negodovanje prema dvorskoj ljubavi, budući da se koristila za skrivanje zabranjenih preljubničkih afera. Dvorska ljubav je najverovatnije našla svoju ekspresiju u običajima, poput krunisanja Kraljice Ljubavi i Kraljice lepote na viteškim turnirima. === Dvorovi ljubavi === Postojanje „Dvorova ljubavi“ je takođe vrlo upitno. To su bili sudovi, sa 10, do 70 žena koje su preslušavale slučajeve ljubavi i sudile im prema pravilima ljubavi. Naučnici XIX veka uzimali su u obzir mogućnost da su takvi dvorovi postojali, ali su kasniji naučnici zaključili da „ni jedno pismo, hronika, pesma, ili posveta“ ne govore da je to postojalo, izvan knjiga. <ref>Postoji objašnjenje da su ti sudovi bili ništa drugo do literarna „salonska“ okupljanja, nalik onima u doba Romantizma, na kojima su se ljudi okupljali i čitali poeziju, raspravljali o ljubavi, različitim polemikama, vodili igre rečima i flertovali</ref> == Faze dvorske ljubavi == * Privlačnost vezana za damu koja se postiže očima/pogledom * Divljenje dami iz daleka * Strasno zaklinjanje na vernost * Damino vrlo odbijanje * Žaljenje sa zakletvom Vrlini oko vernosti dami * Žaljenje sa dozivanjem smrti zbog odbijanja * Herojska dela koja zadobijaju daminu naklonost * Konzumiranje tajne i zabranjene ljubavi * Beskrajne avanture i izbegavanje otkrivanja == Reference == {{reflist}} {{Commonscat|Courtly love}} [[Kategorija:Trubaduri]] [[Kategorija:Ljudska seksualnost]] [[Kategorija:Srednjovjekovna književnost]] [[Kategorija:Srednji vijek]] [[Kategorija:Filozofija ljubavi]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] mw8mkp9r8dkxlpjekajicim772bushw 14 227887 42581087 1638736 2026-04-16T07:22:53Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Porodice|Porodice]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581087 wikitext text/x-wiki {{catmore|Porodično stablo}} {{commonscat|Family trees}} [[Kategorija:Genealogija]] [[Kategorija:Porodice]] qz2qljmjulppwrau758ie9bx613g84d 14 230924 42581118 1667176 2026-04-16T08:10:23Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Anksioznost|Anksioznost]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581118 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Emocije]] [[Kategorija:Anksioznost]] nfn04tfdc9xarasm6jod11rig674bgr 2 232970 42580998 42580997 2026-04-15T12:01:48Z Duma 16555 /* Kontrola predatora jaja */ 42580998 wikitext text/x-wiki [[File:Pseudechis porphyriacus eating eggs.jpg|thumb|upright=1.35|Zmija vrste ''[[Pseudechis porphyriacus]]'' jede jaja zmije vrste ''[[Dendrelaphis punctulatus]]'']] '''Predacija jaja''' ili '''ovivorija''' je strategija hranjenja [[mesožder]]a kod mnogih grupa [[životinja]] ('''ovivora''') u kojoj konzumiraju [[jaja]]. Budući da oplođeno jaje predstavlja kompletan [[organizam]] u jednoj fazi svog [[životni ciklus|životnog ciklusa]], jedenje jaja je oblik [[predator|predacije]], ubijanja drugog organizma radi hrane. Predacija jaja je široko rasprostranjeno u životinjskom carstvu, uključujući [[ribe]], [[ptice]], [[zmije]], [[sisari|sisare]] i [[člankonošci|člankonošce]]. Neke vrste su specijalizirani predatori jaja, ali mnogo češće su generalisti koji uzimaju jaja kada im se ukaže prilika. Ljudi su slučajno ili namjerno uveli predatore jaja poput [[pacov]]a u mjesta u kojima ih prethodno nije bilo, stvarajući štetu domaćim vrstama poput morskih ptica koje se gnijezde na tlu. Grabežljive ptice poput [[gavran]]a i [[galeb]]ova su se proširile, prijeteći onima koje se gnijezde na tlu, poput [[Centrocercus|tetrijeba]] i [[Sterninae|čigri]]. Mjere za kontrolu takvih predatora uključuju upotrebu otrovanih jaja-mamaca. == Definicije == Ovivor ili ovivorna životinja je ona koja jede jaja, od latinskog {{lang|la|ovum}}, jaje i {{lang|la|vorare}}, proždirati.<ref>{{cite web |title=ovivorous (adj.) |url=https://www.etymonline.com/word/ovivorous |publisher=Online Etymology Dictionary |access-date=11 January 2022}}</ref> Obligatni ovivor je životinja koja se hrani isključivo jajima.<ref name="Tallamy Denno 1981"/> To se razlikuje od životinja koje parazitiraju na jajima, poput [[Parazitoidna osa|parazitske ose]] koja raste unutar jaja drugog insekta.<ref>{{cite web |title=egg parasite |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/egg%20parasite |publisher=Merriam-Webster |access-date=11 January 2022}}</ref> == Ekološki odnos == Egg predation is an [[ecological relationship]] in which an animal (a [[predator]]) hunts for and eats the eggs of another (prey) species. This reduces the [[evolutionary fitness]] of the parents whose eggs are preyed on<!--and indeed reduces the egg's fitness to zero...-->.<ref name="Hanssen Erikstad 2012"/> === Generalistički predatori jaja === [[File:Corvus ossifragus and egg.jpg|thumb|Generalist and omnivorous<ref>{{cite book |author=Goodwin, D. |year=1983 |title=Crows of the World |publisher=Queensland University Press |isbn=0-7022-1015-3 |page=92}}</ref> predators like this fish crow, ''[[Corvus ossifragus]]'', eat eggs among many other prey when they have the opportunity.]] Generalist predators can have a substantial effect on ground-nesting birds such as the [[European golden plover]], ''Pluvialis apricaria'': in Norway 78.2% of nests of this species were preyed on. Experimental removal of two nest and egg predators, [[red fox]] and [[carrion crow]], raised the percentage of pairs that fledged young from c. 18% to c. 75%. Population increases among many generalist predators such as [[buzzard]], [[badger]], carrion crow, [[pine marten]], [[raven]], and red fox in Scotland have contributed to the decline in several ground-nesting bird species by taking eggs, young, and sitting hen (female) birds.<ref name="Ainsworth 2017">{{cite book |last1=Ainsworth |first1=Gill |last2=Calladine |first2=John |last3=Martay |first3=Blaise |last4=Park |first4=Kirsty |last5=Redpath |first5=Steve |last6=Wernham |first6=Chris |last7=Wilson |first7=Mark |last8=Young |first8=Juliette |title=Understanding Predation: A review bringing together natural science and local knowledge of recent wild bird population changes and their drivers in Scotland |date=2017 |publisher=Scotland's Moorland Forum |pages=233–234 }}</ref> === Naučena ponašanja za predaciju jaja === [[Corvidae|Corvids]] such as ravens are intelligent and able to develop novel [[Foraging|foraging behaviours]]. Within the 21st century, [[little raven]]s have learnt to depredate [[little penguin]] burrows to access the eggs on Phillip Island off southeastern Australia. About a quarter of the attacks were down the entrance hole (for short burrows only); the remainder were by digging a hole through the roof of the burrow. Ravens depredated 61% of monitored burrows.<ref name="Ekanayake Sutherland Dann Weston 2015">{{cite journal |last1=Ekanayake |first1=Kasun B. |last2=Sutherland |first2=Duncan R. |last3=Dann |first3=Peter |last4=Weston |first4=Michael A. |title=Out of sight but not out of mind: corvids prey extensively on eggs of burrow-nesting penguins |journal=Wildlife Research |volume=42 |issue=6 |year=2015|doi=10.1071/wr15108 |page=509|s2cid=86592451 }}</ref> [[File:Aasgier (48794413228) (detail).jpg|thumb|upright|[[Egyptian vulture]] using a stone to break an egg too large to pick up]] The primatologist [[Jane Goodall]]<!--, investigating tool use in chimpanzees,--> noted that some birds and mammals [[Tool_use_by_non-humans|used tools]] to break eggs. [[Egyptian vulture]]s both drop small eggs to break them, and throw stones at [[ostrich egg]]s which are too large to pick up. Several species of [[mongoose]]s throw eggs at rocks, or pick eggs up and drop them on rocks.<ref name="Goodall 1971">{{cite book |last=Van Lawick-Goodall |first=Jane |author-link=Jane Goodall |title=Tool-using in primates and other vertebrates |series=Advances in the study of behavior |volume=3 |publisher=Academic Press |date=1971 |pages=195–249 |doi=10.1016/S0065-3454(08)60157-6 |isbn=978-0-12-004503-7 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0065345408601576}}</ref> === Specijalistički predatori jaja === Some [[snake]]s specialise in egg predation, such as the Formosa kukri snake ''[[Oligodon formosanus]],<ref name="Pike Clark Manica Tseng 2016" />'' the marbled sea snake ''[[Aipysurus eydouxii]]'',<ref name="Li Fry Kini 2005" /> African egg-eating snakes (''[[Dasypeltis]]'' spp.)<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gans |first=Carl |date=1952 |title=The functional morphology of the egg-eating adaptations in the snake genus Dasypeltis |url=https://biostor.org/reference/194203 |journal=Zoologica |volume=37 |issue=18 |pages=209–244}}</ref> and the [[Indian egg-eating snake]] ''Elachistodon westermanni''.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Dandge |first=P. H. |last2=Tiple |first2=A. D. |date=2016 |title=Notes on Natural History, New Distribution Records and Threats of Indian Egg Eater Snake Elachistodon westermanni Reinhardt, 1863 (Serpentes: Colubridae): Implications for Conservation |url=https://www.researchgate.net/publication/301948059_Notes_on_natural_history_new_distribution_records_and_threats_of_indian_egg_eater_snake_Elachistodon_westermanni_reinhardt_1863_Serpentes_Colubridae_Implications_for_conservation |journal=Russian Journal of Herpetology |volume=23 |issue=1 |pages=55-62 |doi=10.30906/1026-2296-2016-23-1-55-62}}</ref> These snakes have various [[Adaptation|adaptations]] to their diet, such as atrophied teeth and [[venom]] glands, which are no longer needed for prey capture (though the few teeth of African egg-eating snakes are still used to help grip eggs when swallowing them).<ref name="Li Fry Kini 2005" /><ref name=":0" /> The marbled sea snake also has a [[Deletion (genetics)|deletion mutation]] in its [[three-finger toxin]] gene, reducing its venom toxicity by between <!--NOT AN INTEGER!-->50-<!--fold--> and 100-fold.<ref name="Pike Clark Manica Tseng 2016">{{cite journal |last1=Pike |first1=David A. |last2=Clark |first2=Rulon W. |last3=Manica |first3=Andrea |last4=Tseng |first4=Hui-Yun |last5=Hsu |first5=Jung-Ya |last6=Huang |first6=Wen-San |display-authors=3 |title=Surf and turf: predation by egg-eating snakes has led to the evolution of parental care in a terrestrial lizard |journal=[[Scientific Reports]] |volume=6 |issue=1 |date=26 February 2016 |article-number=22207 |doi=10.1038/srep22207 |pmc=4768160 |pmid=26915464 |bibcode=2016NatSR...622207P }}</ref><ref name="Li Fry Kini 2005">{{cite journal |last1=Li |first1=Min |last2=Fry |first2=B.G. |last3=Kini |first3=R. Manjunatha |title=Eggs-Only Diet: Its Implications for the Toxin Profile Changes and Ecology of the Marbled Sea Snake (''Aipysurus eydouxii'') |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |volume=60 |issue=1 |year=2005 |doi=10.1007/s00239-004-0138-0 |pages=81–89 |pmid=15696370 |bibcode=2005JMolE..60...81L |s2cid=17572816 }}</ref> In the African and Indian egg-eating snakes, there are hypapophyses (protrusions) on the [[Vertebra|vertebrae]] which are used to break swallowed eggs.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Among invertebrates, the aquatic [[piscicolidae|piscicolid]] [[leech]] ''[[Cystobranchus virginicus]]'' is an egg predator. It may be an obligate egg-feeder, as it has not been seen feeding on an adult, but has been found in the nests of a variety of species of North American freshwater fish of the genera ''[[Campostoma]]'' and ''[[Moxostoma]]''.<ref name="Light Fiumera Porter pp. 50–56">{{cite journal |last1=Light |first1=Jessica E. |last2=Fiumera |first2=Anthony C. |last3=Porter |first3=Brady A. |title=Egg-feeding in the freshwater piscicolid leech Cystobranchus virginicus (Annelida, Hirudinea) |journal=[[Invertebrate Biology]] |volume=124 |issue=1 |date=2005 |doi=10.1111/j.1744-7410.2005.1241-06.x |pages=50–56}}</ref> A species of [[thrips]], ''Mirothrips arbiter'', from Brazil is an obligate egg predator; it breeds in colonies of paper wasps ([[Polistinae]]); both its larvae and its adults feed on the eggs of the wasp.<ref name="Cavalleri de Souza Prezoto Mound 2013">{{cite journal |last1=Cavalleri |first1=Adriano |last2=de Souza |first2=André R. |last3=Prezoto |first3=Fábio |last4=Mound |first4=Laurence A. |title=Egg predation within the nests of social wasps: a new genus and species of Phlaeothripidae, and evolutionary consequences of Thysanoptera invasive behaviour |journal=Biological Journal of the Linnean Society |volume=109 |issue=2 |date=13 May 2013 |doi=10.1111/bij.12057 |pages=332–341|s2cid=86756233 |doi-access=free }}</ref> === Strategije protiv predacije jaja === {{further|Antipredator adaptation}} [[File:Long-tailed Skink (Mabuya longicaudata) 長尾南蜥2.jpg|thumb|left|The long-tailed skink, ''[[Eutropis longicaudata]]'', actively defends its nest against snakes.<ref name="Long-tailed skink 2013"/>]] [[r/K selection theory|''r''/''K'' selection theory]] implies two broad strategies for surviving predation: to reproduce so rapidly (''r''-strategists) that predators are unable to eliminate the prey; or to provide sufficient care (''K''-strategists) for a smaller number of offspring that enough of them survive to adulthood.<ref>{{cite journal |last1=Verhulst |first1=P.F. |author-link=Pierre François Verhulst |year=1838 |title=Notice sur la loi que la population pursuit dans son accroissement |journal=Corresp. Math. Phys. |volume=10 |pages=113–121 |url={{Google books |plainurl=yes |id=eRNbAAAAYAAJ |page=113 }} }}</ref> In the case of eggs, this means that ''r''-strategists lay large numbers of eggs, while ''K''-strategists take care to protect a smaller number of eggs. Lacebugs of the genus ''[[Corythucha]]'' are subject to egg predation by obligate egg predators like [[mirid bugs]], [[pirate bugs]], and [[thrips]], and respond to it in varying ways. ''C. solani'' mothers defend their eggs from predators, while ''C. marmorata'' buries its eggs inside leaves and distributes them in space and time.<ref name="Tallamy Denno 1981">{{cite book |last1=Tallamy |first1=Douglas W. |last2=Denno |first2=Robert F. |title=Proceedings in Life Sciences |chapter=Alternative Life History Patterns in Risky Environments: An Example from Lacebugs |year=1981 |isbn=978-1-4612-5943-5 |doi=10.1007/978-1-4612-5941-1_9 |pages=129–147}}</ref> [[File:Little Ringed Plover 7613.jpg|thumb|[[Little ringed plover]] at its nest; the eggs are [[camouflage]]d like the pebbles among which they are laid.]] Bird nests are vulnerable to egg predation, especially for those such as [[Common eider|eider ducks]] which nest on the ground. In response to the robbing of eggs from eider duck nests, half the individuals started a fresh clutch of eggs in a new nest; they always avoided the area around the robbed nest.<ref name="Hanssen Erikstad 2012">{{cite journal |last1=Hanssen |first1=Sveinn Are |last2=Erikstad |first2=Kjell Einar |title=The long-term consequences of egg predation |journal=Behavioral Ecology |volume=24 |issue=2 |date=2012 |doi=10.1093/beheco/ars198 |pages=564–569 |doi-access=free }}</ref> Tree-nesting birds, too, are depredated by snakes, mammals, and birds, particularly in tropical forests. In Costa Rica, the rate of nest predation on artificial nests was greatest at intermediate altitudes (between 500 and 650 metres), with a decline in predation at higher altitudes to 2,740 metres. This may explain why many bird species migrate uphill to breed.<ref name="Boyle 2008">{{cite journal |last=Boyle |first=W. Alice |title=Can variation in risk of nest predation explain altitudinal migration in tropical birds? |journal=Oecologia |volume=155 |issue=2 |date=10 January 2008 |doi=10.1007/s00442-007-0897-6 |pages=397–403|pmid=18188606 |bibcode=2008Oecol.155..397B |s2cid=20813558 }}</ref> Egg predation by snakes is rarely directly opposed, but the Asian long-tailed skink ''[[Eutropis longicaudata]]'' aggressively protects its eggs from the Formosa kukri snake, ''[[Oligodon formosanus]]''.<ref name="Huang Pike 2011">{{cite journal |last1=Huang |first1=W.-S. |last2=Pike |first2=D. A. |title=Does maternal care evolve through egg recognition or directed territoriality? |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=24 |issue=9 |date=8 June 2011 |doi=10.1111/j.1420-9101.2011.02332.x |pages=1984–1991|pmid=21649766 |s2cid=44790950 |doi-access=free }}</ref><ref name="Long-tailed skink 2013">{{cite web |title=Snakes meet their match in offspring-protecting lizards |url=https://phys.org/news/2013-01-snakes-offspring-protecting-lizards.html |publisher=Phys.org |access-date=11 September 2018 |date=30 January 2013}}</ref><ref name="Huang Lin Dubey Pike pp. 429–437">{{cite journal |last1=Huang |first1=Wen-San |last2=Lin |first2=Si-Min |last3=Dubey |first3=Sylvain |last4=Pike |first4=David A. |editor-last=Coulson |editor-first=Tim |title=Predation drives interpopulation differences in parental care expression |journal=Journal of Animal Ecology |volume=82 |issue=2 |date=2012 |doi=10.1111/1365-2656.12015 |pages=429–437|pmid=23237108 |doi-access=free }}</ref> Bird eggs are coloured and patterned, seemingly primarily for [[camouflage]] to deceive the eyes of egg predators; for example, [[Eurasian curlew]]s nest among tall grasses and have eggs that are green and spotted like their background, as well as being defended by the adults; in contrast, the eggs of [[little ringed plover]]s, laid on pebbly beaches, are pale and speckled, hard to see among small stones.<ref name="Stoddard Marshall Kilner 2011">{{cite journal |last1=Stoddard |first1=Mary Caswell |last2=Marshall |first2=Kate L.A. |last3=Kilner |first3=Rebecca M. |title=Imperfectly Camouflaged Avian Eggs: Artefact or Adaptation? |journal=Avian Biology Research |volume=4 |issue=4 |year=2011 |doi=10.3184/175815511x13207484398647 |pages=196–213|s2cid=21749959 }}</ref> {{clear}} == Fosilni zapis == [[File:Sanajeh diagram.jpg |thumb |upright |Diagram of the fossil snake ''[[Sanajeh]]'' as found, coiled with sauropod eggs and nestlings]] Egg predation may be an ancient feeding strategy. A fossil of the [[Late Cretaceous]] snake ''[[Sanajeh]]'' of western India, found coiled around an egg and a hatchling [[Sauropoda |sauropod dinosaur]], was most likely a predator of sauropod nest sites including of eggs. ''Sanajeh'' was about {{convert |3.5 |m |ft}} in length; its skull was {{convert |95 |mm |in}} long.<ref name="Wilson 2010">{{cite journal |last=Wilson |first=J.A. |author2=Mohabey, D.M. |author3=Peters, S.E. |author4=Head, J.J. |year=2010 |title=Predation upon Hatchling Dinosaurs by a New Snake from the Late Cretaceous of India |article-number=e1000322 |journal=PLOS Biology |pmid=20209142 |volume=8 |pmc=2830453 |issue=3 |doi=10.1371/journal.pbio.1000322 |editor1-last=Benton |editor1-first=Michael J. |doi-access=free }}</ref> ''[[Oviraptor]]'' was a late Cretaceous dinosaur; it was given its name, meaning "egg thief", as it was initially thought to be an egg predator; later, it was discovered to have been brooding its own eggs, and its toothless jaws have been reinterpreted as adapted to a different diet, perhaps of leaves.<ref name=Norell1994>{{cite journal |last1=Norell |first1=M. A. |last2=Clark |first2=J. M. |last3=Dashzeveg |first3=D. |last4=Barsbold |first4=R. |last5=Chiappe |first5=L. M. |last6=Davidson |first6=A. R. |last7=McKenna |first7=M. C. |last8=Altangerel |first8=P. |last9=Novacek |first9=M. J. |date=1994 |title=A theropod dinosaur embryo and the affinities of the Flaming Cliffs Dinosaur eggs |journal=Science |volume=266 |issue=5186 |pages=779−782 |bibcode=1994Sci...266..779N |doi=10.1126/science.266.5186.779 |pmid=17730398 |jstor=2885545 |s2cid=22333224 |url=https://www.researchgate.net/publication/6110932}}</ref><ref name=Norelll1995>{{cite journal |last1=Norell |first1=M. A. |last2=Clark |first2=J. M. |last3=Chiappe |first3=L. M. |last4=Dashzeveg |first4=D. |date=1995 |title=A nesting dinosaur |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=774−776 |bibcode=1995Natur.378..774N |doi=10.1038/378774a0 |s2cid=4245228 |url=https://www.researchgate.net/publication/234545714}}</ref><ref name=DongCurrie1996>{{cite journal |last1=Dong |first1=Z. |last2=Currie |first2=P. J. |date=1996 |title=On the discovery of an oviraptorid skeleton on a nest of eggs at Bayan Mandahu, Inner Mongolia, People's Republic of China |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=33 |issue=4 |pages=631−636 |bibcode=1996CaJES..33..631D |doi=10.1139/e96-046}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=D. K. |date=1990 |title=Osteology of Oviraptor philoceratops, a possible herbivorous theropod from the Upper Cretaceous of Mongolia |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=10 |issue=supp. 003 |pages=42A |doi=10.1080/02724634.1990.10011841}}</ref> Sauropod dinosaurs, some of the largest animals that have ever lived, appear surprisingly to have followed an ''r''-selected reproductive strategy, producing a large number of hard-shelled eggs. This contrasts with the ''K''-selected strategy in [[whale]]s, which are marine [[mammal]]s of comparable size. Whales produce few eggs which develop internally, receiving a high level of parental investment. A possible cause is that egg size is limited: extrapolating from the sizes of bird eggs relative to adult body weight, a 10 tonne sauropod would produce eggs weighing some 333 kilograms, far over the limit (around 10 kilograms) which an egg shell could support. If that is correct, then sauropods inevitably had to follow an ''r''-selected strategy with many relatively small eggs, not specifically a response to egg predation.<ref name="Sander 2008">{{cite journal |last1=Sander |first1=P. Martin |last2=Peitz |first2=Christian |last3=Jackson |first3=Frankie D. |last4=Chiappe |first4=Luis M. |title=Upper Cretaceous titanosaur nesting sites and their implications for sauropod dinosaur reproductive biology |journal=[[Palaeontographica, Abteilung A]] |date=July 2008 |volume=284 |issue=4–6 |pages=69–107 |url=https://www.researchgate.net/publication/260391453 |doi=10.1127/pala/284/2008/69|bibcode=2008PalAA.284...69S }}</ref> == Interakcija sa ljudima == === Šteta za komercijalni ribolov === Among fish, egg predation by species such as [[haddock]] (''Melanogrammus aeglefinus'') can contribute to the decline in commercially-important fish populations such as of [[Atlantic herring]] (''Clupea harengus''). This effect can be important in attempts to restore fisheries damaged by [[overfishing]].<ref name="Richardson Hare Fogarty Link pp. 13606–13611">{{cite journal |last1=Richardson |first1=D. E. |last2=Hare |first2=J. A. |last3=Fogarty |first3=M. J. |last4=Link |first4=J. S. |title=Role of egg predation by haddock in the decline of an Atlantic herring population |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=33 |date=2011 |doi=10.1073/pnas.1015400108 |pages=13606–13611|pmc=3158212 |pmid=21825166 |bibcode=2011PNAS..10813606R |doi-access=free }}</ref> === Unesene i invazivne vrste === [[File:Intraguild predation (2127214009) (cropped).jpg|thumb|left|3rd instar larva of ''[[Harmonia axyridis]]'' eating an egg of another ladybird species (probably ''[[Adalia (beetle)|Adalia]]'')]] [[Invasive species]] frequently prey on eggs and young of native species. The harlequin ladybird ''[[Harmonia axyridis]]'' eats eggs of species including other ladybirds, such as the two-spot ladybird ''[[Adalia bipunctata]]''. Females of the prey species laid eggs with higher amounts of defensive alkaloids when egg predation was occurring.<ref name="Paul Stevens Burton Pell 2018">{{cite journal |last1=Paul |first1=Sarah C. |last2=Stevens |first2=Martin |last3=Burton |first3=Jake |last4=Pell |first4=Judith K. |last5=Birkett |first5=Michael A. |last6=Blount |first6=Jonathan D. |display-authors=3 |title=Invasive Egg Predators and Food Availability Interactively Affect Maternal Investment in Egg Chemical Defense |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=6 |date=2018 |doi=10.3389/fevo.2018.00004 |doi-access=free |hdl=10871/30982 |hdl-access=free }}</ref> Egg predation is an especially severe threat to colonies of ground-nesting seabirds. These have often selected offshore islands as nest sites, as the islands historically had fewer predators than the mainland. Accidental introductions of predator species have upset seabird reproduction, as the predators have a concentrated supply of food in the form of eggs on the ground or in burrows, and can increase rapidly. Offshore island populations in Australasia have been widely affected by exotic species such as rats, arriving by ship from Eurasia. Native species, such as blotched blue-tongue lizards, ''[[Tiliqua nigrolutea]]'', and water-rats, ''[[Hydromys chrysogaster]]'', may also have an impact on seabirds like the short-tailed shearwater, ''[[Ardenna tenuirostris]]'' on islands off [[Tasmania]], though predation rates were relatively low<!--8.3% of eggs eaten-->. Eggs were usually<!--90%--> taken when burrows were unattended, implying that the parent birds were able to defend their eggs effectively against these predators.<ref>{{cite journal |last=Carey |first=Mark J. |title=Predation of short-tailed shearwater eggs on Great Dog Island, Tasmania |journal=Australian Field Ornithology |volume=27 |issue=2 |year=2010 |pages=59–64 |url=https://www.birdlife.org.au/afo/index.php/afo/article/viewFile/470/454}}</ref>{{-}} === Kontrola predatora jaja === Tamo gdje su populacije od značaja ugrožene predatorima jaja, čuvari prirode pokušavaju kontrolirati predatore kako bi omogućili vrstama plijena da se oporave. U slučaju grabežljivih ptica, jedan od pristupa bio je postavljanje jaja-mamaca tretiranih sporodjelujućim avicideom [[DRC-1339]]. To je, na primjer, kontroliralo populaciju [[gavran]]a koji su ugrožavali [[Centrocercus|tetrijebe]] koji se gnijezde na tlu,<ref name="Spencer 2002">{{cite journal |last=Spencer |first=Jack O. |title=DRC-1339 use and control of common ravens |journal=Proceedings of the Vertebrate Pest Conference |volume=20 |year=2002 |doi=10.5070/v420110074 |s2cid=92060817 |doi-access=free }}</ref> a među morskim pticama, [[Laridae|galebove]] koji su ugrožavali kolonije [[Sterninae|čigri]] prilikom gniježđenja.<ref>{{cite journal |last1=Blodget |first1=Bradford G. |last2=Henze |first2=Laura |title=Use of DRC-1339 to eliminate gulls and re-establish a tern nesting colony in Buzzards Bay, Massachusetts |year=1991 |journal=Fifth Eastern Wildlife Damage Control Conference |at=article 5 |url=https://digitalcommons.unl.edu/ewdcc5/5}}</ref> [[Morske kornjače]] se razmnožavaju polaganjem i zakopavanjem jaja na plažama za gniježđenje, tako da kontrola predatora jaja na tim mjestima može biti učinkovita u pomaganju oporavka populacija kornjača.<ref>{{cite journal |last1=Blodget |first1=Bradford G. |last2=Henze |first2=Laura |title=Use of DRC-1339 to eliminate gulls and re-establish a tern nesting colony in Buzzards Bay, Massachusetts |year=1991 |journal=Fifth Eastern Wildlife Damage Control Conference |at=article 5 |url=https://digitalcommons.unl.edu/ewdcc5/5}}</ref> [[Sea turtle]]s breed by laying and burying their eggs on nesting beaches, so the control of egg predators at these sites may be effective in assisting the recovery of turtle populations.<ref name="McCullough 1992">{{cite book |last=McCullough |first=Dale |title=Wildlife 2001: populations |publisher=Springer |publication-place=Dordrecht |year=1992 |isbn=978-94-011-2868-1 |oclc=840309647 |page=352}}</ref> == Povezano == {{commonscat|Animals eating eggs}} * [[Oophagy]] * [[Balut (food)|Balut]] * [[Seed predation]] == Reference == {{reflist|30em}} {{načini ishrane}} d2a2c1qb65cycaz08gca81e5fjhizy8 42580999 42580998 2026-04-15T12:06:59Z Duma 16555 42580999 wikitext text/x-wiki [[File:Pseudechis porphyriacus eating eggs.jpg|thumb|upright=1.35|Zmija vrste ''[[Pseudechis porphyriacus]]'' jede jaja druge zmije (''[[Dendrelaphis punctulatus]]'')]] '''Predacija jaja''' ili '''ovivorija''' je strategija hranjenja [[mesožder]]a kod mnogih grupa [[životinja]] ('''ovivora''') u kojoj konzumiraju [[jaja]]. Budući da oplođeno jaje predstavlja kompletan [[organizam]] u jednoj fazi svog [[životni ciklus|životnog ciklusa]], jedenje jaja je oblik [[predator|predacije]], ubijanja drugog organizma radi hrane. Predacija jaja je široko rasprostranjeno u životinjskom carstvu, uključujući [[ribe]], [[ptice]], [[zmije]], [[sisari|sisare]] i [[člankonošci|člankonošce]]. Neke vrste su specijalizirani predatori jaja, ali mnogo češće su generalisti koji uzimaju jaja kada im se ukaže prilika. Ljudi su slučajno ili namjerno uveli predatore jaja poput [[pacov]]a u mjesta u kojima ih prethodno nije bilo, stvarajući štetu domaćim vrstama poput morskih ptica koje se gnijezde na tlu. Grabežljive ptice poput [[gavran]]a i [[galeb]]ova su se proširile, prijeteći onima koje se gnijezde na tlu, poput [[Centrocercus|tetrijeba]] i [[Sterninae|čigri]]. Mjere za kontrolu takvih predatora uključuju upotrebu otrovanih jaja-mamaca. == Definicije == Ovivor ili ovivorna životinja je ona koja jede jaja, od latinskog {{lang|la|ovum}}, jaje i {{lang|la|vorare}}, proždirati.<ref>{{cite web |title=ovivorous (adj.) |url=https://www.etymonline.com/word/ovivorous |publisher=Online Etymology Dictionary |access-date=11 January 2022}}</ref> Obligatni ovivor je životinja koja se hrani isključivo jajima.<ref name="Tallamy Denno 1981"/> To se razlikuje od životinja koje parazitiraju na jajima, poput [[Parazitoidna osa|parazitske ose]] koja raste unutar jaja drugog insekta.<ref>{{cite web |title=egg parasite |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/egg%20parasite |publisher=Merriam-Webster |access-date=11 January 2022}}</ref> == Ekološki odnos == Egg predation is an [[ecological relationship]] in which an animal (a [[predator]]) hunts for and eats the eggs of another (prey) species. This reduces the [[evolutionary fitness]] of the parents whose eggs are preyed on<!--and indeed reduces the egg's fitness to zero...-->.<ref name="Hanssen Erikstad 2012"/> === Generalistički predatori jaja === [[File:Corvus ossifragus and egg.jpg|thumb|Generalist and omnivorous<ref>{{cite book |author=Goodwin, D. |year=1983 |title=Crows of the World |publisher=Queensland University Press |isbn=0-7022-1015-3 |page=92}}</ref> predators like this fish crow, ''[[Corvus ossifragus]]'', eat eggs among many other prey when they have the opportunity.]] Generalist predators can have a substantial effect on ground-nesting birds such as the [[European golden plover]], ''Pluvialis apricaria'': in Norway 78.2% of nests of this species were preyed on. Experimental removal of two nest and egg predators, [[red fox]] and [[carrion crow]], raised the percentage of pairs that fledged young from c. 18% to c. 75%. Population increases among many generalist predators such as [[buzzard]], [[badger]], carrion crow, [[pine marten]], [[raven]], and red fox in Scotland have contributed to the decline in several ground-nesting bird species by taking eggs, young, and sitting hen (female) birds.<ref name="Ainsworth 2017">{{cite book |last1=Ainsworth |first1=Gill |last2=Calladine |first2=John |last3=Martay |first3=Blaise |last4=Park |first4=Kirsty |last5=Redpath |first5=Steve |last6=Wernham |first6=Chris |last7=Wilson |first7=Mark |last8=Young |first8=Juliette |title=Understanding Predation: A review bringing together natural science and local knowledge of recent wild bird population changes and their drivers in Scotland |date=2017 |publisher=Scotland's Moorland Forum |pages=233–234 }}</ref> === Naučena ponašanja za predaciju jaja === [[Corvidae|Corvids]] such as ravens are intelligent and able to develop novel [[Foraging|foraging behaviours]]. Within the 21st century, [[little raven]]s have learnt to depredate [[little penguin]] burrows to access the eggs on Phillip Island off southeastern Australia. About a quarter of the attacks were down the entrance hole (for short burrows only); the remainder were by digging a hole through the roof of the burrow. Ravens depredated 61% of monitored burrows.<ref name="Ekanayake Sutherland Dann Weston 2015">{{cite journal |last1=Ekanayake |first1=Kasun B. |last2=Sutherland |first2=Duncan R. |last3=Dann |first3=Peter |last4=Weston |first4=Michael A. |title=Out of sight but not out of mind: corvids prey extensively on eggs of burrow-nesting penguins |journal=Wildlife Research |volume=42 |issue=6 |year=2015|doi=10.1071/wr15108 |page=509|s2cid=86592451 }}</ref> [[File:Aasgier (48794413228) (detail).jpg|thumb|upright|[[Egyptian vulture]] using a stone to break an egg too large to pick up]] The primatologist [[Jane Goodall]]<!--, investigating tool use in chimpanzees,--> noted that some birds and mammals [[Tool_use_by_non-humans|used tools]] to break eggs. [[Egyptian vulture]]s both drop small eggs to break them, and throw stones at [[ostrich egg]]s which are too large to pick up. Several species of [[mongoose]]s throw eggs at rocks, or pick eggs up and drop them on rocks.<ref name="Goodall 1971">{{cite book |last=Van Lawick-Goodall |first=Jane |author-link=Jane Goodall |title=Tool-using in primates and other vertebrates |series=Advances in the study of behavior |volume=3 |publisher=Academic Press |date=1971 |pages=195–249 |doi=10.1016/S0065-3454(08)60157-6 |isbn=978-0-12-004503-7 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0065345408601576}}</ref> === Specijalistički predatori jaja === Some [[snake]]s specialise in egg predation, such as the Formosa kukri snake ''[[Oligodon formosanus]],<ref name="Pike Clark Manica Tseng 2016" />'' the marbled sea snake ''[[Aipysurus eydouxii]]'',<ref name="Li Fry Kini 2005" /> African egg-eating snakes (''[[Dasypeltis]]'' spp.)<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gans |first=Carl |date=1952 |title=The functional morphology of the egg-eating adaptations in the snake genus Dasypeltis |url=https://biostor.org/reference/194203 |journal=Zoologica |volume=37 |issue=18 |pages=209–244}}</ref> and the [[Indian egg-eating snake]] ''Elachistodon westermanni''.<ref name=":1">{{Cite journal |last=Dandge |first=P. H. |last2=Tiple |first2=A. D. |date=2016 |title=Notes on Natural History, New Distribution Records and Threats of Indian Egg Eater Snake Elachistodon westermanni Reinhardt, 1863 (Serpentes: Colubridae): Implications for Conservation |url=https://www.researchgate.net/publication/301948059_Notes_on_natural_history_new_distribution_records_and_threats_of_indian_egg_eater_snake_Elachistodon_westermanni_reinhardt_1863_Serpentes_Colubridae_Implications_for_conservation |journal=Russian Journal of Herpetology |volume=23 |issue=1 |pages=55-62 |doi=10.30906/1026-2296-2016-23-1-55-62}}</ref> These snakes have various [[Adaptation|adaptations]] to their diet, such as atrophied teeth and [[venom]] glands, which are no longer needed for prey capture (though the few teeth of African egg-eating snakes are still used to help grip eggs when swallowing them).<ref name="Li Fry Kini 2005" /><ref name=":0" /> The marbled sea snake also has a [[Deletion (genetics)|deletion mutation]] in its [[three-finger toxin]] gene, reducing its venom toxicity by between <!--NOT AN INTEGER!-->50-<!--fold--> and 100-fold.<ref name="Pike Clark Manica Tseng 2016">{{cite journal |last1=Pike |first1=David A. |last2=Clark |first2=Rulon W. |last3=Manica |first3=Andrea |last4=Tseng |first4=Hui-Yun |last5=Hsu |first5=Jung-Ya |last6=Huang |first6=Wen-San |display-authors=3 |title=Surf and turf: predation by egg-eating snakes has led to the evolution of parental care in a terrestrial lizard |journal=[[Scientific Reports]] |volume=6 |issue=1 |date=26 February 2016 |article-number=22207 |doi=10.1038/srep22207 |pmc=4768160 |pmid=26915464 |bibcode=2016NatSR...622207P }}</ref><ref name="Li Fry Kini 2005">{{cite journal |last1=Li |first1=Min |last2=Fry |first2=B.G. |last3=Kini |first3=R. Manjunatha |title=Eggs-Only Diet: Its Implications for the Toxin Profile Changes and Ecology of the Marbled Sea Snake (''Aipysurus eydouxii'') |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |volume=60 |issue=1 |year=2005 |doi=10.1007/s00239-004-0138-0 |pages=81–89 |pmid=15696370 |bibcode=2005JMolE..60...81L |s2cid=17572816 }}</ref> In the African and Indian egg-eating snakes, there are hypapophyses (protrusions) on the [[Vertebra|vertebrae]] which are used to break swallowed eggs.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Among invertebrates, the aquatic [[piscicolidae|piscicolid]] [[leech]] ''[[Cystobranchus virginicus]]'' is an egg predator. It may be an obligate egg-feeder, as it has not been seen feeding on an adult, but has been found in the nests of a variety of species of North American freshwater fish of the genera ''[[Campostoma]]'' and ''[[Moxostoma]]''.<ref name="Light Fiumera Porter pp. 50–56">{{cite journal |last1=Light |first1=Jessica E. |last2=Fiumera |first2=Anthony C. |last3=Porter |first3=Brady A. |title=Egg-feeding in the freshwater piscicolid leech Cystobranchus virginicus (Annelida, Hirudinea) |journal=[[Invertebrate Biology]] |volume=124 |issue=1 |date=2005 |doi=10.1111/j.1744-7410.2005.1241-06.x |pages=50–56}}</ref> A species of [[thrips]], ''Mirothrips arbiter'', from Brazil is an obligate egg predator; it breeds in colonies of paper wasps ([[Polistinae]]); both its larvae and its adults feed on the eggs of the wasp.<ref name="Cavalleri de Souza Prezoto Mound 2013">{{cite journal |last1=Cavalleri |first1=Adriano |last2=de Souza |first2=André R. |last3=Prezoto |first3=Fábio |last4=Mound |first4=Laurence A. |title=Egg predation within the nests of social wasps: a new genus and species of Phlaeothripidae, and evolutionary consequences of Thysanoptera invasive behaviour |journal=Biological Journal of the Linnean Society |volume=109 |issue=2 |date=13 May 2013 |doi=10.1111/bij.12057 |pages=332–341|s2cid=86756233 |doi-access=free }}</ref> === Strategije protiv predacije jaja === {{further|Antipredator adaptation}} [[File:Long-tailed Skink (Mabuya longicaudata) 長尾南蜥2.jpg|thumb|left|The long-tailed skink, ''[[Eutropis longicaudata]]'', actively defends its nest against snakes.<ref name="Long-tailed skink 2013"/>]] [[r/K selection theory|''r''/''K'' selection theory]] implies two broad strategies for surviving predation: to reproduce so rapidly (''r''-strategists) that predators are unable to eliminate the prey; or to provide sufficient care (''K''-strategists) for a smaller number of offspring that enough of them survive to adulthood.<ref>{{cite journal |last1=Verhulst |first1=P.F. |author-link=Pierre François Verhulst |year=1838 |title=Notice sur la loi que la population pursuit dans son accroissement |journal=Corresp. Math. Phys. |volume=10 |pages=113–121 |url={{Google books |plainurl=yes |id=eRNbAAAAYAAJ |page=113 }} }}</ref> In the case of eggs, this means that ''r''-strategists lay large numbers of eggs, while ''K''-strategists take care to protect a smaller number of eggs. Lacebugs of the genus ''[[Corythucha]]'' are subject to egg predation by obligate egg predators like [[mirid bugs]], [[pirate bugs]], and [[thrips]], and respond to it in varying ways. ''C. solani'' mothers defend their eggs from predators, while ''C. marmorata'' buries its eggs inside leaves and distributes them in space and time.<ref name="Tallamy Denno 1981">{{cite book |last1=Tallamy |first1=Douglas W. |last2=Denno |first2=Robert F. |title=Proceedings in Life Sciences |chapter=Alternative Life History Patterns in Risky Environments: An Example from Lacebugs |year=1981 |isbn=978-1-4612-5943-5 |doi=10.1007/978-1-4612-5941-1_9 |pages=129–147}}</ref> [[File:Little Ringed Plover 7613.jpg|thumb|[[Little ringed plover]] at its nest; the eggs are [[camouflage]]d like the pebbles among which they are laid.]] Bird nests are vulnerable to egg predation, especially for those such as [[Common eider|eider ducks]] which nest on the ground. In response to the robbing of eggs from eider duck nests, half the individuals started a fresh clutch of eggs in a new nest; they always avoided the area around the robbed nest.<ref name="Hanssen Erikstad 2012">{{cite journal |last1=Hanssen |first1=Sveinn Are |last2=Erikstad |first2=Kjell Einar |title=The long-term consequences of egg predation |journal=Behavioral Ecology |volume=24 |issue=2 |date=2012 |doi=10.1093/beheco/ars198 |pages=564–569 |doi-access=free }}</ref> Tree-nesting birds, too, are depredated by snakes, mammals, and birds, particularly in tropical forests. In Costa Rica, the rate of nest predation on artificial nests was greatest at intermediate altitudes (between 500 and 650 metres), with a decline in predation at higher altitudes to 2,740 metres. This may explain why many bird species migrate uphill to breed.<ref name="Boyle 2008">{{cite journal |last=Boyle |first=W. Alice |title=Can variation in risk of nest predation explain altitudinal migration in tropical birds? |journal=Oecologia |volume=155 |issue=2 |date=10 January 2008 |doi=10.1007/s00442-007-0897-6 |pages=397–403|pmid=18188606 |bibcode=2008Oecol.155..397B |s2cid=20813558 }}</ref> Egg predation by snakes is rarely directly opposed, but the Asian long-tailed skink ''[[Eutropis longicaudata]]'' aggressively protects its eggs from the Formosa kukri snake, ''[[Oligodon formosanus]]''.<ref name="Huang Pike 2011">{{cite journal |last1=Huang |first1=W.-S. |last2=Pike |first2=D. A. |title=Does maternal care evolve through egg recognition or directed territoriality? |journal=Journal of Evolutionary Biology |volume=24 |issue=9 |date=8 June 2011 |doi=10.1111/j.1420-9101.2011.02332.x |pages=1984–1991|pmid=21649766 |s2cid=44790950 |doi-access=free }}</ref><ref name="Long-tailed skink 2013">{{cite web |title=Snakes meet their match in offspring-protecting lizards |url=https://phys.org/news/2013-01-snakes-offspring-protecting-lizards.html |publisher=Phys.org |access-date=11 September 2018 |date=30 January 2013}}</ref><ref name="Huang Lin Dubey Pike pp. 429–437">{{cite journal |last1=Huang |first1=Wen-San |last2=Lin |first2=Si-Min |last3=Dubey |first3=Sylvain |last4=Pike |first4=David A. |editor-last=Coulson |editor-first=Tim |title=Predation drives interpopulation differences in parental care expression |journal=Journal of Animal Ecology |volume=82 |issue=2 |date=2012 |doi=10.1111/1365-2656.12015 |pages=429–437|pmid=23237108 |doi-access=free }}</ref> Bird eggs are coloured and patterned, seemingly primarily for [[camouflage]] to deceive the eyes of egg predators; for example, [[Eurasian curlew]]s nest among tall grasses and have eggs that are green and spotted like their background, as well as being defended by the adults; in contrast, the eggs of [[little ringed plover]]s, laid on pebbly beaches, are pale and speckled, hard to see among small stones.<ref name="Stoddard Marshall Kilner 2011">{{cite journal |last1=Stoddard |first1=Mary Caswell |last2=Marshall |first2=Kate L.A. |last3=Kilner |first3=Rebecca M. |title=Imperfectly Camouflaged Avian Eggs: Artefact or Adaptation? |journal=Avian Biology Research |volume=4 |issue=4 |year=2011 |doi=10.3184/175815511x13207484398647 |pages=196–213|s2cid=21749959 }}</ref> {{clear}} == Fosilni zapis == [[File:Sanajeh diagram.jpg |thumb |upright |Diagram of the fossil snake ''[[Sanajeh]]'' as found, coiled with sauropod eggs and nestlings]] Egg predation may be an ancient feeding strategy. A fossil of the [[Late Cretaceous]] snake ''[[Sanajeh]]'' of western India, found coiled around an egg and a hatchling [[Sauropoda |sauropod dinosaur]], was most likely a predator of sauropod nest sites including of eggs. ''Sanajeh'' was about {{convert |3.5 |m |ft}} in length; its skull was {{convert |95 |mm |in}} long.<ref name="Wilson 2010">{{cite journal |last=Wilson |first=J.A. |author2=Mohabey, D.M. |author3=Peters, S.E. |author4=Head, J.J. |year=2010 |title=Predation upon Hatchling Dinosaurs by a New Snake from the Late Cretaceous of India |article-number=e1000322 |journal=PLOS Biology |pmid=20209142 |volume=8 |pmc=2830453 |issue=3 |doi=10.1371/journal.pbio.1000322 |editor1-last=Benton |editor1-first=Michael J. |doi-access=free }}</ref> ''[[Oviraptor]]'' was a late Cretaceous dinosaur; it was given its name, meaning "egg thief", as it was initially thought to be an egg predator; later, it was discovered to have been brooding its own eggs, and its toothless jaws have been reinterpreted as adapted to a different diet, perhaps of leaves.<ref name=Norell1994>{{cite journal |last1=Norell |first1=M. A. |last2=Clark |first2=J. M. |last3=Dashzeveg |first3=D. |last4=Barsbold |first4=R. |last5=Chiappe |first5=L. M. |last6=Davidson |first6=A. R. |last7=McKenna |first7=M. C. |last8=Altangerel |first8=P. |last9=Novacek |first9=M. J. |date=1994 |title=A theropod dinosaur embryo and the affinities of the Flaming Cliffs Dinosaur eggs |journal=Science |volume=266 |issue=5186 |pages=779−782 |bibcode=1994Sci...266..779N |doi=10.1126/science.266.5186.779 |pmid=17730398 |jstor=2885545 |s2cid=22333224 |url=https://www.researchgate.net/publication/6110932}}</ref><ref name=Norelll1995>{{cite journal |last1=Norell |first1=M. A. |last2=Clark |first2=J. M. |last3=Chiappe |first3=L. M. |last4=Dashzeveg |first4=D. |date=1995 |title=A nesting dinosaur |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=774−776 |bibcode=1995Natur.378..774N |doi=10.1038/378774a0 |s2cid=4245228 |url=https://www.researchgate.net/publication/234545714}}</ref><ref name=DongCurrie1996>{{cite journal |last1=Dong |first1=Z. |last2=Currie |first2=P. J. |date=1996 |title=On the discovery of an oviraptorid skeleton on a nest of eggs at Bayan Mandahu, Inner Mongolia, People's Republic of China |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=33 |issue=4 |pages=631−636 |bibcode=1996CaJES..33..631D |doi=10.1139/e96-046}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Smith |first1=D. K. |date=1990 |title=Osteology of Oviraptor philoceratops, a possible herbivorous theropod from the Upper Cretaceous of Mongolia |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=10 |issue=supp. 003 |pages=42A |doi=10.1080/02724634.1990.10011841}}</ref> Sauropod dinosaurs, some of the largest animals that have ever lived, appear surprisingly to have followed an ''r''-selected reproductive strategy, producing a large number of hard-shelled eggs. This contrasts with the ''K''-selected strategy in [[whale]]s, which are marine [[mammal]]s of comparable size. Whales produce few eggs which develop internally, receiving a high level of parental investment. A possible cause is that egg size is limited: extrapolating from the sizes of bird eggs relative to adult body weight, a 10 tonne sauropod would produce eggs weighing some 333 kilograms, far over the limit (around 10 kilograms) which an egg shell could support. If that is correct, then sauropods inevitably had to follow an ''r''-selected strategy with many relatively small eggs, not specifically a response to egg predation.<ref name="Sander 2008">{{cite journal |last1=Sander |first1=P. Martin |last2=Peitz |first2=Christian |last3=Jackson |first3=Frankie D. |last4=Chiappe |first4=Luis M. |title=Upper Cretaceous titanosaur nesting sites and their implications for sauropod dinosaur reproductive biology |journal=[[Palaeontographica, Abteilung A]] |date=July 2008 |volume=284 |issue=4–6 |pages=69–107 |url=https://www.researchgate.net/publication/260391453 |doi=10.1127/pala/284/2008/69|bibcode=2008PalAA.284...69S }}</ref> == Interakcija sa ljudima == === Šteta za komercijalni ribolov === Among fish, egg predation by species such as [[haddock]] (''Melanogrammus aeglefinus'') can contribute to the decline in commercially-important fish populations such as of [[Atlantic herring]] (''Clupea harengus''). This effect can be important in attempts to restore fisheries damaged by [[overfishing]].<ref name="Richardson Hare Fogarty Link pp. 13606–13611">{{cite journal |last1=Richardson |first1=D. E. |last2=Hare |first2=J. A. |last3=Fogarty |first3=M. J. |last4=Link |first4=J. S. |title=Role of egg predation by haddock in the decline of an Atlantic herring population |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=108 |issue=33 |date=2011 |doi=10.1073/pnas.1015400108 |pages=13606–13611|pmc=3158212 |pmid=21825166 |bibcode=2011PNAS..10813606R |doi-access=free }}</ref> === Unesene i invazivne vrste === [[File:Intraguild predation (2127214009) (cropped).jpg|thumb|left|3rd instar larva of ''[[Harmonia axyridis]]'' eating an egg of another ladybird species (probably ''[[Adalia (beetle)|Adalia]]'')]] [[Invasive species]] frequently prey on eggs and young of native species. The harlequin ladybird ''[[Harmonia axyridis]]'' eats eggs of species including other ladybirds, such as the two-spot ladybird ''[[Adalia bipunctata]]''. Females of the prey species laid eggs with higher amounts of defensive alkaloids when egg predation was occurring.<ref name="Paul Stevens Burton Pell 2018">{{cite journal |last1=Paul |first1=Sarah C. |last2=Stevens |first2=Martin |last3=Burton |first3=Jake |last4=Pell |first4=Judith K. |last5=Birkett |first5=Michael A. |last6=Blount |first6=Jonathan D. |display-authors=3 |title=Invasive Egg Predators and Food Availability Interactively Affect Maternal Investment in Egg Chemical Defense |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |volume=6 |date=2018 |doi=10.3389/fevo.2018.00004 |doi-access=free |hdl=10871/30982 |hdl-access=free }}</ref> Egg predation is an especially severe threat to colonies of ground-nesting seabirds. These have often selected offshore islands as nest sites, as the islands historically had fewer predators than the mainland. Accidental introductions of predator species have upset seabird reproduction, as the predators have a concentrated supply of food in the form of eggs on the ground or in burrows, and can increase rapidly. Offshore island populations in Australasia have been widely affected by exotic species such as rats, arriving by ship from Eurasia. Native species, such as blotched blue-tongue lizards, ''[[Tiliqua nigrolutea]]'', and water-rats, ''[[Hydromys chrysogaster]]'', may also have an impact on seabirds like the short-tailed shearwater, ''[[Ardenna tenuirostris]]'' on islands off [[Tasmania]], though predation rates were relatively low<!--8.3% of eggs eaten-->. Eggs were usually<!--90%--> taken when burrows were unattended, implying that the parent birds were able to defend their eggs effectively against these predators.<ref>{{cite journal |last=Carey |first=Mark J. |title=Predation of short-tailed shearwater eggs on Great Dog Island, Tasmania |journal=Australian Field Ornithology |volume=27 |issue=2 |year=2010 |pages=59–64 |url=https://www.birdlife.org.au/afo/index.php/afo/article/viewFile/470/454}}</ref>{{-}} === Kontrola predatora jaja === Tamo gdje su populacije od značaja ugrožene predatorima jaja, čuvari prirode pokušavaju kontrolirati predatore kako bi omogućili vrstama plijena da se oporave. U slučaju grabežljivih ptica, jedan od pristupa bio je postavljanje jaja-mamaca tretiranih sporodjelujućim avicideom [[DRC-1339]]. To je, na primjer, kontroliralo populaciju [[gavran]]a koji su ugrožavali [[Centrocercus|tetrijebe]] koji se gnijezde na tlu,<ref name="Spencer 2002">{{cite journal |last=Spencer |first=Jack O. |title=DRC-1339 use and control of common ravens |journal=Proceedings of the Vertebrate Pest Conference |volume=20 |year=2002 |doi=10.5070/v420110074 |s2cid=92060817 |doi-access=free }}</ref> a među morskim pticama, [[Laridae|galebove]] koji su ugrožavali kolonije [[Sterninae|čigri]] prilikom gniježđenja.<ref>{{cite journal |last1=Blodget |first1=Bradford G. |last2=Henze |first2=Laura |title=Use of DRC-1339 to eliminate gulls and re-establish a tern nesting colony in Buzzards Bay, Massachusetts |year=1991 |journal=Fifth Eastern Wildlife Damage Control Conference |at=article 5 |url=https://digitalcommons.unl.edu/ewdcc5/5}}</ref> [[Morske kornjače]] se razmnožavaju polaganjem i zakopavanjem jaja na plažama za gniježđenje, tako da kontrola predatora jaja na tim mjestima može biti učinkovita u pomaganju oporavka populacija kornjača.<ref>{{cite journal |last1=Blodget |first1=Bradford G. |last2=Henze |first2=Laura |title=Use of DRC-1339 to eliminate gulls and re-establish a tern nesting colony in Buzzards Bay, Massachusetts |year=1991 |journal=Fifth Eastern Wildlife Damage Control Conference |at=article 5 |url=https://digitalcommons.unl.edu/ewdcc5/5}}</ref> [[Sea turtle]]s breed by laying and burying their eggs on nesting beaches, so the control of egg predators at these sites may be effective in assisting the recovery of turtle populations.<ref name="McCullough 1992">{{cite book |last=McCullough |first=Dale |title=Wildlife 2001: populations |publisher=Springer |publication-place=Dordrecht |year=1992 |isbn=978-94-011-2868-1 |oclc=840309647 |page=352}}</ref> == Povezano == {{commonscat|Animals eating eggs}} * [[Oophagy]] * [[Balut (food)|Balut]] * [[Seed predation]] == Reference == {{reflist|30em}} {{načini ishrane}} g7a6rg3syxwqipc5wn0pc76g3qsjrol 10 236695 42581067 1686581 2026-04-15T23:37:01Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] 42581067 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] dekq8kvttmza5k3ige8jg9of2mslzf7 10 236696 42581063 1686583 2026-04-15T23:36:41Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/boja]] 42581063 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/boja]] os1ic4rnyxqw7n5ysn1d6ifm9hrv3e5 10 236697 42581062 41351153 2026-04-15T23:36:36Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/dok]] 42581062 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/dok]] eiulwhj7tbe776s7gvoiq1ny1io6x1x 10 236698 42581061 1686587 2026-04-15T23:36:31Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/ikona]] 42581061 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik/ikona]] 4pjpeccp82u9culy0qte8lyfjcgb83u 10 236700 42581068 1686591 2026-04-15T23:37:06Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] 42581068 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija fiktivni lik]] dekq8kvttmza5k3ige8jg9of2mslzf7 14 237878 42581112 1693563 2026-04-16T07:30:38Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Emocije|Emocije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581112 wikitext text/x-wiki {{kat}} {{Commonscat|Humor}} [[Kategorija:Zabava]] [[Kategorija:Emocije]] s3fh4wzkcv8ttrsm7yarnqbmwmjnixu 14 238313 42581130 1694745 2026-04-16T09:25:26Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Neuropsihologija|Neuropsihologija]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581130 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Psychoactive drugs}} [[Kategorija:Droge]] [[Kategorija:Stimulanti]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] pkcorxp0jzwe5vevgx1sc4zypsf701y 14 240587 42581129 1702951 2026-04-16T09:25:22Z Panasko 178920 uklonjena kategorija [[:Kategorija:Psihologija|Psihologija]]; dodana kategorija [[:Kategorija:Neuropsihologija|Neuropsihologija]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581129 wikitext text/x-wiki {{catmore}} {{commonscat|Perception}} [[Kategorija:Saznanje]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] [[Kategorija:Neuroznanost]] [[Kategorija:Filozofija uma]] [[Kategorija:Kognitivna nauka]] ew7wb3ypwldyqlrvrpvd37r0ilkiww2 0 240724 42581028 42355223 2026-04-15T18:13:11Z ~2026-23272-86 343939 Uz duzno postovanje bendu i njihovon stavu, trebalo bi se eventualno drzati objektivnih cinjenica u tekstu i mozda izbegavati licne stavove 42581028 wikitext text/x-wiki {{Infokutija03 muzičar | ime = Obojeni program | slika = Obojeniprogramlive.jpg | pejzažno = da | tip = grupa | žanr = [[Alternativni rok]] | alijas = | mesto = [[Novi Sad]], [[Srbija]] | aktivni period = od 1980. | izdavačka kuća = Search & Enjoy, Sorabia, Metropolis, Tarcus, Tom Tom Music, Radio B92, urbaNS | vebsajt = [http://www.obojeniprogram.rs/ www.obojeniprogram.rs] | sadašnji_članovi = Branislav Babić Kebra<br />Tamara Dobler<br />Dragan Knežević<br />Ljubomir Pejić<br />Miloš Romić<br />Vladimir Cinocki | bivši_članovi = Robert Radić<br />Branislav Bukurov<br />Miroslav Bedov Micke<br />Maša Žilnik<br />Zoran Lekić<br />Edi Keler }} '''Obojeni program''' je [[Alternativni rok|alternativna rok]] grupa iz [[Novi Sad|Novog Sada]], osnovana [[1980]]. godine. Bend je pionir srpske alternativne rok scene. Bend je takođe poznat po tome što daje čudna imena svojim albumima, što je kasnije objašnjeno činjenicom da početna slova svih studijskih albuma formiraju akronim njihovog grada. Nastupali su na svim festivalima „Exit“ održanim do danas. == Historija == Obojeni Program je osnovan ranih [[1980e|osamdesetih godina]] u Novom Sadu, glavnom gradu severne srpske pokrajine, od strane nekoliko mladih ljudi koji su svoj životni i muzički izraz definitivno prepoznali u zaraznoj energiji panka i muzici novotalasnih sastava poput The Fall, Television, Magazine, Gang of Four, Joy Division... – nezamenjivo prisustvo ovog vrednog nasleđa je u nekom smislu uticalo i na činjenicu da je O. P. u toku svog dugogodišnjeg boravka na jugoslovenskoj muzičkoj sceni uvek nekako bio jako otvoreno protiv svake vrste postojećeg establišmenta, koji je, tada u svom najdražem represivnom obliku, duboko bio ukorenjen u ovoj zemlji. Od samog početka O. P. je insistirao na pronalaženju svog autentičnog, nezavisnog zvuka, ali i načina razmišljanja drugačijeg od onog široko prihvaćenog. U tom maniru prva ploča “Najvažnije je biti zdrav” je izašla tek [[1990]], nakon 10-tak godina postojanja grupe, nakon dekade svirki, ali za prvu nezavisnu izdavačku kuću iz Zagreba „Search & Enjoy“. Uprkos teškim uslovima za opstanak jedne alternativne muzičke grupe u narednih petnaestak godina, O. P. je nekim čudom I tvrdoglavom upornošću uspeo da objavi i promoviše još 5 studijskih albuma kao i jedan živi, trudeći se da ide u korak sa najboljima na svetskoj alternativnoj sceni, koliko god je to tehnički bilo ostvarljivo. O. P. je prvi bend sa ovih prostora koji se pojavio na [[MTV]]-ju u emisiji “120 minutes” [[1993]]. godine I jedini koji je imao čast da bude prezentiran od strane Johna Peel-a u njegovim radio emisijama i na njegovoj plejlisti. [[2003]]. godine bend se pojavio kao predgrupa britanskom bendu ''Placebo'' na njihovom beogradskom koncertu. Sedmi studijski album je snimljen u [[Holandija|Holandiji]] u analognom studiju “Sing Sing” u proleće [[2004]], a trebalo bi da bude objavljen u maju [[2005]]. Na ovom novom albumu naziva “Da li je to čovek ili je mašina” nalaziće se sedam novih pesama O. P-a, osam remixa tih pesama napravljenih od strane različitih DJ-eva i jedna bonus pesma “Obećaj mi, molim te” koja je pratila promociju Kebrine poslednje knjige istog naziva i koja je deo zavere “Transbalkanske dezorganizacije”. Tokom 20 i više godina članovi grupe su se mnogo puta promenili. Jedini član iz originalne postave benda je Kebra – glavni vokal i autor ponekad emotivno obojenih, ponekad politički angažovanih minimalističkih tekstova. Njegov glas i tipičan način pevanja postali su u velikoj meri zaštitni znak ovog benda. == Članovi == * Branislav Babić "Kebra" (vokal) * Ilija Vlaisavljević "Bebec" (bas gitara) * Ljubomir Pejić "Ljuba" (bas gitara) * Vladimir Cinkocki "Cina" (bubanj) == Diskografija == * ''Najvažnije je biti zdrav'' (1990, Search & Enjoy) * ''Ovaj zid stoji krivo'' (1991, Tom Tom Music) * ''Verujem ti jer smo isti'' (1994, Metropolis) * ''Ili 5 minuta ispred tebe'' (1996, Tarcus) * ''Sva sreća general voli decu'' (1999, B92) * ''Ako nisam dobra, šta ćemo onda?'' (2002, UrbaNS) * ''Da li je to čovek ili je mašina?'' (2005, UrbaNS) * ''Kosmos u tvom srcu/Igračke se voze levom rukom'' (2009, exitmusic, hello bing lp) * ''Kako to misliš: mi?'' (2012, Exitmusic, Odličan Hrčak) * ''Prijatelju kočnice ti ne rade baš sve'' (1992, live, Sorabia) == Zanimljivosti == * Obojeni program je jedan od prvih srpskih bendova koji se pojavio na evropskom [[MTV]]-ju, [[1993.]] godine. Njihov spot za pesmu '''''"981"''''' emitovan je u '''MTV'''-jevoj poznatoj emisiji ''120 minuta''. Spot je najavio britanski muzičar Pol King, koji je u to vreme bio voditelj na stanici MTV Evropa. Grupa je bila potpisana kao Coloured Program, što je prevod imena grupe na engleski jezik. == Vanjske veze == * [http://www.obojeniprogram.rs Zvanična prezentacija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090701131633/http://www.obojeniprogram.rs/ |date=2009-07-01 }} {{sr}} * [http://www.obojeniprogram.com Sajt obožavalaca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007201808/http://www.obojeniprogram.com/ |date=2017-10-07 }} {{sr}} [[Kategorija:Srpske rock grupe]] [[Kategorija:Alternativni rock]] [[Kategorija:Indie rock grupe]] [[Kategorija:Novi Sad]] [[Kategorija:Jugoslavenske muzičke grupe]] i27cxurwrhionne7rnb2v89agb5hk70 0 251905 42581115 32160946 2026-04-16T07:30:48Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Emocije|Emocije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581115 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Ahorare under plenum vid Nordisak radets session i Kopenhamn 2006.jpg|mini|Mimika]] '''Mimika''' označava pokretanje [[tijelo|tijela]] i pokreta [[Ljudski mišići|mišića]] [[lice|lica]] kao izraz [[osjećaj]]a mentalnog stanja ili raspoloženja. Rječ ''mimika'' je nastala od [[starogrčki jezik|starogrčke]] μιμκoς (''mimikos'') u smislu "izrazili su pokreti (posebno lice). Mimika se uglavnom događa nesvjesno, ali se također može kontrolirati. [[Pantomima]] se sastoji od mimike i gestike. [[Kategorija:Komunikacije]] [[Kategorija:Socijalna psihologija]] [[Kategorija:Emocije]] bvo6by1tkbql0462n1b4ae6fyt2ehlr 2 252974 42581006 42580975 2026-04-15T12:48:32Z Duma 16555 42581006 wikitext text/x-wiki [[File:PIA24477-Europa-Internal-Illustration-20210525.jpg|thumb|200x200px|Kinetotrofi bi mogli živjeti ispod ledenog pokrivača mjeseca Europa ili na vulkanskom morskom dnu Zemljinog Mjeseca.]] '''Kinetotrof''' ili '''kinetički sakupljač''' je [[spekulativna evolucija|hipotetički organizam]] koji bi koristio [[kinetička energija|kinetičku energiju]] za proizvodnju složenih molekula poput [[adenozin trifosfat]]a (ATP). Kinetotrofi bi mogli dobijati svoju energiju iz brojnih izvora poput vjetra, plime i oseke ili struja; to bi im omogućilo da naseljavaju mjesta s minimalnim svjetlom za [[fotosinteza|fotosintezu]].<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schulze-Makuch |first1=Dirk |last2=Irwin |first2=Louis N. |date=2001-03-27 |title=Alternative energy sources could support life on Europa |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |language=en |volume=82 |issue=13 |page=150 |doi=10.1029/EO082i013p00150 |bibcode=2001EOSTr..82..150S |issn=0096-3941|doi-access=free }}</ref> Kinetotrofi bi mogli nastati od [[hemotrof]]a, a pretpostavlja se da bi poprimili oblik sjedilačkih [[Ciliophora|trepljara]] i organizama sličnih [[trska|trsci]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Irwin |first=Louis |url=https://archive.org/details/cosmicbiologyhow0000irwi/mode/2up |title=Cosmic biology: how life could evolve on other worlds |publisher=Springer |year=2011 |isbn=978-1-4419-1646-4 |pages=101, 180, 240}}</ref> Na Zemlji ne postoje poznati kinetotrofi, vjerovatno zato što je proces manje efikasan od drugih izvora energije poput svjetlosti ili hemikalija.<ref name=":0" /> Međutim, slični [[pretvarač|transduktor]]ski sistemi su uočeni kod nekih organizama. Na primjer, neke ribe posjeduju organ poznat kao [[bočna linija]], koji koristi cilije da pretvori kretanje tekućine u [[Elektrorecepcija i elektrogeneza|električne signale]].<ref name=":2">{{Cite book |last=Schulze-Makuch |first=Dirk |url=https://archive.org/details/lifeinuniverseex0000schu_n7e3/page/74/mode/2up?q=Kinetotroph |title=Life in the universe: expectations and constraints |publisher=Springer |year=2008 |edition=2nd |pages=73–74}}</ref> == Mehanizmi == The theoretical mechanics that would allow kinetotrophism vary widely. One pathway proposed by [[Dirk Schulze-Makuch]] and [[Louis N. Irwin]] involves lever-like proteins that would be moved by the flow of fluid. When inside a [[Ion channel|protein channel]] with [[Cilium|cilia]]-like proteins that could act as channel guards, the levers could allow specific molecules into or out of the cell.<ref>{{Cite journal |last1=Wicaksono |first1=Adhityo |last2=Cristy |first2=Ghea Putry |date=2021 |title=Xenobiology: An expanded semantical review |url=https://www.researchgate.net/publication/352712062 |journal=Notulae Scientia Biologicae |volume=13 |issue=2 |article-number=10929 |doi=10.15835/nsb13210929 |via=ResearchGate|doi-access=free }}</ref> Harnessing the [[Gibbs–Donnan effect]], [[Sodium|sodium ions]] could be made to enter the cell and fuel a hydrogen transporter similar to those in [[Mitochondrion|mitochondria]], thus allowing for energy-storing molecules like ATP to be synthesized.<ref name=":1" /> This mechanism would act like a [[Electric battery|battery]]; thus, only enough time and a flow of fluid in the range of millimetres per second would be required for the synthesizing of complex molecules.<ref name=":2" /> Another mechanism to derive energy from kinetics would be a [[Spring (device)|spring]]-like structure. Fluid currents or tides could place pressure on cilia structures, bending them and creating [[Tension (physics)|tensile energy]]. When the pressure subsides, that tension would be released and could create usable energy.<ref name=":0" /> == Stanište == It has been proposed that kinetotrophs could exist underneath the ice sheet of the [[Jupiter|Jovian]] moon [[Europa (moon)|Europa]]. These organisms might attach to the underside of the ice sheet, or to substrates on the ocean floor.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last1=Schulz-Makuch |first1=Dirk |title=The Cosmic Zoo: Complex Life on Many Worlds |last2=Bains |first2=William |publisher=Springer |year=2017 |isbn=978-3-319-62044-2 |page=196}}</ref> The kinetic energy these organisms would harness could be provided by [[convection cell]]s, where currents are created by the varying temperatures of fluid throughout the [[water column]].<ref name=":2" /> == Reference == {{Reflist}} mn4s3nx1rxt08ocd3yxhe73srjl20zp 42581032 42581006 2026-04-15T19:36:26Z Duma 16555 42581032 wikitext text/x-wiki [[File:PIA24477-Europa-Internal-Illustration-20210525.jpg|thumb|200x200px|Kinetotrofi bi mogli živjeti ispod ledenog pokrivača mjeseca Europa ili na vulkanskom morskom dnu Zemljinog Mjeseca.]] '''Kinetotrof''' ili '''kinetički sakupljač''' je [[spekulativna evolucija|hipotetički organizam]] koji bi koristio [[kinetička energija|kinetičku energiju]] za proizvodnju složenih molekula poput [[adenozin trifosfat]]a (ATP). Kinetotrofi bi mogli dobijati svoju energiju iz brojnih izvora poput vjetra, plime i oseke ili struja; to bi im omogućilo da naseljavaju mjesta s minimalnim svjetlom za [[fotosinteza|fotosintezu]].<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schulze-Makuch |first1=Dirk |last2=Irwin |first2=Louis N. |date=2001-03-27 |title=Alternative energy sources could support life on Europa |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |language=en |volume=82 |issue=13 |page=150 |doi=10.1029/EO082i013p00150 |bibcode=2001EOSTr..82..150S |issn=0096-3941|doi-access=free }}</ref> Kinetotrofi bi mogli nastati od [[hemotrof]]a, a pretpostavlja se da bi poprimili oblik sjedilačkih [[Ciliophora|trepljara]] i organizama sličnih [[trska|trsci]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Irwin |first=Louis |url=https://archive.org/details/cosmicbiologyhow0000irwi/mode/2up |title=Cosmic biology: how life could evolve on other worlds |publisher=Springer |year=2011 |isbn=978-1-4419-1646-4 |pages=101, 180, 240}}</ref> Na Zemlji ne postoje poznati kinetotrofi, vjerovatno zato što je proces manje efikasan od drugih izvora energije poput svjetlosti ili hemikalija.<ref name=":0" /> Međutim, slični [[pretvarač|transduktor]]ski sistemi su uočeni kod nekih organizama. Na primjer, neke ribe posjeduju organ poznat kao [[bočna linija]], koji koristi cilije da pretvori kretanje tekućine u [[Elektrorecepcija i elektrogeneza|električne signale]].<ref name=":2">{{Cite book |last=Schulze-Makuch |first=Dirk |url=https://archive.org/details/lifeinuniverseex0000schu_n7e3/page/74/mode/2up?q=Kinetotroph |title=Life in the universe: expectations and constraints |publisher=Springer |year=2008 |edition=2nd |pages=73–74}}</ref> == Mehanizmi == The theoretical mechanics that would allow kinetotrophism vary widely. One pathway proposed by [[Dirk Schulze-Makuch]] and [[Louis N. Irwin]] involves lever-like proteins that would be moved by the flow of fluid. When inside a [[Ion channel|protein channel]] with [[Cilium|cilia]]-like proteins that could act as channel guards, the levers could allow specific molecules into or out of the cell.<ref>{{Cite journal |last1=Wicaksono |first1=Adhityo |last2=Cristy |first2=Ghea Putry |date=2021 |title=Xenobiology: An expanded semantical review |url=https://www.researchgate.net/publication/352712062 |journal=Notulae Scientia Biologicae |volume=13 |issue=2 |article-number=10929 |doi=10.15835/nsb13210929 |via=ResearchGate|doi-access=free }}</ref> Harnessing the [[Gibbs–Donnan effect]], [[Sodium|sodium ions]] could be made to enter the cell and fuel a hydrogen transporter similar to those in [[Mitochondrion|mitochondria]], thus allowing for energy-storing molecules like ATP to be synthesized.<ref name=":1" /> This mechanism would act like a [[Electric battery|battery]]; thus, only enough time and a flow of fluid in the range of millimetres per second would be required for the synthesizing of complex molecules.<ref name=":2" /> Another mechanism to derive energy from kinetics would be a [[Spring (device)|spring]]-like structure. Fluid currents or tides could place pressure on cilia structures, bending them and creating [[Tension (physics)|tensile energy]]. When the pressure subsides, that tension would be released and could create usable energy.<ref name=":0" /> == Stanište == Pretpostavljeno je da bi kinetotrofi mogli postojati ispod ledenog pokrivača [[Jupiter]]ovog mjeseca [[Europa (mjesec)|Europa]]. Ti organizmi bi se mogli pričvrstiti za donju stranu ledenog pokrivača ili za supstrate na dnu okeana.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last1=Schulz-Makuch |first1=Dirk |title=The Cosmic Zoo: Complex Life on Many Worlds |last2=Bains |first2=William |publisher=Springer |year=2017 |isbn=978-3-319-62044-2 |page=196}}</ref> Kinetička energija koju bi ovi organizmi iskoristili mogla bi se obezbijediti [[Konvekcijska ćelija|konvekcijskim ćelijama]], gdje struje nastaju zbog različitih temperatura fluida u [[Vodeni stupac|vodenom stubu]].<ref name=":2" /> == Reference == {{Reflist}} 9536nzb5bt4htbu0x6x7w9luanbyiio 42581033 42581032 2026-04-15T19:43:58Z Duma 16555 /* Mehanizmi */ 42581033 wikitext text/x-wiki [[File:PIA24477-Europa-Internal-Illustration-20210525.jpg|thumb|200x200px|Kinetotrofi bi mogli živjeti ispod ledenog pokrivača mjeseca Europa ili na vulkanskom morskom dnu Zemljinog Mjeseca.]] '''Kinetotrof''' ili '''kinetički sakupljač''' je [[spekulativna evolucija|hipotetički organizam]] koji bi koristio [[kinetička energija|kinetičku energiju]] za proizvodnju složenih molekula poput [[adenozin trifosfat]]a (ATP). Kinetotrofi bi mogli dobijati svoju energiju iz brojnih izvora poput vjetra, plime i oseke ili struja; to bi im omogućilo da naseljavaju mjesta s minimalnim svjetlom za [[fotosinteza|fotosintezu]].<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schulze-Makuch |first1=Dirk |last2=Irwin |first2=Louis N. |date=2001-03-27 |title=Alternative energy sources could support life on Europa |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |language=en |volume=82 |issue=13 |page=150 |doi=10.1029/EO082i013p00150 |bibcode=2001EOSTr..82..150S |issn=0096-3941|doi-access=free }}</ref> Kinetotrofi bi mogli nastati od [[hemotrof]]a, a pretpostavlja se da bi poprimili oblik sjedilačkih [[Ciliophora|trepljara]] i organizama sličnih [[trska|trsci]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Irwin |first=Louis |url=https://archive.org/details/cosmicbiologyhow0000irwi/mode/2up |title=Cosmic biology: how life could evolve on other worlds |publisher=Springer |year=2011 |isbn=978-1-4419-1646-4 |pages=101, 180, 240}}</ref> Na Zemlji ne postoje poznati kinetotrofi, vjerovatno zato što je proces manje efikasan od drugih izvora energije poput svjetlosti ili hemikalija.<ref name=":0" /> Međutim, slični [[pretvarač|transduktor]]ski sistemi su uočeni kod nekih organizama. Na primjer, neke ribe posjeduju organ poznat kao [[bočna linija]], koji koristi cilije da pretvori kretanje tekućine u [[Elektrorecepcija i elektrogeneza|električne signale]].<ref name=":2">{{Cite book |last=Schulze-Makuch |first=Dirk |url=https://archive.org/details/lifeinuniverseex0000schu_n7e3/page/74/mode/2up?q=Kinetotroph |title=Life in the universe: expectations and constraints |publisher=Springer |year=2008 |edition=2nd |pages=73–74}}</ref> == Mehanizmi == Teorijski mehanizmi koji bi omogućili kinetotrofizam uveliko variraju. Jedan način koji su predložili [[Dirk Schulze-Makuch]] i [[Louis N. Irwin]] uključuje proteine ​​slične polugama koji bi se pomjerali protokom tekućine. Kada se nalaze unutar [[jonski kanal|proteinskog kanala]] s proteinima sličnim [[treplje|cilija]]ma koji bi mogli djelovati kao čuvari kanala, poluge bi omogućile specifičnim molekulama ulazak ili izlazak iz ćelije.<ref>{{Cite journal |last1=Wicaksono |first1=Adhityo |last2=Cristy |first2=Ghea Putry |date=2021 |title=Xenobiology: An expanded semantical review |url=https://www.researchgate.net/publication/352712062 |journal=Notulae Scientia Biologicae |volume=13 |issue=2 |article-number=10929 |doi=10.15835/nsb13210929 |via=ResearchGate|doi-access=free }}</ref> Iskorištavanjem [[Gibbs–Donnanov efekt|Gibbs-Donnanovog efekta]], [[natrij|natrijevi ioni]] bi mogli ući u ćeliju i napajati transporter vodika sličan onima u [[mitohondrij]]ama, omogućavajući tako sintezu molekula koje skladište energiju poput ATP-a.<ref name=":1" /> Taj mehanizam bi djelovao poput [[baterija|baterije]]; stoga bi za sintezu složenih molekula bilo potrebno samo dovoljno vremena i protok tekućine u rasponu od milimetara u sekundi.<ref name=":2" /> Drugi mehanizam za dobijanje energije iz kinetike bila bi struktura nalik [[opruga|opruzi]]. Struje fluida ili plime mogle bi vršiti pritisak na cilijatne strukture, savijajući ih i stvarajući [[Napetost (fizika)|energiju zatezanja]]. Kada pritisak popusti, ta napetost bi se oslobodila i mogla bi stvoriti upotrebljivu energiju.<ref name=":0" /> == Stanište == Pretpostavljeno je da bi kinetotrofi mogli postojati ispod ledenog pokrivača [[Jupiter]]ovog mjeseca [[Europa (mjesec)|Europa]]. Ti organizmi bi se mogli pričvrstiti za donju stranu ledenog pokrivača ili za supstrate na dnu okeana.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last1=Schulz-Makuch |first1=Dirk |title=The Cosmic Zoo: Complex Life on Many Worlds |last2=Bains |first2=William |publisher=Springer |year=2017 |isbn=978-3-319-62044-2 |page=196}}</ref> Kinetička energija koju bi ovi organizmi iskoristili mogla bi se obezbijediti [[Konvekcijska ćelija|konvekcijskim ćelijama]], gdje struje nastaju zbog različitih temperatura fluida u [[Vodeni stupac|vodenom stubu]].<ref name=":2" /> == Reference == {{Reflist}} bs0bvd39rlgpjprs7xs0x1yo1bbg8xr 42581075 42581033 2026-04-16T06:27:24Z Duma 16555 42581075 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|The supercontinent Pangaea surrounded by the superocean Panthalassa.]] A '''superocean''' is an [[ocean]] that surrounds a [[supercontinent]]. It is less commonly defined as any ocean larger than the current [[Pacific Ocean]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia University Press|year=1990|isbn=978-0-231-06647-1|lccn=89035459|url-access=registration}}</ref> Named global superoceans include [[Mirovia]], which surrounded the supercontinent [[Rodinia]], and [[Panthalassa]], which surrounded the supercontinent [[Pangaea]]. [[Pannotia]] and [[Columbia (supercontinent)|Columbia]], along with landmasses before Columbia (such as [[Ur (continent)|Ur]] and [[Kenorland]]), were also surrounded by superoceans. As surface water moves unobstructed east to west in superoceans, it tends to warm from the exposure to [[sunlight]] so that the western edge of the ocean is warmer than the eastern. Additionally, seasonal changes in temperature, which would have been significantly more rapid inland, probably caused powerful [[monsoon]]s. In general, however, the mechanics of superoceans are not well understood.<ref>{{cite book|last=Martin|first=Ronald E.|url=https://archive.org/details/onelongexperimen0000mart|title=One Long Experiment: Scale and Process in Earth History|publisher=Columbia University Press|year=1998|isbn=978-0-231-10905-5|series=Perspectives in Paleobiology and Earth History|chapter=Cycles and Secular Trends|lccn=97027821|url-access=registration}}</ref> == Popis superokeana == * Nealbara/Gyrosia{{citation needed|date=May 2021}} ([[Vaalbara]]/[[Ur (continent)|Ur]]) (4.404–1.071 Ga) * Lerova{{citation needed|date=May 2021}} ([[Kenorland]]) (2.523–1.805 Ga) * Atlanta-Pacifica Ocean{{citation needed|date=May 2021}} (Atlic Ocean){{citation needed|date=May 2021}} ([[Columbia (supercontinent)|Columbia]]) (1.41–1.065 Ga) * [[Mirovia]] ([[Rodinia]]) (1,380–600 Ma) * [[Pan-African Ocean]] ([[Rodinia]]/[[Pannotia]]) (987.5-605 Ma) * [[Panthalassa]] ([[Pannotia]]/[[Pangaea]]) (750–173 Ma) === Mogući budući superokeani === * [[Southern Ocean|Southern]]-[[Atlantic Ocean]] ([[Amasia (supercontinent)|Amasia]]) * [[Atlantic Ocean]] ([[Novopangaea]]) * [[Pacific Ocean|Propanthalassic Ocean]] ([[Pangaea Proxima]]) * [[Lake Baikal|Baikal Ocean]] (Pan-Asian Ocean<ref>{{Cite journal|url=https://esd.copernicus.org/articles/11/291/2020/|doi=10.5194/esd-11-291-2020|title=Back to the future II: Tidal evolution of four supercontinent scenarios|year=2020|last1=Davies|first1=Hannah S.|last2=Green|first2=J. A. Mattias|last3=Duarte|first3=Joao C.|journal=Earth System Dynamics|volume=11|issue=1|pages=291–299|bibcode=2020ESD....11..291D|s2cid=216321175|doi-access=free}}</ref>) ([[Aurica (supercontinent)|Aurica]]) == Povezano == {{Portal|Oceans}} * [[Ocean#World Ocean|World Ocean]] == Reference == {{reflist}} 8d35dllza91r07emmy5jroxzylz1ila 42581147 42581075 2026-04-16T09:40:28Z Duma 16555 42581147 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|Superkontinent Pangea okružen superokeanom Panthalassa.]] '''Superokean''' je [[okean]] koji okružuje [[superkontinent]]. Rjeđe se definira kao bilo koji okean veći od sadašnjeg [[tihi okean|Tihog okeana]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia University Press|year=1990|isbn=978-0-231-06647-1|lccn=89035459|url-access=registration}}</ref> Imenovani globalni superokeani uključuju [[mirovija|Miroviju]], koja je okruživala superkontinent [[rodinija|Rodiniju]], i [[pantalasa|Pantalasu]], koja je okruživala superkontinent [[pangea|Pangeu]]. [[Panotija]] i [[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]], zajedno s kopnenim masama prije Kolumbije (kao što su [[ur (superkontinent)|Ur]] i [[Kenorland]]), također su bile okružene superokeanima. As surface water moves unobstructed east to west in superoceans, it tends to warm from the exposure to [[sunlight]] so that the western edge of the ocean is warmer than the eastern. Additionally, seasonal changes in temperature, which would have been significantly more rapid inland, probably caused powerful [[monsoon]]s. In general, however, the mechanics of superoceans are not well understood.<ref>{{cite book|last=Martin|first=Ronald E.|url=https://archive.org/details/onelongexperimen0000mart|title=One Long Experiment: Scale and Process in Earth History|publisher=Columbia University Press|year=1998|isbn=978-0-231-10905-5|series=Perspectives in Paleobiology and Earth History|chapter=Cycles and Secular Trends|lccn=97027821|url-access=registration}}</ref> == Popis superokeana == * Nealbara/Gyrosia{{citation needed|date=May 2021}} ([[Vaalbara]]/[[Ur (continent)|Ur]]) (4.404–1.071 Ga) * Lerova{{citation needed|date=May 2021}} ([[Kenorland]]) (2.523–1.805 Ga) * Atlanta-Pacifica Ocean{{citation needed|date=May 2021}} (Atlic Ocean){{citation needed|date=May 2021}} ([[Columbia (supercontinent)|Columbia]]) (1.41–1.065 Ga) * [[Mirovia]] ([[Rodinia]]) (1,380–600 Ma) * [[Pan-African Ocean]] ([[Rodinia]]/[[Pannotia]]) (987.5-605 Ma) * [[Panthalassa]] ([[Pannotia]]/[[Pangaea]]) (750–173 Ma) === Mogući budući superokeani === * [[Southern Ocean|Southern]]-[[Atlantic Ocean]] ([[Amasia (supercontinent)|Amasia]]) * [[Atlantic Ocean]] ([[Novopangaea]]) * [[Pacific Ocean|Propanthalassic Ocean]] ([[Pangaea Proxima]]) * [[Lake Baikal|Baikal Ocean]] (Pan-Asian Ocean<ref>{{Cite journal|url=https://esd.copernicus.org/articles/11/291/2020/|doi=10.5194/esd-11-291-2020|title=Back to the future II: Tidal evolution of four supercontinent scenarios|year=2020|last1=Davies|first1=Hannah S.|last2=Green|first2=J. A. Mattias|last3=Duarte|first3=Joao C.|journal=Earth System Dynamics|volume=11|issue=1|pages=291–299|bibcode=2020ESD....11..291D|s2cid=216321175|doi-access=free}}</ref>) ([[Aurica (supercontinent)|Aurica]]) == Povezano == {{Portal|Oceans}} * [[Ocean#World Ocean|World Ocean]] == Reference == {{reflist}} b4leb1bs83r6n8prdsk7tum00sudwus 42581148 42581147 2026-04-16T10:11:49Z Duma 16555 42581148 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|Superkontinent Pangea okružen superokeanom Panthalassa.]] '''Superokean''' je [[okean]] koji okružuje [[superkontinent]]. Rjeđe se definira kao bilo koji okean veći od sadašnjeg [[tihi okean|Tihog okeana]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia University Press|year=1990|isbn=978-0-231-06647-1|lccn=89035459|url-access=registration}}</ref> Imenovani globalni superokeani uključuju [[mirovija|Miroviju]], koja je okruživala superkontinent [[rodinija|Rodiniju]], i [[pantalasa|Pantalasu]], koja je okruživala superkontinent [[pangea|Pangeu]]. [[Panotija]] i [[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]], zajedno s kopnenim masama prije Kolumbije (kao što su [[ur (superkontinent)|Ur]] i [[Kenorland]]), također su bile okružene superokeanima. Kako se površinska voda nesmetano kreće od istoka prema zapadu u superokeanima, ona se obično zagrijava od izloženosti [[sunčevoj svjetlosti]], tako da je zapadni rub okeana topliji od istočnog. Osim toga, sezonske promjene temperature, koje bi bile znatno brže u unutrašnjosti, vjerovatno bi uzrokovale snažne [[monsun]]e. Međutim, generalno, mehanika superokeana nije dobro shvaćena.<ref>{{cite book|last=Martin|first=Ronald E.|url=https://archive.org/details/onelongexperimen0000mart|title=One Long Experiment: Scale and Process in Earth History|publisher=Columbia University Press|year=1998|isbn=978-0-231-10905-5|series=Perspectives in Paleobiology and Earth History|chapter=Cycles and Secular Trends|lccn=97027821|url-access=registration}}</ref> == Popis superokeana == * Nealbara/Gyrosia{{citation needed|date=May 2021}} ([[Vaalbara]]/[[Ur (superkontinent)|Ur]]) (4.404–1.071 Ga) * Lerova{{citation needed|date=May 2021}} ([[Kenorland]]) (2.523–1.805 Ga) * Atlanta-Pacifički okean{{citation needed|date=May 2021}} (Atlički okean){{citation needed|date=May 2021}} ([[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]]) (1.41–1.065 Ga) * [[Mirovija]] ([[Rodinija]]) (1,380–600 Ma) * [[Panafrički okean]] ([[Rodinija]]/[[Panotija]]) (987.5-605 Ma) * [[Pantalasa]] ([[Panotija]]/[[Pangea]]) (750–173 Ma) === Mogući budući superokeani === * [[Southern Ocean|Southern]]-[[Atlantic Ocean]] ([[Amasia (supercontinent)|Amasia]]) * [[Atlantic Ocean]] ([[Novopangaea]]) * [[Pacific Ocean|Propanthalassic Ocean]] ([[Pangaea Proxima]]) * [[Lake Baikal|Baikal Ocean]] (Pan-Asian Ocean<ref>{{Cite journal|url=https://esd.copernicus.org/articles/11/291/2020/|doi=10.5194/esd-11-291-2020|title=Back to the future II: Tidal evolution of four supercontinent scenarios|year=2020|last1=Davies|first1=Hannah S.|last2=Green|first2=J. A. Mattias|last3=Duarte|first3=Joao C.|journal=Earth System Dynamics|volume=11|issue=1|pages=291–299|bibcode=2020ESD....11..291D|s2cid=216321175|doi-access=free}}</ref>) ([[Aurica (supercontinent)|Aurica]]) == Povezano == {{Portal|Oceans}} * [[Ocean#World Ocean|World Ocean]] == Reference == {{reflist}} lm4qsx9n2hdfzpmepo800l34ihx4oa4 42581149 42581148 2026-04-16T10:16:25Z Duma 16555 42581149 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|Superkontinent Pangea okružen superokeanom Panthalassa.]] '''Superokean''' je [[okean]] koji okružuje [[superkontinent]]. Rjeđe se definira kao bilo koji okean veći od sadašnjeg [[tihi okean|Tihog okeana]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia University Press|year=1990|isbn=978-0-231-06647-1|lccn=89035459|url-access=registration}}</ref> Imenovani globalni superokeani uključuju [[mirovija|Miroviju]], koja je okruživala superkontinent [[rodinija|Rodiniju]], i [[pantalasa|Pantalasu]], koja je okruživala superkontinent [[pangea|Pangeu]]. [[Panotija]] i [[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]], zajedno s kopnenim masama prije Kolumbije (kao što su [[ur (superkontinent)|Ur]] i [[Kenorland]]), također su bile okružene superokeanima. Kako se površinska voda nesmetano kreće od istoka prema zapadu u superokeanima, ona se obično zagrijava od izloženosti [[sunčevoj svjetlosti]], tako da je zapadni rub okeana topliji od istočnog. Osim toga, sezonske promjene temperature, koje bi bile znatno brže u unutrašnjosti, vjerovatno bi uzrokovale snažne [[monsun]]e. Međutim, generalno, mehanika superokeana nije dobro shvaćena.<ref>{{cite book|last=Martin|first=Ronald E.|url=https://archive.org/details/onelongexperimen0000mart|title=One Long Experiment: Scale and Process in Earth History|publisher=Columbia University Press|year=1998|isbn=978-0-231-10905-5|series=Perspectives in Paleobiology and Earth History|chapter=Cycles and Secular Trends|lccn=97027821|url-access=registration}}</ref> == Popis superokeana == * Nealbara/Gyrosia{{citation needed|date=May 2021}} ([[Vaalbara]]/[[Ur (superkontinent)|Ur]]) (4.404–1.071 Ga) * Lerova{{citation needed|date=May 2021}} ([[Kenorland]]) (2.523–1.805 Ga) * Atlanta-Pacifički okean{{citation needed|date=May 2021}} (Atlički okean){{citation needed|date=May 2021}} ([[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]]) (1.41–1.065 Ga) * [[Mirovija]] ([[Rodinija]]) (1,380–600 Ma) * [[Panafrički okean]] ([[Rodinija]]/[[Panotija]]) (987.5-605 Ma) * [[Pantalasa]] ([[Panotija]]/[[Pangea]]) (750–173 Ma) === Mogući budući superokeani === * [[Južni okean|Južno]]-[[Atlantski okean]] ([[Amazija]]) * [[Atlantski okean]] ([[Novopangea]]) * [[tihi okean|Propantalasički okean]] ([[Pangea Proxima]]) * [[Bajkalsko jezero|Bajkalski okean]] (Panazijski okean<ref>{{Cite journal|url=https://esd.copernicus.org/articles/11/291/2020/|doi=10.5194/esd-11-291-2020|title=Back to the future II: Tidal evolution of four supercontinent scenarios|year=2020|last1=Davies|first1=Hannah S.|last2=Green|first2=J. A. Mattias|last3=Duarte|first3=Joao C.|journal=Earth System Dynamics|volume=11|issue=1|pages=291–299|bibcode=2020ESD....11..291D|s2cid=216321175|doi-access=free}}</ref>) ([[Aurica (supercontinent)|Aurika]]) == Povezano == {{Portal|Oceans}} * [[Okean|Svjetski okean]] == Reference == {{reflist}} o506omrtrkpmzffhkbk98500wn3khe8 42581154 42581149 2026-04-16T10:33:17Z Duma 16555 42581154 wikitext text/x-wiki The '''Suess effect''' is a change in the ratio of the [[atmospheric]] concentrations of heavy isotopes of carbon (¹³C and ¹⁴C) by the [[wikt:admixture|admixture]] of large amounts of fossil-fuel derived CO₂, which contains no ¹⁴CO₂ and is depleted in ¹³CO₂ relative to CO₂ in the atmosphere and carbon in the upper ocean and the terrestrial biosphere.<ref>{{cite journal |last1=Tans |first1=P.P. |last2=de Jong |first2=A.F.M. |last3=Mook |first3=W. G. |date=30 August 1979 |title=Natural atmospheric ¹⁴C variation and the Suess effect |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |doi=10.1038/280826a0 |volume=280 |issue=5725 |pages=826–828 |bibcode=1979Natur.280..826T |s2cid=4323299 }}</ref> It was discovered by and is named for the Austrian chemist [[Hans Suess]],<ref>{{cite web |title=CARD: What is the Suess effect? |publisher=Canadian Archaeological Radioactive Database |url=http://www.canadianarchaeology.ca/radiocarbon/card/suess.htm |access-date=2007-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929103612/http://www.canadianarchaeology.ca/radiocarbon/card/suess.htm |archive-date=2007-09-29}}</ref> who noted the influence of this effect on the accuracy of [[radiocarbon dating]]. More recently, the Suess effect has been used in studies of [[climate change]]. The term originally referred only to dilution of atmospheric ¹⁴CO₂ relative to ¹²CO₂. The concept was later extended to dilution of ¹³CO₂ and to other reservoirs of carbon such as the oceans and soils, again relative to ¹²C.<ref>{{cite journal |last=Keeling |first=C. D. |year=1979 |title=The Suess effect: ¹³Carbon-¹⁴Carbon interrelations. |journal=Environment International |doi=10.1016/0160-4120(79)90005-9 |volume=2 |issue=4–6|pages=229–300|bibcode=1979EnInt...2..229K }}</ref> Although the ratio of atmospheric ¹⁴CO₂ to ¹²CO₂ decreased over the industrial era (prior to atmospheric testing of nuclear weapons, commencing about 1950), because of the increase, due to fossil fuel emissions, in the amount of atmospheric CO₂ over this period, roughly 1850 to 1950, the amount of atmospheric ¹⁴CO₂ actually increased over this period.<ref>{{cite journal |last1=Schwartz |first1=S. E. |last2=Hua |first2=Q. |last3=Andrews |first3=D. E. |last4=Keeling |first4=R. F. |last5=Lehman |first5=S. J. |last6=Turnbull |first6=J. C. |last7=Reimer |first7=P, J. |last8=Miller |first8=J. B. |last9=Meijer |first9=H. A. J.|year=2024 |title= Discussion: Presentation of Atmospheric ¹⁴CO₂ Data. |journal=Radiocarbon |doi=10.1017/RDC.2024.27 |volume=xx |issue=xx|pages=1–14|doi-access=free |hdl=11370/14e028b8-948f-4b08-abf2-9908359d0a52 |hdl-access=free }}</ref> == Izotopi ugljika == Carbon has three naturally occurring [[isotopes]]. About 99% of carbon on Earth is [[carbon]]-12 ([[Carbon-12|¹²C]]), about 1% is carbon-13 ([[Carbon-13|¹³C]]), and a trace amount is carbon-14 ([[Carbon-14|¹⁴C]]). The ¹²C and ¹³C isotopes are stable, while ¹⁴C decays radioactively to [[nitrogen]]-14 ([[Nitrogen-14|¹⁴N]]) with a [[half-life]] of 5730 years. ¹⁴C on Earth is produced nearly exclusively by the interaction of cosmic radiation with the upper atmosphere. A ¹⁴C atom is created when a [[Neutron temperature|thermal neutron]] displaces a [[proton]] in ¹⁴N. Minuscule amounts of ¹⁴C are produced by other radioactive processes; a large amount was produced in the atmosphere during nuclear testing before the [[Limited Test Ban Treaty]]. Natural ¹⁴C production and hence atmospheric concentration varies only slightly over time. Plants take up ¹⁴C by fixing atmospheric carbon through [[photosynthesis]]. Animals then take ¹⁴C into their bodies when they consume plants (or consume other animals that consume plants). Thus, living plants and animals have nearly the same ratio of ¹⁴C to ¹²C as the atmospheric CO₂. Once organisms die they stop exchanging carbon with the atmosphere and thus no longer take up new ¹⁴C. This effect is the basis of [[radiocarbon dating]], with the provison that mass-dependent fractionation and the decrease in ¹⁴C due to radioactive decay are accounted for. [[Photosynthesis|Photosynthetically]] fixed carbon in terrestrial plants is depleted in ¹³C compared to atmospheric CO₂.<ref>{{cite journal |last1=Farquhar |first1=G. D. |last2=Ehleringer |first2=J. R. |last3=Hubick |first3=K. T. |title=Carbon Isotope Discrimination and Photosynthesis |journal=Annu. Rev. Plant Physiol. Plant Mol. Biol. |doi=10.1146/annurev.pp.40.060189.002443 |volume=40 |pages=503–537|year=1989 }}</ref> This [[Fractionation of carbon isotopes in oxygenic photosynthesis|fractionation of carbon isotopes]] is caused by [[kinetic isotope effect]]s and mass dependence of CO₂ diffusivity. The overall effect is slight in [[C4 carbon fixation|C4]] plants but much greater in [[C3 carbon fixation|C3]] plants which form the bulk of terrestrial biomass worldwide. Depletion in [[Crassulacean acid metabolism|CAM]] plants vary between the values observed for C3 and C4 plants. In addition, most [[fossil fuels]] originate from C3 biological material produced tens to hundreds of millions of years ago. C4 plants did not become common until about 6 to 8 million years ago, and although CAM photosynthesis is present in [[Isoetes|modern relatives]] of the [[Lepidodendron|Lepidodendrales]] of the [[Carboniferous]] lowland forests, even if these plants also had CAM photosynthesis they were not a major component of the total biomass. Fossil fuels such as [[coal]] and [[petroleum|oil]] are made primarily of plant material that was deposited millions of years ago. This period of time equates to thousands of half-lives of ¹⁴C, so essentially all of the ¹⁴C in fossil fuels has decayed.<ref>{{cite journal |last1=Bozhinova |first1=D. |last2=van der Molen |first2=M. K. |last3=van der Velde |first3=I. R. |last4=Krol |first4=M. C. |last5=van der Laan |first5=S. |last6=Meijer |first6=H. A. J. |last7=Peters |first7=W. |date=17 July 2014 |title=Simulating the integrated summertime Δ14CO2 signature from anthropogenic emissions over Western Europe |journal=Atmos. Chem. Phys. |doi=10.5194/acp-14-7273-2014 |volume=14 |issue=14 |pages=7273–7290|url=http://www.atmos-chem-phys.net/14/7273/2014/acp-14-7273-2014.html |doi-access=free }}</ref> Fossil fuels also are depleted in ¹³C relative to the atmosphere, because they were originally formed from living organisms. Therefore, the carbon from fossil fuels that is returned to the atmosphere through combustion is depleted in both ¹³C and ¹⁴C compared to atmospheric carbon dioxide. == Povezano == * [[Environmental isotopes]] * [[Bomb pulse]] == Reference == {{Reflist}} == Daljnje čitanje == * {{cite journal |last1=Cabaneiro |first1=A. |last2=Fernandez |first2=I. |date=October 2015 |title=Disclosing biome sensitivity to atmospheric changes: Stable C isotope ecophysiological dependences during photosynthetic CO₂ uptake in Maritime pine and Scots pine ecosystems from southwestern Europe. |journal=Environmental Technology & Innovation |doi=10.1016/j.eti.2015.04.007 |volume=4|pages=52–61 |doi-access=free |bibcode=2015EnvTI...4...52C }} (a 25-year-long dendrochronological study (1978–2002) using stable C isotope ratio mass spectrometry in growth rings of perennial trees from the Southern Atlantic Europe that explores the Suess Effect-ecosystem relationships to examine the biome sensitivity to ¹³C-CO₂ atmospheric changes) * {{cite journal |last=Suess |first=H. E. |date=September 1955 |title=Radiocarbon Concentration in Modern Wood |journal=Science |doi=10.1126/science.122.3166.415-a |volume=122 |issue=3166 |pages=415–417|bibcode=1955Sci...122..415S |s2cid=177102578 }} (in Northern hemisphere) * {{cite conference |last1=Lerman |first1=J. C. |last2=Mook |first2=Wim |authorlink2=Wim Mook |last3=Vogel |first3=J. C. |editor-last=Olsson |editor-first=Ingrid U. |year=1970 |title=Radiocarbon Variations and Absolute Chronology: Proceedings of the Twelfth Nobel Symposium held at the Institute of Physics at Uppsala University |publisher=Wiley |location=New York |lccn=73115769 |pages=275–301}} (in the Southern Hemisphere) == Vanjske poveznice == <!--Note: Some, if not all, of these are only temporary until they can become proper references.--> * [http://www.nature.com/nature/journal/v298/n5875/abs/298641a0.html An anomalous Suess effect above Europe] * [https://core.ac.uk/download/pdf/30925213.pdf Magnitude and Origin of the Anthropogenic CO₂ Increase and ¹³C Suess Effect in the Nordic Seas Since 1981] * [http://www.cosis.net/abstracts/EGU05/07664/EGU05-J-07664.pdf Are arable soils of urban areas influenced by the atmospheric Suess-Effect?] * [https://doi.org/10.1007%2Fs10933-006-9056-z The need to correct for the Suess effect in the application of δ¹³C in sediment of autotrophic Lake Tanganyika, as a productivity proxy in the Anthropocene] iami2ricn0ic3pie4xp5l1kbv9lw2i4 42581156 42581154 2026-04-16T10:38:20Z Duma 16555 42581156 wikitext text/x-wiki The '''Suess effect''' is a change in the ratio of the [[atmospheric]] concentrations of heavy isotopes of carbon (¹³C and ¹⁴C) by the [[wikt:admixture|admixture]] of large amounts of fossil-fuel derived CO₂, which contains no ¹⁴CO₂ and is depleted in ¹³CO₂ relative to CO₂ in the atmosphere and carbon in the upper ocean and the terrestrial biosphere.<ref>{{cite journal |last1=Tans |first1=P.P. |last2=de Jong |first2=A.F.M. |last3=Mook |first3=W. G. |date=30 August 1979 |title=Natural atmospheric ¹⁴C variation and the Suess effect |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |doi=10.1038/280826a0 |volume=280 |issue=5725 |pages=826–828 |bibcode=1979Natur.280..826T |s2cid=4323299 }}</ref> It was discovered by and is named for the Austrian chemist [[Hans Suess]],<ref>{{cite web |title=CARD: What is the Suess effect? |publisher=Canadian Archaeological Radioactive Database |url=http://www.canadianarchaeology.ca/radiocarbon/card/suess.htm |access-date=2007-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929103612/http://www.canadianarchaeology.ca/radiocarbon/card/suess.htm |archive-date=2007-09-29}}</ref> who noted the influence of this effect on the accuracy of [[radiocarbon dating]]. More recently, the Suess effect has been used in studies of [[climate change]]. The term originally referred only to dilution of atmospheric ¹⁴CO₂ relative to ¹²CO₂. The concept was later extended to dilution of ¹³CO₂ and to other reservoirs of carbon such as the oceans and soils, again relative to ¹²C.<ref>{{cite journal |last=Keeling |first=C. D. |year=1979 |title=The Suess effect: ¹³Carbon-¹⁴Carbon interrelations. |journal=Environment International |doi=10.1016/0160-4120(79)90005-9 |volume=2 |issue=4–6|pages=229–300|bibcode=1979EnInt...2..229K }}</ref> Although the ratio of atmospheric ¹⁴CO₂ to ¹²CO₂ decreased over the industrial era (prior to atmospheric testing of nuclear weapons, commencing about 1950), because of the increase, due to fossil fuel emissions, in the amount of atmospheric CO₂ over this period, roughly 1850 to 1950, the amount of atmospheric ¹⁴CO₂ actually increased over this period.<ref>{{cite journal |last1=Schwartz |first1=S. E. |last2=Hua |first2=Q. |last3=Andrews |first3=D. E. |last4=Keeling |first4=R. F. |last5=Lehman |first5=S. J. |last6=Turnbull |first6=J. C. |last7=Reimer |first7=P, J. |last8=Miller |first8=J. B. |last9=Meijer |first9=H. A. J.|year=2024 |title= Discussion: Presentation of Atmospheric ¹⁴CO₂ Data. |journal=Radiocarbon |doi=10.1017/RDC.2024.27 |volume=xx |issue=xx|pages=1–14|doi-access=free |hdl=11370/14e028b8-948f-4b08-abf2-9908359d0a52 |hdl-access=free }}</ref> == Izotopi ugljika == Carbon has three naturally occurring [[isotopes]]. About 99% of carbon on Earth is [[carbon]]-12 ([[Carbon-12|¹²C]]), about 1% is carbon-13 ([[Carbon-13|¹³C]]), and a trace amount is carbon-14 ([[Carbon-14|¹⁴C]]). The ¹²C and ¹³C isotopes are stable, while ¹⁴C decays radioactively to [[nitrogen]]-14 ([[Nitrogen-14|¹⁴N]]) with a [[half-life]] of 5730 years. ¹⁴C on Earth is produced nearly exclusively by the interaction of cosmic radiation with the upper atmosphere. A ¹⁴C atom is created when a [[Neutron temperature|thermal neutron]] displaces a [[proton]] in ¹⁴N. Minuscule amounts of ¹⁴C are produced by other radioactive processes; a large amount was produced in the atmosphere during nuclear testing before the [[Limited Test Ban Treaty]]. Natural ¹⁴C production and hence atmospheric concentration varies only slightly over time. Plants take up ¹⁴C by fixing atmospheric carbon through [[photosynthesis]]. Animals then take ¹⁴C into their bodies when they consume plants (or consume other animals that consume plants). Thus, living plants and animals have nearly the same ratio of ¹⁴C to ¹²C as the atmospheric CO₂. Once organisms die they stop exchanging carbon with the atmosphere and thus no longer take up new ¹⁴C. This effect is the basis of [[radiocarbon dating]], with the provison that mass-dependent fractionation and the decrease in ¹⁴C due to radioactive decay are accounted for. [[Photosynthesis|Photosynthetically]] fixed carbon in terrestrial plants is depleted in ¹³C compared to atmospheric CO₂.<ref>{{cite journal |last1=Farquhar |first1=G. D. |last2=Ehleringer |first2=J. R. |last3=Hubick |first3=K. T. |title=Carbon Isotope Discrimination and Photosynthesis |journal=Annu. Rev. Plant Physiol. Plant Mol. Biol. |doi=10.1146/annurev.pp.40.060189.002443 |volume=40 |pages=503–537|year=1989 }}</ref> This [[Fractionation of carbon isotopes in oxygenic photosynthesis|fractionation of carbon isotopes]] is caused by [[kinetic isotope effect]]s and mass dependence of CO₂ diffusivity. The overall effect is slight in [[C4 carbon fixation|C4]] plants but much greater in [[C3 carbon fixation|C3]] plants which form the bulk of terrestrial biomass worldwide. Depletion in [[Crassulacean acid metabolism|CAM]] plants vary between the values observed for C3 and C4 plants. In addition, most [[fossil fuels]] originate from C3 biological material produced tens to hundreds of millions of years ago. C4 plants did not become common until about 6 to 8 million years ago, and although CAM photosynthesis is present in [[Isoetes|modern relatives]] of the [[Lepidodendron|Lepidodendrales]] of the [[Carboniferous]] lowland forests, even if these plants also had CAM photosynthesis they were not a major component of the total biomass. Fossil fuels such as [[coal]] and [[petroleum|oil]] are made primarily of plant material that was deposited millions of years ago. This period of time equates to thousands of half-lives of ¹⁴C, so essentially all of the ¹⁴C in fossil fuels has decayed.<ref>{{cite journal |last1=Bozhinova |first1=D. |last2=van der Molen |first2=M. K. |last3=van der Velde |first3=I. R. |last4=Krol |first4=M. C. |last5=van der Laan |first5=S. |last6=Meijer |first6=H. A. J. |last7=Peters |first7=W. |date=17 July 2014 |title=Simulating the integrated summertime Δ14CO2 signature from anthropogenic emissions over Western Europe |journal=Atmos. Chem. Phys. |doi=10.5194/acp-14-7273-2014 |volume=14 |issue=14 |pages=7273–7290|url=http://www.atmos-chem-phys.net/14/7273/2014/acp-14-7273-2014.html |doi-access=free }}</ref> Fossil fuels also are depleted in ¹³C relative to the atmosphere, because they were originally formed from living organisms. Therefore, the carbon from fossil fuels that is returned to the atmosphere through combustion is depleted in both ¹³C and ¹⁴C compared to atmospheric carbon dioxide. == Povezano == * [[Okolišni izotopi]] * [[Puls bombe]] == Reference == {{Reflist}} == Daljnje čitanje == * {{cite journal |last1=Cabaneiro |first1=A. |last2=Fernandez |first2=I. |date=October 2015 |title=Disclosing biome sensitivity to atmospheric changes: Stable C isotope ecophysiological dependences during photosynthetic CO₂ uptake in Maritime pine and Scots pine ecosystems from southwestern Europe. |journal=Environmental Technology & Innovation |doi=10.1016/j.eti.2015.04.007 |volume=4|pages=52–61 |doi-access=free |bibcode=2015EnvTI...4...52C }} (a 25-year-long dendrochronological study (1978–2002) using stable C isotope ratio mass spectrometry in growth rings of perennial trees from the Southern Atlantic Europe that explores the Suess Effect-ecosystem relationships to examine the biome sensitivity to ¹³C-CO₂ atmospheric changes) * {{cite journal |last=Suess |first=H. E. |date=September 1955 |title=Radiocarbon Concentration in Modern Wood |journal=Science |doi=10.1126/science.122.3166.415-a |volume=122 |issue=3166 |pages=415–417|bibcode=1955Sci...122..415S |s2cid=177102578 }} (in Northern hemisphere) * {{cite conference |last1=Lerman |first1=J. C. |last2=Mook |first2=Wim |authorlink2=Wim Mook |last3=Vogel |first3=J. C. |editor-last=Olsson |editor-first=Ingrid U. |year=1970 |title=Radiocarbon Variations and Absolute Chronology: Proceedings of the Twelfth Nobel Symposium held at the Institute of Physics at Uppsala University |publisher=Wiley |location=New York |lccn=73115769 |pages=275–301}} (in the Southern Hemisphere) == Vanjske poveznice == * [http://www.nature.com/nature/journal/v298/n5875/abs/298641a0.html Anomalni Suessov efekat iznad Evrope] * [https://core.ac.uk/download/pdf/30925213.pdf Obim i porijeklo antropogenog povećanja CO₂ i Suessovog efekta kod ¹³C u nordijskim morima od 1981. godine] * [http://www.cosis.net/abstracts/EGU05/07664/EGU05-J-07664.pdf Jesu li obradiva tla urbanih područja pod utjecajem atmosferskog Suessovog efekta??] * [https://doi.org/10.1007%2Fs10933-006-9056-z Potreba za korekcijom Suessovog efekta pri primjeni δ¹³C u sedimentu autotrofnog jezera Tanganjika, kao pokazatelja produktivnosti u antropocenu] i6rn6wvbohwwjzcb6fq6d91cmuknww0 14 265691 42581113 41444646 2026-04-16T07:30:41Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Emocije|Emocije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581113 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} {{kat}} {{Commonscat|Mood disorders}} [[Kategorija:Psihička oboljenja i poremećaji]] [[Kategorija:Abnormalna psihologija]] [[Kategorija:Emocije]] 3v7t218jyxuvsmkwvkusenv5td3z6m3 14 274165 42581135 9054008 2026-04-16T09:26:20Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581135 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Senses}} [[Kategorija:Anatomija]] [[Kategorija:Sistemi organa]] [[Kategorija:Anatomija čovjeka]] [[Kategorija:Opažanje]] mu1eyuwdh9m80f6jmyqs7xmffy9hcir 14 274283 42581134 3830085 2026-04-16T09:26:17Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581134 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} {{kat}} {{Commonscat|Attention}} [[Kategorija:Spoznaja]] [[Kategorija:Opažanje]] l1goqqll66i5ok4jl31njspz806kno9 0 479326 42581109 20260865 2026-04-16T07:27:27Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581109 wikitext text/x-wiki '''Povjerenje''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''poverenje''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), osjećaj da će razvoj situacije ili događaja imati pozitivan ili očekivani tok. Važna značajka je postojanje alternativnoga toka. To razlikuje osjećaj povjerenja od osjećaja [[Nada|nade]]. Povjerenje znači također [[Očekivanje (sociologija)|očekivanje]] od osobe od povjerenja ili organizacije da će svoje buduće akcije oblikovati u okviru zajedničkih [[sustav vrijednosti|vrijednosti]]. Osnove povjerenja čine [[kredibilitet]], [[pouzdanost]] i [[autentičnost]], koje se odnose kako na sadašnjost, tako i na buduće događaje. Upotreba pojma u znanosti je različita, tako da je čak i unutar jedne discipline često [[kontroverza|kontroverzna]]. [[Kategorija:Etika]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 39roasppdaq2kivm64r8b8mbp1n0xs6 14 569961 42581128 3826465 2026-04-16T09:25:17Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Neuropsihologija|Neuropsihologija]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581128 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} {{kat|Klinička depresija}} {{Commonscat|Depression (psychology)}} [[Kategorija:Abnormalna psihologija]] [[Kategorija:Poremećaji raspoloženja]] [[Kategorija:Psihijatrijske dijagnoze]] [[Kategorija:Neuropsihologija]] k2uytorjo8pbirfbnjv7lg9363e5ro5 14 1068130 42581114 3145630 2026-04-16T07:30:44Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Emocije|Emocije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581114 wikitext text/x-wiki {{CategoryTOC}} {{kat}} {{Commonscat|Motivation}} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Emocije]] 3jlbansa5fmpm6qxu703pb9slg8ospg 14 1227045 42581124 3601705 2026-04-16T09:24:28Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Memorije|Memorije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581124 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Poremećaji]] [[Kategorija:Abnormalna psihologija]] [[Kategorija:Memorije]] 1awdvv9e928g2skvg0cg5cjc24k2cc7 0 1263825 42581120 42170369 2026-04-16T08:10:31Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Anksioznost|Anksioznost]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581120 wikitext text/x-wiki {{Infobox protein-lat |Name=Proopiomelanokortin (adrenokortikotropin/ beta-lipotropin/ alfa-melanocit stimulišući hormone/ beta-melanocite stimulišući hormone/ beta-endorfin) |caption= |image= |width= |HGNCid=9201 |Symbol=POMC |AltSymbols= |EntrezGene=5443 |OMIM=176830 |RefSeq=NM_000939 |UniProt=P01189 |PDB= |ECnumber= |Chromosome=2 |Arm=p |Band=23 |LocusSupplementaryData= }} '''Endorfini''' su vrsta [[enzimi|enzima]] i neuroprenosnika koji nastaju u [[hipotalamus]]u.<ref name="Lehninger">{{Lehninger4th}}</ref> Slični su opijatima, a zvanično su biohemijska jedinjenja porodica [[peptid]]i.<ref name="Lehninger" /><ref name="Кораћевић">{{Cite book | author=Darinka Koraćević, Gordana Bjelaković, Vidosava Đorđević | title=Biohemija | edition= | issue= | pages= | publisher=savremena administracija | year= | isbn = 86-387-0622-7 | doi= | url= }}</ref><ref name="Guyton">{{Cite book | author=Arthur C. Guyton John E. Hall | title=Medicinska fiziologija | edition= | issue= | pages= | publisher=savremena administracija Beograd | year=1999 |id=| doi= | url= }}</ref> Otkriveni su [[1975]] od strane dve nezavisne grupe istraživača. [[Akupunktura]] ih oslobađa, što je dokazano 1999. Da bi se oslobodili, često se konzumiraju supstance poput [[čokolada|čokolade]] i [[kafa|kafe]] i upražnjavaju telesne aktivnosti poput [[seks]]a. == Povezano == * [[Proopiomelanokortin]] * [[Adrenokortikotropni hormon]] * [[Endorfobija]] == Reference == {{reflist|}} == Literatura == * {{Cite book |ref= harv|author=Darinka Koraćević, Gordana Bjelaković, Vidosava Đorđević | title=Biohemija | edition= | issue= | pages= | publisher=savremena administracija | year= | isbn = 86-387-0622-7 | doi= | url= }} * {{Cite book |ref= harv|author=Arthur C. Guyton John E. Hall | title=Medicinska fiziologija | edition= | issue= | pages= | publisher=savremena administracija Beograd | year=1999 |id=| doi= | url= }} {{Neuropeptidi}} {{Opioidi}} {{Neurotransmiteri}} {{Hormoni}} {{Peptidi}} {{klica-biologija}} [[Kategorija:Neurotransmiteri]] [[Kategorija:Amini]] [[Kategorija:Opioidi]] [[Kategorija:Peptidni hormoni]] [[Kategorija:Anksioznost]] gqmbyc18xsmlq98pn5ieeji1484p2ce 0 1352991 42581121 42315822 2026-04-16T08:10:34Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Anksioznost|Anksioznost]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581121 wikitext text/x-wiki '''Stresor''' je bilo koji spoljašnji ili unutrašnji događaj koji od [[organizam|organizma]] zahteva pojačani napor i novi način prilagođavanja izmenjenim uslovima. Po svojoj prirodi, stresor može biti fizički, [[psiha|psihički]] ili socijalni. == Literatura == * {{RSR}} == Vanjske veze == * [http://www.workorganisation.org.uk Work Organisation Assesment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171105184101/http://www.workorganisation.org.uk/ |date=2017-11-05 }} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Anksioznost]] j1jv2tta7krf9a7egh7haeechfnpldd 0 1360392 42581133 42524169 2026-04-16T09:25:44Z Nordat 162131 DEU Schwarzheide COA.svg 42581133 wikitext text/x-wiki {{Grad u Nemačkoj | naziv = Švarchajde | izvorni_naziv = ''Schwarzheide'' | slika = | opis_slike = Švarchajde | gradska_zastava = | grb = DEU Schwarzheide COA.svg | država = [[Njemačka]] | pokrajina = [[Brandenburg]] | lokacija = | osnivanje = | stanovništvo = 6.344<ref>Broj stanovnika po [http://web.archive.org/web/20100919050210/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/AdministrativeUebersicht,templateId=renderPrint.psml njem. Saveznom zavodu za statistiku]. [http://web.archive.org/web/20100827050647/http://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/DE/Content/Statistiken/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Archiv/GV2000VJ/2Q__30062010__Auszug,property=file.xls Stanje] 30. 6. 2010.</ref> | gustina = 191 | aglomeracija = | površina = 33,2 | gšir = 51.48306 | gduž = 13.86667 | nadmorska_visina = 99 | registarska_oznaka = OSL (bis 1994 SFB) | pozivni_broj = 035752 | poštanski_kod = 01987 | dan_grada = | veb-strana = [http://www.schwarzheide.de www.schwarzheide.de] | gradonačelnik = ''Christoph Schmidt'' | stranka = | ije = da }} '''Švarchajde''' ({{jez-nem|Schwarzheide}}) je grad u [[Njemačka|njemačkoj]] saveznoj državi [[Brandenburg]]. Jedno je od 25 opštinskih središta okruga [[Okrug Oberšprevald-Lauzic|Oberšprevald-Lauzic]]. Prema procjeni iz 2010. u gradu je živjelo 6.344 stanovnika. Posjeduje regionalnu šifru (''AGS'') 12066296. == Geografski i demografski podaci == [[Datoteka:Schwarzheide_in_OSL.svg|mini|levo|250px|Položaj grada u okrugu Oberšprevald-Lauzic]] Švarchajde se nalazi u saveznoj državi [[Brandenburg]] u okrugu Oberšprevald-Lauzic. Grad se nalazi na nadmorskoj visini od 99 metara. Površina opštine iznosi 33,2&nbsp;km². U samom gradu je, prema procjeni iz 2010. godine, živjelo 6.344 stanovnika. Prosječna gustina stanovništva iznosi 191 stanovnika/km². == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{BergerGeographischeNamenInDeutschland}} * {{FulbrookConciseHistoryOfGermany}} * {{ShawUrbanHistoricalGeography}} * {{HomeGermany}} * {{HammDemographicChange}} * {{BerghahnModernGermany}} * {{KleinerAtlas}} * {{GrosserAtlas}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Portal Nemačka}} {{Commonscat|Schwarzheide}} * [http://www.schwarzheide.de Zvanični sajt opštine] {{de}} * [http://www.destatis.de/ Nem. Savezni zavod za statistiku] {{de}} * [http://www.staedtetag.de Stalna konferencija gradova i opština] {{de}} * [http://www.kommon.de/ KommOn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140429185843/http://www.kommon.de/ |date=2014-04-29 }} - Informacioni sistem gradova, opština i okruga. {{de}} {{Nezavisni gradovi i opštine u okrugu Oberšprevald-Lauzic}} [[Kategorija:Gradovi u Brandenburgu|Švarchajde]] j67309nhbw8m30l9la6uys7gn9wh442 0 1414489 42581116 41425379 2026-04-16T07:30:51Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Emocije|Emocije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581116 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Laughing Nyahsa GalawebDesign.jpg|mini|Ljudsko smijanje]] '''Smijeh''' ([[ijekavski izgovor|ijek.]]) ili '''smeh''' ([[ekavski izgovor|ek.]]), nevoljna reakcija na određene vanjske ili unutarnje [[podražaj]]e. Smijeh mogu pobuditi aktivnosti poput škakljanja,<ref>Laughing: Physiology, Pathology, Psychology, Pathopsychology and Development Frederica Rudolpha Stearnsa, 1972, str. 59-65. {{ISBN|0-398-02420-0}}</ref> humorističnih priča ili misli.<ref>Shultz, T. R., & Horibe, F. (1974). Development of the appreciation of verbal jokes. Developmental Psychology, 10, 13-20.</ref> Najčešće se smatra vizualnom ekspresijom mnogih pozitivnih emocionalnih stanja poput radosti, veselja, [[sreća|sreće]], [[olakšanje|olakšanja]] itd. U nekim pak prilikama može biti uzrokovan suprotnim emocionalnim stanjima poput sramote, isprike ili zbunjenosti ("[[nervozni smijeh]]") ili [[udvorni smijeh|udvornog smijeha]]. Čimbenici poput dobi, spola, obrazovanja, jezika i kulture determinantni su čimbenici<ref>Olmwake, Louise. "A study of sense of humor: Its relation to sex, age and personal characteristics." Journal of Applied Psychology; Vol. 21 izd. 6, str. 688</ref> za to da li će neka osoba iskusiti smijeh u određenoj situaciji. Smijeh je dio [[čovječje ponašanje|čovječjeg ponašanja]] regulirana mozgom koje pomaže ljudima razjasniti njihove namjere u [[socijalna interakcija|socijalnoj interakciji]] i pruža emocionalan kontekst konverzacijama. Smijeh se rabi kao signal pripadnosti nekoj grupi — on signalizira prihvaćenost i pozitivne interakcije s drugima. Smijeh se ponekad doživljava zaraznim, a smijeh neke osobe može sam izazvati smijeh u drugih kao [[pozitivna povratna sprega|pozitivnu povratnu spregu]].<ref>Camazine, Deneubourg, Franks, Sneyd, Theraulaz, Bonabeau, ''Self-Organization in Biological Systems'', ''[[Princeton University Press]]'', 2003. {{ISBN|0-691-11624-5}} – {{ISBN|0-691-01211-3}} (pbk.) str. 18.</ref> Popularnost [[snimka smijeha|snimaka smijeha]] u televizijskim [[komedija situacije|komedijama situacije]] može se dijelom pripisati ovome. Proučavanje humora i smijeha te njihovih psiholoških i fizioloških učinaka na čovječje tijelo zove se [[gelotologija]]. == Narav == [[Datoteka:3.5-month-old baby laughing.jpg|mini|Novorođenčad se tipično redovito počne smijati od 4. mjeseca života.]] Kaže se da se djeca smiju znatno češće od odraslih: prosječno dijete nasmije se {{nowrap|300 – 400}} puta dnevno u usporedbi s odraslim koji se nasmije samo {{nowrap|15 – 20}} puta dnevno; ipak citirani članak, koji je napisao jedan od dvojice vrhunskih istraživača humora u svijetu, izriče da ne postoji stvarna osnova za ovakvu tvrdnju.<ref>{{cite web|url=http://www.aath.org/do-children-laugh-much-more-often-than-adults-do|title=Do Children Laugh Much More Often than Adults Do?|accessdate=9. prosinca 2012.|archivedate=2013-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630085122/http://www.aath.org/do-children-laugh-much-more-often-than-adults-do|deadurl=yes}}</ref> == Povezano == * [[Smrt od smijeha]] * [[Zlobni smijeh]] * [[Geolotologija]] * [[Smijeh u životinja]] * [[Joga smijeha]] * [[Nervozni smijeh]] * [[Paradoksalni smijeh]] * [[Patološko smijanje i plakanje]] == Izvori == {{izvori|2}} == Literatura == * Bachorowski, J.-A., Smoski, M.J., & Owren, M.J. ''The acoustic features of human laughter.'' Journal of the Acoustical Society of America, 110 (1581) 2001 * {{cite book | last = Bahtin | first = Mihail | authorlink = Mikhail Bakhtin | year=1941 | title = [[Rabelais i njegov svijet|Rabelais and His World]] | publisher = [[Indiana University Press]] | location= Bloomington | isbn = 0-253-34830-7 }} * Chapman, Antony J.; Foot, Hugh C.; Derks, Peter (urednici), [http://books.google.com/books?id=FSgteXd9HJUC&pg=PR22&dq=the+psychology+of+humor+and+laughter#PPP1,M1 ''Humor and Laughter: Theory, Research, and Applications''], Transaction Publishers, 1996. {{ISBN|1-56000-837-7}}. Books.google.com * Cousins, Norman, ''Anatomy of an Illness As Perceived by the Patient'', 1979. * Davila-Ross, M., Allcock, B., Thomas, C. i Bard K. A. (2011.) [http://psycnet.apa.org/psycinfo/2011-04103-001/ ''Aping expressions? Chimpanzees produce distinct laugh types when responding to laughter of others.''] Emotion {{doi|10.1037/a0022594}} * Fried, I., Wilson, C.L., MacDonald, K.A., and Behnke EJ. ''Electric current stimulates laughter.'' Nature, 391:650, 1998 (vidi [[pacijent A. K.]]) * Goel, V. & Dolan, R. J. ''The functional anatomy of humor: segregating cognitive and affective components.'' Nature Neuroscience 3, 237 - 238 (2001). * Greig, John Young Thomson, ''The Psychology of Comedy and Laughter'', New York, Dodd, Mead and company, 1923. * Marteinson, Peter, ''[http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html On the Problem of the Comic: A Philosophical Study on the Origins of Laughter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716142240/http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html |date=2020-07-16 }}, Legas Press, Ottawa, 2006. utoronto.ca * Miller M, Mangano C, Park Y, Goel R, Plotnick GD, Vogel RA.Impact of cinematic viewing on endothelial function.Heart. 2006. veljača; 92(2):261-2. * Provine, R. R., ''[http://cogweb.ucla.edu/Abstracts/Provine_96.html Laughter].'' American Scientist, V84, 38:45, 1996. ucla.edu * {{cite journal | author = [[Quentin Skinner]] | title = Hobbes and the Classical Theory of Laughter | year = 2004 | url = http://fds.oup.com/www.oup.co.uk/pdf/0-19-926461-9.pdf | format = PDF | accessdate = 2006-04-23 | date = | archive-date = 2012-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121018111004/http://fds.oup.com/www.oup.co.uk/pdf/0-19-926461-9.pdf | dead-url = yes }} uključeno u knjigu: {{cite book |last=Sorell |first=Tom |coauthors=Luc Foisneau |title=Leviathan After 350 Years |url=http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Philosophy/History/?view=usa&ci=9780199264612 |publisher=Oxford University Press | isbn = 0-19-926461-9 |pages=139–66 |chapter=6 |chapterurl=http://fds.oup.com/www.oup.co.uk/pdf/0-19-926461-9.pdf |year=2004 |isbn=0-19-926461-9 |access-date=2014-06-27 |archivedate=2011-06-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628195345/http://www.oup.com/us/catalog/general/subject/Philosophy/History/?view=usa&ci=9780199264612 |deadurl=yes }} * Raskin, Victor, ''Semantic Mechanisms of Humor'' (1985). * MacDonald, C., [https://web.archive.org/web/20060925191607/http://www.psychnurse.org/view.asp?rID=4910 ''"A Chuckle a Day Keeps the Doctor Away: Therapeutic Humor & Laughter" ''] Journal of Psychosocial Nursing and Mental Health Services(2004) V42, 3:18-25. psychnurse.org * Kawakami, K., et al., [http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/papers/ref3/kawakami2006.pdf ''Origins of smile and laughter: A preliminary study''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928222941/http://www.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/papers/ref3/kawakami2006.pdf |date=2011-09-28 }} Early Human Development (2006) 82, 61-66. kyoto-u.ac.jp * Johnson, S., [https://web.archive.org/web/20031211162003/http://www.discover.com/issues/apr-03/features/featlaugh/ ''Emotions and the Brain''] Discover (2003) V24, N4. discover.com * [[Jaak Panksepp|Panksepp, J.]], Burgdorf, J.,[http://www.psych.umn.edu/courses/fall06/macdonalda/psy4960/Readings/PankseppRatLaugh_P&B03.pdf ''"Laughing" rats and the evolutionary antecedents of human joy?''] Physiology & Behavior (2003) 79:533-547. psych.umn.edu * Milius, S., [http://www.sciencenews.org/articles/20010728/fob9.asp ''Don't look now, but is that dog laughing?]'' Science News (2001) V160 4:55. sciencenews.org * Simonet, P., et al., [http://www.petalk.org/LaughingDog.pdf ''Dog Laughter: Recorded playback reduces stress related behavior in shelter dogs''] 7th International Conference on Environmental Enrichment (2005). petalk.org * Discover Health (2004) [http://www.helpguide.org/life/humor_laughter_health.htm ''Humor & Laughter: Health Benefits and Online Sources''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209053230/http://www.helpguide.org/life/humor_laughter_health.htm |date=2006-12-09 }}, helpguide.org * Klein, A. ''The Courage to Laugh: Humor, Hope and Healing in the Face of Death and Dying.'' Los Angeles, CA: Tarcher/Putman, 1998. * Ron Jenkins ''Subversive laughter'' (New York, Free Press, 1994), 13ff * Bogard, M. ''Laughter and its Effects on Groups''. New York, New York: Bullish Press, 2008. * Humor Theory. The formulae of laughter by Igor Krichtafovitch, Outskitspress, 2006, {{ISBN|978-1-59800-222-5}} * Hans-Georg Moeller und Günter Wohlfart (Hrsg.): ''Laughter in Eastern and Western Philosophies''. Verlag Karl Alber, Freiburg / München 2010. {{ISBN|978-3-495-48385-5}} == Vanjske veze == * [http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html The Origins of Laughter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716142240/http://french.chass.utoronto.ca/as-sa/editors/origins.html |date=2020-07-16 }}, chass.utoronto.ca * [http://www.cosmosmagazine.com/news/2794/human-laughter-16-million-years-old Human laughter up to 16 million years old] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917003954/http://www.cosmosmagazine.com/news/2794/human-laughter-16-million-years-old |date=2012-09-17 }}, cosmosmagazine.com * [http://faculty.washington.edu/chudler/laugh.html More information about Gelotology from the University of Washington], faculty.Washington.edu * WNYC's Radio Lab radio show: [http://www.radiolab.org/2008/feb/25/is-laughter-just-a-human-thing/ Is Laughter just a Human Thing?], wnyc.org * [http://www.writtensound.com/index.php?term=laughter Transcriptions of laughter], writtensound.com * [http://archive.org/details/99Laughs/ Recordings of people laughing], 99 audiozapisa čovječjeg smijeha * [http://www.healinglaughter.org/blog/category/science/ Comprehensive summary of research on the benefits of laughter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201040307/http://www.healinglaughter.org/blog/category/science/ |date=2017-12-01 }} [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Emocije]] aglb1pqkqs1b9wnjky4slcruv2b23ky 0 1448737 42581029 41833904 2026-04-15T18:13:50Z ITZQing 173518 grb 42581029 wikitext text/x-wiki {{Opština Crna Gora |ime = Plužine |zastava_slika = |grb_slika = Coat of Arms of Plužine.svg |ime_genitiv = Plužina |ime_latinica = Pluzine |širina = 43.15 |dužina = 18.83 |gradonačelnik = Mijuško Bajagić ([[Socijalistička narodna partija Crne Gore|SNP]]) |površina = 854 |stan_grad = 1.494 |stan_opština = 4.272 |gustina = 5,00 |pozivni_broj = 83 |tablice = PŽ |mrežna_stranica = www.pluzine.me/ }} '''Opština Plužine''' se nalazi na severu [[Crna Gora|Crne Gore]]. Sedište opštine je naselje [[Plužine]]. == Stanovništvo == Prema popisu iz [[2011]]. godine opština ima 3.246 stanovnika. === Nacionalni sastav stanovništva opštine po popisu 2011. godine === {{Grafikon postoci |širina=300px |naslov=Nacionalni sastav (sa udelom preko 1%) |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srbi]]|blue|2131|65.65}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorci]]|red|902|27.79}} {{Vrsta sa postotkom|ostali|cyan|12|0.37}} {{Vrsta sa postotkom|neizjašnjeni|black|201|6.19}} }} === Verski sastav stanovništva opštine po popisu 2011. godine === {{Grafikon postoci |širina=300px |naslov=Verski sastav (sa udelom preko 1%) |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Pravoslavci]]|blue|3152|97.10}} {{Vrsta sa postotkom|ateisti i agnostici|yellow|27|0.83}} {{Vrsta sa postotkom|ostali|cyan|6|0.18}} {{Vrsta sa postotkom|neizjašnjeni|black|61|1.88}} }} === Jezički sastav stanovništva opštine po popisu 2011. godine === {{Grafikon postoci |širina=300px |naslov=Jezički sastav (sa udelom preko 1%) |pozadina=#ddd |pozicija= |šipke= {{Vrsta sa postotkom|[[Srpski jezik]]|blue|2613|80.50}} {{Vrsta sa postotkom|[[Crnogorski jezik]]|red|459|14.14}} {{Vrsta sa postotkom|ostali|cyan|24|0.74}} {{Vrsta sa postotkom|neizjašnjeni|black|150|4.62}} }} {{Opština Plužine}} {{opštine Crne Gore}} [[Kategorija:Opština Plužine| ]] [[Kategorija:Općine Crne Gore|Plužine]] 934t1iepeh0tx734vtjfx8bxhwwcbst 0 1460013 42581074 42565487 2026-04-16T05:28:37Z Akul59 131397 zastava 42581074 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje3|Njitrica}} {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Nitrica |originalni_naziv = Nitrica |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Nitrica-prievidza-flag.svg |gradska_zastava = Nitrianske sucany-prievidza-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = Okrug Prievidza |nadm visina = 243 |poštanski_kod = |pozivni_broj = |registarska_oznaka = PD |gšir = 48.7047 |gduž = 18.4478 }} '''Nitrica''' ({{jez-svk|Nitrica}}) je naseljeno mjesto u okrugu Prievidza, u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Nitrica}} * [http://www.nitrica.sk/ Nitrica] {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prievidza}} [[Kategorija:Okrug Prievidza]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] ldw3mqretxurrp0nx4u4fp86lp9mg9p 0 1460014 42581073 42565486 2026-04-16T05:24:52Z Akul59 131397 zastava 42581073 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Nitrianske Sučany |originalni_naziv = Nitrianske Sučany |slika = |opis_slike = |gradska_zastava = Nitrianske sucany-prievidza-flag.svg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = Okrug Prievidza |nadm visina = 297 |poštanski_kod = |pozivni_broj = |registarska_oznaka = PD |gšir = 48.7304 |gduž = 18.4701 }} '''Nitrianske Sučany''' ({{jez-svk|Nitrianske Sučany}}) je naseljeno mjesto u okrugu Prievidza, u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == {{Commons category-inline|Nitrianske Sučany}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prievidza}} [[Kategorija:Okrug Prievidza]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] 499dys0lrv0lj5loux3ixbp56wpll09 0 1460015 42581071 42565485 2026-04-16T05:23:18Z Akul59 131397 zastava 42581071 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Nitrianske Rudno |originalni_naziv = Nitrianske Rudno |slika = Nitrianske-Rudno-pano-2019.jpg |opis_slike = |geadska_zastava = Nitrianske_rudno-prievidza-flag.svg |grb = Erb obce NR.jpg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Prievidza|Prievidza]] |nadm visina = 319 |poštanski_kod = 972 26 |pozivni_broj = (+421) 46 |registarska_oznaka = PD |gšir = 48.799444 |gduž = 18.476667 }} '''Nitrianske Rudno''' ({{jez-svk|Nitrianske Rudno}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prievidza|okrugu Prievidza]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Nitrianske Rudno}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prievidza}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Prievidza]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] 52sen6cimhuec7ldim4wch5h2cp1rte 42581072 42581071 2026-04-16T05:23:55Z Akul59 131397 42581072 wikitext text/x-wiki {{Naseljeno mesto u Slovačkoj |mesto = Nitrianske Rudno |originalni_naziv = Nitrianske Rudno |slika = Nitrianske-Rudno-pano-2019.jpg |opis_slike = |gradska_zastava = Nitrianske_rudno-prievidza-flag.svg |grb = Erb obce NR.jpg |kraj = [[Trenčinski kraj|Trenčinski]] |okrug = [[Okrug Prievidza|Prievidza]] |nadm visina = 319 |poštanski_kod = 972 26 |pozivni_broj = (+421) 46 |registarska_oznaka = PD |gšir = 48.799444 |gduž = 18.476667 }} '''Nitrianske Rudno''' ({{jez-svk|Nitrianske Rudno}}) je naseljeno mjesto u [[okrug Prievidza|okrugu Prievidza]], u [[Trenčinski kraj|Trenčinskom kraju]], [[Slovačka|Republika Slovačka]]. == Stanovništvo == {{SK|pop|y}} Prema podacima o broju stanovnika iz {{SK|y}}. godine naselje je imalo {{SK|p}} stanovnika.<ref name="SK-P"/> === Etnički sastav === {{SK|etno}} === Religija === {{SK|relig}} == Reference == {{reflist}} == Vanjske veze == * {{Commons category-inline|Nitrianske Rudno}} * {{Zvanični veb-sajt}} {{sk}} * [http://www.e-obce.sk/ Krajevi i okruzi u Slovačkoj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208185426/http://www.e-obce.sk/ |date=2010-02-08 }} {{sk}} {{klica-selo-Slovačka}} {{Okrug Prievidza}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Okrug Prievidza]] [[Kategorija:Trenčinski kraj]] gzgicns5da80whyr9g0j3i7d41u57fh 0 1464341 42581053 5615004 2026-04-15T23:35:50Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Veľký Folkmar]] 42581053 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Veľký Folkmar]] gkrkjo9l8gkgglz1jzg9ulu42w5ck8i 10 1468884 42581056 5627559 2026-04-15T23:36:06Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] 42581056 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Šablon:Infokutija rukometni klub]] o4uuyg5ytp8v8ef7gj7umczyx9h3v2j 0 1472502 42581046 42568786 2026-04-15T21:21:30Z InternetArchiveBot 155863 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 42581046 wikitext text/x-wiki {{Infookvir književnik | Ime = Igor Mandić | boja = #B0C4DE | slika = Igor Mandić Interliber 2008.jpg | veličina = 250px | opis slike = Igor Mandić na Interliberu 2008. | pseudonim = | rođenje = [[20. studenog]] [[1939]].<br />[[Šibenik]], [[Hrvatska]] | smrt = [[13. ožujka]] [[2022.]]<br>[[Zagreb]], [[Hrvatska]]<ref name="Novosti">{{cite news|date=14. ožujka 2022 |author=n.a. |title=In memoriam: Igor Mandić (1939-2022) |publisher=[[Novosti (samostalni srpski tjednik)|Novosti]] |url=https://www.portalnovosti.com/in-memoriam-igor-mandic-1939-2022 |access-date=14. ožujka 2022}}</ref> | zanimanje = [[književna kritika|književni kritičar]], [[esej]]ist, kolumnist, [[polemika|polemičar]] | nacionalnost = | period pisanja = od 1970. | vrsta = [[esej]], [[polemika]], [[autobiografija]], [[književna kritika]], [[roman]] | teme = | period = | supruga = Slavica Mandić | djela = | nagrade = 2005. Nagrada [[Hrvatsko novinarsko društvo|Hrvatskog novinarskog društva]] za životno djelo <br /> 2005. [[Nagrada Kiklop|Kiklop]] za publicističko djelo godine }} '''Igor Mandić''' ([[Šibenik]], [[20. studenog]] [[1939.]] - [[Zagreb]], [[13. ožujka]] [[2022.]]), bio je jugoslavenski i hrvatski [[književna kritika|književni kritičar]], [[esej]]ist, kolumnist i [[polemika|polemičar]]. Objavljivao je književne kritike, socio-kulturološke feljtone, eseje i [[polemika|polemike]]. Bio je dugogodišnji suradnik mnogih radijskih i televizijskih postaja. Dobitnik je nagrade [[Hrvatsko novinarsko društvo|Hrvatskog novinarskog društva]] za životno djelo 2005.<ref name="Nagrada"/> == Biografija == Rođen je 20. studenoga 1939. u [[Šibenik]]u, od oca Emila (1894–1970) i majke Ade rođ. Širola (1908–56). Otac mu je u Šibeniku držao knjižaru i papirnicu (1938–48). Prve razrede osnovne (pučke) škole polazio je u rodnom gradu, a nakon nacionalizacije knjižare obitelj se preselila u Split, gdje je završio osnovnu školu i potom pohađao klasičnu gimnaziju. Studij komparativne književnosti završio je 1963. na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]]. Od 1966. bio je zaposlen u [[Vjesnik (novine)|Vjesniku]], kao kritičar u dnevnim novinama, kao kolumnist Vjesnika u srijedu, te interni recenzent, urednik i autor tekstova u pojedinim Vjesnikovim izdanjima. Od 1993. do 1995. pisao je kulturološke komentare za [[Slobodna Dalmacija|Slobodnu Dalmaciju]]. U lipnju 1996. je bio prvi hrvatski intelektualac koji je nakon [[Rat u Hrvatskoj|rata]] otputovao u [[Beograd]] i sudjelovao u jednom tamošnjem kulturnom događaju kako bi svojim primjerom potakao normalizaciju kulturne suradnje dvije zemlje.<ref>{{cite web |last=Vuković |first=Siniša |date=2026-03-13 |title=Deputat-diverzant |url=https://www.portalnovosti.com/deputat-diverzant/ |url-status=live |publisher=[[Novosti (Hrvatska)|Novosti]] |issn=1845-8955 |accessdate=2026-03-19}}</ref> 1997. prešao je u slobodne umjetnike, te je objavljivao u raznim listovima. Bio je glavni urednik novina [[Vjesnik (novine)|Vjesnik]] (2000.). Godine 2005. dobio je nagradu Hrvatskog novinarskog društva za životno djelo.<ref name="Nagrada">[http://www.hdpisaca.org/novost.asp?novost_id=280 Igor Mandić] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080620004641/http://www.hdpisaca.org/novost.asp?novost_id=280 |date=2008-06-20 }}, – [[Hrvatsko društvo pisaca]]</ref> Bogata novinarska karijera okončana je početkom 2011. kada je dobio otkaz u [[Jutarnji list|Jutarnjem listu]] jer je u svojoj kolumni afirmativno govorio o [[Snježana Kordić|Snježani Kordić]].<ref>{{cite web |last=Bakić |first=Marin |date=2014-11-09 |title=Igor Mandić: Pornografija vlasti jedina prava pornografija |url=https://aktivirajkarlovac.net/2014/11/igor-mandic-na-polaviewu-pornografija-vlasti-jedina-prava-pornografija/ |url-status=live |publisher=Aktiviraj Karlovac |accessdate=2025-02-08 |quote=Tamo sam jako puno čačkao po jeziku a propos jezikoslovke [[Snježana Kordić|Snježane Kordić]] i ostalim stvarima koje su bile nepoćudne čak i za jedan navodno liberalni ''[[Jutarnji list]]''. I kako su me od tamo otjerali otišao sam u penziju.}}</ref><ref>{{cite web |first=Igor |last=Mandić |title=Svojom polemikom možda pokušava izbrisati naš identitet... Što, zapravo, hoće ta žena? |url=http://www.jutarnji.hr/igor-mandic--svojom-polemikom-mozda-pokusava-izbrisati-nas-identitet---sto--zapravo--hoce-ta-zena-/905607/ |url-status=dead |publisher=[[Jutarnji list]] |date=2010-11-21 |pages=19 |archivedate=2012-07-07 |archiveurl=https://www.webcitation.org/68ySmIaKv?url=http://www.jutarnji.hr/igor-mandic--svojom-polemikom-mozda-pokusava-izbrisati-nas-identitet---sto--zapravo--hoce-ta-zena-/905607/ |accessdate=2024-11-04}}</ref><ref>{{cite web |last=Mandić |first=Igor |date=2010-12-05 |title=Josipović i Tadić, predsjednici država, komunicirali su prirodno i opušteno. Zašto im nisu trebali prevoditelji? |url=http://www.snjezana-kordic.de/Mandic_3_Jutarnji_list.jpg |publisher=[[Jutarnji list]] |page=19 |archivedate=2012-07-05 |archiveurl=https://www.webcitation.org/68vxSLhXh?url=http://www.snjezana-kordic.de/Mandic_3_Jutarnji_list.jpg |url-status=dead |location=Zagreb |issn=1331-5692 |accessdate=2016-02-09}}</ref> Živio je i radio u [[Zagreb]]u, gdje je i umro od srčanog udara [[13. ožujka]] [[2022.]] godine, u bolnici Sveti Duh. == Djela == [[Datoteka:Prijapov problem.gif|thumb|230px|upright|Naslovnica [[knjiga|knjige]] Igora Mandića ''Prijapov problem'' [[1999]].]] {{div col|cols=2}} * ''Uz dlaku, kritike'' (Zagreb, 1970.) * ''Mysterium televisionis'', eseji (Split, 1972.) * ''Gola masa'', feljtoni (Zagreb, 1973.) * ''Nježno srce'', polemike (Zagreb, 1975.) * ''Mitologija svakidašnjeg života'', feljtoni (Rijeka, 1976.) * ''Od Bacha do Cagea'', eseji, kritike (Zagreb, 1977.) * ''101 kratka kritika'' (Zagreb, 1977.) * ''U sjeni ocvale glazbe'', polemike (Zagreb, 1977.) * ''Policajci duha'', polemike (Zagreb, 1979.) * ''Šok sadašnjosti'', eseji (Zagreb, 1979.) * ''Arsen'', monografija (Zagreb, 1983.) * ''Književnost i medijska kultura'', eseji (Zagreb, 1984.) * ''Što, zapravo, hoće te žene?'', feljtoni (Zagreb, 1984., Varaždin i Pula, 1985.) * ''Principi krimića'', eseji (Beograd, 1985.) * ''Jedna antologija hrvatske poratne poezije'', antologija (Prokuplje, Zagreb, 1987.) * ''Zbogom dragi Krleža'', polemike (Beograd, 1988.) * ''Bračna kuhinja'', feljtoni /sa Slavicom Mandić/ (Zagreb, 1989.) * ''Ekstaze i mamurluci'', eseji (Zagreb, 1989.) * ''Romani krize'', kritike (Beograd, 1996.) * ''Književno (st)ratište'', kritike (Zagreb, 1998.) * ''Za našu stvar'', kritike, polemike (Zagreb, 1999.; II. prošireno izdanje, Beograd, 2001.) * ''Prijapov problem'', eseji (1999.) * ''Između dv(ij)e vatre'', kolumne (Beograd, 2000.) * ''Bijela vrana'', kolumne-polemike (Zagreb, 2002.) * ''Hitna služba''; izbor kolumni iz "Vjesnika" 1999. - 2005. (Zagreb, 2005.) * ''Sebi pod kožu. Nehotična autobiografija'' (Zagreb, 2006.) * ''Bračna kuhinja'' /sa Slavicom Mandić/ (Zagreb, 2006.) * ''Notes - VUS 1968-1972'' (Zagreb, 2007.) * ''U zadnji čas. Autobiografski reality show'' (Zagreb, 2009.) {{div col end}} == Reference == {{izvori}} == Vanjske veze == * {{worldcat id|id=lccn-n82254087}} * {{imdb ime|id=3482166|ime=Igor Mandić}} {{Normativna kontrola}} {{Lifetime|1939|2022|Mandić, Igor}} [[Kategorija:Jugoslavenski pisci]] [[Kategorija:Jugoslavenski novinari]] [[Kategorija:Jugoslavenski književni kritičari]] [[Kategorija:Hrvatski pisci]] [[Kategorija:Hrvatski esejisti]] [[Kategorija:Hrvatski novinari]] [[Kategorija:Hrvatski književni kritičari]] [[Kategorija:Autobiografi]] [[Kategorija:Dobitnici nagrade Otokar Keršovani]] [[Kategorija:Jugoslavenski ateisti]] [[Kategorija:Hrvatski ateisti]] [[Kategorija:Biografije, Šibenik]] l2unhzdy13d6advlf9jets2s6e32f72 0 2288117 42581018 42070218 2026-04-15T14:14:32Z MrKeefeJohn 122587 42581018 wikitext text/x-wiki {{Naselje u Italiji | naziv = Melito di Napoli | izvorni_naziv = | država = {{flag|Italija}} [[Italija]] | regija = [[Campania]] | okrug = [[Napoli (provincija)|Napoli]] | slika = CTP_bus_5202_on_line_M45R_in_Melito_(2003).jpg | opis_slike = | grb = | gradska_zastava = | osnivanje = | stanovništvo = 36933 | godina_stanovništvo = 2011 | aglomeracija = | godina_aglomeracija = | gustina = | površina = | vremenska_zona = | poštanski_kod = | pozivni_broj = | registarska_oznaka = | ostalo1l = | ostalo1 = | veb-strana = | gradonačelnik = | stranka = | gšir = 40.91948 | gduž = 14.23104 | nadmorska_visina = 98 | geonameid = 3173614 }} '''Melito di Napoli''' je naselje u [[Italija|Italiji]] u provinciji [[Napoli (provincija)|Napoli]], u regiji [[Campania]]. Prema proceni iz [[2011]]. u naselju je živelo 36933 stanovnika.<ref name="GeoNames">{{GeoNames}}</ref><ref name="Istat">{{Istat}}</ref> Naselje se nalazi na [[Nadmorska visina|nadmorskoj visini]] od 98 m. == Reference == {{reflist}} == Literatura == {{refbegin|2}} * {{MoliternoEncyclopediaOfContemporaryItalianCulture}} * {{ArmieroNatureAndHistoryInModernItaly}} * {{GuicciardiniHistoryOfItaly}} * {{DomenicoRegionsOfItaly}} * {{AveryNewCenturyItalianRenaissanceEncyclopedia}} * {{CoppaDictionaryOfModernItalianHistory}} {{refend}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Melito di Napoli}} {{Wikiatlas|Italy}} * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html by the CIA Factbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html |date=2017-07-09 }} * [http://www.trenitalia.it/en/index.html Italian Railways] * [http://www.parks.it/Eindex.html Italian National and Regional Parks] * [http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Italy:_Primary_Documents History of Italy: Primary Documents] * [http://www.fastionline.org/ List and maps of archaeological sites in Italy] * [http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html WWW-VL: History: Italy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815124837/http://vlib.iue.it/hist-italy/Index.html |date=2021-08-15 }} at IUE {{Italijanska provincija Napoli}} {{Spisak provincija u Italiji}} {{Naselje-Italija-začetak}} [[Kategorija:Naselja u provinciji Napoli]] h1jptfrso1ec6n0bozm21jok5nc4u89 14 3557843 42581079 40980281 2026-04-16T07:18:45Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Kultura|Kultura]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581079 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} {{Commonscat|Counterculture}} [[Kategorija:Društveni pokreti]] [[Kategorija:Supkulture]] [[Kategorija:Neslaganje]] [[Kategorija:Kultura]] b407eulc871o7ian3q4whgzz7jjyrt2 0 4021341 42581137 42246585 2026-04-16T09:26:26Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Opažanje|Opažanje]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581137 wikitext text/x-wiki [[File:Binocular vision.svg|thumbnail|Principle of binocular vision with [[horopter]] shown]] [[File:Fieldofview-pigeon-owl.svg|desno|mini|225px|Vidno polje goluba (lijevo) u usporedbi sa sovom]] '''Binokularni vid''' je vrsta [[vid]]a u kojem [[Životinje|životinjske vrste]] imaju dva oka te ih koriste zajedno u vizualnoj percepciji. Riječ "binokularno" potječe od dvije [[Latinski jezik|latinske]] riječi, ''bini'' za dvostruko i ''oculus'' za oko.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=binocular Harper, D. (2001). Online etymological dictionary]</ref> Fahle (1987) navodi<ref>{{citation | last1 = Fahle | first1 = M | year = 1987 | title = Wozu zwei Augen? [Zašto dva oka?] | url = http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00405466| journal = Naturwissenschaften | volume = 74 | issue = | pages = 383–385 | doi = 10.1007/BF00405466 | bibcode=1987NW.....74..383F}}</ref> da dva oka imaju [[Evolucija|evolucijski]] šest prednosti od samo jednog. #Daje biću rezervno oko ako je jedno oštećeno. #Daje šire vidno polje. Primjerice, ljudi imaju najveće horizontalno vidno polje od 190 stupnjeva, od čega 120 stupnjeva čini binokularno polje (dva oka) koje se spaja uz pomoć dva unikularna polja (svako po jedno oko) od 40 stupnjeva.<ref>Henson, D.B. (1993). Visual Fields. Oxford: Oxford University Press.</ref> #Daje percepciju dubine i trodimenzionalnosti predmeta. #Dozvoljava kuteve očnih linija vida, relativne jedno drugom, i onih linija relativnih nekom objektu da se odrede od slika dvaju oka.<ref>{{citation | last1 = Longuet-Higgins | first1 = H. C. | year = 1982 | title = The role of the vertical dimension in stereoscopic vision | url = http://www.perceptionweb.com/abstract.cgi?id=p110377 | journal = Perception | volume = 11 | issue = | pages = 377–386 | doi = 10.1068/p110377 | access-date = 2015-04-02 | archivedate = 2014-10-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20141006125159/http://www.perceptionweb.com/abstract.cgi?id=p110377 | deadurl = yes }}</ref> #Dozvoljava biću da vidi više objekata iza prepreke. To je uočio i [[Leonardo da Vinci]], koji je primjetio da ono što promakne lijevom oku, možda neće promaknuti i desnom. #Daje binokularnu sumaciju koja povećava sposobnost uočavanja nerazgovijetnih objekata.<ref> {{Citation|doi=10.3758/BF03198631|first1=Randolph |last1=Blake |first2=Robert |last2=Fox |title=The psychophysical inquiry into binocular summation |url=http://psycnet.apa.org/?fa=main.doiLanding&uid=1974-10241-001 |journal=Perception & Psychophysics |volume=14 |issue=1 |pages=161–85}}</ref> ==Izvori== {{izvori}} == Vanjske veze == {{wiktionary}} * Rahul Bhola: [http://webeye.ophth.uiowa.edu/eyeforum/tutorials/Bhola-BinocularVision.htm Binokularni vid], EyeRounds.org, University of Iowa Healthcare * {{Citation|pmid=15371590 |doi=10.1056/NEJM200409163511224 |date=Sep 2004 |last1=Livingstone |first1=MS |last2=Conway |title=Was Rembrandt stereoblind? |volume=351 |issue=12 |pages=1264–5 |issn=0028-4793 |journal=The New England Journal of Medicine |first2=BR |pmc=2634283}} * [http://www.journalofvision.org/content/10/1/10.full.pdf Vidno polje čovjeka i sove - usporedba] [[Kategorija:Vid]] [[Kategorija:Opažanje]] m7bt9uslrnc9jlbaqo9ufygkmzdv9bh 14 4030339 42581089 11986410 2026-04-16T07:25:56Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581089 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Pozdrav}} {{Commonscat|Salutes}} [[Kategorija:Ljudska komunikacija]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] onewgtwkbo7u3wba8ioqbh54ey7i2na 0 4032057 42581104 42536448 2026-04-16T07:27:02Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581104 wikitext text/x-wiki '''Romantična komedija''' ili, rjeđe, '''ljubavna komedija''', je izraz koji u svoj najširem smislu označava sva scenska djela koja pripadaju žanru [[komedija|komedije]] sa time da u njima značajan element zapleta predstavlja [[ljubav]]ni odnos ili osjećaji dvoje glavnih protagonista. U svom užem, odnosno mnogo češće korištenom smislu, pod time se podrazumijeva specifičan [[filmski žanr]] koji kombinira žanrovske odrednice [[filmska komedija|filmske komedije]] i [[ljubavni film|ljubavnog filma]]. U svojem još užem smislu se pod time podrazumijeva filmski žanr sa "neslužbenim pravilima" koji se etablirao u [[klasični Hollywood|klasičnom Hollywoodu]], a za koga se ponekad koristi i [[engleski jezik|engleska]] skraćenica '''''romcom''''' (od riječi ''romantic comedy''). ==Vanjske veze== *[http://www.the-numbers.com/movies/series/RomanticComedy.php Romantic Comedy Movies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905143129/http://www.the-numbers.com/movies/series/RomanticComedy.php |date=2012-09-05 }} - from the 1940s to future releases, with box office performance The Numbers *[http://www.the-numbers.com/market/Genres/RomanticComedy.php Market Performance of Romantic Comedies in United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906065706/http://www.the-numbers.com/market/Genres/RomanticComedy.php |date=2012-09-06 }} - year-by-year analysis of box office performance of romantic comedies The Numbers *[http://www.boxofficemojo.com/genres/chart/?id=romanticcomedy.htm Romantic Comedy Movies] - Top 290 (1978–present) by [[Box Office Mojo]] *[http://www.imdb.com/chart/romance Top Rated Romance Titles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509194614/http://www.imdb.com/chart/romance |date=2008-05-09 }} by IMDB [[Kategorija:Romantične komedije| ]] [[Kategorija:Filmski žanrovi]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 3v97guhu55xxuystnb3k8567qe8w5dz 0 4538089 42581107 42517749 2026-04-16T07:27:20Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581107 wikitext text/x-wiki '''Stokholmski sindrom''' je naziv [[Psihologija|psihološkog]] stanja koje nastaje u situacijama u kojima dolazi do zbližavanja otmičara i talaca. Zbližavanju otmičara i njihovih žrtava doprinosi vreme provedeno u takvoj situaciji; što više vremena protekne, veća je mogućnost stvaranja stokholmskog sindroma, a s tim i manja verovatnoća povređivanja talaca. Takođe, zbližavanju mogu da doprinose veličina prostorije u kojoj se zajedno nalaze otmičar i talac, ispunjavanje zahteva kojima su vlasti izašle u susret, sličnost političkih stavova itd. Stokholmski sindrom ne nastaje u situacijama kada su taoci izolovani, kada nemaju kontakt sa otmičarima, ili kada ima nasilničkog ponašanja od strane otmičara prema taocima ili drugim licima. == Poreklo imena == Naziv stokholmskog sindroma uveo je kriminolog i psihijatar [[Nils Bejerot]] posle neuspele pljačke banke i [[Otmica na Normalmstorgu|otmice na Normalmstorgu]] u [[Stokholm]]u, od [[23. avgust|23]] do [[28. avgust]]a [[1973]]. Taoci su se emocionalno vezali za otmičare, pa su posle opravdavali njihove postupke čak i nakon svog oslobođenja. Kasnije, tokom sudskog procesa, taoci su nerado govorili o otmici. == Povezano == * [[Pati Herst]] * [[Londonski sindrom]] == Literatura == {{refbegin}} * {{cite journal|first1=Nathalie |last1=de Fabrique |first2=Stephen J. |last2=Romano |first3=Gregory M. |last3=Vecchi |first4=Vincent B. |last4=van Hasselt |date=July 2007|title=Understanding Stockholm Syndrome|journal=[[FBI Law Enforcement Bulletin]]|publisher=Law Enforcement Communication Unit|volume=76|issue=7|pages=10–15|issn=0014-5688|url=http://www.fbi.gov/stats-services/publications/law-enforcement-bulletin/2007-pdfs/july07leb.pdf/at_download/file|accessdate=November 17, 2010}} {{refend}} == Vanjske veze == * [http://leb.fbi.gov/2007-pdfs/leb-july-2007 'Understanding Stockholm Syndrome'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140411060938/http://leb.fbi.gov/2007-pdfs/leb-july-2007 |date=2014-04-11 }}(pdf, page 10), [[FBI|Federal Bureau of Investigation]] ([[FBI]]) * [http://counsellingresource.com/quizzes/stockholm/index.html Love and Stockholm Syndrome: The Mystery of Loving an Abuser] Psychologist Dr Joseph Carver, writing at CounsellingResource.com * [http://www.nilsbejerot.se/sexdagar_eng.htm Nils Bejerot's article about the events at Norrmalmstorg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080505070303/http://www.nilsbejerot.se/sexdagar_eng.htm |date=2008-05-05 }} [http://www.nilsbejerot.se/norrmalmstorg.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040805025809/http://nilsbejerot.se/norrmalmstorg.htm |date=2004-08-05 }} * [http://everydaypsychology.com/2007/01/why-do-kidnap-victims-sometimes-fail-to.html Why do kidnap victims sometimes fail to escape, even when they have a chance to run?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122042749/http://everydaypsychology.com/2007/01/why-do-kidnap-victims-sometimes-fail-to.html |date=2010-11-22 }} at everydaypsychology.com * [http://studentpulse.com/articles/35/the-relationship-between-stockholm-Syndrome-and-posttraumatic-stress-disorder-in-battered-women The Relationship Between Stockholm Syndrome and Posttraumatic Stress Disorder in Battered Women] * [http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1919757,00.html A Brief History of Stockholm Syndrome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325014311/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,1919757,00.html |date=2010-03-25 }} from Time.com * [http://www.primehealthchannel.com/stockholm-Syndrome-causes-symptoms-cases-and-treatment.html Stockholm Syndrome] Prime Health Channel [[Kategorija:Psihologija]] [[Kategorija:Sindromi]] [[Kategorija:Talačke krize]] [[Kategorija:Mehanizmi odbrane]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 3ekzzto5kee2pipbo6obsrhuk7m6nd1 0 4549014 42581021 42553468 2026-04-15T17:05:51Z Zavičajac 76707 /* Ukrajina */ 42581021 wikitext text/x-wiki Lista [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] na području Europe obuhvata kulturne manifestacije, tradicije, običaje, rituale i vještine koje je prepoznala [[UNESCO|Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu]] (UNESCO). Lista je sortirana po zemljama, prema godini upisa i abecednom redu. == Po zemljama == === Albanija === [[Datoteka:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|mini|[[Albansko višeglasno pjevanje]] u izvedbi pjevača iz [[Skrapar]]a]] * 2008. – [[Albansko polifonijsko pjevanje]] * 2022. – [[Xhubleta|Xhubleta, vještine, umijeće i oblici upotrebe]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Tropojski ples]] * 2025. – [[Umijeće sviranja, pjevanja i izrade lahute]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/albania-AL Nematerijalna kulturna baština u Albaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. novembar 2024.]</ref> === Andora === * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2022. – [[Medvjeđe svečanosti u Pirenejima]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/andorra-AD Nematerijalna kulturna baština u Andori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Grass decorations, Armenian alphabet.jpg|mini|desno|Armensko pismo]] === Armenija === * 2008. – [[Duduk]] * 2010. – [[Hačkar]] * 2012. – [[Ep o Davidu od Sasuna]] * 2014. – [[Lavaš]] * 2017. – [[Kočari]] * 2019. – [[Armensko pismo]] * 2020. – [[Samostan sv. Tadeja|Hodočašće u manastir svetog Apostola Tadeja]] * 2023. – [[Kovački zanat]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/armenia-AM Nematerijalna kulturna baština u Armeniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Fahne "Besondere Vorsicht Dachlawinen" Österreich.jpg|mini|desno|Upozorenje na opasnost od lavina u Hausmaueru, Klagenfurt, Austrija]] === Austrija === [[Datoteka:Villena falconry 2.JPG|mini|[[Sokolarstvo]] je svjetska kulturna baština više zemalja (Ujedinjeni Arapski Emirati, Austrija, Belgija, Češka, Francuska, Mađarska, Južna Koreja, Mongolija, Maroko, Katar, Saudijska Arabija, Španjolska i Sirija)]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Festival u Imst]]u * 2015. – [[Španska škola jahanja iz Beča]] * 2016. – [[Centri za zanatstvo]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/austria-AT Nematerijalna kulturna baština u Austriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Azerbejdžan === * 2008. – [[Mugham]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Azerbejdžanski tepih]] * 2012. – [[Tar (muzički instrument)]] * 2013. – [[Chovqan]] * 2014. – [[Kelaghayi]] * 2015. – [[Bakarni umjetnički radovi u Azerbejdžanu]] * 2016. – [[Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2017. – [[Kamancha]] * 2017. – [[Dolma]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2018. – [[Yalli]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost U Azerbejdžanu]] * 2021. – [[Nar|Kultura nara]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Pehlivanska kultura]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na balabanu]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2024. – [[Tandir]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/azerbaijan-AZ Nematerijalna kulturna baština u Azerbejdžanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Belgija === [[Datoteka:Doudou.JPG|mini|[[Procesija divova i zmajeva]] je zajednička svjetska baština Francuske i Belgije]] * 2008. – [[Karneval Binche]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] * 2009. – [[Procesija svete krvi u Bruggeu]] * 2010. – [[Houtem Jaarmarkt]] * 2010. – [[Krakelingen i Tonnekensbrand]] * 2011. – [[Ludoraznolikost]] * 2011. – [[Godišnjaci iz Leuvena]] * 2012. – [[Marševi u Regiji Sambre-Meuse]] * 2013. – [[Lov na škampe s konjima u Oostduinkerkeu]] * 2014. – [[Očuvanje karijonske kulture]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2016. – [[Kultura piva u Belgiji]] * 2019. – [[Ommegang festival iz Brisela]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Namursko nanadmetanje na štulama]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Hraniteljstvo u Gilu]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2025. – [[Briselsko štapno lutkarsko pozorište]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BE Nematerijalna kulturna baština u Belgiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Belorusija === * 2009. – [[Koledarski carevi]] * 2018. – [[Budslavska proslava]] * 2019. – [[Proljetni obred Jurauskog Karahoda]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2022. – [[Pletenje slame u Bjelorusiji]] * 2024. – [[Vytsinanka]] * 2025. – [[Negliubska tekstilna tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belarus-BY Nematerijalna kulturna baština u Bjelorusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2025.]</ref> [[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|mini|Zmijanjski vez]] === Bosna i Hercegovina === * 2014. – [[Zmijanjski vez]] * 2017. – [[Drvorezbarstvo u Konjicu]] * 2018. – [[Berba trave ive na Ozrenu]] * 2020. – [[Kosidba na Kupresu]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Sevdalinka]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BA Nematerijalna kulturna baština u Bosni i Hercegovini - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Bugarska === [[Datoteka:Nestinar.bulgari.jpg|mini|[[Nestinarstvo]] u Bugarskoj]] * 2008. – [[Bistričke babe]] * 2009. – [[Nestinarstvo]] * 2014. – [[Čiprovački ćilim]] * 2015. – [[Surva festival]] * 2016. – [[Folklorni festival u Koprivšici]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Bugarsko čitalište]] * 2021. – [[Višeglasno pjevanje iz Dolena i Satovče]] * 2025. – [[Gajde|Gajde i sviranje na gajde u Bugarskoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bulgaria-BG Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.decembar 2025.]</ref> === Crna Gora === * 2021. – [[Bokeljska mornarica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/montenegro-ME Nematerijalna kulturna baština u Crnoj Gori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> [[File:RaftAndShip.png|mini|desno|Splavarenje na Vltavi u Češkoj 1903.]] === Češka === * 2008. – [[Slovački verbunk]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Pokladni običaji u području Hlinecko]] * 2011. – [[Povorka kraljeva u Češkoj]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Ručna izrada ukrasa za božićno drvo]] * 2022. – [[Očuvanje starih zanata u Češkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2025. – [[Amaterska pozorišna gluma u Češkoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/czechia-CZ Nematerijalna kulturna baština u Češkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Danska === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Inuitski ples i pjevanje bubnjeva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Danskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Estonija === [[Datoteka:Kihnu muuseum ja Kihnu kirik.JPG|mini|Tradicionalni muzej u [[Kihnu]]u, Estonija]] * 2008. – [[Kulturni prostor Kihnu]] * 2009. – [[Seto Leelo]] * 2009. – [[Baltički slavljenički plesovi i pjesme]] * 2014. – [[Tradicija parnih kupelji iz Võromaa]] * 2021. – [[Čamci iz Soomaa]] * 2024. – [[Mulgi puder]] * 2024. – [[Pysanka]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/estonia-EE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Estoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Finska === [[File:Smoke-sauna2.JPG|mini|Sauna u Finskoj]] * 2020. – [[Sauna|Sauna u Finskoj]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Kaustinen narodna muzika]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/finland-FI UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Finskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Francuska === [[Datoteka:Cadre_noir_-_reprise_des_sauteurs_%C3%A0_la_main_en_presentation_publique_3.jpg|mini|[[Équitation]], francuska škola jahanja]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] u [[Belgija|Belgiji]] i [[Francuska|Francuskoj]] * 2009. – [[Paghjela]] * 2009. – [[Crtanje krovišta|Francuska tradicija crtanja krovišta]] * 2009. – [[Aubussonska tapiserija]] * 2009. – [[Maloya]] * 2010. – [[Compagnonnage]] * 2010. – [[Alençonska čipka]] * 2010. – [[Francuski gastronomski obrok]] * 2011. – [[Equitation]] * 2012. – [[Fest-noz]] * 2013. – [[Sedmogodišnje procesije kostiju Limousina]] * 2014. – [[Gwoka]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2016. – [[Karneval u Granvilleu]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2020. – [[Yole]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Baget]] * 2022. – [[Pivski festival u Pirinejima]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2024. – [[Sajmišta]] * 2024. – [[Ukrašavanje pariskih krovova]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/france-FR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Francuskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Grčka === * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Mastika|Uzgajanja mastike na ostrvu Hios]] * 2015. – [[Obrade tinijskog mramora]] * 2016. – [[Momoeria]] * 2017. – [[Rebetiko]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Polifoni karavan]] * 2022. – [[Dekapentavgoustos]] * 2024. – [[Svečanost u Mesosporitisi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/greece-GR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Grčkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Gruzija === * 2008. – [[Polifonsko pjevanje u Gruziji]] * 2013. – [[Qvevri]] * 2016. – [[Gruzijsko pismo]] * 2018. – [[Chidaoba]] * 2025. – [[Gruzijska kultura pšenice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/georgia-GE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Gruziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Hrvatska === [[Datoteka:Sestine Remete EMZ 300109.jpg|mini|Drveni konjić iz [[Zagorje|Zagorja]], [[Etnografski muzej Zagreb]]]] [[Datoteka:Licitars2.jpg|mini|Licitari (medenjaci) iz Hrvatske]] [[Datoteka:Alkar_2.jpg|mini|[[Sinjska alka]]]] * 2009. – [[Zvončari|Zvončari Kastavštine]] * 2009. – [[Čipka|Hrvatsko čipkarstvo]] * 2009. – [[Povorka kraljice u Gorjanima]] * 2009. – [[Hvarska procesija križa]] * 2009. – [[Festa svetog Vlaha]] * 2009. – [[Proizvodnja drvenih dječjih igračaka Hrvatskog Zagorja]] * 2009. – [[Istarsko dvoglasno pjevanje]] * 2010. – [[Licitari|Tradicija pravljenja medenjaka]] * 2010. – [[Sinjska alka]] * 2010. – [[Ojkanje]] * 2011. – [[Bećarac]] * 2011. – [[Nijemo kolo]] * 2012. – [[Klapsko pjevanje|Klapsko pjevanje iz Dalmacije]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2016. – [[Batana]] * 2018. – [[Međimurska popevka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Festival svetog Trifuna]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2025. – [[Lastovski poklad]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/croatia-HR Nematerijalna svjetska baština u Hrvatskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Island === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2025. – [[Kultura bazena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iceland-IS Nematerijalna svjetska baština u Islandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Irska === * 2017. – [[Gajde|Irske gajde]] * 2018. – [[Hurling]] * 2016. – [[Harfa|Keltska harfa]] * 2018. – [[Sokolarstvo]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ireland-IE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Irskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Italija === [[Datoteka:Alcamo-Pupi-bjs2007-01.jpg|mini|[[Opera dei Pupi]] na [[Sicilija|Siciliji]]]] [[File:Dettaglio - asino porta pecore desarpa Cogne 2.jpg|mini|desno|Transhumanca u Italiji]] * 2008. – [[Opera dei Pupi]] * 2009. – [[Sardinijsko pastoralno pjevanje]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2012. – [[Tradicionalna izrada violina|Tradicionalna izrada violina u Cremoni]] * 2013. – [[Proslave procesija velikih struktura na ramenima]] * 2014. – [[Pantelleria]] * 2017. – [[Napuljski Pizzaiuolo]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Celestinov oprost]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Tartufi|Branje tartufa]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Opersko pjevanje u Italiji]] * 2024. – [[Ručno zvono]] * 2025. – [[Italijanska kuhinja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/italy-IT Nematerijalna svjetska baština u Italiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Kipar === * 2009. – [[Lefkaritika]] * 2011. – [[Pjesnički dvoboj]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2025. – [[Commandaria]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cyprus-CY Nematerijalna svjetska baština u Kipru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Latvija === * 2008. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2009. – [[Kulturni prostor Suiti]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/latvia-LV Nematerijalna svjetska baština u Latviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Litvanija === [[Datoteka:Gorakrzyz.jpg|mini|[[Brdo križeva]] u gradu [[Šiauliai]], Litva]] * 2008. – [[Brdo križeva|Tradicionalni obrt i simbolika litvanskih križeva]] * 2009. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2010. – [[Litvanske višeglasne pjesme]] * 2023. – [[Sodai]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lithuania-LT Nematerijalna svjetska baština u Litvaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Luksemburg === * 2010. – [[Plesna procesija u Echternachu]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/luxembourg-LU Nematerijalna svjetska baština u Luksemburgu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Malta === * 2020. – [[Ftira]] * 2021. – [[L-Għana]] * 2023. – [[Seoska fešta]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malta-MT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština na Malti - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Mađarska === [[Datoteka:Busójárás (Mohács), 2009.jpg|mini|[[Procesija bušara]] u [[Mohač]]u 2009.]] * 2011. – [[Procesija bušara|Procesija bušara u Mohaču]] * 2011. – [[Táncház metoda|Mađarski model za prijenos nematerijalne kulturne baštine]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] * 2016. – [[Očuvanje narodne muzičke baštine konceptom Kodály]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2022. – [[Tradicija mađarskog gudačkog benda]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2024. – [[Čardaš]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/hungary-HU Nematerijalna svjetska baština u Mađarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2024.]</ref> [[File:Martenitsa E5.jpg|mini|[[Proslava 1. marta]]]] === Severna Makedonija === * 2013. – [[Festival svetih četrdeset mučenika]] u [[Štip]]u * 2014. – [[Kopačkata]] * 2015. – [[Glasoečko]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/north-macedonia-MK Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Makedoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Moldavija === * 2013. – [[Colindat]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Altita]] * 2025. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-moldova-MD Nematerijalna svjetska baština u Moldaviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Nizozemska === * 2012. – [[Parade cvijeća i voća u Holandiji]] * 2017. – [[Upravljanje vjetrenjačama i vodenicama]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ljetni karneval u Roterdamu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/netherlands-NL Nematerijalna svjetska baština u Nizozemskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Norveška === * 2016. – [[Oselvar brod]] * 2019. – [[Muzika i ples u Setesdalu]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]] * 2024. – [[Narodna nošnja u Norveškoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/norway-NO Nematerijalna svjetska baština u Norveškoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Njemačka === * 2016. – [[Zadruge u Njemačkoj]] * 2017. – [[Orguljaški zanat i muzika]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Praksa modernog plesa u Njemačkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/germany-DE Nematerijalna svjetska baština u Njemačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2022.]</ref> === Poljska === * 2018. – [[Krakovska šopka]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Tradicija cvjetnih tepiha]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Tradicija polke u Poljskoj]] * 2025. – [[Pletenje košara]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/poland-PL Nematerijalna svjetska baština u Poljskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> [[File:Moliceiro K1.jpg|mini|[[Moliceiro]]]] === Portugal === * 2011. – [[Fado]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Cante Alentejano]] * 2015. – [[Izrada kravljih zvona u Portugalu]] * 2016. – [[Bisalhaes keramika]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2017. – [[Izrada glinenih figura iz Estermoza]] * 2019. – [[Careto]] * 2021. – [[Svečanosti zajednice u Campo Maior]] * 2022. – [[Portugalsko-galicijska granica]] * 2024. – [[Konjička umjetnost]] * 2025. – [[Moliceiro]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/portugal-PT Nematerijalna svjetska baština u Portugalu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Rumunija === * 2013. – [[Colindat]] * 2015. – [[Momački plesovi u Rumuniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/romania-RO Nematerijalna svjetska baština u Rumuniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Rusija === * 2008. – [[Usmena kultura u Semeiskiji|Kulturni prostor i usmena kultura Semeiskie]] * 2008. – [[Olonho|Jakutska epska tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === Slovačka === * 2008. – [[Fujara]] * 2013. – [[Glazba sela Terchova]] * 2015. – [[Gajde]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovakia-SK Nematerijalna svjetska baština u Slovačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Slovenija === * 2016. – [[Predstava u Škofjoj Loki]] * 2017. – [[Kurentovanje]] * 2018. – [[Čipka|Bobinska čipka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Pčelarstvo u Sloveniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Porodiljska njega]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovenia-SI Nematerijalna svjetska baština u Sloveniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Srbija === [[File:Kazancauldronsljiveplumsrakija.jpg|mini|Kazan za rakiju]] * 2014. – [[Slava]] * 2017. – [[Kolo (igra)]] * 2018. – [[Gusle|Pevanje uz gusle]] * 2020. – [[Zlakuska grnčarija]] * 2022. – [[Šljivovica]] * 2024. – [[Naivno slikarstvo Kovačice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/serbia-RS Nematerijalna svjetska baština u Srbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Španija === [[Datoteka:Ball de Gegants.jpg|mini|Ples divova [[Patum de Berga]] u Španjolskoj]] * 2008. – [[Misterij Elxa u Elcheu]] * 2008. – [[Festival Petum u Bergi]] * 2009. – [[Sudovi za navodnjavanje sredozemne obale]] * 2009. – [[Zviždući jezik]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2010. – [[Katalonski ljudski tornjevi]] * 2010. – [[Flamenko]] * 2010. – [[Sibilina pjesma na Majorci]] * 2011. – [[Festival la Mare de Déu de la Salut]] * 2012. – [[Festival otvorenih dvorišta u Cordovi]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Cider|Asturijska kultura jabukovače]] * 2024. – [[Ručno zvono]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/spain-ES Nematerijalna svjetska baština u Španiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Švicarska === * 2016. – [[Festival u Veveyu]] * 2017. – [[Karneval u Baselu]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2019. – [[Procesije Svete sedmice u Mendrisiu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ispaša u Alpama]] * 2025. – [[Jodlanje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/switzerland-CH Nematerijalna svjetska baština u Švicarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.novembar 2021.]</ref> === Švedska === * 2018. – [[Umjetnost pripovijedanja u području Kronoberga]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2023. – [[Harfa iz Uplanda]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sweden-SE Nematerijalna svjetska baština u Švedskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Turska === [[Datoteka:Novruz001.jpg|mini|Predmeti koji simboliziraju [[Novruz]]]] * 2008. – [[Mevlevi Sema]] * 2008. – [[Meddah]] * 2009. – [[Karađoz]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Kirkpinar]] * 2010. – [[Sohbet]] * 2010. – [[Semah]] * 2011. – [[Keškek]] * 2012. – [[Mesir Macunu]] * 2013. – [[Turska kava]] * 2014. – [[Ebru]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2016. – [[Çini keramika]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2017. – [[Sporazumijevanje zviždanjem]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2019. – [[Tradicionalno tursko streljaštvo]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. – [[Mangala]] * 2021. – [[Hüsn-i hat]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Ahlat]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na meju]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2023. – [[Tradicija maslina u Turskoj]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Ukrajina === * 2013. – [[Petrikivsko slikarstvo]] * 2016. – [[Kozaci|Kozačke pjesme]] * 2019. – [[Kosivska keramika]] * 2020. – [[Krimski Tatari|Ornek]] * 2022. – [[Boršč|Ukrajinski boršč]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA Nematerijalna svjetska baština u Ukrajini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{reflista}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-ova reprezentativna lista nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi| ]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|E]] c7wmll1htbaumeqjwjl76d24mma3gcz 42581031 42581021 2026-04-15T19:35:04Z Zavičajac 76707 /* Estonija */ 42581031 wikitext text/x-wiki Lista [[Nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] na području Europe obuhvata kulturne manifestacije, tradicije, običaje, rituale i vještine koje je prepoznala [[UNESCO|Organizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu]] (UNESCO). Lista je sortirana po zemljama, prema godini upisa i abecednom redu. == Po zemljama == === Albanija === [[Datoteka:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|mini|[[Albansko višeglasno pjevanje]] u izvedbi pjevača iz [[Skrapar]]a]] * 2008. – [[Albansko polifonijsko pjevanje]] * 2022. – [[Xhubleta|Xhubleta, vještine, umijeće i oblici upotrebe]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Tropojski ples]] * 2025. – [[Umijeće sviranja, pjevanja i izrade lahute]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/albania-AL Nematerijalna kulturna baština u Albaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. novembar 2024.]</ref> === Andora === * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2022. – [[Medvjeđe svečanosti u Pirenejima]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/andorra-AD Nematerijalna kulturna baština u Andori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Grass decorations, Armenian alphabet.jpg|mini|desno|Armensko pismo]] === Armenija === * 2008. – [[Duduk]] * 2010. – [[Hačkar]] * 2012. – [[Ep o Davidu od Sasuna]] * 2014. – [[Lavaš]] * 2017. – [[Kočari]] * 2019. – [[Armensko pismo]] * 2020. – [[Samostan sv. Tadeja|Hodočašće u manastir svetog Apostola Tadeja]] * 2023. – [[Kovački zanat]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/armenia-AM Nematerijalna kulturna baština u Armeniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> [[File:Fahne "Besondere Vorsicht Dachlawinen" Österreich.jpg|mini|desno|Upozorenje na opasnost od lavina u Hausmaueru, Klagenfurt, Austrija]] === Austrija === [[Datoteka:Villena falconry 2.JPG|mini|[[Sokolarstvo]] je svjetska kulturna baština više zemalja (Ujedinjeni Arapski Emirati, Austrija, Belgija, Češka, Francuska, Mađarska, Južna Koreja, Mongolija, Maroko, Katar, Saudijska Arabija, Španjolska i Sirija)]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Festival u Imst]]u * 2015. – [[Španska škola jahanja iz Beča]] * 2016. – [[Centri za zanatstvo]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/austria-AT Nematerijalna kulturna baština u Austriji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Azerbejdžan === * 2008. – [[Mugham]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Azerbejdžanski tepih]] * 2012. – [[Tar (muzički instrument)]] * 2013. – [[Chovqan]] * 2014. – [[Kelaghayi]] * 2015. – [[Bakarni umjetnički radovi u Azerbejdžanu]] * 2016. – [[Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2017. – [[Kamancha]] * 2017. – [[Dolma]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2018. – [[Yalli]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost U Azerbejdžanu]] * 2021. – [[Nar|Kultura nara]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Pehlivanska kultura]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na balabanu]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2024. – [[Tandir]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/azerbaijan-AZ Nematerijalna kulturna baština u Azerbejdžanu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Belgija === [[Datoteka:Doudou.JPG|mini|[[Procesija divova i zmajeva]] je zajednička svjetska baština Francuske i Belgije]] * 2008. – [[Karneval Binche]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] * 2009. – [[Procesija svete krvi u Bruggeu]] * 2010. – [[Houtem Jaarmarkt]] * 2010. – [[Krakelingen i Tonnekensbrand]] * 2011. – [[Ludoraznolikost]] * 2011. – [[Godišnjaci iz Leuvena]] * 2012. – [[Marševi u Regiji Sambre-Meuse]] * 2013. – [[Lov na škampe s konjima u Oostduinkerkeu]] * 2014. – [[Očuvanje karijonske kulture]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2016. – [[Kultura piva u Belgiji]] * 2019. – [[Ommegang festival iz Brisela]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Namursko nanadmetanje na štulama]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Hraniteljstvo u Gilu]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2025. – [[Briselsko štapno lutkarsko pozorište]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BE Nematerijalna kulturna baština u Belgiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Belorusija === * 2009. – [[Koledarski carevi]] * 2018. – [[Budslavska proslava]] * 2019. – [[Proljetni obred Jurauskog Karahoda]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2022. – [[Pletenje slame u Bjelorusiji]] * 2024. – [[Vytsinanka]] * 2025. – [[Negliubska tekstilna tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/belarus-BY Nematerijalna kulturna baština u Bjelorusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2025.]</ref> [[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|mini|Zmijanjski vez]] === Bosna i Hercegovina === * 2014. – [[Zmijanjski vez]] * 2017. – [[Drvorezbarstvo u Konjicu]] * 2018. – [[Berba trave ive na Ozrenu]] * 2020. – [[Kosidba na Kupresu]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2024. – [[Sevdalinka]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bosnia-and-herzegovina-BA Nematerijalna kulturna baština u Bosni i Hercegovini - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Bugarska === [[Datoteka:Nestinar.bulgari.jpg|mini|[[Nestinarstvo]] u Bugarskoj]] * 2008. – [[Bistričke babe]] * 2009. – [[Nestinarstvo]] * 2014. – [[Čiprovački ćilim]] * 2015. – [[Surva festival]] * 2016. – [[Folklorni festival u Koprivšici]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Bugarsko čitalište]] * 2021. – [[Višeglasno pjevanje iz Dolena i Satovče]] * 2025. – [[Gajde|Gajde i sviranje na gajde u Bugarskoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/bulgaria-BG Nematerijalna kulturna baština u Bugarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.decembar 2025.]</ref> === Crna Gora === * 2021. – [[Bokeljska mornarica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/montenegro-ME Nematerijalna kulturna baština u Crnoj Gori - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> [[File:RaftAndShip.png|mini|desno|Splavarenje na Vltavi u Češkoj 1903.]] === Češka === * 2008. – [[Slovački verbunk]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Pokladni običaji u području Hlinecko]] * 2011. – [[Povorka kraljeva u Češkoj]] * 2016. – [[Lutkarstvo u Slovačkoj i Češkoj]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Ručna izrada ukrasa za božićno drvo]] * 2022. – [[Očuvanje starih zanata u Češkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2025. – [[Amaterska pozorišna gluma u Češkoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/czechia-CZ Nematerijalna kulturna baština u Češkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Danska === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Inuitski ples i pjevanje bubnjeva]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/denmark-DK UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Danskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Estonija === [[Datoteka:Kihnu muuseum ja Kihnu kirik.JPG|mini|Tradicionalni muzej u [[Kihnu]]u, Estonija]] * 2008. – [[Kulturni prostor Kihnu]] * 2009. – [[Seto Leelo]] * 2009. – [[Baltički slavljenički plesovi i pjesme]] * 2014. – [[Tradicija parnih kupelji iz Võromaa]] * 2021. – [[Čamci iz Soomaa]] * 2024. – [[Mulgi puder]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/estonia-EE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Estoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. april 2026.]</ref> === Finska === [[File:Smoke-sauna2.JPG|mini|Sauna u Finskoj]] * 2020. – [[Sauna|Sauna u Finskoj]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2021. – [[Kaustinen narodna muzika]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/finland-FI UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Finskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Francuska === [[Datoteka:Cadre_noir_-_reprise_des_sauteurs_%C3%A0_la_main_en_presentation_publique_3.jpg|mini|[[Équitation]], francuska škola jahanja]] * 2008. – [[Procesija divova i zmajeva]] u [[Belgija|Belgiji]] i [[Francuska|Francuskoj]] * 2009. – [[Paghjela]] * 2009. – [[Crtanje krovišta|Francuska tradicija crtanja krovišta]] * 2009. – [[Aubussonska tapiserija]] * 2009. – [[Maloya]] * 2010. – [[Compagnonnage]] * 2010. – [[Alençonska čipka]] * 2010. – [[Francuski gastronomski obrok]] * 2011. – [[Equitation]] * 2012. – [[Fest-noz]] * 2013. – [[Sedmogodišnje procesije kostiju Limousina]] * 2014. – [[Gwoka]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2016. – [[Karneval u Granvilleu]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2020. – [[Yole]] * 2020. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Baget]] * 2022. – [[Pivski festival u Pirinejima]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Suhozid]] * 2024. – [[Sajmišta]] * 2024. – [[Ukrašavanje pariskih krovova]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/france-FR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Francuskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Grčka === * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Mastika|Uzgajanja mastike na ostrvu Hios]] * 2015. – [[Obrade tinijskog mramora]] * 2016. – [[Momoeria]] * 2017. – [[Rebetiko]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2020. – [[Polifoni karavan]] * 2022. – [[Dekapentavgoustos]] * 2024. – [[Svečanost u Mesosporitisi]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/greece-GR UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Grčkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Gruzija === * 2008. – [[Polifonsko pjevanje u Gruziji]] * 2013. – [[Qvevri]] * 2016. – [[Gruzijsko pismo]] * 2018. – [[Chidaoba]] * 2025. – [[Gruzijska kultura pšenice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/georgia-GE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Gruziji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Hrvatska === [[Datoteka:Sestine Remete EMZ 300109.jpg|mini|Drveni konjić iz [[Zagorje|Zagorja]], [[Etnografski muzej Zagreb]]]] [[Datoteka:Licitars2.jpg|mini|Licitari (medenjaci) iz Hrvatske]] [[Datoteka:Alkar_2.jpg|mini|[[Sinjska alka]]]] * 2009. – [[Zvončari|Zvončari Kastavštine]] * 2009. – [[Čipka|Hrvatsko čipkarstvo]] * 2009. – [[Povorka kraljice u Gorjanima]] * 2009. – [[Hvarska procesija križa]] * 2009. – [[Festa svetog Vlaha]] * 2009. – [[Proizvodnja drvenih dječjih igračaka Hrvatskog Zagorja]] * 2009. – [[Istarsko dvoglasno pjevanje]] * 2010. – [[Licitari|Tradicija pravljenja medenjaka]] * 2010. – [[Sinjska alka]] * 2010. – [[Ojkanje]] * 2011. – [[Bećarac]] * 2011. – [[Nijemo kolo]] * 2012. – [[Klapsko pjevanje|Klapsko pjevanje iz Dalmacije]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2016. – [[Batana]] * 2018. – [[Međimurska popevka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Festival svetog Trifuna]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2025. – [[Lastovski poklad]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/croatia-HR Nematerijalna svjetska baština u Hrvatskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Island === * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2025. – [[Kultura bazena]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/iceland-IS Nematerijalna svjetska baština u Islandu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Irska === * 2017. – [[Gajde|Irske gajde]] * 2018. – [[Hurling]] * 2016. – [[Harfa|Keltska harfa]] * 2018. – [[Sokolarstvo]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ireland-IE UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Irskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2021.]</ref> === Italija === [[Datoteka:Alcamo-Pupi-bjs2007-01.jpg|mini|[[Opera dei Pupi]] na [[Sicilija|Siciliji]]]] [[File:Dettaglio - asino porta pecore desarpa Cogne 2.jpg|mini|desno|Transhumanca u Italiji]] * 2008. – [[Opera dei Pupi]] * 2009. – [[Sardinijsko pastoralno pjevanje]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2012. – [[Tradicionalna izrada violina|Tradicionalna izrada violina u Cremoni]] * 2013. – [[Proslave procesija velikih struktura na ramenima]] * 2014. – [[Pantelleria]] * 2017. – [[Napuljski Pizzaiuolo]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Celestinov oprost]] * 2019. – [[Transhumanca]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2020. – [[Staklene perle]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2021. – [[Tartufi|Branje tartufa]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Opersko pjevanje u Italiji]] * 2024. – [[Ručno zvono]] * 2025. – [[Italijanska kuhinja]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/italy-IT Nematerijalna svjetska baština u Italiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Kipar === * 2009. – [[Lefkaritika]] * 2011. – [[Pjesnički dvoboj]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2019. – [[Bizantska muzika]] * 2022. – [[Pljočkanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2025. – [[Commandaria]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/cyprus-CY Nematerijalna svjetska baština u Kipru - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Latvija === * 2008. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2009. – [[Kulturni prostor Suiti]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/latvia-LV Nematerijalna svjetska baština u Latviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Litvanija === [[Datoteka:Gorakrzyz.jpg|mini|[[Brdo križeva]] u gradu [[Šiauliai]], Litva]] * 2008. – [[Brdo križeva|Tradicionalni obrt i simbolika litvanskih križeva]] * 2009. – [[Baltička slavlja plesa i pjesme]] * 2010. – [[Litvanske višeglasne pjesme]] * 2023. – [[Sodai]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/lithuania-LT Nematerijalna svjetska baština u Litvaniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Luksemburg === * 2010. – [[Plesna procesija u Echternachu]] * 2021. – [[Rog (instrument)|Umjetnost sviranja na rogu]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2024. – [[Suhozid]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/luxembourg-LU Nematerijalna svjetska baština u Luksemburgu - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Malta === * 2020. – [[Ftira]] * 2021. – [[L-Għana]] * 2023. – [[Seoska fešta]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/malta-MT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština na Malti - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Mađarska === [[Datoteka:Busójárás (Mohács), 2009.jpg|mini|[[Procesija bušara]] u [[Mohač]]u 2009.]] * 2011. – [[Procesija bušara|Procesija bušara u Mohaču]] * 2011. – [[Táncház metoda|Mađarski model za prijenos nematerijalne kulturne baštine]] * 2012. – [[Sokolarstvo]] * 2012. – [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] * 2016. – [[Očuvanje narodne muzičke baštine konceptom Kodály]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2022. – [[Tradicija mađarskog gudačkog benda]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2024. – [[Čardaš]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/hungary-HU Nematerijalna svjetska baština u Mađarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2024.]</ref> [[File:Martenitsa E5.jpg|mini|[[Proslava 1. marta]]]] === Severna Makedonija === * 2013. – [[Festival svetih četrdeset mučenika]] u [[Štip]]u * 2014. – [[Kopačkata]] * 2015. – [[Glasoečko]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/north-macedonia-MK Nematerijalna svjetska baština u Sjevernoj Makedoniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Moldavija === * 2013. – [[Colindat]] * 2016. – [[Zidni tepisi u Rumuniji i Moldaviji]] * 2017. – [[Proslava 1. marta]] * 2022. – [[Altita]] * 2025. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/republic-of-moldova-MD Nematerijalna svjetska baština u Moldaviji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> === Nizozemska === * 2012. – [[Parade cvijeća i voća u Holandiji]] * 2017. – [[Upravljanje vjetrenjačama i vodenicama]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ljetni karneval u Roterdamu]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/netherlands-NL Nematerijalna svjetska baština u Nizozemskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Norveška === * 2016. – [[Oselvar brod]] * 2019. – [[Muzika i ples u Setesdalu]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]] * 2024. – [[Narodna nošnja u Norveškoj]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/norway-NO Nematerijalna svjetska baština u Norveškoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Njemačka === * 2016. – [[Zadruge u Njemačkoj]] * 2017. – [[Orguljaški zanat i muzika]] * 2018. – [[Plavo bojenje]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2022. – [[Praksa modernog plesa u Njemačkoj]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Porodiljska njega]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/germany-DE Nematerijalna svjetska baština u Njemačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2022.]</ref> === Poljska === * 2018. – [[Krakovska šopka]] * 2020. – [[Pčelarenje na drvetu]] * 2021. – [[Sokolarstvo]] * 2021. – [[Tradicija cvjetnih tepiha]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Tradicija polke u Poljskoj]] * 2025. – [[Pletenje košara]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/poland-PL Nematerijalna svjetska baština u Poljskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.12.2022.]</ref> [[File:Moliceiro K1.jpg|mini|[[Moliceiro]]]] === Portugal === * 2011. – [[Fado]] * 2013. – [[Mediteranska prehrana]] * 2014. – [[Cante Alentejano]] * 2015. – [[Izrada kravljih zvona u Portugalu]] * 2016. – [[Bisalhaes keramika]] * 2016. – [[Sokolarstvo]] * 2017. – [[Izrada glinenih figura iz Estermoza]] * 2019. – [[Careto]] * 2021. – [[Svečanosti zajednice u Campo Maior]] * 2022. – [[Portugalsko-galicijska granica]] * 2024. – [[Konjička umjetnost]] * 2025. – [[Moliceiro]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/portugal-PT Nematerijalna svjetska baština u Portugalu - ich.unesco.org - Pristupljeno 13.12.2024.]</ref> === Rumunija === * 2013. – [[Colindat]] * 2015. – [[Momački plesovi u Rumuniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2023. – [[Cobza]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/romania-RO Nematerijalna svjetska baština u Rumuniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Rusija === * 2008. – [[Usmena kultura u Semeiskiji|Kulturni prostor i usmena kultura Semeiskie]] * 2008. – [[Olonho|Jakutska epska tradicija]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/russian-federation-RU UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Rusiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19. 11. 2022.]</ref> === Slovačka === * 2008. – [[Fujara]] * 2013. – [[Glazba sela Terchova]] * 2015. – [[Gajde]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovakia-SK Nematerijalna svjetska baština u Slovačkoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Slovenija === * 2016. – [[Predstava u Škofjoj Loki]] * 2017. – [[Kurentovanje]] * 2018. – [[Čipka|Bobinska čipka]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Pčelarstvo u Sloveniji]] * 2022. – [[Lipicanac|Uzgoj lipicanera]] * 2023. – [[Porodiljska njega]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/slovenia-SI Nematerijalna svjetska baština u Sloveniji - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.11.2021.]</ref> === Srbija === [[File:Kazancauldronsljiveplumsrakija.jpg|mini|Kazan za rakiju]] * 2014. – [[Slava]] * 2017. – [[Kolo (igra)]] * 2018. – [[Gusle|Pevanje uz gusle]] * 2020. – [[Zlakuska grnčarija]] * 2022. – [[Šljivovica]] * 2024. – [[Naivno slikarstvo Kovačice]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/serbia-RS Nematerijalna svjetska baština u Srbiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Španija === [[Datoteka:Ball de Gegants.jpg|mini|Ples divova [[Patum de Berga]] u Španjolskoj]] * 2008. – [[Misterij Elxa u Elcheu]] * 2008. – [[Festival Petum u Bergi]] * 2009. – [[Sudovi za navodnjavanje sredozemne obale]] * 2009. – [[Zviždući jezik]] * 2010. – [[Sokolarstvo]] * 2010. – [[Mediteranska prehrana]] * 2010. – [[Katalonski ljudski tornjevi]] * 2010. – [[Flamenko]] * 2010. – [[Sibilina pjesma na Majorci]] * 2011. – [[Festival la Mare de Déu de la Salut]] * 2012. – [[Festival otvorenih dvorišta u Cordovi]] * 2015. – [[Festivali vatre na Pirenejima|Festivali vatre ljetnog suncostaja na Pirenejima]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2022. – [[Splavarenje]] * 2023. – [[Staklo|Ručna izrada stakla]] * 2023. – [[Transhumanca]] * 2024. – [[Cider|Asturijska kultura jabukovače]] * 2024. – [[Ručno zvono]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/spain-ES Nematerijalna svjetska baština u Španiji - ich.unesco.org - Pristupljeno 2.12.2022.]</ref> === Švicarska === * 2016. – [[Festival u Veveyu]] * 2017. – [[Karneval u Baselu]] * 2018. – [[Suhozid]] * 2018. – [[Lavina|Upravljanje rizikom od lavina]] * 2019. – [[Alpinizam]] * 2019. – [[Procesije Svete sedmice u Mendrisiu]] * 2020. – [[Izrada mehaničkih časovnika]] * 2020. – [[Katedralne radionice]] * 2023. – [[Navodnjavanje|Tradicionalno navodnjavanje]] * 2023. – [[Ispaša u Alpama]] * 2025. – [[Jodlanje]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/switzerland-CH Nematerijalna svjetska baština u Švicarskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 19.novembar 2021.]</ref> === Švedska === * 2018. – [[Umjetnost pripovijedanja u području Kronoberga]] * 2021. – [[Čamci od klinkera]] * 2023. – [[Harfa iz Uplanda]] * 2024. – [[Ljetna poljoprivreda]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/sweden-SE Nematerijalna svjetska baština u Švedskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Turska === [[Datoteka:Novruz001.jpg|mini|Predmeti koji simboliziraju [[Novruz]]]] * 2008. – [[Mevlevi Sema]] * 2008. – [[Meddah]] * 2009. – [[Karađoz]] * 2009. – [[Ašik]] * 2010. – [[Kirkpinar]] * 2010. – [[Sohbet]] * 2010. – [[Semah]] * 2011. – [[Keškek]] * 2012. – [[Mesir Macunu]] * 2013. – [[Turska kava]] * 2014. – [[Ebru]] * 2016. – [[Lavaš|Jufka]] * 2016. – [[Novruz]] * 2016. – [[Çini keramika]] * 2017. – [[Hiderles]] * 2017. – [[Sporazumijevanje zviždanjem]] * 2018. – [[Dede Korkut]] * 2019. – [[Tradicionalno tursko streljaštvo]] * 2020. – [[Minijaturna umjetnost]] * 2020. – [[Mangala]] * 2021. – [[Hüsn-i hat]] * 2022. – [[Svila|Tradicionalna proizvodnja svile]] * 2022. – [[Nasredin-hodža|Priče o Nasrudin-hodži]] * 2022. – [[Kultura čaja u Azerbejdžanu i Turskoj]] * 2022. – [[Ahlat]] * 2023. – [[Sedef|Ukrašavanje sedefom]] * 2023. – [[Duduk|Sviranje na meju]] * 2023. – [[Osvjetljavanje pisanih djela]] * 2023. – [[Iftar]] * 2023. – [[Tradicija maslina u Turskoj]] * 2024. – [[Gajde|Tradicionalne gajde]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/trkiye-TR Nematerijalna svjetska baština u Turskoj - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. 12. 2024.]</ref> === Ukrajina === * 2013. – [[Petrikivsko slikarstvo]] * 2016. – [[Kozaci|Kozačke pjesme]] * 2019. – [[Kosivska keramika]] * 2020. – [[Krimski Tatari|Ornek]] * 2022. – [[Boršč|Ukrajinski boršč]] * 2024. – [[Pisanica]]<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA Nematerijalna svjetska baština u Ukrajini - ich.unesco.org - Pristupljeno 13. decembar 2026.]</ref> == Povezano == * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Africi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Aziji i Oceaniji]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine u Americi]] * [[Lista nematerijalne svjetske baštine za hitnu zaštitu]] == Reference == {{reflista}} == Vanjske veze == {{commonscat|Masterpieces of the Oral and Intangible Heritage of Humanity}} * [http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?lg=en&pg=00011 UNESCO-ova reprezentativna lista nematerijalne svjetske baštine] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi| ]] [[Kategorija:Liste svjetske baštine|E]] 6ca4ldhzg8jz6bevdnu5db4nmoeop6d 0 4558699 42581076 42303878 2026-04-16T06:37:47Z ~2026-23384-80 344042 Pravilan izgovor naziva filma 42581076 wikitext text/x-wiki {{Infokutija film |naslov=Kros kantri |Slika= |veličina= |onaziv=Kros kantri |godina={{Filmdate|1969|7|14|df=y}} |zemlja={{flag|SFR Jugoslavija}} |jezik=[[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatski]] |žanr=drama |režija=[[Puriša Đorđević|Mladomir Puriša Đorđević]] |scenario=[[Puriša Đorđević|Mladomir Puriša Đorđević]] |muzika= |uloge=[[Milena Dravić]]<br />[[Mirčeta Vujičić]]<br />[[Ljuba Tadić]]<br />[[Ljubinka Bobić]]<br />[[Ružica Sokić]] |producent= |kompanija=Avala film |trajanje=89 min. |kamera= |montaža= |kinematografija= |nagrade= |budžet= |prethodni= |sledeći= |vebsajt= |imdb=123140 }} '''''Kros kantri''''' je [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslovenski]] [[igrani film]] snimljen [[1969. na filmu|1969]]. godine u režiji [[Puriša Đorđević|Mladomira Puriše Đorđevića]]. Protagonistkinja, čiji lik tumači [[Milena Dravić]], kćerka seoskog sveštenika koja, gledajući [[televizija|televiziju]] odluči postati takmičarka u [[kros trčanje|kros trčanju]]. Radnja prikazuje kako započinje trčanje tokom koga će doživeti ljubavne pustolovine, ali i izazvati krvoproliće. == Uloge == {| class="wikitable" |- ! Glumac ! Uloga |- |[[Milena Dravić]] || Jovana |- |[[Mirčeta Vujičić]] || |- |[[Ljuba Tadić]] || Pop |- |[[Ljubinka Bobić]] || Baba |- |[[Ružica Sokić]] || Sestra |- |[[Kole Angelovski]] || |- |[[Neda Arnerić]] || |- |[[Drago Čumić|Dragomir Čumić]] || |- |[[Ana Krasojević]] || |- |[[Predrag Milinković]] || |} == Vanjske veze == * {{IMDb naslov|id=123140|title=Cross country}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Jugoslavenski filmovi]] [[Kategorija:Dramski filmovi]] 6g760tbky6bt6p6n26eep2j3xtk5ejy 0 4574524 42581058 40661108 2026-04-15T23:36:16Z Xqbot 10993 Popravak dvostrukih preusmjeravanja → [[Univerzitet u Zagrebu]] 42581058 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Univerzitet u Zagrebu]] j42bsa6qkwa7c8yhp45240f9tuo0d45 0 4578043 42581025 42536471 2026-04-15T17:48:27Z Dissident93 343927 42581025 wikitext text/x-wiki {{Infookvir klub američkog nogometa | ime_kluba = Washington Commanders | grb = | država = | grad = Washington D.C. | stadion = Northwest Stadium (64.000 mjesta) | web_stranica = http://www.redskins.com/ | vlasnik = Josh Harris | predsjednik = Mark Clouse | dopredsjednik = | izvršni_dopredsjednik = | generalni_menadžer = Adam Peters | glavni_trener = Dan Quinn | koordinator_napada = David Blough | koordinator_obrane = Daronte Jones | koordinator_specijalnih_timova = Larry Izzo | osvojenih_prvenstava = [[National Football League|NFL]]: 1937., 1942. <br> [[Super Bowl]]: 1982., 1987., 1991. | konferencijski_naslovi = [[National Football Conference|NFC]]: 5 | divizijski_naslovi = NFL istok: 6 <br> NFC Istok: 8 | sezona_u_doigravanju = [[National Football League|NFL]]: 24 }} '''Washington Commanders''' su profesionalni klub [[Američki nogomet|američkog nogometa]] iz [[Washington D.C.|Washingtona D.C.]], a natječu se u istočnoj diviziji [[National Football Conference|NFC konferencije]]. Klub je osnovan 1932. i dosad je osvojio 5 naslova prvaka. Svoje domaće utakmice od 1997. igraju na stadionu Northwest Stadium. == Povijest kluba == === Od 1932. do 1970. === [[Datoteka:Sammy Baugh NYWTS.gif|150px|minijatura|lijevo|Sammy Baugh]] Momčad je osnovana 1932. u [[Boston, Massachusetts|Bostonu]] u [[Massachusetts]]u pod imenom Boston Braves, ali već iduće sezone mijenja ime u Boston Redskins.<ref>{{cite web| url=http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/wasbos/bosskins.html| publisher=sportsecyclopedia.com| title=Boston Redskins Historical Moments| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2021-01-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20210113113553/https://sportsecyclopedia.com/nfl/wasbos/bosskins.html}}</ref> Svoje prvo finale lige igraju 1936. godine protiv pobjednika zapadne divizije, [[Green Bay Packers]]a, ali u njemu gube 21:6. Početkom 1937. momčad seli u [[Washington]], a u momčad dolazi ''quarterback'' [[Sammy Baugh]]. Predvođeni Baughom, Redskinsi ponovno osvajaju diviziju i u utakmici za naslov prvaka pobjeđuju [[Chicago Bears]]e sa 28:21 te osvajaju svoj prvi naslov prvaka u povijesti. Tri godine kasnije, Redskinsi i Bearsi su ponovno u finalu. Ovaj put momčad iz Chicaga nadmoćno pobjeđuje, sa čak 73:0, što je najveća pobjeda u povijesti lige.<ref>{{cite web| url=http://www.history.com/this-day-in-history/bears-beat-redskins-73-0-in-nfl-championship-game| publisher=history.com| title=Bears beat Redskins 73-0 in NFL Championship game| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> Redskinsi su početkom 40-ih uz Bearse jedna od najjačih momčadi lige, a obje momčadi to dokazuju 1942., u svom trećem međusobnom ogledu u finalu u šest godina. Redskinsi do finala dolaze sa 10 pobjeda u 11 utakmica, a pobjeđuju i u finalu, sa 14:6. Četvrto i posljednje finale Bearsa i Redskinsa u četrdesetima stiže 1943., kada Bearsi pobjeđuju 41:21 i postavljaju omjer s Bearsima u utakmicama za naslov na 2:2. Posljednju priliku za osvajanje naslova Redskinsi imaju 1945. kada u finalu igraju sa [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramsima]]. Međutim, Ramsi dobivaju utakmicu sa 15:14, a Redskinsima je to posljenje doigravanje u idućih 25 sezona. Kroz pedesete i šezdesete bilježe vrlo slabe rezultate, te od 1946. do 1970. bilježe samo četiri pobjedničke sezone. Najbliže doigravanju bili su 1955. kada s 8 pobjeda osvajaju drugo mjesto u svojoj diviziji, a njihov trener Joe Kuharich biva proglašen za trenera sezone. Redskinsi tek 1962. prvi put dovode u momčad crnog igrača (running backa Ernieja Davisa, osvajača Heismanovog trofeja), posljednji od svih momčadi lige. Davis odmah biva proslijeđen u [[Cleveland Browns]]e, ali za njih nije odigrao nijednu jer mu je bila dijagnosticirana [[leukemija]].<ref>{{cite web| url=http://www.washingtonian.com/blogs/capitalcomment/1962-the-year-that-changed-the-redskins.php| publisher=washingtonian.com| title=1962: The Year That Changed the Redskins| date=10. listopada 2011.| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2015-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20150927144651/http://www.washingtonian.com/blogs/capitalcomment/1962-the-year-that-changed-the-redskins.php}}</ref> === Od 1971. do 1980. === Bolja vremena za Redskinse dolaze 1971. kada momčad preuzima dotadašnji trener [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramsa]] George Allen.<ref>{{cite web| url=http://www.profootballhof.com/hof/member.aspx?PLAYER_ID=14| publisher=profootballhof.com| title=George Allen Biography| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2013-12-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20131227181141/http://www.profootballhof.com/hof/member.aspx?player_id=14| dead-url=yes}}</ref> Allen već prve sezone dovodi momčad do doigravanja (prvi put od 1945.) i pritom biva proglašen trenerom sezone. Redskinsi gube u divizijskoj rundi doigravanja od [[San Francisco 49ers]]a, ali su već iduće sezone na samom vrhu. Predvođeni ''linebackerom'' Chrisom Hanburgerom, ''wide receiverom'' Charleyem Taylorom i MVP-em sezone ''running backom'' Larryem Brownom, osvajaju diviziju sa 11 pobjeda u 14 utakmica. U doigravanju pobjeđuju [[Green Bay Packers]]e i [[Dallas Cowboys]]e te dolaze u svoj prvi [[Super Bowl]]. Protivnici u Super Bowlu su im te sezone nepobijeđeni [[Miami Dolphins]]i. Dolphinsi sa ''quarterbackom'' Bobbyem Grieseom i ''running backom'' [[Larry Csonka|Larryem Csonkom]] svoj niz nastavljaju i u finalnoj utakmici te pobjeđuju Redskinse 14:7. Redskinsi nastavljaju s dobrim igrama do kraja sedamdesetih, te ulaze u doigravanje još tri puta. === Tri osvojena Super Bowla od 1981. do 1991. === [[Datoteka:Darrell Green 8-4-02 020804-N-5086M-004.jpg|150px|minijatura|lijevo|Darrell Green]] Možda i najuspješnije doba Redskinsi imaju u osamdesetima. Momčad 1981. preuzima trener Joe Gibbs, a najveći uspjeh kluba u novije doba dolazi odmah iduće sezone. Sezona 1982. bila je skraćena zbog štrajka, te se igralo samo devet utakmica, od kojih Redskinsi pobjeđuju u osam. Redskinse do Super Bowla predvode ''quarterback'' Joe Theismann i ''running back'' John Riggins, a na tom putu pobjeđuju u doigravanju [[Detroit Lions]]e, [[Minnesota Vikings]]e i [[Dallas Cowboys]]e. U utakmici za naslov igranoj u [[Pasadena, Kalifornija|Pasadeni]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] pred više od 100.000 gledatelja, Redskinsi pobjeđuju Miami Dolphinse 27:17 i osvajaju svoj prvi naslov u eri Super Bowla. Trener Gibbs proglašen je za trenera sezone, a Riggins za MVP-a Super Bowla.<ref>{{cite web| url=http://www.nfl.com/superbowl/history/recap/sbxvii| publisher=nfl.com| title=Super Bowl XVII | accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> Sljedeću sezonu Redskinsi osvajaju diviziju sa 14 pobjeda i tako opravdavaju ulogu favorita za osvajanje još jednog naslova. U divizijskoj utakmici doigravanja pobjeđuju [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramse]] sa čak 51:7, a u konferencijskom finalu [[San Francisco 49ers]]e [[Joe Montana|Joea Montane]] sa 24:21. Ipak, u 18. po redu Super Bowlu pobjeđuju ih [[Oakland Raiders]]i koji time osvajaju svoj treći naslov u 8 godina. Predvođeni ''defensive endom'' Dexterom Manleyem, ''wide receiverom'' Artom Monkom i jednim od najboljih ''cornerbacka'' svih vremena Darrellom Greenom, Redskinsi su u konferencijskom finalu 1986. (gube od [[New York Giants]]a), a 1987. su nakon osvojene divizije ponovno u [[Super Bowl]]u. Ovaj put su im protivnici [[Denver Broncos]]i ''quarterbacka'' [[John Elway|Johna Elwaya]]. Redskinsi pobjeđuju 42:10 i osvajaju drugi Super Bowl i čevrti naslov prvaka ukupno. [[Datoteka:Robert Griffin III.jpg|200px|minijatura|desno|Robert Griffin III]] Sljedeće sezone Mark Rypien postaje prvi izbor na mjestu ''quarterbacka'', a možda najbolju sezonu ima 1991. kada predvodi momčad do 14 pobjeda u sezoni i naslova prvaka divizije. Trener Gibbs je proglašen po treći put za trenera godine, a Redskinsi nastavljaju pobjeđivati i u ''playoffu'' (izbacuju [[Atlanta Falcons]]e i [[Detroit Lions]]e) i tako dolaze do četvrtog Super Bowla u deset godina. Rypien je izabran za MVP-a Super Bowla<ref>{{cite web| url=http://www.nfl.com/superbowl/history/mvp/sbxxvi| publisher=nfl.com| title=Super Bowl XXVI MVP: Mark Rypien | accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> u utakmici gdje Redskinsi pobjeđuju [[Buffalo Bills]]e 37:24, te Redskinsi svojim trećim naslovom od 1982. potvrđuju (uz San Francisco 49erse) status jedne od najboljih momčadi tog doba. === Era Roberta Griffina III === Treće osvojeno prvenstvo označilo je kraj ere za Redskinse. Momčad do danas ne uspijeva ponoviti te uspjehe, te do 2013. još samo pet puta dolazi u doigravanje. Na draftu 2012. Redskinsi koje vodi trener Mike Shanahan biraju ''quarterbacka'' [[Robert Griffin III|Roberta Griffina III]], osvajača [[Heismanov trofej|Heismanovog trofeja]].<ref>{{cite web| url=http://www.huffingtonpost.com/2012/03/10/redskins-rams-trade-statement-draft-robert-griffin_n_1336770.html| publisher=huffingtonpost.com| title=Redskins, Rams Trade: Draft Picks Deal To Bring Robert Griffin III To DC Confirmed |date=10. ožujka 2012.| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> To se pokazuje kao dobra odluka jer se Redskinsi već u prvoj njegovoj sezoni pojavljuju u doigravanju, a Griffin je proglašen najboljim rookiem sezone u napadu.<ref>{{cite web| url=http://www.redskins.com/news-and-events/article-1/Griffin-III-Named-PFWA-NFL-Rookie-Of-Year/b95ff0df-2f64-476a-b366-2ec40b35313b| publisher=redskins.com| title=Griffin III Named PFWA NFL Rookie Of Year| date=14. siječnja 2013.| accessdate=1. veljače 2014.| archivedate=2014-02-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203091921/http://www.redskins.com/news-and-events/article-1/Griffin-III-Named-PFWA-NFL-Rookie-Of-Year/b95ff0df-2f64-476a-b366-2ec40b35313b| deadurl=yes}}</ref> Međutim, Griffin se ozlijeđuje krajem te sezone i ima probleme s ozlijedama i tijekom sezone 2013. kada Redskinsi pobjeđuju u samo tri utakmice. Zbog toga trener Shanahan dobiva otkaz, a počekom 2014. za novog trenera je postavljen Jay Gruden.<ref>{{cite web| url=http://www.washingtonpost.com/blogs/football-insider/wp/2014/01/09/jay-gruden-expected-to-be-hired-as-redskins-coach/| publisher=washingtonpost.com| title= ay Gruden to become Redskins coach, agrees to five-year deal|date=9. siječnja 2014.| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> ==Učinak po sezonama od 2002.== {| class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !width=60px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Sezona !width=100px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Divizija !colspan="4" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Regularni dio sezone !width=500px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Uspjeh u playoffu |- !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Pobjede !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Porazi !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Neriješeno !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Plasman |- !align="center"|2002. |align="center"|NFC Istok |align="center"|7 |align="center"|9 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2003. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2004. |align="center"|NFC Istok |align="center"|6 |align="center"|10 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2005. |align="center"|NFC Istok |align="center"|10 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|2. |align="left"|došli do divizijske runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 20:10) |- !align="center"|2006. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2007. |align="center"|NFC Istok |align="center"|9 |align="center"|7 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|došli do wild-card runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 35:14) |- !align="center"|2008. |align="center"|NFC Istok |align="center"|8 |align="center"|8 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2009. |align="center"|NFC Istok |align="center"|4 |align="center"|12 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2010. |align="center"|NFC Istok |align="center"|6 |align="center"|10 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2011. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2012. |align="center"|NFC Istok |align="center"|10 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center" bgcolor="#FFE766"|'''1.''' |align="left"|došli do wild-card runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 24:14) |- !align="center"|2013. |align="center"|NFC Istok |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- |} == Izvori == {{izvori|2}} {{NFL}} [[Kategorija:NFL klubovi]] [[Kategorija:Washington, D.C.]] tr2wfqmmgftr8osj8yxt5sdprbkdwtq 42581026 42581025 2026-04-15T17:48:46Z Dissident93 343927 42581026 wikitext text/x-wiki {{Infookvir klub američkog nogometa | ime_kluba = Washington Commanders | grb = | država = | grad = Washington D.C. | stadion = Northwest Stadium (64.000 mjesta) | web_stranica = http://www.commanders.com/ | vlasnik = Josh Harris | predsjednik = Mark Clouse | dopredsjednik = | izvršni_dopredsjednik = | generalni_menadžer = Adam Peters | glavni_trener = Dan Quinn | koordinator_napada = David Blough | koordinator_obrane = Daronte Jones | koordinator_specijalnih_timova = Larry Izzo | osvojenih_prvenstava = [[National Football League|NFL]]: 1937., 1942. <br> [[Super Bowl]]: 1982., 1987., 1991. | konferencijski_naslovi = [[National Football Conference|NFC]]: 5 | divizijski_naslovi = NFL istok: 6 <br> NFC Istok: 8 | sezona_u_doigravanju = [[National Football League|NFL]]: 24 }} '''Washington Commanders''' su profesionalni klub [[Američki nogomet|američkog nogometa]] iz [[Washington D.C.|Washingtona D.C.]], a natječu se u istočnoj diviziji [[National Football Conference|NFC konferencije]]. Klub je osnovan 1932. i dosad je osvojio 5 naslova prvaka. Svoje domaće utakmice od 1997. igraju na stadionu Northwest Stadium. == Povijest kluba == === Od 1932. do 1970. === [[Datoteka:Sammy Baugh NYWTS.gif|150px|minijatura|lijevo|Sammy Baugh]] Momčad je osnovana 1932. u [[Boston, Massachusetts|Bostonu]] u [[Massachusetts]]u pod imenom Boston Braves, ali već iduće sezone mijenja ime u Boston Redskins.<ref>{{cite web| url=http://www.sportsecyclopedia.com/nfl/wasbos/bosskins.html| publisher=sportsecyclopedia.com| title=Boston Redskins Historical Moments| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2021-01-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20210113113553/https://sportsecyclopedia.com/nfl/wasbos/bosskins.html}}</ref> Svoje prvo finale lige igraju 1936. godine protiv pobjednika zapadne divizije, [[Green Bay Packers]]a, ali u njemu gube 21:6. Početkom 1937. momčad seli u [[Washington]], a u momčad dolazi ''quarterback'' [[Sammy Baugh]]. Predvođeni Baughom, Redskinsi ponovno osvajaju diviziju i u utakmici za naslov prvaka pobjeđuju [[Chicago Bears]]e sa 28:21 te osvajaju svoj prvi naslov prvaka u povijesti. Tri godine kasnije, Redskinsi i Bearsi su ponovno u finalu. Ovaj put momčad iz Chicaga nadmoćno pobjeđuje, sa čak 73:0, što je najveća pobjeda u povijesti lige.<ref>{{cite web| url=http://www.history.com/this-day-in-history/bears-beat-redskins-73-0-in-nfl-championship-game| publisher=history.com| title=Bears beat Redskins 73-0 in NFL Championship game| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> Redskinsi su početkom 40-ih uz Bearse jedna od najjačih momčadi lige, a obje momčadi to dokazuju 1942., u svom trećem međusobnom ogledu u finalu u šest godina. Redskinsi do finala dolaze sa 10 pobjeda u 11 utakmica, a pobjeđuju i u finalu, sa 14:6. Četvrto i posljednje finale Bearsa i Redskinsa u četrdesetima stiže 1943., kada Bearsi pobjeđuju 41:21 i postavljaju omjer s Bearsima u utakmicama za naslov na 2:2. Posljednju priliku za osvajanje naslova Redskinsi imaju 1945. kada u finalu igraju sa [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramsima]]. Međutim, Ramsi dobivaju utakmicu sa 15:14, a Redskinsima je to posljenje doigravanje u idućih 25 sezona. Kroz pedesete i šezdesete bilježe vrlo slabe rezultate, te od 1946. do 1970. bilježe samo četiri pobjedničke sezone. Najbliže doigravanju bili su 1955. kada s 8 pobjeda osvajaju drugo mjesto u svojoj diviziji, a njihov trener Joe Kuharich biva proglašen za trenera sezone. Redskinsi tek 1962. prvi put dovode u momčad crnog igrača (running backa Ernieja Davisa, osvajača Heismanovog trofeja), posljednji od svih momčadi lige. Davis odmah biva proslijeđen u [[Cleveland Browns]]e, ali za njih nije odigrao nijednu jer mu je bila dijagnosticirana [[leukemija]].<ref>{{cite web| url=http://www.washingtonian.com/blogs/capitalcomment/1962-the-year-that-changed-the-redskins.php| publisher=washingtonian.com| title=1962: The Year That Changed the Redskins| date=10. listopada 2011.| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2015-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20150927144651/http://www.washingtonian.com/blogs/capitalcomment/1962-the-year-that-changed-the-redskins.php}}</ref> === Od 1971. do 1980. === Bolja vremena za Redskinse dolaze 1971. kada momčad preuzima dotadašnji trener [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramsa]] George Allen.<ref>{{cite web| url=http://www.profootballhof.com/hof/member.aspx?PLAYER_ID=14| publisher=profootballhof.com| title=George Allen Biography| accessdate=1. veljače 2014.| archive-date=2013-12-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20131227181141/http://www.profootballhof.com/hof/member.aspx?player_id=14| dead-url=yes}}</ref> Allen već prve sezone dovodi momčad do doigravanja (prvi put od 1945.) i pritom biva proglašen trenerom sezone. Redskinsi gube u divizijskoj rundi doigravanja od [[San Francisco 49ers]]a, ali su već iduće sezone na samom vrhu. Predvođeni ''linebackerom'' Chrisom Hanburgerom, ''wide receiverom'' Charleyem Taylorom i MVP-em sezone ''running backom'' Larryem Brownom, osvajaju diviziju sa 11 pobjeda u 14 utakmica. U doigravanju pobjeđuju [[Green Bay Packers]]e i [[Dallas Cowboys]]e te dolaze u svoj prvi [[Super Bowl]]. Protivnici u Super Bowlu su im te sezone nepobijeđeni [[Miami Dolphins]]i. Dolphinsi sa ''quarterbackom'' Bobbyem Grieseom i ''running backom'' [[Larry Csonka|Larryem Csonkom]] svoj niz nastavljaju i u finalnoj utakmici te pobjeđuju Redskinse 14:7. Redskinsi nastavljaju s dobrim igrama do kraja sedamdesetih, te ulaze u doigravanje još tri puta. === Tri osvojena Super Bowla od 1981. do 1991. === [[Datoteka:Darrell Green 8-4-02 020804-N-5086M-004.jpg|150px|minijatura|lijevo|Darrell Green]] Možda i najuspješnije doba Redskinsi imaju u osamdesetima. Momčad 1981. preuzima trener Joe Gibbs, a najveći uspjeh kluba u novije doba dolazi odmah iduće sezone. Sezona 1982. bila je skraćena zbog štrajka, te se igralo samo devet utakmica, od kojih Redskinsi pobjeđuju u osam. Redskinse do Super Bowla predvode ''quarterback'' Joe Theismann i ''running back'' John Riggins, a na tom putu pobjeđuju u doigravanju [[Detroit Lions]]e, [[Minnesota Vikings]]e i [[Dallas Cowboys]]e. U utakmici za naslov igranoj u [[Pasadena, Kalifornija|Pasadeni]] u [[Kalifornija|Kaliforniji]] pred više od 100.000 gledatelja, Redskinsi pobjeđuju Miami Dolphinse 27:17 i osvajaju svoj prvi naslov u eri Super Bowla. Trener Gibbs proglašen je za trenera sezone, a Riggins za MVP-a Super Bowla.<ref>{{cite web| url=http://www.nfl.com/superbowl/history/recap/sbxvii| publisher=nfl.com| title=Super Bowl XVII | accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> Sljedeću sezonu Redskinsi osvajaju diviziju sa 14 pobjeda i tako opravdavaju ulogu favorita za osvajanje još jednog naslova. U divizijskoj utakmici doigravanja pobjeđuju [[St. Louis Rams|Los Angeles Ramse]] sa čak 51:7, a u konferencijskom finalu [[San Francisco 49ers]]e [[Joe Montana|Joea Montane]] sa 24:21. Ipak, u 18. po redu Super Bowlu pobjeđuju ih [[Oakland Raiders]]i koji time osvajaju svoj treći naslov u 8 godina. Predvođeni ''defensive endom'' Dexterom Manleyem, ''wide receiverom'' Artom Monkom i jednim od najboljih ''cornerbacka'' svih vremena Darrellom Greenom, Redskinsi su u konferencijskom finalu 1986. (gube od [[New York Giants]]a), a 1987. su nakon osvojene divizije ponovno u [[Super Bowl]]u. Ovaj put su im protivnici [[Denver Broncos]]i ''quarterbacka'' [[John Elway|Johna Elwaya]]. Redskinsi pobjeđuju 42:10 i osvajaju drugi Super Bowl i čevrti naslov prvaka ukupno. [[Datoteka:Robert Griffin III.jpg|200px|minijatura|desno|Robert Griffin III]] Sljedeće sezone Mark Rypien postaje prvi izbor na mjestu ''quarterbacka'', a možda najbolju sezonu ima 1991. kada predvodi momčad do 14 pobjeda u sezoni i naslova prvaka divizije. Trener Gibbs je proglašen po treći put za trenera godine, a Redskinsi nastavljaju pobjeđivati i u ''playoffu'' (izbacuju [[Atlanta Falcons]]e i [[Detroit Lions]]e) i tako dolaze do četvrtog Super Bowla u deset godina. Rypien je izabran za MVP-a Super Bowla<ref>{{cite web| url=http://www.nfl.com/superbowl/history/mvp/sbxxvi| publisher=nfl.com| title=Super Bowl XXVI MVP: Mark Rypien | accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> u utakmici gdje Redskinsi pobjeđuju [[Buffalo Bills]]e 37:24, te Redskinsi svojim trećim naslovom od 1982. potvrđuju (uz San Francisco 49erse) status jedne od najboljih momčadi tog doba. === Era Roberta Griffina III === Treće osvojeno prvenstvo označilo je kraj ere za Redskinse. Momčad do danas ne uspijeva ponoviti te uspjehe, te do 2013. još samo pet puta dolazi u doigravanje. Na draftu 2012. Redskinsi koje vodi trener Mike Shanahan biraju ''quarterbacka'' [[Robert Griffin III|Roberta Griffina III]], osvajača [[Heismanov trofej|Heismanovog trofeja]].<ref>{{cite web| url=http://www.huffingtonpost.com/2012/03/10/redskins-rams-trade-statement-draft-robert-griffin_n_1336770.html| publisher=huffingtonpost.com| title=Redskins, Rams Trade: Draft Picks Deal To Bring Robert Griffin III To DC Confirmed |date=10. ožujka 2012.| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> To se pokazuje kao dobra odluka jer se Redskinsi već u prvoj njegovoj sezoni pojavljuju u doigravanju, a Griffin je proglašen najboljim rookiem sezone u napadu.<ref>{{cite web| url=http://www.redskins.com/news-and-events/article-1/Griffin-III-Named-PFWA-NFL-Rookie-Of-Year/b95ff0df-2f64-476a-b366-2ec40b35313b| publisher=redskins.com| title=Griffin III Named PFWA NFL Rookie Of Year| date=14. siječnja 2013.| accessdate=1. veljače 2014.| archivedate=2014-02-03| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203091921/http://www.redskins.com/news-and-events/article-1/Griffin-III-Named-PFWA-NFL-Rookie-Of-Year/b95ff0df-2f64-476a-b366-2ec40b35313b| deadurl=yes}}</ref> Međutim, Griffin se ozlijeđuje krajem te sezone i ima probleme s ozlijedama i tijekom sezone 2013. kada Redskinsi pobjeđuju u samo tri utakmice. Zbog toga trener Shanahan dobiva otkaz, a počekom 2014. za novog trenera je postavljen Jay Gruden.<ref>{{cite web| url=http://www.washingtonpost.com/blogs/football-insider/wp/2014/01/09/jay-gruden-expected-to-be-hired-as-redskins-coach/| publisher=washingtonpost.com| title= ay Gruden to become Redskins coach, agrees to five-year deal|date=9. siječnja 2014.| accessdate=1. veljače 2014.}}</ref> ==Učinak po sezonama od 2002.== {| class="wikitable" style="font-size: 100%" |- !width=60px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Sezona !width=100px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Divizija !colspan="4" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Regularni dio sezone !width=500px rowspan="2" style="background:#D0E7FF; color:black;" |Uspjeh u playoffu |- !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Pobjede !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Porazi !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Neriješeno !width=55px style="font-size: 90%; background:#D0E7FF; color:black;"|Plasman |- !align="center"|2002. |align="center"|NFC Istok |align="center"|7 |align="center"|9 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2003. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2004. |align="center"|NFC Istok |align="center"|6 |align="center"|10 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2005. |align="center"|NFC Istok |align="center"|10 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center"|2. |align="left"|došli do divizijske runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 20:10) |- !align="center"|2006. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2007. |align="center"|NFC Istok |align="center"|9 |align="center"|7 |align="center"|0 |align="center"|3. |align="left"|došli do wild-card runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 35:14) |- !align="center"|2008. |align="center"|NFC Istok |align="center"|8 |align="center"|8 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2009. |align="center"|NFC Istok |align="center"|4 |align="center"|12 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2010. |align="center"|NFC Istok |align="center"|6 |align="center"|10 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2011. |align="center"|NFC Istok |align="center"|5 |align="center"|11 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- !align="center"|2012. |align="center"|NFC Istok |align="center"|10 |align="center"|6 |align="center"|0 |align="center" bgcolor="#FFE766"|'''1.''' |align="left"|došli do wild-card runde (poraženi od [[Seattle Seahawks]]a 24:14) |- !align="center"|2013. |align="center"|NFC Istok |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|0 |align="center"|4. |align="left"|nisu se plasirali |- |} == Izvori == {{izvori|2}} {{NFL}} [[Kategorija:NFL klubovi]] [[Kategorija:Washington, D.C.]] 73g5tte3bru4kk77ud4qdx5q6w6uwi6 0 4621054 42581096 42184623 2026-04-16T07:26:31Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581096 wikitext text/x-wiki '''Prijateljska zona''', '''zona prijateljstva''' ili '''frendzona''' ({{jez-en|friend zone}}) je izraz kojim se u modernoj [[popularna kultura|popularnoj kulturi]] opisuju situacije, odnosno odnos dvije osobe koje su [[prijateljstvo|prijatelji]], a od kojih jedna taj odnos želi pretvoriti u [[ljubavna veza|ljubavnu vezu]], a druga nastoji zadržati na čisto prijateljskoj razini, a što zna stvarati niz nesporazuma i neugodnih situacija. Izraz se prvi put koristio u popularnoj američkoj TV-seriji ''[[Friends|Prijatelji]]'' i zahvaljujući njoj ušao u svakodnevni govor. Najčešće se koristi za muško-ženske odnose, odnosno situacije u kojima se muškarac zaljubi u svoju blisku prijateljicu, a njegova ljubav ostane neuzvraćena. == Povezano == * [[Romantično prijateljstvo]] [[Kategorija:Prijateljstvo]] [[Kategorija:Ljubav]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] nygxh86ch6gtmdxt8fsk85r5vd6t9zc 0 4630741 42581093 42182849 2026-04-16T07:26:19Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Međuljudski odnosi|Međuljudski odnosi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581093 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Bromances.jpg|mini|200p|Zagrljaj između više mladih muškaraca]] '''Bromansa''' je bliska neseksualna veza između dva ili više muškaraca, kao oblik homosocijalne intimnosti. == Poreklo imena == Bromansa je kombinacija reči ''bro'' (brat) i ''romansa''. Dejv Karni je stvorio izraz u skejterskom magazinu ''Veliki brat'' 1990, govoreći o vezi koja se razvija između skejtera koji provode mnogo vremena zajedno. == Karakteristike == Savremene okolnosti bromansu odvajaju od uobičajenih homosocijalnih ponašanja i istorijskih romantičnih prijateljstava. [[Aristotel]]ovo klasično objašnjenje prijateljstva se često uzima kao prototip bromanse. Oko 300. pre n. e. napisao je: ''Pravi prijatelji su oni koji svojim prijateljima žele dobro, zato što jedan voli drugog zbog onoga što jeste, a ne zbog neke iste karakteristike.'' Postoji mnogo primera poznatih jakih muških prijateljstava kroz istoriju Zapada, štaviše, takve su veze bile veoma česte. U 19. veku, [[frojd]]izam i pojava vidljive homoseksualnosti govorili su heteroseksualnim muškarcima da izbegavaju iskazivanje intenzivne ljubavi. Istraživanja prijateljstava i muškosti pokazala su da su poslednje generacije muškaraca koji su podignuti od majki [[Feministkinje|feministkinja]], 1970-ih, emocionalno otvorenije i izražajnije. Takođe se manje brinu da će ih proglasiti za homoseksualce, pa su otvoreniji pri istraživanju dubljih veza sa drugim muškarcima. Istraživanje obavljeno u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] sugeriše da je trend ''tradicionalnog pogleda na muškost'' jači kod muškaraca anglo-saksonskog porekla, slabiji kod onih afričkog porekla, dok je kod hispanoamerikanaca na polovini. Takođe je otkriveno da muškarci koji strogo odobravaju ''tradicionalni pogled na muškost'' skloniji aleksitimiji (teškoći da razumeju i identifikuju osećaje). Drugi faktor za koji se veruje da utiče na bromansu jeste taj da se muškarci venčavaju kasnije, ako se uopšte i venčaju. Prema američkom popisu 2010. prosečno godište kada se muškarac prvi put venča je 28 godina, dok je 1960. bilo 23. Takođe je otkriveno da obrazovaniji muškarci čekaju svoje tridesete da se venčaju. Prijateljstva među muškarcima su često zasnovana na zajedničkim aktivnostima, npr. video-igre, sviranje muzičkih instrumenata, pušenje lule, logorovanje, gledanje filmova, pecanje, kampovanje i druge fizičke aktivnosti ili razgovor o osećanjima. == Gej-strejt bromanse == Dok je izraz najčešće korišćen za heteroseksualne veze, takođe postoje i mešane, gej-strejt bromanse bez seksualne interakcije. Primeri poznatih gej-strejt bromansi (''homomanse'' ili ''hobromanse'') između Ronija Kroela i Bena Dikjare iz serije ''Make Me a Supermodel'' u kojoj je par nazvan ''Broni'', veza u ''Survajvoru'' između Čarlija Heršela i Markusa Lejmana ili između Adama Lamberta i Krisa Alena u ''Američkom idolu'', nazvana ''Kradam''. U šouu ''Veliki brat 12'' heteroseksualni i venčani Met Hofman i otvoreni homoseksualac Ragan Foks izjavili su da su u bromansi. Džon Barouman, otvoreni gej i bivši glumac u seriji ''[[Doktor Hu]]'', i Dejvid Tenant jesu još jedan primer gej-strejt bromanse. == Povezano == * [[300 — Bitka kod Termopila]] [[Kategorija:LGBT]] [[Kategorija:Međuljudski odnosi]] 83au1tlpf2slghuxkjyvtz6lztb1r5m 0 4658152 42581127 41814545 2026-04-16T09:24:37Z Panasko 178920 dodana kategorija [[:Kategorija:Memorije|Memorije]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581127 wikitext text/x-wiki '''Radna memorija''' kod [[računalo|računalskih sustav]] je onaj dio [[RAM]]a koji je dostupan [[sustav]]u za obavljanje [[korisni rad|korisnog rada]], tj. onaj dio koji je dostupan [[korisnik]]u u kojem se mogu kratkoročno spremati i obrađivati podatci i u kojem se mogu smjestiti programi i to je obično izrađeno koristeći nekakvo [[sklopovlje]].<ref>http://www.sigchi.org/chi96/proceedings/doctoral/Byrne/mdb_txt.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909170410/http://www.sigchi.org/chi96/proceedings/doctoral/Byrne/mdb_txt.htm |date=2015-09-09 }} Računalska teorija radne memorije (doktorska disertacija na engleskom jeziku)</ref>. Radna memorija također je sustavni koncept u kojem neki sustav drži podatke ili informacije koje se trenutno obrađuju i sinonim je za kratkoročnu memoriju koje se obično koristi u opisivanju rada ljudskog [[mozak|mozga]].<ref name="Cowan">{{cite journal | title = What are the differences between long-term, short-term, and working memory? | author=Cowan, Nelson | journal=Prog Brain Res. | year=2008 | issue=169 | pages=323–338 |pmid=18394484 | doi=10.1016/S0079-6123(07)00020-9 | pmc=2657600 | volume=169}}</ref> ==Reference== {{izvori}} {{Authority control}} [[Kategorija:Računarska memorija]] [[Kategorija:Memorije]] 7m9zc1hb87bptqd5pc9soxqx6q84gyw 2 4665760 42581010 42580105 2026-04-15T13:11:02Z Inokosni organ 160059 /* Radionica */ 42581010 wikitext text/x-wiki Pozdrav svima! Dobrodošli u ured vašeg Inokosnog organa. Pridružio sam se [[Srpskohrvatska Wikipedia|Srpskohrvatskoj Wikipediji]] kada je točno imala 454.760 članaka na [[Srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]. <div style="display:flex; gap:12px; width:100%;"> <div style="flex:1;"> [[Korisnik:Inokosni organ/Arhiv|<span style="display:inline-block;padding:10px 18px;background:#1e5aa8;color:white;border-radius:6px;font-weight:bold;text-decoration:none;">Arhiv</span>]] </div> </div> {{collapse top|title= Glavni projekti}} == Glavni projekti == [[Korisnik:Inokosni organ/Mađarska književnost|Mađarska književnost]] | [[Historija Mađarske]] | [[Izraelsko-palestinski sukob]] | [[Rusko-ukrajinski rat]] | [[Rat u Iranu (2026)]] {| class="wikitable" |+ !<u>'''[[Korisnik:Inokosni organ/Turska književnost|Projekt : Turska književnost]]'''</u> |- | <small>[[:Kategorija:The Prodigy]] · [[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]] · [[Singapur]] · [[Surinam]] · '''[[Smederevo]]''' · '''[[Đerdapska klisura]]''' · [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur|Wikiprojekt države - Singapur]] · '''[[Baranja]]''' · [[Belorusija]] · [[Fela Kuti]] · [[Fudbalska reprezentacija Italije]] · [[Arhitektura]] · [[Egipatska arhitektura]] · [[Borislav Pekić]] · [[Azra]] · [[Goran Bregović]] · [[Bijelo Dugme]] · [[Šarlo Akrobata]] · [[Pankrti]] · [[Haustor]] · [[VIS Idoli]] · [[Paraf]] · [[Lion Feuchtwanger]] · [[George Orwell]] · [[Ivana Brlić-Mažuranić]] · [[Feri Lainšček]] · [[Lila Prap]] · [[Ivan Kušan]] · [[Grigor Vitez]] · [[Ivo Andrić]] · [[Nasiha Kapidžić‑Hadžić]] · [[Stevan Sremac]] · [[Andrej Nikolaidis]] · [[Blaže Koneski]] · [[Olivera Nikolova]] · [[Grozdana Olujić]] · [[Branko Ćopić]] · [[Dragan Lukić]] · [[Sarah Kane]] · [[Tin Ujević]] | |+ !<u>'''Fokus'''</u> |- | <small>'''[[Lista turcizama u srpskohrvatskom jeziku]]''' [[Datoteka:Symbol support vote.svg|15px|link=]] i [[Turcizam]] · '''[[Turski jezik]]''' · [[Osmanski turski jezik]] · '''[[Hronologija Osmanskog carstva|Vremeplov Osmanskog carstva]]''' · [[Osmansko Carstvo]] · [[Istorija Osmanskog carstva]] · [[Administrativna podjela Osmanskog Carstva]] · [[Nusantara]] · [[Ukrajina]] · [[Historija Mađarske]] · [[Kraljevina Ugarska (1000–1526)]] · [[Giacomo Leopardi]] · [[Pio II.|Enea Silvio Piccolomini]] · [[August Šenoa]] · [[Eugen Kumičić]] · [[Silvije Strahimir Kranjčević]] · [[Adolfo Veber Tkalčević]] · [[Ivan Perkovac]] · [[Ksaver Šandor Gjalski]] · [[Ante Kovačić]] · [[Josip Kozarac]] · ''[[Seljačka buna (roman)|Seljačka buna]]'' · [[Antun Gustav Matoš]] · [[Milutin Cihlar Nehajev]] · [[Milan Begović]] · [[Janko Leskovar]] · [[Singapur]] · [[Novi val]] · [[Polka]] · [[Hip hop]] · [[Rocksteady]] · [[Ivan Cankar]] · [[Smederevo]] · [[Tin Ujević]] · [[Slovenska književnost]] · [[Slovačka]] · [[Gruzija]] · <u>[[Kraljevina Portugal]]</u> · <u>[[Popis kraljeva Portugala]]</u> · [[Ismail Kadare]] · [[Germanizam]] · [[Stanisław Lem]] · [[Mađarizam]] · [[Intolerancija na laktozu]] · [[Ryūnosuke Akutagawa]] · [[Yukio Mishima]] · [[Yasunari Kawabata]] · [[Søren Kierkegaard]] · [[Kristofor Kolumbo]] · <u>[[Švedski jezik]]</u> · [[Crvena zvijezda (roman)]] · [[Moskva]] · [[Historija Irske]] · [[Kronologija Lavova]]</small> |+ !<u>'''[[Slovenska književnost]]'''</u> |+ !<u>'''[[Portal:Crna Gora]]'''</u> |} {{collapse bottom}} {{collapse top|title= Radionica}} ===Radionica=== {| class="wikitable" |+ !Radionica | <small>[[Server]] | [[Python]] | [[Blockchain]] | [[Marlboro]] | [[Philip Morris]] | [[Raška (grad)]] | [[Vukolaj Radonjić]] | [[Inflacija]] | [[Zgrade partizanske štamparije "Borba"]] | [[Lista hrvatskih kulturno-umjetničkih društava]] | [[Beogradska filharmonija]] | [[Georges Eugène Haussmann]] | [[Arc de Triomphe u Parizu]] | [[Epeli Nailatikau]] | [[Betti Nikolajevna Glan]] | [[Jugoslavenska arhitektura]] | [[Slavko Brill]] | [[Telekom Srbija]] | [[Kuči]] | [[Emina (pjesma)]] | [[Patrice Lumumba]] | [[Milo Jovović]] | [[Leeds]] | [[Lista aktivnih separatističkih pokreta u Evropi]] | [[Ohrid]] | [[Ante Despot]] | [[Rudolf Strohal]] | [[Galleria Borghese]] | '''[[Kvisling]]''' | [[Ursula Reutner]] | [[IP adresa]] | [[FIBA EuroBasket]] | [[Odnosi Bugarske i Srbije]] | [[Igor Mandić]] | [[Sremska Mitrovica]] | [[Janjičari]] | [[Negotin]] | [[Snježana Kordić]] | [[:Kategorija:Književni šabloni]] | [[Simone Martini]] | [[Dolly Parton]] | [[Jürgen Habermas]] | [[Temišvarski sabor]] | [[Mojsije Putnik]] | [[Cappella degli Scrovegni]] | [[Szczepan Sadurski]] | [[Thomas Carlyle]] | [[Realizam (književnost)]] | [[Banksy]] | [[B. Wongar]] | [[Konzervacija-restauracija]] | [[Konzervatorij]] | '''[[Eugen Savojski]]''' | [[Historija Kameruna]] | [[Baga (Nigerija)|Baga]] | [[Timbuktu]] | [[Tamanraset]] | [[Gat (grad)|Gat]] | [[Tarfaya]] | [[Tinduf]] | '''[[Eugen Kumičić]]''' | [[Zoran Đinđić]] | [[Boris Tadić]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[Milan Grol]] | | [[Milica Cincar Popović]] | [[Tamara Lujak]] | [[Camille Claudel]] | '''[[Gabor Lenđel]]''' | [[Ivan Duknović]] | [[Dejan Lučić]] | [[Mislav Kolakušić]] | [[Josip Pečarić]] | [[Ivan Pernar (hrvatski političar)|Ivan Pernar]] | [[Jovan I. Deretić]] | [[Darko Trifunović]] | [[Karolina Vidović Krišto]] | [[Rat za Chaco]] | [[Homer]] | [[Ilijada]] | [[Povelja hercega Stjepana Dubrovniku (1448)]] | [[Hercegovina]] | [[Stjepan Vukčić Kosača]] | '''[[Anali Proljeća i Jeseni]]''' | '''[[Hvalov zbornik]]''' | '''[[Miroslavljevo evanđelje]]''' | [[Čedadsko evanđelje]] | [[Asemanijevo evanđelje]] | [[Kijevski misal]] | [[Savina knjiga]] | [[Proglas]] | [[Povest vremenih leta]] | [[Povest o Akiru]] | [[Novgorodski ljetopis]] | [[Temnićki natpis]] | [[Minhenski psaltir]] | [[Marijinsko evanđelje]] | [[Sinajski psaltir]] | [[Slovenski apokrifi]] | [[Slovenski Josif Flavije]] | [[Slovo o Igorovom pohodu]] | [[Suprasaljski zbornik]] | [[Vukanovo jevanđelje]] | [[Zografsko evanđelje]] | [[Žilinska knjiga]] | [[Žitije Konstantina Filozofa]] | [[Žitije Metodija]] | [[Žitije svetog Venceslava]] | [[Zakonopravilo]] | [[Žitije svetog Simeona]] | [[Tipik studenički]] | [[Dušanov zakonik]] | [[Ljetopis popa Dukljanina]] | [[De administrando imperio]] | [[Povelja Kulina bana]] | [[Povelja Tvrtka I Hrvoju Vukčiću Hrvatiniću 1380.]] | [[Povelja bana Prijezde I 1287.]] | [[Judita (ep)|Judita]] | [[Srpski srednjovekovni novac]] | [[Banovac]] | [[Celovški rukopis]] | [[Stiški rukopis]] | [[Videnski rukopis]] | [[Čedadski rukopis]] | [[Starogorski rukopis]] | '''[[Brižinski spomenici]]''' | '''[[Šibenska molitva]]''' | [[Vinodolski zakon]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Grškovićev odlomak apostola]] | [[Premudini ostrišci]] | [[Supetarski ulomak]] | [[Povaljski prag]] | [[Senjska ploča]] | [[Natpis popa Tjehodraga]] | [[Mihanovićev odlomak Apostola]] | [[Humski grafit]] | [[Bečki listići]] | [[Kninski ulomak]] | [[Kločev glagoljaš]] | [[Župski glagoljski natpis]] | [[Valunska ploča]] | [[Plominski natpis]] | [[Bašćanska ploča]] | [[Blagajska ploča]] | [[Grdoselski ulomak]] | [[Krčki natpis]] | [[Humačka ploča]] | [[Jurandvorski ulomci]] | [[Klimpuški rukopis]] | [[:Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika|Kategorija:Povijest hrvatskoga jezika]] | [[Martin Segon]] | [[Vlasi (Srbija)]] | [[Vlaški jezik (Srbija)]] | '''[[Isusove parabole]]''' | [[Dužd Venecije]] | [[Lista duždeva Venecije]] | '''[[Mletačka Republika]]''' | [[Vasco da Gama]] | [[Ahmet Hromadžić]] | [[Sumnjivo lice]] | [[Ergens in Nederland]] | '''[[Holodomor]]''' | [[:Kategorija:Slikovni šabloni|Slikovni šabloni]] | [[Zvonko Bušić]] | [[Daorson]] | [[Jože Plečnik]] | [[Ivan Hribar]] | [[Max Fabiani]] | [[Milan Lenuci]] | [[Adolf Mošinsky]] | [[Većeslav Holjevac]] | [[Andreas Tappeiner]] | [[Boris Kraigher]] | [[Josip Pelikan]] | [[Vekoslav Kocijančič]] | [[Edvard Ravnikar]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Boris Kraigher]] | [[Bogdan Osolnik]] | [[Ivo Tartaglia]] | [[Jerko Šegvić]] | [[Giovanni de Ciotta]] | [[Georg Ludwig von Trapp]] | [[Bruno Milić]] | [[Hinko Juhn]] | [[Željezara Sisak]] | [[Caprag]] | [[Podravka]] | [[Maria Theresia]] | [[Niccolò Fiorentino]] | [[Potres u Dubrovniku 1667.]] | [[Josip Vancaš]] | [[Adolf Ciborowski]] | [[Benjamin Kállay]] | [[Mehmed-paša Sokolović]] | [[Isa-beg Isaković]] | [[Mimar Hajrudin]] | [[Džafer Kulenović]] | [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić]] | [[Nikola Dobrović]] | [[Bogdan Bogdanovič]] | [[Svetozar Miletić]] | [[Ferenc Raichle]] | [[Milan Obrenović]] | [[Dragisa Mišović]] | [[Jevrem Obrenović]] | [[Užička Republika]] | [[Sirmium]] | [[Miloš Obrenović]] | [[Tešnjar]] | [[Felix Romuliana]] | [[Đurađ Branković]] | [[Kenzō Tange]] | [[Samuilo]] | [[Marko Kraljević]] | [[Abdi-paša Albanac]] | [[Abdul Hamid II]] | [[Svetlana Kana Radević]] | [[Danilo I Petrović-Njegoš]] | [[Tvrtko I Kotromanić]] | [[Josip Slade]] | [[Mišo Marić]] | [[Wayback Machine]] | [[Šekovići]] | [[Kinabalu]] | [[Kosorići]] | [[Kamendin]] | [[Otočac]] | [[Glina]] | [[Glina (grad)]] | [[Sisak]] | [[Adela Milčinović]] | [[Vladimir Laxa]] | [[Hrvoje Klasić]] | [[Topolovac]] | [[RK Zagreb]] | [[Tuškanac]] | [[Horvatovac]] | [[Čučerje]] | [[Dubec]] | [[Podsused]] | [[Kozari Bok]] | [[Miroševec]] | [[Sutinska Vrela]] | [[Trnsko]] | [[Ljubljanica (Zagreb)]] | [[Pupinovo naselje]] | [[Resnik (Zagreb)]] | [[Retkovec]] | [[Sloboština]] | [[Volovčica]] | [[Vukomerec]] | [[Avenue Mall (Zagreb)]] | [[Pruga bratstva i jedinstva]] | [[Tepih Centar]] | [[Croatia osiguranje d.d.]] | [[Croatia Records]] | [[Badel 1862]] | [[Cedevita]] | [[Konzum]] | [[Ledo]] | [[Tisak (tvrtka)]] | [[Klovićevi dvori]] | [[Palača Raffay u Zagrebu]] | [[Strossmayerovo šetalište]] | [[Juraj Branjug]] | [[Crkva sv. Ivana Krstitelja (Nova ves) u Zagrebu]] | [[Crkva sv. Marije (Dolac) u Zagrebu]] | [[Tkalčićeva ulica]] | [[Hrvatski dom likovnih umjetnika]] | [[Institut za povijest umjetnosti]] | [[Hrvatski institut za povijest]] | [[Institut Ivo Pilar]] | [[Institut za arheologiju]] | [[Anton Dominik Fernkorn]] | [[Učiteljska akademija]] | [[Zagrebački Sunčev sustav]] | [[Milan Lenuzzi]] | [[Ministarstvo vanjskih poslova i europskih integracija Republike Hrvatske]] | [[Zdenac života]] | [[Julio Deutsch]] | [[Hrvatski državni arhiv]] | [[Šabac]] | [[Motorola]] | [[Slobodan Marković (pesnik)]] | [[Crvena zemlja]] | [[Vrbanja (Banja Luka)]] | [[Lista levičarskih stranaka u Srbiji]] | [[SAP SE]] | [[Milicija SFR Jugoslavije]] | [[Ivanjica]] | [[Norveška]] | [[Grga Jankes]] | [[Bazardjuzju]] | [[Kirs]] | [[Tourcoing]] | [[Gerard ter Borch]] | [[Njemački autonomni gradovi]] | [[Interakcije potrošača i resursa]] | '''[[Svetozar Borojević]]''' | '''[[Isa-beg Isaković]]''' | '''[[Barbara Celjska]]''' | '''[[Dragutin Dimitrijević Apis]]''' | '''[[Josip Jelačić]]''' | [[Sigismund, car Svetog Rimskog Carstva]] | [[Dimitar Petrov]] | [[Slobodna Dalmacija]] | [[Aimo Koivunen]] | [[Njemački seljački rat]] | [[Dušan Brkić]] | [[Vlastimir Velisavljević]] | [[Grgo Šore]] | [[Dobroslav Paraga]] | [[Alfred Pal]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dragoljub Mićunović]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Vicko Jelaska]] | [[Liman (Novi Sad)|Liman]] | [[Mustafa Golubić]] | [[Ivan Krajačić]] | [[Pegaz]] | [[Branko Radičević]] | [[Nikola Uzunović]] | [[Samba (muzika)]] | [[Rifet Bahtijaragić]] | [[Giuseppe Arcimboldo]] | [[Alibunar]] | [[Skopsko kale]] | [[Novi Karlovci]] | [[Jelena Tomašević]] | [[Srbi u Hrvatskoj]] | [[Danilo Srdić]] | [[Tuzla]] | [[Beograd u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Seča knezova]] | [[Majska skupština]] | [[Nesviški dvorac]] | [[Walter Benjamin]] | [[Hermes Trismegistos]] | [[Hermetizam]] | [[Tanja Kragujević]] | [[Apokrifna Jevanđelja]] | [[Stefan Ćertić]] | [[Mudre izreke]] | [[Knjiga Henokova]] | [[Druga knjiga o Ezri]] | [[Prva knjiga o Ezri]] | [[Treća knjiga o Makabejcima]] | [[Knjiga oda]] | [[Zaharija (knjiga)]] | [[Šablon:Novi Sad]] | [[Boris Dragojević]] | [[Mandelbrotov skup]] | [[Klaus Wiese]] | [[Miša David]] | [[Mimoza Nestorova-Tomić]] | [[Dobrivoje Tošković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Constantinos Doxiadis]] | [[Bukovac (Novi Sad)]] | [[Neredi na utakmici Dinamo – Crvena zvezda 1990.]] | [[Prizren]] | [[Radomir Konstantinović]] | [[Nikolaj Milkov]] | [[Arshi Pipa]] | [[Kadri Metaj]] | [[Kiril Temkov]] | [[John Plamenatz]] | [[Predrag Finci]] | [[Heda Festini]] | [[France Veber]] | [[Manastir Ostrog]] | [[Cabinda (grad)]] | [[Jugoslovenska vojska u otadžbini]] | [[Mágico González]] | [[Consolidated PBY Catalina]] | [[Georgi Dimitrov]] | [[Anton Wilhelm Amo]] | [[Boubacar Boris Diop]] | [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] | [[Olaudah Equiano]] | [[Thomas Sankara]] | [[Cheikh Anta Diop]] | [[Frantz Fanon]] | [[Kwame Nkrumah]] | [[Léopold Sédar Senghor]] | [[Wole Soyinka]] | [[Chinua Achebe]] | [[Chimamanda Ngozi Adichie]] | [[Amos Tutuola]] | [[Ben Okri]] | [[Amílcar Cabral]] | [[Mozi]] | [[Legalizacija četnika u Srbiji]] | [[Mazdak]] | [[Desireless]] | [[Danuta Lato]] | [[Boney M.]] | [[James Macpherson]] | [[Fritz Kreisler]] | [[Milli Vanilli]] | [[Frank Farian]] | [[Han van Meegeren]] | [[Carl Wilhelm Becker]] | [[Annio iz Viterba]] | [[Slaviša Vajner]] | [[Spomenik Wikipediji]] | [[Galaktička Republika]] | [[Profesor Baltazar]] | [[Robert Wyatt]] | [[Jaap Blonk]] | [[John Cage]] | [[Genpei Akasegawa]] | [[Joseph Beuys]] | [[George Maciunas]] | [[Alison Knowles]] | [[Neue Slowenische Kunst]] | [[Fluxus]] | [[Lenny Dee]] | [[Allan Kaprow]] | [[Kommissar Hjuler]] | [[Nam June Paik]] | [[Niki de Saint Phalle]] | [[Wolf Vostell]] | [[Novi dadaizam]] | [[Dadaizam]] | [[Jean Arp]] | [[Johannes Baader]] | [[Max Ernst]] | [[George Grosz]] | [[Otto Dix]] | [[Richard Huelsenbeck]] | [[Francis Picabia]] | [[Hans Richter (umjetnik)]] | [[Kurt Schwitters]] | [[Sophie Taeuber-Arp]] | [[Tristan Tzara]] | [[Beatrice Wood]] | [[Marcel Janco]] | [[Raoul Hausmann]] | [[Dragan Aleksić (pjesnik)|Dragan Aleksić]] | [[Jean Crotti]] | [[Theo van Doesburg]] | [[Clément Pansaers]] | [[Paul Dermée]] | [[Céline Arnauld]] | [[Theodore Fraenkel]] | [[Iliazd]] | [[Joseph Stella]] | [[Emmy Hennings]] | [[Jefim Golyscheff]] | [[Arthur Cravan]] | [[Guillaume Apollinaire]] | [[Aspazija]] | [[Arca (muzičar)]] | [[Björk]] | [[Straight edge]] | [[Jiří Wolker]] | [[Povelja Stjepana II Vukoslavu Hrvatiniću 1326.]] | [[Srđa Popović (advokat)]] | [[Senka Veletanlić]] | [[Celia Cruz]] | [[Korejski rat]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Buđenje pacova]] | [[Skijavoneska]] | [[Bajina Bašta]] | [[Leptirica]] | [[Vampir]] | [[Drakula]] | [[Frankenstein]] | [[Jugoslaveni u Hrvatskoj]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Biljar]] | [[Srpski Holywood]] | [[Bardilis]] | [[Josip Balatinac (fudbaler)]] | [[Neolitska Evropa]] | [[Hector Berlioz]] | [[Giuseppe Verdi]] | [[Camille Saint-Saëns]] | [[Edvard Grieg]] | [[Bedřich Smetana]] | [[Mihail Glinka]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Bakar (grad)]] | [[Historija Irske]] | [[Bloody Sunday (film)]] | [[War (album benda U2)]] | [[Krvava nedelja (1972)]] | [[Lazar Tešanović]] | [[Veronika Bakotić]] | [[Milan Tepić]] | [[Weltschmerz]] | [[Joakiminterfest]] | [[Héctor Noguera]] | [[Vladimir Geljfand]] | [[Lista Caravaggiovih djela]] | [[Veternik (Novi Sad)]] | [[Ivo Senjanin]] | [[Indeks prelamanja]] | [[Kramer (bend)]] | [[Čuvaj se senjske ruke]] | [[Disney Channel]] | [[Sava]] | [[Savski Venac]] | [[Stari grad (Beograd)]] | [[Osmi putnik (sastav)]] | [[Mira Banjac]] | [[Pačir]] | [[Tekunica]] | [[Walt Disney]] | [[Trakija]] | [[Superheroj]] | [[Leptirica]] | [[Protestantska etika i duh kapitalizma]] | [[Palestina]] | [[Palestinska samouprava]] | [[Palestina (regija)]] | [[Giacomo Stampa]] | [[Ivan Illich]] | [[Višeslavova krstionica]] | [[Šablon:Infokutija osoba]] | [[Zvonimir Vučković]] | [[Kolaboracija četnika s nacističkom Njemačkom]] | [[Crkvenoslavenski jezik]] | [[Grčka narodnooslobodilačka armija]] | [[Jovan Vujošević]] | [[Srbija u jugoslavenskim ratovima]] ?? | [[Divna Veković]] | [[Cigla]] | [[Svrljig]] | '''[[Macbeth]]''' | [[Slobodne teritorije u Narodnooslobodilačkom ratu]] | [[Katanga]] | [[Antiratni protesti u Beogradu (1991–1992)]] | [[Slavonski Brod]] i [[Brod (Bosna i Hercegovina)|Bosanski Brod]] | [[Srebrenka Ilić]] | [[Pierre Schaeffer]] | [[Speedcore]] | [[Y2K]] | [[FK Sutjeska Nikšić]] | [[Pad Bosne 1463.]] | [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine]] | [[Aneksijska kriza]] | [[Teremin]] | [[Rat]] | [[Brak]] | [[Malware]] | [[Eintracht Frankfurt]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Bela garda (Slovenija)]] | [[Slovenska ljudska stranka (1892)]] | [[FK Sarajevo]] | [[Četiri azijska tigra]] | [[Lulu Schwartz]] | [[AFC Champions League Elite]] | [[Muhamed Kulenović]] | [[Jasenova]] | [[Vice Bune]] | [[Tomislav II]] | [[Velika seoba Srba]] | [[C.D. Árabe Unido (Panama)]] | [[Tauro F.C. (Panama)]] | [[C.A. Independiente de La Chorrera (Panama)]] | [[C.D. Plaza Amador (Panama)]] | [[Club Deportivo Universitario (Panama)]] | [[San Francisco F.C. (Panama)]] | [[Lista gradova u Bosni i Hercegovini]] | [[Čandrakanta (roman)]] | [[Izborni knez]] | [[Julius Baranovski]] | [[Moruna]] | [[Immanuel Kant]] | [[Fenomenologija duha]] | [[Svijet kao volja i predodžba]] | [[Die Geburt der Tragödie aus dem Geist der Musik]] | [[Filosofija palanke]] | [[Josif Majer]] | '''[[Miloš Minić]]''' | '''[[Slobodan Penezić Krcun]]''' | '''[[Koča Popović]]''' | [[Vladimir Bakarić]] | [[Đuro Pucar Stari]] | [[Edvard Kardelj]] | [[Blagoje Nešković]] | [[Lazar Koliševski]] | [[Blažo Jovanović]] | [[Enver Hoxha]] | [[Slavko Šlander]] | [[Josip Križaj]] | [[Vălko Červenkov]] | [[Džemal Bijedić]] | [[Slavko Grum]] | [[Đorđe Popović]] | [[Tibor Sekelj]] | [[Vlado Dapčević]] | [[Mehmet Ali Ağca]] | [[Bruno Bušić]] | [[Stanislav Krakov]] | [[Miha Krek]] | [[Muhamed Asad]] | [[Stjepan Đureković]] | [[Donald Duck]] | [[Nikola Tesla]] | [[Mihajlo Pupin]] | [[Milutin Milanković]] | [[Bogdan Bogdanović]] | [[Vladimir Prelog]] | [[Dušan Vuksanović]] | [[Radoje Domanović]] | [[Meša Selimović]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Andrić]] | [[Josip Broz Tito]] | [[Ekomanipulacija]] | [[Banjani (pleme)]] | [[Ratni zarobljenici]] | [[Nikola Bojović]] | [[Paul Lafargue]] | '''[[Mario Kopić]]''' | [[Georgi Konstantinovski]] | [[Tvrđave u Herceg Novom]] | [[Udruženje genetičara u Bosni i Hercegovini]] | [[Josip Frank]] | [[Mile Starčević]] | [[Monopol]] | [[Novac]] | [[Ludi Šeširdžija]] | [[Wikipedija:Nacrti/2025]] | [[Tanasko Rajić]] | [[Hrvoje Hribar]] | [[Ivo Brešan]] | [[Fedor Vidas]] | [[Melhisedek]] | [[Ndjolé (Gabon)]] | [[Lastoursville]] | [[Đorđe Vajfert]] | [[Yugo]] | [[Zastava (fabrika)]] | [[Marš (muzika)]] | [[Haršačarita]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Matija Filaković]] | [[Ivica Puljak]] | [[Pozorišna trupa Crvenog broda]] | [[Liu Shaoqi]] | [[Kong Dongmei]] | [[Liu Siqi]] | [[Shao Hua]] | [[Wen Qimei]] | [[Cixi]] | [[Ba Jin]] | [[Lin Biao]] | [[Chen Duxiu]] | [[Nanjing]] | [[Sun Yat-sen]] | [[Deng Xiaoping]] | [[Nanning]] | [[Zhang Guotao]] | [[Li Si]] | [[Nanshan (Shenzhen)]] | [[Nagqu]] | [[Lhasa]] | [[Han Yu]] | [[Turpan]] | [[Zhaoyuan]] | [[Zhuangzi]] | [[Konfucije]] | [[Konfucijanizam]] | [[Datong]] | [[Foshan]] | [[Shunde]] | [[Mohe]] | [[Sansha]] | [[Fuyuan]] | [[Tashkurgan]] | [[Yongning]] | [[Yinchuan]] | [[Savo Orović]] | [[Karakorum]] | [[Dandong]] | [[Seogwipo]] | [[Šangaj]] | [[Peking]] | [[Taipei]] | [[Yan'an]] | [[Mao Anqing]] | [[Mao Anying]] | [[Xiangyang]] | [[Hangzhou]] | [[Changsha]] | [[Wu Zetian]] | [[Lu Zhi]] | [[Feng]] | [[Zhangsun]] | [[Suzhou]] | [[Jiang Qing]] | [[He Zizhen]] | [[Yang Kaihui]] | [[Luo Yixiu]] | [[Chengdu]] | [[Guilin]] | [[Historija Kine]] | [[Taoizam]] | [[Luoyang]] | [[Xian (taoizam)]] | [[Xi'an]] | [[Dalian]] | [[Guangzhou]] | [[Crvena knjiga (Mao Tse-tung)]] | [[Mao Tse-tung]] | [[Šaošan]] | [[Li Zhisui]] | [[Lu Xun]] | [[Yip Man]] | [[Chan Wah-shun]] | [[Leung Jan]] | [[Ng Mui]] | [[Wong Wah-bo]] | [[Hong Kong]] | [[Makao]] | [[Goa]] | [[Chongqing]] | [[Shenzhen]] | [[Ivan Meštrović]] | [[Mate Meštrović]] | [[Miodrag Stanisavljević]] | [[Stećak Vignja Miloševića]] | [[Tales]] | [[Vođe Sovjetskog Saveza]] | [[Nikita Hruščov]] | [[Vladimir Lenjin]] | [[Žnjan]] | [[Petar Lubarda]] | [[Veronika Bakotić]] | [[House music]] | [[Predsjednički izbori u Sjedinjenim Američkim Državama 2024.]] | [[Džemaludin Latić]] | [[Zora Dirnbach]] | [[Stevan Sremac]] | [[Krste Misirkov]] | [[Mihajlo Rostohar]] | [[Josip Pupačić]] | [[Usorska uskotračna željeznica]] | [[Naftna industrija Srbije]] | [[Lista ulica u Beogradu]] | [[Oktobarska revolucija]] | [[Svrgavanje Slobodana Miloševića]] | [[Ivan Klajn]] | [[Matthias Grünewald]] | [[NATO-ova fonetska abeceda]] | [[Kockica (zgrada)]] | [[:en:Epistemology|Epistemology]] cfr [[Epistemologija]] | [[Narodna Republika Koreja]] | [[Nemiri na Haymarketu]] | [[Pax Americana]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Vladislav Petković Dis]] | [[Marko Ristić]] | [[Nikola Batušić]] | [[Indijsko-pakistanski ratovi]] | [[Viktorija Roščina]] | [[Tursko osvajanje Balkana]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Kukuruz]] | [[Kuća]] | [[Nikaragva]] | [[Starac Milija]] | [[:Kategorija:Crnogorska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Banović Strahinja]] | [[Ranko Krivokapić]] | [[Lista papa]] | [[Dimitrije Mita Cenić]] | [[Julian Assange]] | [[La Fenice]] | [[Šablon:Ekvinocij i solsticij]] | [[Pan Tadeusz]] | [[Kaćuša (pjesma)]] | [[Zdenko Škrabalo]] | [[Kőbánya]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025]] | [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025/Participants/Inokosni organ|add]] | [[Bilećanka]] | [[Orient Express]] | [[Križarske rute]] | [[Rimski putevi]] | [[Via Egnatia]] | [[Via Militaris]] | [[Via Pontica]] | [[Đerdapska klisura]] | [[Autoput Bratstva i jedinstva]] | [[Husein Gradaščević]] | [[Ivan Perkovac]] | [[Gustav Krklec]] | [[Mak Dizdar]] | [[Ivo Vojnović]] | [[Janko Polić Kamov]] | [[Prvi srpski ustanak]] | [[Simo Matavulj]] | [[Ksaver Šandor Gjalski]] | [[August Šenoa]] | [[Kole Cašule]] | [[Živko Čingo]] | [[Kole Nedelkovski]] | [[Kočo Racin]] | [[Blaže Koneski]] | [[Mula Mustafa Bašeskija]] | [[Ivan Bandulavić]] | [[Arif Hikmetbeg Rizvanbegović]] | [[Sima Milutinović Sarajlija]] | [[Skender Kulenović]] | [[Meša Selimović]] | [[Hasan Kikić]] | [[Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak]] | [[Umihana Čuvidina]] | '''[[Slobodan Šnajder]]''' | [[Andrej Nikolaidis]] | [[Duško Trifunović]] | [[Breakbeat hardcore]] | [[Stanko Vraz]] | [[Albert Bazala]] | [[Glava šećera (pripovetka)]] | [[Milovan Glišić]] | [[Anton de Kom]] | [[Turbofolk]] | [[Jelena Karleuša]] | [[Nada Knežević]] | [[Maja Nikolić (pjevačica)]] | [[Kylie Minogue]] | [[Maite Perroni]] | [[Mimi Mercedez]] | [[Bosanske piramide]] | [[Stefan Uroš I]] | [[Vladislav Nemanjić]] | [[Beli anđeo]] | [[Tomislav Osmanli]] | [[Studio B]] | [[Tvrtko II Kotromanić]] | [[:en:Menstrual cycle]] | [[:en:Water fluoridation]] | [[:en:Ketogenic diet]] | [[:en:Social history of viruses]] | [[:en:Virus]] | [[Crnogorski jezik]] | [[Šablon:Instrument]] | [[Prva savezna liga]] | [[Hajduk Split]] | [[Hiperborejci]] | [[Fadil Hoxha]] | [[Kajzerica]] | [[Kalifat]] | [[U Stambolu na Bosforu]] | [[Katari]] | [[Bogumili]] | [[Hazari]] | '''[[Železnička stanica Novi Sad]]''' | [[Agatha Christie]] | [[Orient Express]] | [[FK Vojvodina]] | <u>[[Svetozar Miletić]]</u> | <u>[[Petar II Petrović Njegoš|Pera Petrov iz Njegoša]]</u> | '''[[Novi Sad]]''' | [[Petrovaradin]] | [[Šipan]] | [[Baja]] | [[Kalhant]] | [[Narodni pokret Otpor]] | [[Аleksandr А. Bogdanov]] | [[Crvena zvijezda (roman)]] | [[Stanisław Lem]] | [[Zaharija Sitčin]] | [[Lav Sergejevič Termen]] | [[Teremin]] | [[Ursula K. Le Guin]] | [[Carmilla]] | [[Beli Manastir]] | [[Isak Babelj]] | [[George Weah]] | [[Radomir Putnik (pisac)|Radomir Putnik]] | [[Paragvaj]] | [[Yuki-Onna]] | [[Bolivija]] | '''[[Šablon:Infokutija biografija]]''' | [[Lista metro sistema]] | [[Ivan Glišić]] | [[:sl:Slovenska znanstvena fantastika]] | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | [[Detroit, Michigan|Detroit]] | [[Vladimir Solovjov]] | [[Muhara]] | <u>[[Marko Marulić]]</u> | [[Klasifikacija muzike]] | [[Modul:Portal bar]] | [[Federico Zuccari]] | [[Eva Ras]] | [[Lista vladara Poljske]] | [[Torlački]] | [[Naučna fantastika]] | [[Okruzi Južne Koreje]] | [[Baranja]] | [[Wikipedija na korejskom jeziku]] | [[Korejski jezik]] | [[Drava]] | [[Ep o Gilgamešu]] | [[Crvena zvezda]] | <u>[[Paraćin]]</u> | [[Vladari Provanse]] | [[Stepan Bandera]] | [[Holodomor]] | [[Međunarodni praznici]] | [[Administrativna podjela Crne Gore]] | [[José Mujica]] | [[Centralna evidencija spomenika]] | [[Jujutsu]] | [[Suočavanje s prošlošću]] | [[Edita Schubert]] | [[Nika Rukavina]] | [[Branka Cvjetičanin]] | [[Sanja Bachrach Krištofić]] | [[Zlata Vucelić]] | [[Mario Krištofić]] | [[Plinara Hasanpaşa]] | [[Kuran]] | [[Tefsir]] | [[Sporazum o zapošljavanju između Zapadne Njemačke i SFR Jugoslavije]] | [[Klaus Schulze]] | [[Jovan Sterija Popović]] | [[Kijev]] | [[Aristotel]] | [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Nogomet|Projekt Nogomet]] | [[Muzički žanr]]/[[Klasična muzika]]/[[Folk muzika]]/[[Folk]]/[[Zabavna muzika]]/[[Turbofolk]]/[[Pop-folk]] | [[A.C. Milan]] | [[Wikipedija:Wikiprojekt države/Singapur]] | [[Okan Kocuk]] {{small|1000}} | '''[[Fudbalska reprezentacija Jugoslavije]]''' | '''[[Fudbalska reprezentacija Italije]]''' | '''[[Korisnik:Inokosni organ/Fudbalska reprezentacija Srbije|Fudbalska reprezentacija Srbije]]''' | [[Sloboda vjeroispovijesti ili uvjerenja]] | [[Lista ulica u Nišu]] | [[Heydər Əliyev]] | [[Mario Kopić]] | [[Legalizacija gradnje]] | [[Beyoğlu]] | [[OFK Beograd]] | [[Fenerbahçe SK (fudbal)|Fenerbahçe SK]] | [[Hip hop]] | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Nürnberg]] | [[Ivo Pilar]] | [[Historija željeznice]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Svetozar Vlajković]] | [[Santa Cruz del Islote]] | [[Turbofolk]] | [[Etno muzika]] | [[Etnomuzikologija]] | [[Islamska umjetnost]] | [[Islamska muzika]] | [[Muzika Indije]] | [[Fernando Pessoa]] | [[José Saramago]] | [[Luís de Camões]] | [[Sophia de Mello Breyner Andresen]] | [[Eça de Queiróz]] | [[Almeida Garrett]] | [[Osmanske kule i odžaci u Bosni i Hercegovini]] | [[Florbela Espanca]] | [[Eduardo Lourenço]] | [[Pedro da Fonseca (filozof)|Pedro da Fonseca]] | [[Damião de Góis]] | [[Bohemizam]] | [[Osmansko osvajanje Rumelije]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dušan Matić]] | [[Lisabon]] | [[Arapsko proljeće]] | [[Boris Pahor]] | [[Mjanmar]] | [[Vijetnam]] | [[Laos]] | [[Svjetska prijestolnica knjige]] | '''[[:Kategorija:Članci za sređivanje|Za sređivanje]]''' | [[Predsednički izbori u SAD 2024.]] | [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država]] | [[Popis predsjednika SAD]] | [[Šablon:Predsjednički izbori u SAD]] | ''[[Sumatra (Crnjanski)|Sumatra]]'' | ''[[Termopile (Kavafis)|Termopile]]'' | ''[[Zapadno-istočni Divan]]'' | ''[[Breathe (Prodigy)|Breathe]]'' | [[Pivo]] | [[:Kategorija:Književni teoretičari]] | [[:Kategorija:Liste]] | [[Aerodrom Čenej]] | [[Afera Marković]] | [[Aksiologija]] | <u>[[Aleksandar Belić]]</u> | [[Aleksandar Deroko]] | [[Alfredo Stroessner]] | [[Alija Alijagić]] | [[Ambasada Jugoslavije u Francuskoj]] | [[Amila Kahrović-Posavljak]] | [[Andreas Bodenstein]] | [[Andrija Zmajević]] | [[Anholt (Borken)]] | [[Ani Radošević]] | [[Mary Bigelow Ingham|Anne Hathaway]] | [[Portrait of Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (glumica)‏‎]] | [[Anne Hathaway‏‎ (glumica)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway (pjesma)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway‏‎ (Shakespeare)]] | [[Anne Hathaway (Shakespeare)|Anne Hathaway]] | [[Anne Hathaway]] | '''[[Ante Starčević]]''' | [[Antinacizam]] | [[Anton Čehov]] |<u>[[Antonio Bajamonti]]</u> | [[Arno Schmidt]] | [[Askos]] | [[Astrobiologija]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878]] | [[Azra]] | [[Baba Jaga]] | [[Ban]] | [[Banoštor (tvrđava)]] | [[Barok]] | [[Benjamin Hoadly]] | [[Bijelo dugme]] | [[Bitka kod Ankare]] | [[Bitka kod Brunete]] | [[Bizantska muzika]] | [[Bombaški napad u beogradskom bioskopu 20. oktobar]] | [[Bruno Schulz]] | [[Bunjevci]] | [[Čehoslovačka]] | [[Crvena buržoazija]] | [[Cvjetko Popović]] | [[David Albahari]] | [[Đavo]] | [[Diana Budisavljević]] | [[Dijalektički zakoni]] | [[Dimitrije Ljubavić]] | [[Dimitrije Mitrinović]] | [[Divlji Zapad]] | [[Dolores O'Riordan]] | <u>[[Domaniç]]</u> | [[Đorđe Vajfert]] | [[Downing efekt]] | [[Dragoslav Mihailović]] | [[Dunav]] | [[Dunavske Švabe]] | [[Eduardo Galeano]] | [[Edward Schillebeeckx]] | [[Eleonora de Fonseca Pimentel]] | [[Elvis Ljajić]] | [[Engleski jezik]] | [[Erehteion]] | [[Ernesto Sábato]] | [[Euharistija]] | <u>[[Eutropije]]</u> | <u>[[Euzebije iz Minda]]</u> | [[Evropski glavni grad kulture]] | [[Ezana od Aksuma]] | [[Fazıl Hüsnü Dağlarca]] | [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija|FRNJ]] | [[Filološki pregled]] | [[Filosofija palanke]] | [[Fjeldfuglen]] | [[Florian Geyer]] | [[Folklor i vez etničke grupe Matyó]] | [[Forchheim]] | [[Frank Ryan (borac)|Frank Ryan]] | [[Funk]] | [[Frumencije]] | [[Galipoljski Srbi]] | [[Gebhard I. Savinjski]] | <u>[[Generacija Z]]</u> | [[Giovanni Verga]] | [[Glasinačka kultura]] | [[Gradišćanski Hrvati]] | [[Gradonačelnik Novog Sada]] | [[Gravelotte]] | [[Grof Đorđe Branković]] | [[Heinrich Friedrich von Diez]] | [[Hikaye]] | [[Hipotetički silogizam]] | [[Hipotetičko-disjunktivni silogizam]] | [[Historija Bosne i Hercegovine]] | [[Historija Hrvatske]] | [[Historija srednjovjekovne Srbije]] | [[Historija željeznice u Bosni i Hercegovini]] | [[Hronotop]] | <u>[[Humanizam u Njemačkoj]]</u> | [[Ignjat Bajloni]] | [[Igor Marojević]] | [[Il Popolo d'Italia]] | [[Ilija Garašanin]] | [[Invazija Varšavskog pakta na Čehoslovačku]] | [[Irska]] | [[Islamizacija Albanije]] |[[Izmael]] | <u>'''[[Izraelsko-palestinski sukob]]'''</u> (sređivanje) | [[Izvori]] | [[Janjevci]] | [[János Kádár]] | [[Jasmina Mihajlović]] | [[Jirečekova linija]] | [[Johannes Falkenberg]] | [[John Steinbeck]] | [[Josef Ressel]] | [[Josip Jelačić]] | [[Josip Križaj]] | <u>[[Josip Smodlaka]]</u> | <u>[[Jovan Cvijić]]</u> | [[JPEG]] | [[Jurij Hudolin]] | [[Kalvinizam]] | [[Karl Marx]] | '''[[Karl Kraus]]''' | [[Katedra (akademska)|Katedra]] | [[Kauboj]] | [[Kende]] | [[Knez Mihailova]] | [[Kondom]] | [[Konoplja u Sloveniji]] | [[Kopenhagen]] | [[Lisabon]] | [[Kraljevina Alanija]] | [[Kraljevina Poljska (1025–1385)]] | [[Krasan]] | [[Krašovani]] | [[Krav maga]] | [[Kresnenski ustanak]] | [[Kruševac]] | <u>[[Kuća]]</u> | [[Kup Crne Gore u fudbalu]] | [[Lagos]] | [[Laza Lazarević]] | [[Lazar Udovički]] | [[Lexicon Latinitatis medii aevi Iugoslaviae]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Lista mjesta imenovanih po Josipu Brozu Titu]] | [[Lista najvećih svjetskih metropola]] | [[Lješka (ulica u Beogradu)|Lješka]] | [[Ljevičarska omladina (Kina)]] | [[Ljubomir Davidović]] | [[M'Daourouch]] | [[Mađarska forinta]] | [[Maite Perroni]] | [[Marin Držić]] | [[Mario Benedetti]] | <u>[[Marko Vešović (književnik)]]</u> | <u>[[Mediji]]</u> | [[Memmingen]] | [[Michael O'Riordan]] | [[Mihkel Klaassen]] | [[Mijaci]] | [[Miklós Németh‏‎]] | [[Milan Simin]] | [[Milenko Perović]] | [[Milorad Drašković]] | [[Miloš Crnjanski]] | [[Milovan Danojlić]] | [[Mimesis]] | [[Miroslav Krleža]] | [[Molière]] | <u>[[Möll]]</u> | <u>[[Mongolsko Carstvo]]</u> | [[Moliški Hrvati]] | <u>[[Moni Finci]]</u> | [[Nacističko spaljivanje knjiga]] | [[Nagrada Sedam sekretara SKOJ-a]] | [[Narodna muzika]] | [[Narodnjaci]] | <u>[[Nestor Mahno]]</u> | <u>[[Niccolò Machiavelli]]</u> | <u>[[Nicolas Storch]]</u> | <u>[[Nizozemska revolucija]]</u> | <u>[[Norne]]</u> | [[Obrada drveta]] | [[OFK Beograd]] | [[Orijent]] | [[Orofern od Kapadokije]] | [[Ørsta]] | [[Otokar Keršovani]] | [[Otto III. od Bavarske]] | [[Paćamama]] | [[Panonska nizija]] | [[Pantovčak]] | [[Pavlovo pismo lordu Carringtonu]] | [[Pčelarstvo u Sloveniji]] | [[Peadar O'Donnell]] | [[Philipp Melanchthon]] | [[Pijetizam]] | [[Pismo (poruka)]] | [[Ponuda Draže Mihailovića Adolfu Hitleru]] | <u>[[Popis careva Svetog rimskog carstva]]</u> | <u>[[Popis čeških vladara]]</u> | [[Popis danskih monarha]] | <u>[[Popis engleskih i britanskih vladara]]</u> | [[Popis gradonačelnika Ljubljane]] | [[Popis gradonačelnika Skoplja]] | [[Popis gradonačelnika Splita]] | [[Popis gradonačelnika Zagreba]] | [[Popis gradova u Njemačkoj]] | [[Popis hrvatskih banova]] | [[Popis hrvatskih kraljeva]] | [[Popis japanskih monarha]] | [[Popis kraljeva Kambodže]] | [[Popis monarha Koreje]] | [[Popis pjevača narodnih pjesama]] | [[Popis poljskih vladara]] | [[Popis vladara Bavarske]] | [[Pranje novca]] | [[Praški lingvistički kružok]] | [[Praško proljeće]] | [[Propovijed o oprostima i milosti]] | [[Prostorvreme]] | <u>[[Protestantski uspon]]</u> | [[Prvi srpski ustanak]] | [[PTT]] | [[Racki Hrvati]] | [[Rimski putevi]] | [[Ruggero Leoncavallo]] | [[Šablon:Glavna stranica]] | [[Šablon:Hrvatski kraljevi]] | [[Šablon:Istorijske prestonice Srbije]] | [[Šablon:Književnost]] | [[Šablon:Makedonska književnost]] | [[Šablon:Srpski vladari]] cfr. [[Šablon:Srpski vladari]] | [[Sadrudin Kunavi]] | [[Sarajevski atentat]] | <u>[[Saudi Vision 2030]]</u> | [[Sauna]] | [[Sava Savanović]] | [[Simferopolj]] | [[Sinéad O'Connor]] | [[Sinopsis]] | [[Slavko Pavletić]] | [[Snijeg]] | [[Slavonija]] | [[Slobodan Jovanović]] | [[Sotion (filozof)]] | [[Sotion]] | [[Španski građanski rat]] | [[Spartakistički ustanak]] | [[Spisak gradonačelnika Beograda]] | [[Spisak kineskih vladara]] | [[Spisak opština Portorika‏‎]] | [[Spisak spaljenih knjiga u Njemačkoj 1933. godine]] | [[Spisak vladara Mađarske]] | [[Srbulje]] | [[Stan]] | [[Stara Hercegovina]] | [[Stjepan, knez Bosne|Stjepan Vojislavijević]] (fl. 1084–1095) | [[Studentske demonstracije u Jugoslaviji 1968.]] | <u>[[Sultanija Safije]]</u> | <u>[[Tadija Smičiklas]]</u> | [[Tarantinizam]] | [[Template:List of language names ordered by code]] | <u>[[The Prodigy]]</u> | <u>[[Thomas Müntzer]]</u> | [[Tibor Živković]] | [[Todor Živkov‏‎]] | [[Tomislav Osmanli]] | <u>[[Tommy]]</u> | [[Toti (Hrvati u Mađarskoj)|Toti]] | <u>[[Ugro-finski narodi]]</u> | [[Ulje (slikarstvo)|Ulje]] | [[Ultra vires]] | [[Upravni centar]] | [[Ursula Reutner]] | [[USB]] | [[Utrecht]] | [[Vatroslav Rožić]] | [[Venecijanski jezik]] | [[VIS Idoli]] | [[Višejezičnost]] | [[Vjetroagregat]] | <u>[[Vladan Matijević]]</u> | <u>[[Vladimir Ćorović]]</u> | <u>[[Walt Whitman]]</u> | [[Wat Tyler]] | [[Wolfgang Flür]] | [[Wurzach]] | [[You Xie]] | [[Zagrebačke gradske četvrti]] | [[Zapadni svijet]] | [[Željeznička magistrala Baikal-Amur]] | [[Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi]] | [[Živojin Pavlović]] | [[Zlatan Ibrahimović]] | [[Zohair Al-Ameri]] | [[Zoran Mušič]] | [[Zupčana željeznica]] | <nowiki>[[en:Category:Harv and Sfn template errors]]</nowiki> | <nowiki>[[Kategorija:Telekomunikacije]]</nowiki> | [[Masakr u Mičivodama]] | [[Teritorijalna organizacija Srbije]] | [[Šablon:Grad Čačak]] | [[Cetina]] | '''[[Antun Gustav Matoš]]''' | '''[[Silvije Strahimir Kranjčević]]''' | [[Tibor Sekelj]] | [[Danilo Kiš]] | [[Antun Nemčić]] | [[Anton de Kom]] | [[Josif Staljin]] | '''[[Surinamska književnost]]''' | [[Istorija Sovjetskog Saveza]] | [[Vampir]] | </small> |- ! |<small>[[Düsseldorf]] | [[Neuss]] | [[Krefeld]] | [[Ratingen]] | [[Erkrath]] | [[Hilden]] | [[Langenfeld (Rheinland)|Langenfeld]] | [[Lintorf]] | [[Düssel]] | [[Wülfrath]] | [[Neandertal (dolina)|Neandertal]] | [[Xanten]] | [[Hochdahl]] | [[Elbsee (Düsseldorf)|Elbsee]] | [[Dormagen]] | [[Norf]] | [[Meerbusch]] | [[Osterath]] | [[Carlstadt (Düsseldorf)|Carlstadt]] | [[Stadtmitte (Düsseldorf)|Stadtmitte]] | [[Pempelfort]] | [[Derendorf]] | [[Friedrichstadt (Düsseldorf)|Friedrichstadt]] | [[Unterbilk]] | [[Bilk (Düsseldorf)|Bilk]] | [[Oberkassel (Düsseldorf)|Oberkassel]] | [[Königsallee (Düsseldorf)|Königsallee]] |</small> |- !Projekt književnost | <small>[[Slovenska književnost]] | [[Mađarska književnost]] | [[Hrvatska književnost]] | [[Bosanskohercegovačka književnost]] | [[Srpska književnost]] | [[Crnogorska književnost]] | [[Makedonska književnost]] | [[Bugarska književnost]] | [[Rumunska književnost]] | [[Moldavska književnost]] | [[Turska književnost]] | [[Ukrajinska književnost]] | </small> |- !Poboljšati |<small>[[Aibo]] | [[Fausto Cercignani]] | [[Antantina intervencija u Ruskom građanskom ratu]] | [[Jastreb]] | [[Bitka na Avali oktobra 1944.]] | | [[Light pen‏‎]] | [[Sinteza (filozofija)]] | [[Nikola Vukčević]] | [[Kazneno djelo]] | [[Silvestrovo]] | [[Stjepan Bobek]] | [[Čavka]] | [[Eliezer Menachem Shah]] | [[Fulvio Tomizza]] | [[Bosna u srednjem vijeku]] | [[Eduard Mörike]] | [[Newcastle United F.C.]] | [[Le Monde diplomatique]] | [[Nikola Mirotić]] | [[Husein Bašić]] | [[Che Guevara]] | [[Pavluško Imširović]]</small> |- !Pregled drugog stupnja |<small> [[Vuk Stefanović Karadžić|Wolf Stefanssohn Karatschitz]] | [[Smederevo|Semendire]] | [[1582]] | [[Austro-ugarska okupacija Bosne i Hercegovine 1878|Austro-ugarska okupacija BiH]] | [[Vrhbosna]] | [[Eufuizam]] | [[Lion Feuchtwanger]] | [[Konstantinos Kavafis]] | [[Ivo Vejvoda]] | [[Boško Petrović (pilot)|Boško Petrović]] | [[Crnogorski vladari]] | [[Zajn al-Abidin]] | [[Kambodža]] | [[Mimeza]] | [[Pérotin]] | [[Intolerancija na laktozu]] | [[Janez Janša]] </small> |- !Pregled izabranih članaka | <small>[[Fabije Plancijad Fulgencije]] | [[Novogrčka književnost]] | [[Bleach (manga)]] | [[Lezbejka]] | [[Compsognathus]] | [[Catwoman]] | [[Dmitrij Šostakovič]] | [[Fauna Australije]] | [[Aldo Manucije]] | [[Surinam]] | [[LGBT historija Jugoslavije]] | [[Age of Mythology]]</small> |} {{collapse bottom}} * [[Wikipedija:CEE Proljeće 2026.]] * [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026]] [[:meta:Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026/List|lista]] {{#Babel:sh}} {{KorisnikPočetak|extra-css=clear:right;}} {{Korisnička kutija/Administrator}} {{Korisnik Wiki dob|dan=8|mjesec=04|godina=2021}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2023}} {{Korisnik Mjesec Azije}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2024}} {{Korisnik Mjesec Ukrajinske Kulture 2025}} {{KorisnikKraj}} {{collapse top|title= Nagrade}} === Nagrade === {| style="margin:0 auto; background:transparent;" |- | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{barnstar-rad i trud|Nagrada za rad i trud|Orijentolog}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:Wiki medal.jpg]] <div>'''Wiki medalja'''<br />Za albanske, turske i druge književne teme<br />[[User:Igor Windsor|Igor Windsor]]</div> | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:CEE Proljeće 2022/spomenica}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedia:Mjesec Azije/spomenica|godina=2022}} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | [[Datoteka:UCDM_2023_banrstar.png|thumb|185px|[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023]]]] | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {| style="margin:auto; text-align:center; background:#327492; width:40px" | style="text-align:center; background:#FFFFFF; -moz-border-radius:15px; padding:6px 9px" | [[Datoteka:WikiLink Barnstar Hires.png|120px|Za izvanredan doprinos akciji i hvalevredan trud]] <div style="padding-top:6px;">Za učešće u [[Wikipedija:Akcija sređivanja članaka bez unutarnjih linkova 2|Akciji sređivanja članaka bez linkova 2]]</div> |- | style="color:white;" | '''Dodijelila''':<br />Wikizajednica |} | style="vertical-align:top; text-align:center; padding:6px; width:190px;" | {{Wikipedija:Međuprojektna akcija sređivanja neutralnosti članaka/Nagrada}} |} <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="border:3px solid #EAC100; background-color:#EEEEEE; margin:0 auto; padding:20px 20px; width:70%;" class="plainlinks"> [[File:Wikipedia Asian Month Barnstar Golden.png|left|180px]] {{Center|{{resize|150%|'''''The Wikipedia Asian Month 2022 Barnstar Golden'''''}}}} <div style="color:#333333; margin-left:220px; font-size:110%;"> Dear {{ROOTPAGENAME}} : :Congradulation! Sincerely thank you for your utmost participation in Wikipedia Asian Month 2022. We are grateful for your dedication to Wikimedia movement, and hope you will join us the next year! :Wish you all the best! </div> <div style="color:#333333; text-align:right; font-size:120%;">Wikipedia Asian Month Team</div> </div> </div> <!-- Pošiljalac poruke: Korisnik:Joycewikiwiki@metawiki; spisak primalaca: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month_2022/Special_Barnstars_Receiver&oldid=24454025 --> {| style="border:1px solid gray; background-color:#fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[Datoteka:Rc award.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size:x-large; padding:0; vertical-align:middle; height:1.1em;" | '''Barnstar patrolera''' |- |style="vertical-align:middle; border-top:1px solid gray;" | Iskreno veliko hvala, kao patroler patroleru, na ophodnji čitave Vikipedije u mojem trosedmičnom odsustvu. Nije ostalo [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/sh.wikipedia.org?actions=patrol nezapaženo] da si praktički samostalno poduhvatio posao bez kojega bi ošli natrag u tisuće neophođenih izmjena odakle nema povratka dok se istovremeno borimo s novima. |} – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor sa korisnikom:Vipz|razgovor]]) 04:23, 6 mart 2023 (CET) {{Nagrada za izabrani članak | članak =Karl XII od Švedske | mjesec =august | godina =2023. }} {{Nagrada za izabrani članak | članak =Fudbalska reprezentacija Turske | mjesec =oktobar | godina =2024. }} {{collapse bottom}} == Spoljašne veze == * [https://vukajlija.com/ Leksikografski zavod] * как я люблю naš [[:wikt:Glavna strana|vikiriječnik]] :P * <u>[[Wikipedija:Navođenje izvora|Navođenje izvora]]</u> & [[:en:Wikipedia:Citing sources|Citing sources]] & [[:en:Wikipedia:Verifiability|Verifiability]] * <u>[[Wikipedija:Pouzdani izvori|Pouzdani izvori]]</u> & [[:en:Wikipedia:Reliable sources|Reliable sources]] * <u>[[Šablon:Reklamiranje]]</u> & [[:en:Wikipedia:Identifying blatant advertising|Identifying blatant advertising]] * <u>[[Wikipedija:Šta Wikipedija nije|Šta Wikipedija nije]]</u> & [[:en:Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]] * [[Wikipedija:Dozvole za objavljivanje]] ::''Don't speak Po Naški?'' <div style="float:right; border:thin solid green; background-color:*f9f9f9"> {{Currentdate}} Ovaj ogranak Wikipedija projekta ima : '''<div id="articlecount" style="font-size:85%;">[[Special:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] {{plural:{{NUMBEROFARTICLES}}|članak|članka|članaka}} na [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskom]]</div> </div>''' [[Kategorija:User sh]] [[Kategorija:Wikipedijini administratori]] sxiq0d1jfcgewbl3j7vw1kyc1b8odqr 2 4676787 42581005 42580994 2026-04-15T12:47:20Z Zavičajac 76707 42581005 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{Infokutija biografija | ime = Otto fon Steinbeis | slika = Otto Steinbeis Sommer 96.jpg | širina_slike = | alt = | opis = Osnivač [[Drvara]] | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = 7. oktobar 1839 | mjesto_rođenja = [[Bachcimern]], {{zastava|Njemačka}} | datum_smrti = 27. decembar 1920. | mjesto_smrti = [[Brannenburg]], {{zastava|Njemačka}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = Izgradnji uskotračne pruge u Bosni i Hercegovini | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Otto fon Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u Sarajevo|Sarajevu, potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). [Help with translations!] === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosna i Hercegovina)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Štajnbasova željeznica širine kolosijeka 760 mm bila je najveći sistem šumskih željeznica pod jedinstvenom upravom u Evropi, a također i potpuno razvijena uska željeznica koja je nudila jedinu željezničku vezu Austrije s njezinom pokrajinom Bosnom i Hercegovinom. Kako bi se nosila s velikim teretima na strmim usponima, posjedovala je zavidan broj ''Mallet'' i konvencionalnih lokomotiva.<ref name="Steinbahn">{{Cite web |url= https://www.stenvalls.com/jarnvagar-railways/bocker/the-steinbeisbahn |title= Keith Chester: Steinbeisbahn |work= 15. Dezember 2025 |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane u [[Drvar selo|Drvar selu]] na prostoru Vrbaka sa 17 gatera. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini] [[Kategorija:Drvar] Zbog rastućeg straha od ulaska Italijana u rat i mogućnosti gubitka jadranske obale, glavnokomandujući austrougarskih snaga u Bosni naredio je spajanje Štajnbasove pruge sa željeznicama Bosne i Hercegovine. Zbog toga je pruga produžena od Čardaka (sada kao vojna pruga), pa kompletan dio Srnetica – Jajce pušten u saobraćaj 10. 1. 1916. godine. Dužine 400 km, Štajnbasova mreža pruga (''Steinbeisbahn'' - izvorni naziv) trostruko čvorište u srcu željeznice Steinbeis. Odavde pruge su se širile od Prijedora na standardnom kolosijeku do Zagreba, pa do Jajca nadalje uskim kolosijekom do Sarajeva i, preko legendarnog Drvara, do Knina na standardnoj pruzi kolosijek do Splita na dalmatinskoj obali. Područje do kojeg se može doći samo preko zemljani putevi značili su da je prijevoz bio životinjska snaga ili vlak. Kada Željeznica je napuštena 1975., što je uzrokovalo teškoće tisućama ljudi - vjerojatno veća vrijednost od ušteda ostvarenih uništavanjem regije prometna infrastruktura. Lokomotiva Vozni park bio je raznolik kao i krajolik, s više od stotinu lokomotiva dvadeset i pet različitih klasa u deset različitih rasporeda kotača u službi U nekom trenutku. Još 1965. godine bilo je znatnih variety i imao sam sreću vidjeti UNRRA 0-8-0, moderne poslijeratne 0-10-0 od Škode, klasičnih Steinbei 0-10-0 i raznih Mallet tenkova. Ono što me tada zaintrigiralo bilo je koliko je sustav bio zauzet i koliko su ga dobro podržavali putnički i mješoviti vlakovi bili su, što se može vidjeti na fotografijama. <ref name="Muzej">{{Cite web |url= https://muzejib.com/misija-i-vizija/ |title= Misija i vizija |work= Zvanična stranica - muzejib.com |accessdate= 9. mart 2026}}</ref> lx9e1cediykpabdv8ne9u2abqbp0wyz 42581023 42581005 2026-04-15T17:33:56Z Zavičajac 76707 42581023 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Pisanica, ukrajinska tradicija i umjetnost šaranja jaja |slika = Виставка писанок на Софіївській площі в Києві.jpg |godina = 2024. |regija = Evropa |id = 02134 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/USL/culture-of-ukrainian-borscht-cooking-01852 |država = {{flag|Ukrajina}} }} == Nematerijalna kulturna baština == Italijanska kuhinja nalazi se na UNESCO-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna svjetska baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 19. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2025. u [[ (Asunción]]u [[Paragvaj]]u.<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/swimming-pool-culture-in-iceland-02249 UNESCO: Italijanska kuhinja, između održivosti i biokulturne raznolikosti - ich.unesco.org - Pristupljeno, 15. april 2026.]{{en}}</ref> '''Otto fon Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u Sarajevo|Sarajevu, potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). [Help with translations!] === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosna i Hercegovina)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Štajnbasova željeznica širine kolosijeka 760 mm bila je najveći sistem šumskih željeznica pod jedinstvenom upravom u Evropi, a također i potpuno razvijena uska željeznica koja je nudila jedinu željezničku vezu Austrije s njezinom pokrajinom Bosnom i Hercegovinom. Kako bi se nosila s velikim teretima na strmim usponima, posjedovala je zavidan broj ''Mallet'' i konvencionalnih lokomotiva.<ref name="Steinbahn">{{Cite web |url= https://www.stenvalls.com/jarnvagar-railways/bocker/the-steinbeisbahn |title= Keith Chester: Steinbeisbahn |work= 15. Dezember 2025 |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane u [[Drvar selo|Drvar selu]] na prostoru Vrbaka sa 17 gatera. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini] [[Kategorija:Drvar] Zbog rastućeg straha od ulaska Italijana u rat i mogućnosti gubitka jadranske obale, glavnokomandujući austrougarskih snaga u Bosni naredio je spajanje Štajnbasove pruge sa željeznicama Bosne i Hercegovine. Zbog toga je pruga produžena od Čardaka (sada kao vojna pruga), pa kompletan dio Srnetica – Jajce pušten u saobraćaj 10. 1. 1916. godine. Dužine 400 km, Štajnbasova mreža pruga (''Steinbeisbahn'' - izvorni naziv) trostruko čvorište u srcu željeznice Steinbeis. Odavde pruge su se širile od Prijedora na standardnom kolosijeku do Zagreba, pa do Jajca nadalje uskim kolosijekom do Sarajeva i, preko legendarnog Drvara, do Knina na standardnoj pruzi kolosijek do Splita na dalmatinskoj obali. Područje do kojeg se može doći samo preko zemljani putevi značili su da je prijevoz bio životinjska snaga ili vlak. Kada Željeznica je napuštena 1975., što je uzrokovalo teškoće tisućama ljudi - vjerojatno veća vrijednost od ušteda ostvarenih uništavanjem regije prometna infrastruktura. Lokomotiva Vozni park bio je raznolik kao i krajolik, s više od stotinu lokomotiva dvadeset i pet različitih klasa u deset različitih rasporeda kotača u službi U nekom trenutku. Još 1965. godine bilo je znatnih variety i imao sam sreću vidjeti UNRRA 0-8-0, moderne poslijeratne 0-10-0 od Škode, klasičnih Steinbei 0-10-0 i raznih Mallet tenkova. Ono što me tada zaintrigiralo bilo je koliko je sustav bio zauzet i koliko su ga dobro podržavali putnički i mješoviti vlakovi bili su, što se može vidjeti na fotografijama. <ref name="Muzej">{{Cite web |url= https://muzejib.com/misija-i-vizija/ |title= Misija i vizija |work= Zvanična stranica - muzejib.com |accessdate= 9. mart 2026}}</ref> fv9an8ky0nu373hrwluoe61ud2us8xs 42581043 42581023 2026-04-15T20:12:03Z Zavičajac 76707 42581043 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} Kosivska keramika Sačuvane od kraja XVIII. stoljeća, tradicije kosivske slikarske keramike sastavni su dio nematerijalne kulturne baštine Hucula, etnografske skupine Ukrajinaca koji su dugo živjeli u ukrajinskim Karpatima. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicije su sada raširene u Kosivu i okolnim selima: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Keramika ove regije poznata je još od XV-XVI stoljeća. Kroz stoljeća, tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju. Ulogu glavnog središta narodne keramike u XVIII. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu keramičku školu, svoj stil i vlastitu tradiciju. Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] 9ua86wzf7pd61xa7oyd5mx9r3vu5ebl 42581050 42581043 2026-04-15T22:01:51Z Zavičajac 76707 42581050 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} '''Kosivska keramika''' je dio nematerijalne kulturne baštine Hucula, etnografske skupine koji su dugo živjeli u Karpatima, Ukrajina. Tradicije kosivske slikarske keramike potiču od XV-XVI stoljeća, na području Kosiva i okolnih sela: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju kroz vlastitu keramičku školu i stil [[File:02013 Der "bemalten Keramik" vom Trypillja-Typus am Anfang des 30.Jhs.v. Chr. beim Dorfe Biltsche-Solote, B6.JPG|mini|lijevo]] == Ukrajinska keramika == Tripiljska po selu Tripilja (Трипiлля) u Ukrajini) 4800 - 3000 p.n.e. Vjeruje se da povijest ukrajinske keramike potječe iz [[Kultura Cucuteni|Tripiljske kulture]]. Kako povijest slijedi, razvoj civilizacija i pojava keramike isprepleteni su, osobito u kontekstu ukrajinske povijesti. Nalazi arheoloških artefakata i keramike potvrđuju da povijest ukrajinske keramike seže do antičkih vremena civilizacije i plemena Triplija, neolitsko-halkolitske arheološke kulture koja je naseljavala područje današnje Ukrajine od 5500. pr. Kr. do 2750. pr. Kr. Povjesničari bilježe da su keramika i keramika ručno izrađivani u raznim oblicima i veličinama bez lončarskog kotača. Čak i tada, Trypillian keramika isticala se svojim dizajnom i uzorcima.<ref name="tripoli">{{Cite web |url= https://crees.ku.edu/ukrainian-ceramics |title= Keramika - Ukrajinsko lončarstvo |work= Univerzitet Kanzas - crees.ku.edu |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Kroz stoljeća, ulogu glavnog središta narodne keramike u XVIII. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu tradiciju.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki |title= Tradicija ručno crtane keramike Kosiva – odjek stoljeća |work= Autentična Ukrajina - authenticukraine.com.ua |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Radnje slika pistynskih majstora bliže su narodnom primitivu, a omiljeni motivi ukrasa su trokuti i njihove kombinacije koje prekrivaju zidove posuda i rubove zdjela. Od XIX. stoljeća središte keramike preselilo se u Kosiv. Ona je predstavljala prepoznatljive značajke Kosivske keramike: trobojna paleta (žuta, zelena i smeđa), povezana je s percepcijom prirode (sunce, planine i kopno); odraz života Hucula, njihovih vjerovanja i tradicionalnog načina života; Primjena biblijskih scena i prikaza svetaca, crkava i zvonika. U drugoj polovici XX. stoljeća osnovane su manufakture. Danas se tradicija razvija u dva smjera: mala proizvodnja u trgovinama i privatni kreativni ateljei. == Izrada keramike == Glavna značajka keramike je da je umjetno izrađena. To je jedinstvenost svakog keramičkog djela. Većinu proizvoda izrađivali su lončari na lončarskom kolu, a ti su predmeti uglavnom uključivali nanesene tanjure od lokalnih sirovina – gline tamnosive boje, koja je u keramičkoj peći dobivala crvenkasti ton. Proizvod formiran na lončarskom stroju ili zalijepljen lagano se sušio, a površina se zalijevala "bijelom glinom" (bijelom glinom) donesenom iz središnjih i istočnih krajeva Ukrajine. Glina nosi ovo ime jer se koristila za bijeljenje kuće ili peći. "Whitewash" se trljao ili mljeo u bačvama s vodom, dovodeći do željene gustoće, filtrirao i zatim zalijevao proizvod. Zatim su se posuđe sušilo do takvog stanja da se "bijela boja" nije lijepila za ruke. Tako je proizvod pripremljen za bojanje. Tehnološke tradicije sačuvane su kroz stoljeća. Asortiman proizvoda bio je širok: lonci za kuhanje, posude za mlijeko, krigle i posude, tikvice, različite bačve za tekućine, keramiku za uskrsne torte i zalihe za pečenje kolača, makitre za mljevenje maka, zdjele, staklenke i šalice. Osim posuđa uobičajenog za Ukrajinu, posude za vino izrađivale su se i u podkarpatskoj regiji – glinene posude ljuskavog oblika, banke za tekućinu, uske posude za ulje i vaze u obliku prstena. Veliki svijećnjak za jednu svijeću poseban je, svojstven samo podkarpatskom keramičkom obliku (postavnyk), koji su crkvi poklonili župljani. Kahlia (vrč) također se izrađivala na pravokutnom prostoru na kojem su obrtnici odražavali okolne događaje – rad seljaka, zabavu i blagdane, gospodarska utočišta, jahače, glazbenike i plesače, prizore lova i razne životinje (jelen, lav, medvjed, pijetao, riba itd.). Tako su nastale Kronike lokalnog života. Temelj za svijetli dekorativni sustav hutsulske keramike početkom devetnaestog stoljeća bila je rytuvannia (gravirana slika). Ovom tehnikom proizvod je potpuno prekriven tankim slojem bijele gline, a obris ornamenta naslikan je na osušenoj bijeloj pozadini, njegove su površine ispunjene smeđim engobom i prvi put spaljene. Zbog toga je siva glina vidljiva na bijeloj pozadini, tvoreći grafički uzorak.Protureljefne linije su male udubine koje je stvorio pisar. One služe kako bi se osiguralo da se boje ne razliju po ulomku keramike tijekom pečenja.Nakon toga, predmet je obojen keramičkim bojama žutih i zelenih boja, premazan glazurom i ponovno spaljen. U ukrašavanju posuđa korišten je još jedan zanimljiv alat – mrlje za strujanje: Trobojnica proizvoda (uključujući žutu, zelenu i smeđu boju) značajka je kosivske keramike povezana s percepcijom prirode: žuta simbolizira sunce, zelena Karpate, a smeđa Zemlju. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] a8t2h0590k58605x2zpqquphbdj4csd 42581051 42581050 2026-04-15T22:03:13Z Zavičajac 76707 42581051 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} '''Kosivska keramika''' je dio nematerijalne kulturne baštine Hucula, etnografske skupine koji su dugo živjeli u Karpatima, Ukrajina. Tradicije kosivske slikarske keramike potiču od XV-XVI stoljeća, na području Kosiva i okolnih sela: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju kroz vlastitu keramičku školu i stil [[File:02013 Der "bemalten Keramik" vom Trypillja-Typus am Anfang des 30.Jhs.v. Chr. beim Dorfe Biltsche-Solote, B6.JPG|mini|lijevo]] == Ukrajinska keramika == Tripiljska po selu Tripilja (Трипiлля) u Ukrajini) 4800 - 3000 p.n.e. Vjeruje se da povijest ukrajinske keramike potječe iz [[Kultura Cucuteni|Tripiljske kulture]]. Kako povijest slijedi, razvoj civilizacija i pojava keramike isprepleteni su, osobito u kontekstu ukrajinske povijesti. Nalazi arheoloških artefakata i keramike potvrđuju da povijest ukrajinske keramike seže do antičkih vremena civilizacije i plemena Triplija, neolitsko-halkolitske arheološke kulture koja je naseljavala područje današnje Ukrajine od 5500. pr. Kr. do 2750. pr. Kr. Povjesničari bilježe da su keramika i keramika ručno izrađivani u raznim oblicima i veličinama bez lončarskog kotača. Čak i tada, Trypillian keramika isticala se svojim dizajnom i uzorcima.<ref name="tripoli">{{Cite web |url= https://crees.ku.edu/ukrainian-ceramics |title= Keramika - Ukrajinsko lončarstvo |work= Univerzitet Kanzas - crees.ku.edu |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Kroz stoljeća, ulogu glavnog središta narodne keramike u XVIII. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu tradiciju.<ref name="kosiv">{{Cite web |url= https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki |title= Tradicija ručno crtane keramike Kosiva – odjek stoljeća |work= Autentična Ukrajina - authenticukraine.com.ua |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Radnje slika pistynskih majstora bliže su narodnom primitivu, a omiljeni motivi ukrasa su trokuti i njihove kombinacije koje prekrivaju zidove posuda i rubove zdjela. Od XIX. stoljeća središte keramike preselilo se u Kosiv. Ona je predstavljala prepoznatljive značajke Kosivske keramike: trobojna paleta (žuta, zelena i smeđa), povezana je s percepcijom prirode (sunce, planine i kopno); odraz života Hucula, njihovih vjerovanja i tradicionalnog načina života; Primjena biblijskih scena i prikaza svetaca, crkava i zvonika. U drugoj polovici XX. stoljeća osnovane su manufakture. Danas se tradicija razvija u dva smjera: mala proizvodnja u trgovinama i privatni kreativni ateljei. == Izrada keramike == Glavna značajka keramike je da je umjetno izrađena. To je jedinstvenost svakog keramičkog djela. Većinu proizvoda izrađivali su lončari na lončarskom kolu, a ti su predmeti uglavnom uključivali nanesene tanjure od lokalnih sirovina – gline tamnosive boje, koja je u keramičkoj peći dobivala crvenkasti ton. Proizvod formiran na lončarskom stroju ili zalijepljen lagano se sušio, a površina se zalijevala "bijelom glinom" (bijelom glinom) donesenom iz središnjih i istočnih krajeva Ukrajine. Glina nosi ovo ime jer se koristila za bijeljenje kuće ili peći. "Whitewash" se trljao ili mljeo u bačvama s vodom, dovodeći do željene gustoće, filtrirao i zatim zalijevao proizvod. Zatim su se posuđe sušilo do takvog stanja da se "bijela boja" nije lijepila za ruke. Tako je proizvod pripremljen za bojanje. Tehnološke tradicije sačuvane su kroz stoljeća. Asortiman proizvoda bio je širok: lonci za kuhanje, posude za mlijeko, krigle i posude, tikvice, različite bačve za tekućine, keramiku za uskrsne torte i zalihe za pečenje kolača, makitre za mljevenje maka, zdjele, staklenke i šalice. Osim posuđa uobičajenog za Ukrajinu, posude za vino izrađivale su se i u podkarpatskoj regiji – glinene posude ljuskavog oblika, banke za tekućinu, uske posude za ulje i vaze u obliku prstena. Veliki svijećnjak za jednu svijeću poseban je, svojstven samo podkarpatskom keramičkom obliku (postavnyk), koji su crkvi poklonili župljani. Kahlia (vrč) također se izrađivala na pravokutnom prostoru na kojem su obrtnici odražavali okolne događaje – rad seljaka, zabavu i blagdane, gospodarska utočišta, jahače, glazbenike i plesače, prizore lova i razne životinje (jelen, lav, medvjed, pijetao, riba itd.). Tako su nastale Kronike lokalnog života. Temelj za svijetli dekorativni sustav hutsulske keramike početkom devetnaestog stoljeća bila je rytuvannia (gravirana slika). Ovom tehnikom proizvod je potpuno prekriven tankim slojem bijele gline, a obris ornamenta naslikan je na osušenoj bijeloj pozadini, njegove su površine ispunjene smeđim engobom i prvi put spaljene. Zbog toga je siva glina vidljiva na bijeloj pozadini, tvoreći grafički uzorak.Protureljefne linije su male udubine koje je stvorio pisar. One služe kako bi se osiguralo da se boje ne razliju po ulomku keramike tijekom pečenja.Nakon toga, predmet je obojen keramičkim bojama žutih i zelenih boja, premazan glazurom i ponovno spaljen. U ukrašavanju posuđa korišten je još jedan zanimljiv alat – mrlje za strujanje: Trobojnica proizvoda (uključujući žutu, zelenu i smeđu boju) značajka je kosivske keramike povezana s percepcijom prirode: žuta simbolizira sunce, zelena Karpate, a smeđa Zemlju. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] qroy1elukzizx7y0bhvfd58r3x3y9uw 42581146 42581051 2026-04-16T09:27:54Z Zavičajac 76707 42581146 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} '''Kosivska keramika''' je dio nematerijalne kulturne baštine Hucula, etnografske skupine koji su dugo živjeli u Karpatima, Ukrajina. Tradicije kosivske slikarske keramike potiču od XV-XVI stoljeća, na području Kosiva i okolnih sela: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju kroz vlastitu keramičku školu i stil [[File:02013 Der "bemalten Keramik" vom Trypillja-Typus am Anfang des 30.Jhs.v. Chr. beim Dorfe Biltsche-Solote, B6.JPG|mini|lijevo]] == Ukrajinska keramika == Istorija ukrajinske keramike potječe iz rumunsko - ukrajinske [[Kultura Cucuteni|Kukuteni -Tripolje kulture]], (danas na ukrajinskom - ''Трипі́льська культу́ра''). Prostirala se na području Karpata i srednjeg Dnjepra tokom perioda 5300 - 2950. Nalazi arheoloških artefakata potvrđuju da je keramika ručno izrađivani u raznim oblicima i veličinama bez lončarskog kotača. Čak i tada, Tropolje keramika isticala se svojim dizajnom i uzorcima.<ref name="tripoli">{{Cite web |url= https://crees.ku.edu/ukrainian-ceramics |title= Keramika - Ukrajinsko lončarstvo |work= Univerzitet Kanzas - crees.ku.edu |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Ukrajinska keramika dosegla je novi nivo razvoja revolucionarnim izumom i uvođenjem lončarskog točka tokom perioda Kijevske Rusije (862.-1242.). Keramika je postala široko rasprostranjena ručna izrada, a kvaliteta se poboljšala. Keramička industrija u Ukrajini dosegla je vrhunac u 17. i 18. stoljeću, obilježena pojavom centara za proizvodnju keramike. Keramički predmeti isticali su se visokim nivoo izrade i novim materijalima, ukrašenim raznim oblicima, bojama, ukrasima i ukrasima poput cvijeća, zvijezda i lišća. Ulogu glavnog središta narodne keramike u 18. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu tradiciju.<ref name="kosiv">{{Cite web |url= https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki |title= Tradicija ručno crtane keramike Kosiva – odjek stoljeća |work= Autentična Ukrajina - authenticukraine.com.ua |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Od XIX. stoljeća središte keramike preselilo se u Kosiv. Ona je predstavljala prepoznatljive značajke Kosivske keramike: * trobojna paleta (žuta, zelena i smeđa), povezana je s percepcijom prirode (sunce, planine i kopno); * odraz života Hucula, njihovih vjerovanja i tradicionalnog načina života; * Primjena biblijskih scena i prikaza svetaca, crkava i zvonika. Danas se tradicija razvija u dva smjera: mala proizvodnja u trgovinama i privatni kreativni ateljei. == Izrada keramike == Glavna značajka keramike je da je umjetno izrađena. To je jedinstvenost svakog keramičkog djela. Većinu proizvoda izrađivali su lončari na lončarskom kolu, a ti su predmeti uglavnom uključivali nanesene tanjure od lokalnih sirovina – gline tamnosive boje, koja je u keramičkoj peći dobivala crvenkasti ton. Proizvod formiran na lončarskom stroju ili zalijepljen lagano se sušio, a površina se zalijevala "bijelom glinom" (bijelom glinom) donesenom iz središnjih i istočnih krajeva Ukrajine. Glina nosi ovo ime jer se koristila za bijeljenje kuće ili peći. "Whitewash" se trljao ili mljeo u bačvama s vodom, dovodeći do željene gustoće, filtrirao i zatim zalijevao proizvod. Zatim su se posuđe sušilo do takvog stanja da se "bijela boja" nije lijepila za ruke. Tako je proizvod pripremljen za bojanje. Tehnološke tradicije sačuvane su kroz stoljeća. Asortiman proizvoda bio je širok: lonci za kuhanje, posude za mlijeko, krigle i posude, tikvice, različite bačve za tekućine, keramiku za uskrsne torte i zalihe za pečenje kolača, makitre za mljevenje maka, zdjele, staklenke i šalice. Osim posuđa uobičajenog za Ukrajinu, posude za vino izrađivale su se i u podkarpatskoj regiji – glinene posude ljuskavog oblika, banke za tekućinu, uske posude za ulje i vaze u obliku prstena. Veliki svijećnjak za jednu svijeću poseban je, svojstven samo podkarpatskom keramičkom obliku (postavnyk), koji su crkvi poklonili župljani. Kahlia (vrč) također se izrađivala na pravokutnom prostoru na kojem su obrtnici odražavali okolne događaje – rad seljaka, zabavu i blagdane, gospodarska utočišta, jahače, glazbenike i plesače, prizore lova i razne životinje (jelen, lav, medvjed, pijetao, riba itd.). Tako su nastale Kronike lokalnog života. Temelj za svijetli dekorativni sustav hutsulske keramike početkom devetnaestog stoljeća bila je rytuvannia (gravirana slika). Ovom tehnikom proizvod je potpuno prekriven tankim slojem bijele gline, a obris ornamenta naslikan je na osušenoj bijeloj pozadini, njegove su površine ispunjene smeđim engobom i prvi put spaljene. Zbog toga je siva glina vidljiva na bijeloj pozadini, tvoreći grafički uzorak.Protureljefne linije su male udubine koje je stvorio pisar. One služe kako bi se osiguralo da se boje ne razliju po ulomku keramike tijekom pečenja.Nakon toga, predmet je obojen keramičkim bojama žutih i zelenih boja, premazan glazurom i ponovno spaljen. U ukrašavanju posuđa korišten je još jedan zanimljiv alat – mrlje za strujanje: Trobojnica proizvoda (uključujući žutu, zelenu i smeđu boju) značajka je kosivske keramike povezana s percepcijom prirode: žuta simbolizira sunce, zelena Karpate, a smeđa Zemlju. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicija Kosiv oslikane keramike – koja uključuje tanjure, svečane predmete, igračke i pločice – nastala je u 18. stoljeću, dosegnuvši svoje zlatno doba sredinom 19. stoljeća. Proizvodi se izrađuju od lokalne sive gline, zalijevane bijelom glinom kremaste teksture; Kada se osuše, boje se tehnikom grebanja metalnim štapićem kako bi se stvorio grafički konturirani crtež. Nakon toga se peku i boje metalnim oksidima kako bi se dobile tradicionalne zelene i žute boje, što je neizostavna značajka keramike. Ponekad majstori dodaju malo kobalta, ali ne toliko da izgube tradicionalnu boju. Tijekom pečenja, zelena boja se širi i stvara akvarelni efekt, obično nazvan 'suze'. Glavna značajka Kosiv keramike je figurativni dizajn ukrasa. Motiv radnje izražava povijest, život, folklor, vjerovanja i običaje Hucula te okolnu floru i faunu. Keramika se koristi u svakodnevnom životu i ima praktičnu i umjetničku vrijednost. Majstori rade u obiteljskim radionicama i malim radionicama rukotvorina, a ta praksa predstavlja identifikacijski znak i znak pripadnosti zajednici. Odjel za umjetničku keramiku Kosivskog koledža osigurava kontinuitet generacija majstora i nositelja te ima posebnu odgovornost za očuvanje tradicije, očuvanje tradicionalnog tehnološkog ciklusa (lončarski kotači, glina, alati i keramičke peći). Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Vanjske veze == == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] gi94op541xqf2deagy9ibj1qs62wjij 42581158 42581146 2026-04-16T11:49:25Z Zavičajac 76707 42581158 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} '''Kosivska keramika''' je dio [[nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] Hucula, etnografske skupine koji su dugo živjeli u [[Karpati]]ma, [[Ukrajina]]. Tradicije kosivske slikarske keramike potiču iz XV-XVI stoljeća, na području Kosiva i okolnih sela: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju kroz vlastitu keramičku školu i stil. == Istorija == Istorija ukrajinske keramike potječe iz rumunsko - ukrajinske [[Kultura Cucuteni|Kukuteni -Tripolje kulture]], (danas na ukrajinskom - ''Трипі́льська культу́ра''). Prostirala se na području Karpata i srednjeg Dnjepra tokom perioda 5300 - 2950. Nalazi arheoloških artefakata potvrđuju da je keramika ručno izrađivani u raznim oblicima i veličinama bez lončarskog kotača. Čak i tada, Tropolje keramika isticala se svojim dizajnom i uzorcima.<ref name="tripoli">{{Cite web |url= https://crees.ku.edu/ukrainian-ceramics |title= Keramika - Ukrajinsko lončarstvo |work= Univerzitet Kanzas - crees.ku.edu |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Ukrajinska keramika dosegla je novi nivo razvoja revolucionarnim izumom i uvođenjem lončarskog točka tokom perioda Kijevske Rusije (862.-1242.). Keramika je postala široko rasprostranjena ručna izrada, a kvaliteta se poboljšala. Keramička industrija u Ukrajini dosegla je vrhunac u 17. i 18. stoljeću, obilježena pojavom centara za proizvodnju keramike. Keramički predmeti isticali su se visokim nivoo izrade i novim materijalima, ukrašenim raznim oblicima, bojama, ukrasima i ukrasima poput cvijeća, zvijezda i lišća. Ulogu glavnog središta narodne keramike u 18. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu tradiciju.<ref name="kosiv">{{Cite web |url= https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki |title= Tradicija ručno crtane keramike Kosiva – odjek stoljeća |work= Autentična Ukrajina - authenticukraine.com.ua |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Od XIX. stoljeća središte keramike preselilo se u Kosiv. Ona je predstavljala prepoznatljive značajke Kosivske keramike: * trobojna paleta (žuta, zelena i smeđa), povezana je s percepcijom prirode (sunce, planine i kopno); * odraz života Hucula, njihovih vjerovanja i tradicionalnog načina života; * Primjena biblijskih scena i prikaza svetaca, crkava i zvonika. Danas se tradicija razvija u dva smjera: mala proizvodnja u trgovinama i privatni kreativni ateljei. == Izrada keramike == Glavna značajka keramike je da je umjetno izrađena. To je jedinstvenost svakog keramičkog djela. Većinu proizvoda izrađivali su lončari na lončarskom kolu, a ti su predmeti uglavnom uključivali nanesene tanjure od lokalnih sirovina – gline tamnosive boje, koja je u keramičkoj peći dobivala crvenkasti ton. Proizvod formiran na lončarskom stroju ili zalijepljen lagano se sušio, a površina se zalijevala "bijelom glinom" (bijelom glinom) donesenom iz središnjih i istočnih krajeva Ukrajine. Glina nosi ovo ime jer se koristila za bijeljenje kuće ili peći. "Whitewash" se trljao ili mljeo u bačvama s vodom, dovodeći do željene gustoće, filtrirao i zatim zalijevao proizvod. Zatim su se posuđe sušilo do takvog stanja da se "bijela boja" nije lijepila za ruke. Tako je proizvod pripremljen za bojanje. Tehnološke tradicije sačuvane su kroz stoljeća. Asortiman proizvoda bio je širok: lonci za kuhanje, posude za mlijeko, krigle i posude, tikvice, različite bačve za tekućine, keramiku za uskrsne torte i zalihe za pečenje kolača, makitre za mljevenje maka, zdjele, staklenke i šalice. Osim posuđa uobičajenog za Ukrajinu, posude za vino izrađivale su se i u podkarpatskoj regiji – glinene posude ljuskavog oblika, banke za tekućinu, uske posude za ulje i vaze u obliku prstena. Veliki svijećnjak za jednu svijeću poseban je, svojstven samo podkarpatskom keramičkom obliku (postavnyk), koji su crkvi poklonili župljani. Kahlia (vrč) također se izrađivala na pravokutnom prostoru na kojem su obrtnici odražavali okolne događaje – rad seljaka, zabavu i blagdane, gospodarska utočišta, jahače, glazbenike i plesače, prizore lova i razne životinje (jelen, lav, medvjed, pijetao, riba itd.). Tako su nastale Kronike lokalnog života. Temelj za svijetli dekorativni sustav hutsulske keramike početkom devetnaestog stoljeća bila je rytuvannia (gravirana slika). Ovom tehnikom proizvod je potpuno prekriven tankim slojem bijele gline, a obris ornamenta naslikan je na osušenoj bijeloj pozadini, njegove su površine ispunjene smeđim engobom i prvi put spaljene. Zbog toga je siva glina vidljiva na bijeloj pozadini, tvoreći grafički uzorak.Protureljefne linije su male udubine koje je stvorio pisar. One služe kako bi se osiguralo da se boje ne razliju po ulomku keramike tijekom pečenja.Nakon toga, predmet je obojen keramičkim bojama žutih i zelenih boja, premazan glazurom i ponovno spaljen. U ukrašavanju posuđa korišten je još jedan zanimljiv alat – mrlje za strujanje: Trobojnica proizvoda (uključujući žutu, zelenu i smeđu boju) značajka je kosivske keramike povezana s percepcijom prirode: žuta simbolizira sunce, zelena Karpate, a smeđa Zemlju. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicija Kosiv oslikane keramike – koja uključuje tanjure, svečane predmete, igračke i pločice – nastala je u 18. stoljeću, dosegnuvši svoje zlatno doba sredinom 19. stoljeća. Proizvodi se izrađuju od lokalne sive gline, zalijevane bijelom glinom kremaste teksture; Kada se osuše, boje se tehnikom grebanja metalnim štapićem kako bi se stvorio grafički konturirani crtež. Nakon toga se peku i boje metalnim oksidima kako bi se dobile tradicionalne zelene i žute boje, što je neizostavna značajka keramike. Ponekad majstori dodaju malo kobalta, ali ne toliko da izgube tradicionalnu boju. Tijekom pečenja, zelena boja se širi i stvara akvarelni efekt, obično nazvan 'suze'. Glavna značajka Kosiv keramike je figurativni dizajn ukrasa. Motiv radnje izražava povijest, život, folklor, vjerovanja i običaje Hucula te okolnu floru i faunu. Keramika se koristi u svakodnevnom životu i ima praktičnu i umjetničku vrijednost. Majstori rade u obiteljskim radionicama i malim radionicama rukotvorina, a ta praksa predstavlja identifikacijski znak i znak pripadnosti zajednici. Odjel za umjetničku keramiku Kosivskog koledža osigurava kontinuitet generacija majstora i nositelja te ima posebnu odgovornost za očuvanje tradicije, očuvanje tradicionalnog tehnološkog ciklusa (lončarski kotači, glina, alati i keramičke peći). Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Galerija == <gallery> File:Cucuteni Trypillian culture boundaries.PNG|Područje rasprostranjenosti [[Kultura Cucuteni|Kukuteni -Tripolje kulture]] File:02013 Der "bemalten Keramik" vom Trypillja-Typus am Anfang des 30.Jhs.v. Chr. beim Dorfe Biltsche-Solote, B6.JPG|Keramika </gallery> == Vanjske veze == == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] oocyjv9x0z9gyyp6pdyil54wziqktk3 42581159 42581158 2026-04-16T11:56:55Z Zavičajac 76707 42581159 wikitext text/x-wiki https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard https://www.krnjeusa.net/tragovi-starih-naselja/5-arheolosko-nalaziste-u-vrtocu/ https://www.hbsume.ba/show_page/131/drvar-povijesni-podaci https://katera.news/lat/zaboravljeni-partizanski-spomen-kompleks-korcanica-na-grmecu https://www.spomenikdatabase.org/map-directory https://www.dinarskogorje.com/klekova269a.html http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_srp/Novi%20Travnik_nekropola%20Bistro%20SR.pdf http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/nacionalnispomenici?sort=idgrad&rows=50&page=18 {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Tradicija kosivske oslikane keramike |slika = Кераміка музею Косівського державного інституту декоративного мистецтва, 12-2025 20251211 121212 14.jpg |regija = Evropa |id = 01456 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |država = {{flag|Ukrajina}} }} '''Kosivska keramika''' je dio [[nematerijalna kulturna baština|nematerijalne kulturne baštine]] Hucula, etnografske skupine koji su dugo živjeli u [[Karpati]]ma, [[Ukrajina]]. Tradicije kosivske slikarske keramike potiču iz XV-XVI stoljeća, na području Kosiva i okolnih sela: Pistyn, Verbovets, Stary Kosiv i Kutiv. Tradicije, vještine i kreativne tehnike prenosile su se s generacije na generaciju kroz vlastitu keramičku školu i stil. == Istorija == Istorija ukrajinske keramike potječe iz [[Rumunija|rumunsko]] - ukrajinske [[Kultura Cucuteni|Kukuteni -Tripolje kulture]], (na Ukrajinski jezik|ukrajinskom - ''Трипі́льська культу́ра''). Prostirala se na području Karpata i srednjeg [[Dnjepar|Dnjepra]] tokom perioda 5300 - 2950. Nalazi [[Arheologijaarheoloških]] artefakata potvrđuju da je keramika ručno izrađivana u raznim oblicima i veličinama bez lončarskog točka. Tripolje keramika isticala se svojim dizajnom i uzorcima.<ref name="tripoli">{{Cite web |url= https://crees.ku.edu/ukrainian-ceramics |title= Keramika - Ukrajinsko lončarstvo |work= Univerzitet Kanzas - crees.ku.edu |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Ukrajinska keramika dosegla je novi nivo razvoja revolucionarnim izumom i uvođenjem lončarskog točka tokom perioda [[Kijevska Rusija|Kijevske Rusije]] (862.-1242.). Postala je široko rasprostranjena ručna izrada, a kvaliteta se poboljšala. Vrhunac je dostigla u 17. i 18. stoljeću, obilježena pojavom centara za proizvodnju keramike. Keramički predmeti isticali su se visokim nivoom izrade i novim materijalima, ukrašenim raznim oblicima, bojama, ukrasima i ukrasima poput cvijeća, zvijezda i lišća. Ulogu glavnog središta narodne keramike u 18. stoljeću prvo je odigralo selo Pistyn. Tradicija se razvijala i u podnožnim središtima: Kosivu (sa selima Monastyrske, Moskalivka, Stary Kosiv, Smodne, Verbovets), selima Kugi i Stary Kugi. Imala je vlastitu tradiciju.<ref name="kosiv">{{Cite web |url= https://authenticukraine.com.ua/en/blog/tradicii-kosivskoi-malovanoi-keramiki |title= Tradicija ručno crtane keramike Kosiva – odjek stoljeća |work= Autentična Ukrajina - authenticukraine.com.ua |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Od XIX. stoljeća središte keramike preselilo se u Kosiv. Ona je predstavljala prepoznatljive značajke Kosivske keramike: * trobojna paleta (žuta, zelena i smeđa), povezana je s percepcijom prirode (sunce, planine i kopno); * odraz života Hucula, njihovih vjerovanja i tradicionalnog načina života; * Primjena biblijskih scena i prikaza svetaca, crkava i zvonika. Danas se tradicija razvija u dva smjera: mala proizvodnja u trgovinama i privatni kreativni ateljei. == Izrada keramike == Glavna značajka keramike je da je umjetno izrađena. To je jedinstvenost svakog keramičkog djela. Većinu proizvoda izrađivali su lončari na lončarskom kolu, a ti su predmeti uglavnom uključivali nanesene tanjure od lokalnih sirovina – gline tamnosive boje, koja je u keramičkoj peći dobivala crvenkasti ton. Proizvod formiran na lončarskom stroju ili zalijepljen lagano se sušio, a površina se zalijevala "bijelom glinom" (bijelom glinom) donesenom iz središnjih i istočnih krajeva Ukrajine. Glina nosi ovo ime jer se koristila za bijeljenje kuće ili peći. "Whitewash" se trljao ili mljeo u bačvama s vodom, dovodeći do željene gustoće, filtrirao i zatim zalijevao proizvod. Zatim su se posuđe sušilo do takvog stanja da se "bijela boja" nije lijepila za ruke. Tako je proizvod pripremljen za bojanje. Tehnološke tradicije sačuvane su kroz stoljeća. Asortiman proizvoda bio je širok: lonci za kuhanje, posude za mlijeko, krigle i posude, tikvice, različite bačve za tekućine, keramiku za uskrsne torte i zalihe za pečenje kolača, makitre za mljevenje maka, zdjele, staklenke i šalice. Osim posuđa uobičajenog za Ukrajinu, posude za vino izrađivale su se i u podkarpatskoj regiji – glinene posude ljuskavog oblika, banke za tekućinu, uske posude za ulje i vaze u obliku prstena. Veliki svijećnjak za jednu svijeću poseban je, svojstven samo podkarpatskom keramičkom obliku (postavnyk), koji su crkvi poklonili župljani. Kahlia (vrč) također se izrađivala na pravokutnom prostoru na kojem su obrtnici odražavali okolne događaje – rad seljaka, zabavu i blagdane, gospodarska utočišta, jahače, glazbenike i plesače, prizore lova i razne životinje (jelen, lav, medvjed, pijetao, riba itd.). Tako su nastale Kronike lokalnog života. Temelj za svijetli dekorativni sustav hutsulske keramike početkom devetnaestog stoljeća bila je rytuvannia (gravirana slika). Ovom tehnikom proizvod je potpuno prekriven tankim slojem bijele gline, a obris ornamenta naslikan je na osušenoj bijeloj pozadini, njegove su površine ispunjene smeđim engobom i prvi put spaljene. Zbog toga je siva glina vidljiva na bijeloj pozadini, tvoreći grafički uzorak.Protureljefne linije su male udubine koje je stvorio pisar. One služe kako bi se osiguralo da se boje ne razliju po ulomku keramike tijekom pečenja.Nakon toga, predmet je obojen keramičkim bojama žutih i zelenih boja, premazan glazurom i ponovno spaljen. U ukrašavanju posuđa korišten je još jedan zanimljiv alat – mrlje za strujanje: Trobojnica proizvoda (uključujući žutu, zelenu i smeđu boju) značajka je kosivske keramike povezana s percepcijom prirode: žuta simbolizira sunce, zelena Karpate, a smeđa Zemlju. == Nematerijalna kulturna baština == Tradicija Kosiv oslikane keramike – koja uključuje tanjure, svečane predmete, igračke i pločice – nastala je u 18. stoljeću, dosegnuvši svoje zlatno doba sredinom 19. stoljeća. Proizvodi se izrađuju od lokalne sive gline, zalijevane bijelom glinom kremaste teksture; Kada se osuše, boje se tehnikom grebanja metalnim štapićem kako bi se stvorio grafički konturirani crtež. Nakon toga se peku i boje metalnim oksidima kako bi se dobile tradicionalne zelene i žute boje, što je neizostavna značajka keramike. Ponekad majstori dodaju malo kobalta, ali ne toliko da izgube tradicionalnu boju. Tijekom pečenja, zelena boja se širi i stvara akvarelni efekt, obično nazvan 'suze'. Glavna značajka Kosiv keramike je figurativni dizajn ukrasa. Motiv radnje izražava povijest, život, folklor, vjerovanja i običaje Hucula te okolnu floru i faunu. Keramika se koristi u svakodnevnom životu i ima praktičnu i umjetničku vrijednost. Majstori rade u obiteljskim radionicama i malim radionicama rukotvorina, a ta praksa predstavlja identifikacijski znak i znak pripadnosti zajednici. Odjel za umjetničku keramiku Kosivskog koledža osigurava kontinuitet generacija majstora i nositelja te ima posebnu odgovornost za očuvanje tradicije, očuvanje tradicionalnog tehnološkog ciklusa (lončarski kotači, glina, alati i keramičke peći). Tradicija kosivske oslikane keramike se nalazi na [[UNESCO]]-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna kulturna baština|Nematerijalne kulturne baštine]] Ukrajine. Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 14. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2019. u [[Bogota|Bogoti]]u [[Kolumbija|Kolumbiji]]u.<ref name="unesco">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/state/ukraine-UA |title= Lista nematerijalne kulturne baštine u Ukrajini |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref><ref name="Dobro">{{Cite web |url= https://ich.unesco.org/en/RL/tradition-of-kosiv-painted-ceramics-01456 |title= Tradicija kosivske oslikane keramike |work= UNESCO- ich.unesco.org |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == Galerija == <gallery> File:Cucuteni Trypillian culture boundaries.PNG|Područje rasprostranjenosti [[Kultura Cucuteni|Kukuteni -Tripolje kulture]] File:02013 Der "bemalten Keramik" vom Trypillja-Typus am Anfang des 30.Jhs.v. Chr. beim Dorfe Biltsche-Solote, B6.JPG|Keramika </gallery> == Vanjske veze == == Izvori == {{Reflista|2}} {{Commonscat|Kosiv painted ceramics}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Ukrajini] hyr34x4qv60vh9biy3512xns4c1lpwi 4 4681661 42581001 42580996 2026-04-15T12:36:37Z Edgar Allan Poe 29250 /* Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice */ odgovor 42581001 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) fx51phvhu8btwgjvr3b8s82yzpkxbxd 42581012 42581001 2026-04-15T13:29:45Z Vipz 151311 /* Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice */ odgovor 42581012 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnom brisanju izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) 3u1ti1oi5b94k0s2p91kzmqg9tuygfo 42581013 42581012 2026-04-15T13:33:09Z Vipz 151311 /* Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice */ 42581013 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) a3oph0wbgnitmxs7n3pi8zgy76qi8a1 42581014 42581013 2026-04-15T13:33:28Z Edgar Allan Poe 29250 /* Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice */ odgovor 42581014 wikitext text/x-wiki {{pijaca}} == [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje stranice [[Wikipedija:Nulta tolerancija]] za pravilo Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 30. juna 2025. u 00:38 (CEST)|Usvojeno}} Predlažem usvajanje ove stranice kao službenog pravila Wikipedije na srpskohrvatskom jeziku. Izvorni tekst preuzet je sa Wikipedija na srpskom i engleskom jeziku, prilagođen, dorađen i dopunjen. Unapred zahvalan na sugestijama i komentarima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. juna 2025. u 23:58 (CEST) ::{{za}} – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 23. juna 2025. u 00:06 (CEST) ::{{za}} - Prebaci '''[[Wikipedija:Pijaca/Pravila i smjernice|ovdje]]''', zato smo ti o napravili – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 14:16 (CEST) :@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Ae prebaci ako možeš. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:04 (CEST) ::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: A ti ne možeš jer? :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 23. juna 2025. u 19:18 (CEST) :::Nmg. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 23. juna 2025. u 19:40 (CEST) ::::@[[Korisnik:Aca|Aca]]: Prebaci na ispravno mjesto *facepalm* – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 24. juna 2025. u 02:52 (CEST) {{komentar}} Valjda OK. --[[Korisnik:نوفاك اتشمان|نوفاك اتشمان]] ([[Razgovor s korisnikom:نوفاك اتشمان|razgovor]]) 23. juna 2025. u 10:52 (CEST) {{podnožje rasprave}} == Navođenje države rođenja u sportskim člancima == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave, ne postoji jasan konsenzus oko promjena sadašnje prakse, tako da aktualna praksa koja korisnicima daje slobodu izbora oko zastavica te praksa navođenja mjesta rođenja ostaju nepromijenjene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 1. augusta 2025. u 16:52 (CEST)|Nije usvojeno}} [[Zvonko Petričević|Trenutna praksa]] u sportskim člancima jeste da se pored mesta rođenja sportiste navede savremena država rođenja. Međutim, ova praksa je anahronistička i dovodi do toga da korisnici stavljaju zastave savremenih država za razdoblje od pre 100 ili 200 godina! Mislim da je svima jasno koliko je to pogrešno i da nijedna Wikipedije na neguje ovakvu praksu. Predlažem standardizaciju sledećeg formata, kao što je praksa na [[:en:Nikola Tesla|drugim projektima]]: * <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], [...], [[TADAŠNJA DRŽAVA]] (danas [[DANAŠNJA DRŽAVA]])</nowiki> Usputno bih predlažio da se upotreba zastavica izbegne, radi pristupačnosti, prema [[:en:MOS:INFOBOXFLAG|MOS:INFOBOXFLAG]]. Zastavice ograničiti samo na deo infokutije gde se navodi da je osoba dio reprezentacije države (poput dela s medaljama), radi jasnoće. Preterana upotreba ikonica deluje detinjastvo, neozbiljno, odudara od enciklopedijskog diskursa i nije pristupačna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 03:43 (CEST) :Prvo, o pitanju zastavica raspravljali smo već pred neko vrijeme i zaključeno je da se njihova upotreba dopušta po potrebi urednika. Nitko ne prisiljava korisnike da ih koriste, ali nema nikakvih ograničenja u njihovom korištenju i to je usvojeno kao takvo, a i utječe na korisničko pravo da uređuje tekst po vlastitoj želji. Nećemo svako dva mjeseca raspravljati o jednoj te istoj stvari. :Što se tiče navođenja država. Ova je rasprava na ovoj Wiki pokrenuta jako davno i tokom godina je iskristalizirana praksa koja je sada, a to je da se navodi suvremena država. Iznimke za to su, naravno, antičke ličnosti i neke srednjovjekovne ličnosti, s obzirom da u tim situacijama postoji dovoljno specifičnih elemenata da opravdavaju iznimke. Međutim, kod "modenih" ličnosti zaključeno je da se ide s ovom praksom, a neki od argumenata (kojih se ovako odokativno sjećam) bili su: :# Korisniku je važnije znati gdje se određeno mjesto nalazi danas, nego gdje se nalazilo neke random godine iz 16. stoljeća; :# Korištenje tadašnjih država može dovesti do zabune za mjesta koja su nekada pripadala jednoj, a danas drugoj suvrenoj državi (obje koje postoje danas); :# Korištenje sadašnjih država lakše je bilo uskladiti s korištenjem zastavica u šablonima; :# Korištenje tadašnjih država vuklo je za sobom i korištenje tadašnjih imena gradova (jer isti su se često mijenjali), što je (a) otežavalo rad korisnicima jer ih je "prisiljavalo" na dodatan rad i (b) stvaralo potencijalne probleme oko ujednačenosti. :# Korištenje sadašnjih država jednostavno je lakše. :Vjerojatno je tu bilo još argumenata, ali ovih se mogu sjetiti. Ja osobno nemam problem ni s jednom ni s drugom praksom, ali prije nego se provede promjena aktualne prakse, treba dati odgovore na sljedeća pitanja: :# Uzimajući u obzir činjenicu da su zastavice usvojene kao standardni dio uređivačke politike, odnosno sloboda korisnika da ih koristi ili ne, kako će se riješiti potencijalni problem stvarnog šarenila koje može nastati kada na 3 različite članka o osobama rođenima u Beču budemo imali potencijalno tri različite zastave? :# Kako će se riješiti problem s imenima gradova? Što ako korisnik jednostavno ne želi istražiti kako se grad zvao u tom nekom periodu pa se desi ogromna neusklađenost da imamo, recimo, Ploče, SFRJ, a ne Kardeljevo? Ili Volgograd, SSSR, a ne Staljingrad? :# Konkretan problem: [[Joseph Conrad]] rođen je u današnjem [[Berdičiv]]u ([[Ukrajina]]). To je mjesto rada bilo pod [[Rusko Carstvo|Ruskim Carstvom]], iako je ranije bilo dio [[Poljsko-Litvanska Unija|Poljsko-Litvanske Unije]]. Uz to, ranije je grad imao ime [[Berdyczów]]. Mi o tom mjestu konkretan članak nemamo. Koliko će čitatelji biti zbunjeni kada dođu na članak o Conradu ili o nekom tko je tamo rođen prije [[1793.]] godine (ili je umro prije te godine). Kako ova praksa olakšava to čitatelju? :# Dogodit će se da će more članaka za isto mjesto imati različite temeljne podatke upravo zbog toga. Kako će se to riješiti po pitanju usklađenosti i slično? :Toliko za sada. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:05 (CEST) ::Prvo pitanje, ne vidim problem. Ako su osobe rođene u različitim periodima, treba koristiti različite zastave. Nema mi smisla koristiti zastavu Republike Srbije pored grada Beograda u vreme Kraljevine Jugoslavije. Drugo pitanje, treba koristiti istorijska imena gradova kad god je to moguće. Nije velika greška i da stoji moderni naziv grada, ali radi preciznosti navesti ''name of the birthplace at the time of birth'' ([[:en:Template:Infobox person|Template:Infobox person]]). Treće pitanje, treba "Berdičev, Kijevska gubernija, Rusko Carstvo (danas Ukrajina)". Koristimo ruske oblike toponima tu, koji su bili u upotrebi tad. Četvrto pitanje, to je okej, dokle god je činjenično tačno. Trenutna praksa nije činjenično tačna (anahronična je). Ideja je da se navede tadašnja država rođenja, pa onda moderna država, a ne obrnuto. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:28 (CEST) ::Nadalje, praksa sa zastavicama je pogrešna. Zastava države ne treba da stoji uz grad, nego uz državu. Ovo mi nema smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:32 (CEST) :::O pitanju zastavica smo samo govorili u navigacijskim kutijama, ne i u infokutijama. Ovo pitanje je daleko od standardiziranog. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 04:33 (CEST) ::::# Znači, kad su moderne zastavice u pitanju, onda su one djetinjaste i neozbiljne i nepristupačne, a kada treba napusati regionalne zastave iz 17. stoljeća, onda je okej? :P To mi se ne čini fer, kako kaže Wanda. :P ::::# Okej, ali ja sam korisnik X i napišem [[Volgograd]], [[Sovjetski Savez]]. To je pogrešno. Taj se grad tada nije tako zvao. I to je veća greška nego da stoji [[Volgograd]], [[Rusija]] za nekog rođenog u [[Staljingrad]]u, [[SSSR]]. Tko će to kontrolirati? Ovo je čisto praktično pitanje jer je iskustvo pokazalo da urednici idu za rješenjima koja su... lakša. ::::# Nisi odgovorio na pitanje kako to olakšava čitatelju? Okej je što će pisati, ali kako to olakšava čitatelju razumijevanje što se događalo s tim Berdičevim? ::::# Otkud teza da se radi o anahroničnoj praksi? Činjenica je da je Joseph Conrad rođen u Berdičevu u današnjoj Ukrajini, a koji je tada bio dio Ruskog Carstva. Što je tu pogrešno i anakronično? Dapače, [[Volgograd]], [[SSSR]] je anakronizam. Ovo nije. ::::Praksa sa zastavicama, kako je rečeno, nije pogrešna jer je ostavljena na volju autoru. To je osnovni postulat projekta i nećemo ići u smjeru zabrane autorima da koriste alate ove enciklopedije kako žele. Nitko im ne nameće, ali ako je kao autor želim staviti zastavici, to će mi biti i omogućeno jer se na tom načelu zasniva funkcioniranje ovog projekta - normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. Navigacijske kutije su više sistemska stvar od samih infokutija, koje su više sadržajne nego sistemske, a ako u navboxovima ne normiramo, koje su sistemskije, onda u infoboxovima tek ne normiramo jer je to na slobodi autoru. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 04:49 (CEST) :::::Nigde i nikada nisam rekao da su zastave okej, čitaj opet. Mašiš poentu. Trenutno stoji da Zvonko Petričević rođen u Prizrenu, Kosovo, a pored toga stoji zastava Republike Kosovo! Kako može biti rođen u Republici Kosovo, ako ona tad nije ni postojala! Znači, ne zanima me da l’ je mesto menjalo ime 100 puta ili 5 puta. Imamo ozbiljnu faktualnu grešku. Nigde se ne spominje da je rođen na „teoritoriji današnjeg Kosova” ili „današnje Ukrajine”, nego se iznosi kratko i jasno „Kosovo”, uz link ka Republiku Kosovo, što nema veze s vezom. Ne može neko u 1930. biti rođen u Ruskoj Federaciji, ako ta država tada nije postojala. To je greška i anahronizam. Nas ne interesuje šta se događalo s naseljem. Ovo je prosti identifikacijski podatak koji stoji u ličnoj karti ili pasošu. Znači treba da prati činjenično stanje, a ne ono što je „lepo za čitatelje”. Ako su urednici za zastavice, treba i njihovo korištenje regulirati. Ne može ovako da zastavica države stoji ispred grada. Grad ima grb, a država ima zastavu. Ne treba mešati babe i žabe. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 05:15 (CEST) ::::::Pa da, na njegovoj bi osobnoj karti danas pisalo da je rođen u mjestu Prizreni, Kosovo. Meni na osobnoj piše država koja je danas, ne država koja je bila. Isto tako i u pasošu. A to piše i u članku: Rođen je tu, a ispod jasno piše {{small|(tada {{flag|Kraljevina Jugoslavija}})}}. Tako da je prilično jasno da je u trenutku rođenja to bila ta država, a da je danas ova. Mislim da je to svakome jasno. To nije anakronizam, a opet - [[Volgograd]], [[SSSR]] jest. ::::::Što se tiče zastavica, ponavljam: normirati samo ono što je nužno, a ostalo je na slobodi autora. I to je standard, štogod ti rekao. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 05:47 (CEST) :::::::Ne zanima me šta bi pisalo danas. To je upravo anahronistički pristup koji zagovaraš. Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je ''tada'' rođena osoba, a ne savremena zemlja koja obuhvata tu teritoriju. Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno! Predlažem da zastavice uniformiramo u sledećem formatu: :::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zas|TADAŠNJA DRŽAVA}} (danas {{zas|DANAŠNJA DRŽAVA}})</nowiki> :::::::Na taj način se zastave nalaze tačno ispred naziva države, gde bi trebale biti, a urednicima se daje pravo da se igraju bojanki, ako žele. Time imamo smislen i faktualan ''layout''. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 17. jula 2025. u 12:58 (CEST) ::::::::"Čitatelje prvensveno interesuje u kojoj državi je tada rođena osoba" - tu su informaciju i dobili, no. Vrlo jasno. Plus, ti... si ispitao sve čitatelje pa znaš što ih prvenstveno zanima? "Takav pristup može samo podgrejati nacionalističke rasprave i nepotrebna prisvajanja, pogotovo kada koristimo zastave sadašnih država pored starih mesta rođenja – što nema smisla i faktualno je pogrešno!" - ova rečenica nema apsolutno nikakvog smisla. Što je Joseph Conrad bio ukrajinski pisac? Ili će netko pomisliti da je bio ukrajinski pisac jer kraj Berdičeva piše Ukrajina, a ne Rusko Carstvo? Pa će misliti da je pisac iz Rusko Carstva? Conrad i drug Gogolj ruku pod ruku? :D O anakronizmima sam sve rekao. ::::::::Što se tiče lokacije zastave, format sa zastavicom nakon grada je nezgrapan i može stvoriti probleme s prelamanjem teksta. Zato nisam pobornik istoga. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 17. jula 2025. u 13:13 (CEST) :::::::::Nisi razumeo moj argument. Zastava treba da stoji pored države, a ne pored grada. To je naprosto prisvajanje. Mislim da je prelamanje teksta mnogo manji problem – problem pristupačnosti – umesto problema (činjenične) tačnosti. Možemo poraditi na tome da se to prelamanje ispravno prikaže, ne bi trebalo biti teško. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 12:41 (CEST) ::::::::::Mislim da je tu potpuno jasno na što se odnosi. Uostalom, pogledaj [https://en.wikipedia.org/wiki/Córdoba,_Spain ovdje], Twin Cities. Jasno je na što se odnosi. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:41 (CEST) :::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Pa upravo taj članak pokazuje da grad može imati zastavu različitu od zastave države, no? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 13:51 (CEST) ::::::::::::Ha? Govorim da i en.wiki ima format [ZASTAVA], (grad), {država}? – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 13:53 (CEST) :::::::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Aha, sad vidim na što misliš. Da, taj format se ponekad koristi za gradove pobratime, jer referiramo na moderne gradove. Ipak, generalna je smernica na enwikiju da se takve zastave eventualno uklone, što će se dogoditi u doglednoj budućnosti. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:08 (CEST) ::::::::::::::O tom, po tom, onda. Meni je to, rekao sam, pretjerano zadiranje u tekst kao takav i urednička prava i mislim da je to okej. Nitko ih ne mora koristiti, ali ako hoće - to je sasvim u redu i tako treba i ostati. Ako bude nekih tektonskih promjena - ''we'll cross that bridge when we get there''. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:10 (CEST) :::::::::::::::To je onda okej, ali možemo li barem ciljati na to da zastavice idu uz državu u infokutijama? :) Naveo si ipak primer da i gradovi mogu imati svoju zastavu, pa bi upotreba državne zastave za grad bila malo – zbunjujuća. Gradovi pobratimi mogu ostati opšti izuzetak od tog pravila, s obzirom da je reč o prozi, i da ne želimo baš zastavicu usred proznog teksta. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:17 (CEST) :::::::::::::::Dakle, format sa zastavom bi bio: :::::::::::::::* <nowiki>[[MESTO ROĐENJA]], {{zastava|DRŽAVA}}</nowiki> :::::::::::::::– [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 22. jula 2025. u 14:21 (CEST) ::::::::::::::::Ne vidim zašto mijenjati nešto što stoji godinama, na što su i čitatelji i urednici navikli, što je praktičnija solucija i što se koristi i na drugim Wikipedijama. Ne vjerujem da će itko kad pogleda {{flagicon|SRB}} [[Beograd]], [[Srbija]] ili {{flagicon|SAD}} [[New York]], [[SAD]] misliti da su {{flagicon|SRB}} i {{flagicon|SAD}} zastave Beograda, dosnosno New Yorka, a ne Srbije, odnosno SAD-a. Ne potcjenjuj naše čitatelje toliko! :P – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 22. jula 2025. u 14:27 (CEST) {{podnožje rasprave}} [[Kategorija:Prijedlozi pravila i smjernica Wikipedije|*]] == Agitiranje == {{zaglavlje rasprave|Na temelju rasprave zaključujem da postoji konsenzus za usvajanje smjernice kako je predložena i korigirana te ista stupa na snagu od danas. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 10. marta 2026. u 16:42 (CET)|Usvojeno}} Dragi kolege, na [[Korisnik:Edgar Allan Poe/Gradovi i jedinice|ovom se mjestu]] nalazi prijedlog lokalizirane smjernice o agitiranju. Kao i dosad, to je u najvećoj mjeri prijevod s engleske Wikipedije uz neke dodatke koji su specifični za okolnosti naše sredine. Molim kolege da pregledaju tekst, predlože ili izvrše izmjene koje smatraju nužnima (ovo je, kao i ranije, radna verzija) pa da usvojimo i ovu smjernicu za ubuduće, s obzirom da se radi o bitnom skupu normi koji će omogućiti normalnije i sigurnije uređivanje te popuniti neke praznine koje imamo. Proces traje '''sedam dana''' (dakle do '''10. marta''' u '''00:00'''), ali se po potrebi može produžiti i i nakon toga. Sve su izmjene i komentari dobrodošli! :) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:11 (CET) === Komentari === Sukladno ranijoj praksi, obavještavam sve korisnike koji su aktivni u posljednje vrijeme: @[[Korisnik:Aca|Aca]] @[[Korisnik:Vipz|Vipz]] @[[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] @[[Korisnik:Mladifilozof|Mladifilozof]] @[[Korisnik:Zavičajac|Zavičajac]]@ [[Korisnik:Vitek|Vitek]] @[[Korisnik:Slashslasher|Slashslasher]] @[[Korisnik:Orijentolog|Orijentolog]] @[[Korisnik:OC Ripper|OC Ripper]] @[[Korisnik:Igor Windsor|Igor Windsor]] @[[Korisnik:Alekol|Alekol]] @[[Korisnik:Deni|Deni]] @[[Korisnik:Alalch Emis|Alalch Emis]] @[[Korisnik:Maria Sieglinda von Nudeldorf|Maria Sieglinda von Nudeldorf]] @[[Korisnik:MirkoS18|MirkoS18]] @[[Korisnik:Belirac|Belirac]] @[[Korisnik:Argo|Argo]] @[[Korisnik:ImStevan|ImStevan]] @[[Korisnik:Ante Vranković|Ante Vranković]] @[[Korisnik:Duma|Duma]] @[[Korisnik:Ekvatarina|Ekvatarina]] (ispričavam se ukoliko sam nekoga zaboravio taggirati) – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 2. marta 2026. u 05:21 (CET) :Temeljno sam pregledao i lektorirao tekst te dodao neka pojašnjenja. Mislim da je vrlo važno da imamo ovo usvojeno kao smernicu. Napraviću dodatnu infrastrukturu (šablone) koja će pomoći u provedbi. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 5. marta 2026. u 21:36 (CET) ::Izrađeni su sledeći šabloni: {{tls|Pod agitacijom}}, {{tls|Uk-agitiranje}} i {{tl|Nije glasanje}}. Ti šabloni sada su uključeni u sastav smernice (u odeljku Reakcija na agitiranje), uz kratak prateći opis. Mislim da je sada smernica manje-više kompletna. U skladu s tim, ostavljam i formalno '''za''' usvajanje predloga smernice. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 6. marta 2026. u 22:10 (CET) :::::{{za}} Pročitao sam smjernicu i da, podržavam prijedlog. Ima nekih sitnih rđa: "mesno čaraparstvo" mi zvuči čudno po našem. – [[Korisnik:Inokosni organ|Inokosni organ]] ([[Razgovor s korisnikom:Inokosni organ|razgovor]]) 10. marta 2026. u 13:07 (CET) {{podnožje rasprave}} == Wikipedija:Nacrti – prijedlog nove smjernice == Na stranici '''[[Nacrt:Wikipedija:Nacrti]]''' izradio sam prijedlog nove smjernice o nacrtima. Tekst je normativnog karaktera i većinom je preuzet sa Wikipedije na engleskom jeziku uz lokalna prilagođavanja i lične ideje. Sve sugestije za poboljšanje su dobrodošle. Unapred zahvalan na mišljenjima. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 12. aprila 2026. u 22:42 (CEST) :Većinom sjajno, super prevedeno i smisleno, ono što bih problematizirao, kao pitanja, jesu sljedeće stvari: :# "članak je o budućem događaju, djelu ili sličnoj temi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći u skoroj budućnosti" - kako će se provjeriti taj ''razumni'' dio? Wikipedija ne bi trebala biti kristalna kugla, tako da mi ne možemo predvidjeti hoće li nešto buduće biti relevantno u nekom trenutku. Za pretpostaviti je da će sljedeće SP u nogometu ili novi roman nekog nobelovca biti značajan, tu nema nekog spora, ali hoće li prvo izdanje nekog kulturnog festivala u nekom selu biti značajno.. pa to mi ne možemo pretpostavljati, zar ne? Kako to unaprijed znati? :# "članak je o živoj osobi koja još nije stekla dovoljnu pokrivenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali sadrži barem jedan takav izvor i razumno se smatra da će dovoljnu pokrivenost steći u skoroj budućnosti" - isto kao i gore; stvar je da značaj mora postojati ''sada'', a ne u budućnosti. Ako će značaj postojati tek u budućnosti, onda se u budućnosti treba o tome raspravljati. Nacrti, po mojoj interpretaciji, ne bi smjeli biti tu da se provode eksperimenti sa značajem, već da se članci koji su okej po općim pravilima dotjeraju. Sukladno, ja bih ove dvije odredbe potpuno brisao jer se krše s ostalim normama projekta. :# "teksta generiranog umjetnom inteligencijom" - ovo bih isto izbacio; članak generiran AI-jem treba brisati i započeti iznova. :# "Nacrt koji nije imao suštinsku izmjenu najmanje šest mjeseci može biti izbrisan ili označen za brzo brisanje kao napušten." - iz iskustva rada na Wiki, ovo je predug rok. Korisnik koji želi urediti članak uređivat će ga u kratkom roku, a neće čekati šest mjeseci da učini ikakvu suštinsku izmjenu. To naprosto nije ''prirodno''. Mislim da se ovaj rok treba skratiti na mjesec ili dva, ''osim'' u slučaju kada urednik eksplicitno navede da neće moći uređivati članak neko vrijeme i traži malo dulji rok, koji onda treba odobriti. Ali ako zainteresirani korisnik u mjesec dana ne pokaže baš nikakvu volju za uređivanjem niti se u tom pogledu objasni, mislim da je onda ''razumno'' pretpostaviti da ni neće. Mi smo mala zajednica i nema potrebe za ovako dugim rokovima; ako se stanje promijeni, lako to mijenjamo. :# "Prije brisanja ili postavljanja šablona {{tl|Brzo brisanje}} trebalo bi obavijestiti tvorca nacrta." - čemu? Već je obaviješten o nacrtu. U toj obavijesti ("obavijestiti tvorca članka i/ili njegove glavne urednike ili urednice") treba navesti i ovaj tok te uputiti korisnika da, ako smatra da u navedenom roku neće moći izvršiti suštinske izmjene, to navede i zamoli za produljenje roka. Korisnik kojemu je u interesu objaviti članak mora biti proaktivan u tome, ne bismo mi trebali starati o tome. :# "Pri premještanju nacrta u glavni imenski prostor, preusmjerenje u pravilu treba ostaviti. Takvo preusmjerenje može pomoći drugima da pronađu prethodni naziv nacrta." - why? Djeluje kao nepotrebno preusmjeravanje, pogotovo ako se nacrt suštinski mijenja u procesu izmjena. :Ovo samo po sebi nisu loše stvari, ali su stvari koje treba razraditi ili oko kojih treba postići argumentirani konsenzus pa bih to volio raspraviti! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 04:27 (CEST) ::Vrlo dobre teme za diskusiju. Što se prve tačke tiče, saglasan sam da treba konkretizirati. Ova smernica treba se odnositi na serijske događaje i djela iz serije – upravo primjeri koje si naveo. Novi seoski kulturni festivali tu baš i ne idu. Ako imaš ideje, preciziraj smernicu. Druga tačka, pošto se nacrti ne indeksiraju, problemi sa značajem nisu toliko ozbiljni/važni. Stoga, i minimalne naznake značaja mogu biti dovoljne za nacrt. Za žive osobe, poput pevača, gde nam je važno postojanje studijskog albuma, izrada nacrta pre nego što osoba izda takav album – mislim da to treba da bude realna opcija. Neki kriteriji značaja su nam izrazito rigorozni i nacrt može biti prvi „stepenik” dok tema ne stekne dovoljnu značajnost da postane punovažni članak. Minimalni kriterijum bio bi postojanje bar jednog pouzdanog izvora, kako se stranica ne bi izbrisala kao „Biografija žive osobe bez izvora”. Treća tačka, mašinski prevod i AI-generisan tekst stvari su koje su popravljive. Pritom, ovaj potonji nedostatak zapravo je lakši za otkanjanje. Ovo su očigledni problemi sa stilom stranice i mislim da treba da postoji mogućnost da idu u nacrt i budu spaseni, ako je to moguće. AI-generisan tekst ne smatra se kršenjem autorskih prava, pa brisanje nije obaveza. Četvrta tačka, na enwikiju postoji rok od 6 meseci. Mislim da mi tu ne bismo trebali ići sa kraćim rokom, upravo jer smo manji projekat. Ovakav rok je dosta fleksibilan i mislim da bismo ga trebali zadržati. Srpska Vikipedija takođe ima isti rok. Rok je vjerovatno ostavljen da bude duži upravo zbog otklanjanja tih problema sa značajnošću, gde tema može posle nekoliko meseci ispuniti sve enciklopedijske kriterije. Što se pete tačke tiče, mislim da bi bilo lepo obavestiti tvorca neposredno pre brisanja, kako bi se videlo da li je i dalje možda zainteresovan za rad na nacrtu. Kažem, nacrti su radne stranice zajednice i ne moraju nužno biti brzo prebačeni u glavni imenski prostor. Nekada korisnik može zaboraviti na rok ili na nacrt, pa je obaveštenje u tok pogledu korisno. Šesto, što se tiče preusmerenja, ono je korisno i kako bi se vodila evidencija o premeštanjima iz nacrta u GIP. Budući da se nacrti ne indeksiraju, ovakva preusmerenja ne jedu leba, a korisna su da bi linkovanje kasnije funkcionisalo i da bi navigacija bila prirodna. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 05:11 (CEST) :::Pravila i smjernice trebale bi održavati realnost projekta, kao takvog, sukladno čemu ih je nužno prilagoditi. Rokovi na en.wiki su takvi jer je sustav kao takav održiv i jer je vjerojatnost da će više ljudi kroz duži period raditi na tome veća. Kod nas te vjerojatnosti nema. Broj korisnika koju su aktivno željeli raditi na lošem članku kod nas je iznimno malen (Brada kao nedavni primjer), dok je broj onih koji odustaju ogroman (isto nedavni primjer, onaj Thompsonov koncert, iako sreća po nas da je taj lik odustao, ali ''point remains''), tako da naša pravila treba prilagoditi tome. E sad: :::# Ja osobno ne znam kako bih to preformulirao, ali moja je logika sljedeća: Ako je prva dodjela Oscara relevantna onda će i 201. biti relevantna; tu ne treba govoriti o nacrtu kao zaštitniku potencijalno značajne teme koja trenutno nije značajna. 201. dodjela Oscara bit će značajna, tu je samo pitanje je li prerano o njoj pisati, ali to je praktični razlog. S druge strane, ako prvo izdanje Kobasicijade u Klenovcima nije relevantno, onda neće biti ni 201., osim ako se ono ''ex post facto'' ne istakne po nečemu. Unaprijed neće, dakle ni ovdje nacrt ne treba biti "čuvar" potencijalnog značaja. Ako netko od kolega ima način kako to bolje formulirati, meni je to okej, ako ne - onda ovo treba brisati... osim ako ti nemaš neki konkretan primjer kada bi se ovo pravilo primijenilo? :::# Indeksiranje je irelevantno, davanje nekome roka od 6 mjeseci da uspije je još manje enciklopedijski. Uzmi primjer muzičara. Susan Boyle postala je relevantna i prije izdanja prvog albuma. Isto bih tako rekao da je i Jakov Jozinović trenutno enciklopedijski relevantan, iako lik ima jedan singl, ali udovoljava ostalim kriterijima i javno je eksponiran. S druge strane, hrpa izvođaća s Dore, recimo, nije enciklopedijski relevantna, neovisno o tome što imaju pjesme i nastup na Dori i/ili izdan album. [[WP:NIJE#Wikipedija nije kristalna kugla|Wikipedija nije kristalna kugla]], tako da u tom pogledu ne treba koristiti Wikipediju za vlastitu promociju. Kako sam rekao na onoj raspravi - tema nije relevantna zato što je na Wikipediji, već je na Wikipediji zato što je relevantna. Ako nije relevantna, onda joj tu nije mjesto; kada postane relevanta (i ako!), onda joj na projektu može biti mjesto. :::# Ovo oko AI-ja ne vidim kako se može popraviti - ako je tekst potpuno generiran preko AI-ja, jedini način da se isti popravi je da se potpuno nanovo napiše, u kojemgod obliku. Ako se članak nanovo piše, onda se stari briše, tako da ne vidim razlog zašto bismo imali ''placeholder'' AI članak za nešto što ionako neće biti identično tomu. Mi kao enciklopedija trebamo imati nultu stopu tolerancije prema AI sadržaju, tako da AI generirani tekst nema što tražiti niti u nacrtu. To je samo ''placeholder'' za članak, a to nema smisla, jer onda možemo napravitii tako 20 milijuna placeholdera i biti Wiki s najvećim brojem članaka. Strojni prijevodi su druga stvar i to mi je okej da ide u nacrt, ali ovo mi nema smisla. :::# Kako sam gore rekao, mi nemamo pravo "davati" nekome 6 mjeseci da uspije ili ne, a ovo zvuči upravo kao to. ''Okej, frende, sada nisi bitan, al' imaš šest mjeseci da ovoj zajednici dokažeš da jesi.'' Nismo mi zato tu, tako da mi to nije neki argument. Što se tiče ostaloga, probaj naći koliko je bilo korisnika koji su actually htjeli raditi na svojim člancima pa vidi koliko taj rok od pola godine ima smisla. Da ne kažem - tko će nakon pola godine to održavati i paziti na to? :::# Ako nako proteka 6 mjeseci nije radio na članku, '''naročito''' ako je IP (a u 90+% slučajeva je IP), misliš da će ga još jedna obavijest na to motivirati? Pa ti ljudi nalijepe to ovdje i više nikada ne dođu na projekt! :D :::# Haj' dobro, iako ne vidim svrhu, al' recimo da zvuči dovoljno praktično pa okej! :D :::Toliko za sada! – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 05:44 (CEST) ::::Vrlo solidni argumenti za neke tačke. Odgovoriću posle i doraditi smernicu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 12:48 (CEST) ::::Druga tačka, pozivanje na [[WP:KRISTAL]] je dobar argument. Saglasan sam u tom slučaju. Budući da je ovo moj lični dodatak smernici, uklonio sam taj dio. Prva tačka, preformulirao sam ideju. Mislim da je sada jasnije. Treća tačka, svaki AI izlaz može se popraviti ljudskim pregledom (engleski: ''human review''). Definiciju ljudskog pregleda napisao sam [[:meta:Artificial intelligence/Draft policy|ovde]]. Trenutno sa grupom drugih globalnih korisnika radimo na globalnim smernicama o upotrebi umjetne inteligecije, tako da sam upoznat s tematikom. Mislim da trebamo zadržati ovo, kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak. Četvrta tačka, nakon ove dorade smernice, više ne vidim potrebu za ovolikim rokom. Mislim da možemo smanjiti na 3 meseca, kompromisno. Kako ti se to čini? {{k|Vipz}} će poraditi na toj infrastrukturi, pa ćemo imati dobar uvid u starost nacrta i kada koji nacrt treba brisati. Peta tačka, IP urednike i nema smisla obaveštavati jer se IP adrese menjaju na dve nedelje. Možemo specificirati to, ali mislim da obavest treba zadržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:25 (CEST) :::::Mala ispravka, sada vidim da sam stavio "Prije brisanja [nacrta]". Ipak mislim da ovde obaveštenje treba da bude posle brisanja nacrta. Možda možemo tim pristupom ići? – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:31 (CEST) ::::::# "članak je o predstojećem događaju (npr. dodjela Oscara) ili nadolazećem ostvarenju (npr. filmski nastavak) u značajnoj seriji, gdje konkretna tema još nije stekla dovoljnu obrađenost u nezavisnim pouzdanim izvorima, ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme" - ja i dalje ne vidim svrhu ove odredbe. Daj mi, ''please'', primjer. Ne izgleda mi loše, ali koji je primjer ovoga? Mislim, dodjela Oscara će ''zasigurno'' steći obrađenost, to nije pitanje očekivanja, nego činjenice. Isto vrijedi i za ''Avengerse'' 268, ili koji će već biti. Samo me zanima kada bi se ova odredba koristila. ::::::# "kad već imamo mašinski prijevod, koji je znatno teži za popravak" - kako je teže popraviti "marko čimpanzu čita knjigu" u "Marko čimpanzi čita knjigu" od "Marko čita knjigu čimpanzi, vrsti majmuna". Ovaj drugi primjer je sasvim uredna rečenica, kao što su sadržajno uredni i članci koje smo nedavno imali i koje ćemo sutra brisati (vjerojatno)... tehnički gledano, nema se tu što ispravljati jer je sadržajno i stilski uredno. Ali je napisano strojno. Dakle, ne vidim kako se tu može "ispraviti" bez pisanja i novog pisanja? ::::::# Okej, tri mjeseca može kao kompromisno rješenje, naročito ako će se srediti infrastruktura. ::::::# Obavijest da je nacrt obrisan? To mi je okej. ::::::Ostalo smatram riješenim! :D – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 15:41 (CEST) :::::::Primjere si sam dao: [[97. dodjela Oscara]]. Da se taj članak napravi par mjeseci prije dodjele, mislim da treba ponuditi prostor da se članak razvija u nacrtu, dok se ne stekne dovoljna obrađenost/pokrivenost u izvorima. Sada, međutim, ta pokrivenost postoji. Mašinski generiran tekst se popravlja detaljnim čitanjem članka i provjerom referenci. Nije suviše teško. U generalu, pola sata posla. Mašinski prijevod je nekad previše doslovan i neprilagođen (bar sat vremena popravljanja), dok AI može mnogo bolje prevoditi (iz ličnog iskustva). Zato kažem da nije suviše teško popraviti, štaviše je lakše. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 15:48 (CEST) ::::::::Ali, [[234. dodjela Oscara]] ne treba ići u nacrt.... kako se na nju odnosi "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? Ne smatra se razumno, zna se da će biti. Pitanje je preuranjenosti, što en.wiki rješava preusmjeravanjima... ali preuranjenost nije "ali razumno se smatra da će je steći kroz vijeme"? :/ Ali mi AI tekstove ne želimo popravljati, nego ih želimo ne imati? Mislim da se ovo treba maknuti u ovom trenutku dok se ne donese taj globalni tekst za AI i odluči o njegovoj primjeni. Sada skačemo pred rudo, a dio toga riješit će se naknadno; sukladno, taj dio ukloniti za sada pa poslije raspraviti njegovo vraćanje ili ne. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 13. aprila 2026. u 16:04 (CEST) :::::::::Stavio sam "pouzdano se zna da će je uskoro steći". Bolje? Enwiki ima esej [[:en:WP:TOOSOON|WP:TOOSOON]] o preuranjenosti. To je svakako zasebno pitanje i treba se rešavati zasebno. Što se AI tekstova tiče, kažem, oni su popravljivi i mogu biti potpuno relevantni članci uz ljudski pregled. Kažem opet, ništa nam ne šteti da to bude u nacrtu, pa ako se ne sredi, brisaće se svakako. Naravno, potpuno AI generisan sadržaj treba brzo brisati, ali to će se regulirati zasebno. Isto kao što i poptuno mašinski prevod treba brisati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:14 (CEST) ::::::::::Na nama je svakako da ponudimo opciju da se takvi mašinski prevedeni ili generisani članci mogu srediti u nacrtu, pa ako je tvorac članka zainteresovan da radi, zašto da ne. Ipak, kriterijumi za brzo brisanje ponudiće nam i opciju za brzo brisanje. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 16:16 (CEST) :::::::::::Trebalo bi da je sada sve riješeno uz konsultacije s Edgarom. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 13. aprila 2026. u 17:48 (CEST) :Stranica se trenutačno bavi premještanjem iz jednog imenskog prostora u drugi i obratno, što nije baš cijela svrha tog imenskog prostora. Trenutačno više liči na smjernicu namijenjenu samo administratorima projekta, ne i novajlijama koje su došle napisati novi članak. Ova se smjernica treba značajno proširiti i doraditi temeljom [[:en:Wikipedia:Drafts]] prije nego bude spremna za usvajanje. Osim toga, smjernica ne govori ništa o tome tko ga premješta u nacrtni prostor ili van njega, tko smije takvo premještanje poništiti i na koju osnovu, treba li ga korisnik s određenim ovlastima pregledati i odobriti prije premještanja, i sl. :Moja je ideja da se autopatroliranim+ (+ = i naviše) korisnicima omogući objavljivanje nacrta direktno u GIP, bez ikakvih prepreka. Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda i odobrenja prije nego se njihov nacrt premjesti u GIP. Ovlasti za ovaj proces trebali bi imati patroleri+ projekta. Premještanje iz nacrtnog prostora u glavni svaki patroler+ može poništiti (ako smatra da treba), ukoliko je premještanje izvršio korisnik bez ovlasti autopatrolera. Ako je nacrt odobrio i premjestio jedan patroler+, ta se radnja smije poništiti samo jednom od strane drugog patrolera+ (sukladno pravilu [[:en:WP:WHEELWAR]], koje treba prevesti za naše potrebe). :3 mjeseca umjesto 6 je sasvim u redu. Određene nacrte trebamo moći označiti kao 'obećavajuće' i produžiti rok ako liče na nešto vrlo blizu ispunjavanja kriterija za prebacivanje u glavni imenski prostor. Što se tiče obavješćivanja, mislim da to treba raditi za sve ove radnje: nacrt je prihvaćen i postao je člankom • članak se zbog ''razloga'' prebacio u nacrtni prostor • nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene • nacrt nije prihvaćen i potrebna mu je dorada • nacrt je izbrisan (kao napušten ili po kriterijima brzog brisanja). Što se tiče IP-doprinosioca, njima se u sadašnjosti dodjeljuju privremeni anonimni računi koji traju 3 mjeseca, te je generalno moguće održavati komunikaciju s tim individualnim anonimnim korisnikom tokom tog razdoblja, te ga se može obavješćivati kao i registrirane korisnike. U ophođenju sa sadržajem za koje postoji sumnja da je generisan vještačkom inteligencijom trebamo pratiti [[:en:WP:LLM]]. Kada se radi o sumnji na manjak značaja - umjesto brzog brisanja, članak premjestimo u nacrtni prostor. Ovo će sve skupa stvarati mnogo manje frikcije. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 01:56 (CEST) ::@[[Korisnik:Vipz|Vipz]]: Ovo je normativni tekst – smjernica. Na enwikiju je eksplanatorni esej. Zato enwiki sadrži i ta uputstva za novajlije. Međutim, ta uputstva trebaju ići na adekvatnu stranicu pomoći (Pomoć:Nacrt). Tu treba objasniti kako se stvara nacrt, kako se pretražuju nacrti i slični dokumentacijski dodaci. Što se tiče tvoje ideje, meni se ona sviđa i ima mi smisla, ali možda deluje malo preterano/obeshrabrujuće da onemogućimo izradu članaka u GIP-u neautopatrolerima. Time gubimo na slobodi uređivanja i teramo ljude da prolaze kroz birokratski proces pregleda koji – i dalje nije infrastrukturno završen. Zanima me šta @[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]] misli o ovome. Usputni ''fact check'', privremeni računi traju oko nedelju dana ili dve nedelje. I još jedan dodatak, ne trebamo i ne moramo imati celu infrastrukturu sa enwikija. Treba imati funkcionalnu infrastrukuru i da je sve održivo na našem projektu. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:24 (CEST) :::Naravno, što više birokracije to bolje... *''facepalm''* Slati obavijest za svaku stvar je apsolutno suludo... nismo mi dom za nezbrinute članke ili korisnike pa da smo dužni skrbiti o tome. Autor je dužan pobrinuti se za članak koji postavi. Mi ćemo mu tu pomoći, ali ga ne treba oko toga tetošiti. Nisu korisnici Wikipedije... spori, samo su nekada lijeni, a odgovor na lijenost nije tetošenje, nego motivacija. Mislim da dodatna birokratizacija ovoga svega ne vodi ničemu, sukladno čemu ne vidim potrebu za širenjem obavijesti na apsolutno svaki korak. Korisnika treba obavijestiti na početku procesa - članak je prebačen u nacrt, nalazi se tu, pogledajte pravila i smjernice o tome kako ga treba srediti, imate rok od 3 mjeseca, ako se u tom periodu ne sredi bit će pobrisan, možete tražiti produljenje roka i možete se obratiti bilo kome za pomoć - i to je to. Nikome od admina ne treba dodatni posao povlačenja nekoga to ne želi raditi na članku za rukav. Uostalom, nacrt se uvijek može vratiti na zahtjev tako da to nema smisla. To je prvo. :::Nadalje, slažem se s Acom da je ovo normativni aspekt nacrta. Praktični dio treba biti posebna stilska uputa u maniri [[WP:Stil]], ne zasebna smjernica. Stilski aspekti ovog procesa nisu povezani s normativnima, s tim da bi u njima definitivno trebalo razjasniti kriterije kada članak prestaje biti nacrt, barem okvirno. :::Što se tiče premještanja, načelno nemam problem s tim, ali tu moraju biti određena ograničenja. Prvo, korisnik koji je postavio nacrt ili je na njemu značajno radio (osim ako je sysop) ne bi smio samostalno išta premještati; u tom slučaju bi trebao prethodno odobrenje administratora ili birokrata da to učini. Drugo, premještanje se može učiniti tek onda kada je iz rasprave jasno da zajednica više nema prigovora na sam sadržaj članka i kada autori ne namjeravaju više na njemu raditi. To može biti rečeno eksplicitno ili prešutno nakon proteka nekoliko dana (recimo 3-5) od posljednje izmjene i komentara. Poništavanje ovoga mora biti obrazloženo i u slučaju spora daljnje izmjene (oko statusa članka, ne sadržajne) ne mogu se vršiti bez odobrenja admina ili birokrata. Zlouporaba ovog prava od strane patrolera+ treba biti osnova za oduzimanje prava i sancioniranje. :::Ovo s "obećavajućim" nacrtima treba razraditi, ovako je samo arbitrarni termin. :::Što se tiče značaja, apsolutno se ne slažem s tim. Značaj nema veze s nacrtima - nacrt je članak koji može proći na Wiki, ali ga treba srediti. Članak koji nema značaja ne može biti ni nacrt. Brisanje je tu da se takvi članci uklone, a ne da ih se perpetuira bez osnove. Nešto što je nedovoljno značajno ne može preko noći ili u 3 mjeseca postati značajno, ne ide to tako. Mislim, moguće je, ne mogu reći da nije, ali to je iznimno rijetko. Sukladno tome, nema svrhe da se taj tekst "dotjeruje" jer se time ništa neće postići. Ponavljam - nešto je na Wikipediji jer je značajno, a nije značajno jer je na Wikipediji. Wikipedija nije mjerilo značaja, ona je samo njegova potvrda (ili negacija). Na autoru je da prvo dokaže da je tema članka značajna, a ako to uspije, onda možemo dalje procijenjivati kvalitetu teksta i premještati u nacrt ako je potrebno. :::Ne znam što je Aca mislio pod izradom članaka za neautopatrolirane... tu sam ili ja Vipza krivo shvatio ili Acu. To mi pojasnite. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 02:46 (CEST) ::::Vipz piše: "{{tq|Korisnici koji ovlasti autopatrole još nisu zavrijedili trebali bi proći proces pregleda}}". To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 02:53 (CEST) :::::Ako ćemo imati dvije projektne stranice o nacrtima (jedna normativna i jedna pomoćna), ne mogu se zvati isto, to samo doprinosi konfuziji. Ako nije o nacrtima općenito, ovu bih normativnu stranicu preimenovao u nešto kao '{{xt|Wikipedija:Postupanje s nacrtima}}'. :::::"{{tq|To bi značilo da korisnici koji nisu autopatroleri ne mogu direktno objaviti članak, nego ga trebaju objaviti kao nacrt prvo; ako dobro interpretiram.}}" je potpuno kriva interpretacija. Namjerno sam koristio pojam ''bi trebali'' (umjesto ''moraju'') i nisam sugerirao nikakvu sistemsku promjenu da se onemogući objavljivanje stranica u GIP za neregistrirane ili neautopatrolirane korisnike. Iako ostaje tehnički opcionalan, proces pregleda od strane patrolera+ bio bi preporučen način za novajlije ovog projekta (većina neprijavljenih i neautopatroliranih korisnika) da nacrt prijeđe u glavni imenski prostor. :::::Na [[Korisnik:Vipz/igralište2#Pregled nacrta|svom igralištu]] sam nedavno započeo skicu posvećenu upravo procesu pregleda nacrta, a inspiraciju uzimam od [[:en:WP:Articles for creation]]. Ne, nije mi namjera "{{tq|imati celu infrastrukturu sa enwikija}}", da jeste ovo bi bio čas posla za prekopirati, prevesti i predložiti. Nije mi namjera niti daljnja birokratizacija projekta. Dapače, još od svoje prve godine na shwiki zalagao sam se da toga bude što manje (i drago mi je da je danas glavni kriterij za glasanje autopatrola, a ne neke arbitrarne brojke koje bi onemogućile glasanje svima osim 5~6 aktivnih korisnika - [[Wikipedija:Pijaca/Arhiva 30#Smjernica o anketiranju]]). Namjera mi je smanjiti frikciju između novih doprinosioca i staratelja nedavnih izmjena. Vjerujem da bih i ja glavu okrenuo i da nikad više ne bih pogledao natrag da su moji prvi doprinosi bili hladno obrisani, to je sve samo ne motivacija. :::::Nedovoljan značaj sam po sebi nije kriterij za brzo brisanje, i ne smije biti. Nećemo dopuštati članke o temama koje nemaju apsolutno nikakve naznake značaja, ali nećemo ni po automatizmu brisati članke sa slabom potkrijepljenošću. 3 mjeseca u nacrtnom prostoru neka provedu, gdje nikome ne treba smetati, i ako će raditi na njemu neka rade, ako neće - proteći će rok i briše se. :::::Obavješćivanje o raznim radnjama s nacrtima može se značajno pojednostaviti i ubrzati uvodom spravice (gadgeta) koja će ponuditi izbornik sa standardnim setom šablona namijenjenim za brzo obaviješćivanje i upozoravanje. [[:mw:Help:Temporary accounts]] mi govori da privremeni računi traju 90 dana, dakle 3 mjeseca. :::::Ako na nešto nisam odgovorio, ispričavam se. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 04:10 (CEST) ::::::Dobro, jasno da bi trebalo distingvirati nazive, ali to je detalj koji ćemo riješiti u hodu. To je tehnička sitnica. ::::::Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi? Mislim, to sam isto govorio i Aci za one odredbe o značaju - zanima me kako bi se ta odredba primjenjivala u praksi i kada? ::::::Okej, ja nemam problema s time da se dvije "sukobljene strane" pomire, ali to treba precizirati kao takvo i treba biti jasno koja su prava novajlija i koje su obveze starlija! :D Zasad je to dosta ''vague''. ::::::Mislim da netko od nas ne kuži pitanje značaja... dakle, tema je značajna. Ili nije. To se provjeri vrlo lako na Googleu. Ako članak nije značajan, onda nema potrebe stajati tu 3 mjeseca jer se članak koji nije sam po sebi značaja ne može ni potkrijepiti izvorima jer izvora nema. Ne može se značajnost stvoriti u tri mjeseca. Je li neki jutuber značajan se provjeri lako, isto tako i za pjevača i glumca i slično. Provjera tog čuda traje par minuta, plus - često je iz samog sadržaja članka jasno radi li se o značajnoj temi ili ne. ::::::Da, ali svejedno će netko morati to činiti u nekom vremenskom trenutku, zar ne? I što ako ja zaboravim dne 17. studenog 2026. godine poslati obavijest da "nacrt nije uređivan više od 2 i po mjeseca i slijedi mu brisanje ako ne nastanu suštinske promjene"? Koje se sankcije povlače za tim? Ako ih nema, onda je ta obavijest sama po sebi nepotrebna; administratorima se može ostaviti na slobodu da obavještavaju, ali ne nametati obvezu. Ja sam za to da se napravi jedna, objedinjena obavijest sa svim informacijama za korisnike. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 14. aprila 2026. u 13:27 (CEST) :::::::Ja bih ovo naslovio "Smjernice o nacrtima". Što se tiče značaja, to se vi lepo dogovorite, a ja ću podržati. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:12 (CEST) :::::::Što se tiče obaveštenja, ovo je normativni tekst. Tako da, i tu treba biti obazriv i gledati šta je održivo. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:13 (CEST) :::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: "{{tq|Ali, čekaj, ako to nije obveza i ako je to samo preporuka, kako će se ona manifestirati u praksi?}}" - samostalno premještanje nacrta u glavni imenski prostor je moguće, ali riskira promptno poništavanje, vraćanje u nacrte, a možda i brisanje. Neki samostalno objavljeni članci (ex-nacrti) bit će dovoljno dobri za GIP i neće biti potrebe išta poništavati, vraćati ili brisati, te zato nije obveza (uzimamo u obzir da neki neprijavljeni ili neautopatrolirani već znaju pisati članke). Namjera je nove suradnike usmjeriti na najmanje konfliktnu proceduru razvoja njihovih prvih članaka - ona koja uključuje da se sadržaj, koliko god 'loš' bio, zadrži, da im se ustupi mogućnost slanja zahtjeva za pregledom, da iz pregleda ishodi ili neposredno prihvaćanje ili vraćanje s primjedbama i prijedlozima za doradu, da se to sve može diskusirati na stranici za razgovor tog nacrta, te da naposlijetku možda dobijemo spreman članak, a možda i novog aktivnog kolegu. :::::::Što se tiče značaja, nacrtni prostor treba biti tolerantniji. Kao što sugestira [[Nacrt:Wikipedija:Nacrti#Rasprava o brisanju]], tekstovima koji se čine neznačajnima treba omogućiti postojanje u nacrtnom prostoru dok traje rasprava o značajnosti teme koju tekst pokriva. Ta će se rasprava odviti ovako ili onako ali neće biti otpočeta optužbama za prakticiranje administratorske samovolje (kao što smo već vidjeli mnogo puta) i voditi nepotrebnom pretvaranju onoga što je trebala biti konstruktivna rasprava u neku vrstu okršaja dviju "sukobljenih strana". Mi ovdje govorimo o privremenom zadržavanju neindeksiranih ''nacrta'', ne javnih ''članaka''. :::::::Specifičnosti o obavješćivanju daju se prodiskutirati, pogotovo ta o skorom brisanju nacrta s projekta (koji bi u pravilu trebala biti automatizirana, ako se uopće realizira). Sve trenutne radnje s nacrtom poput brisanja, prihvaćanja, odbijanja, premještanja iz GIP u Nacrt: trebale bi biti popraćene odgovarajućom vrstom obavijesti. – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 13:42 (CEST) ::::::::Okej, taj mi je dio jasan - ali ako je to preporuka koja nove korisnike ili IP-ove ''neće spriječiti'' da objave u glavnom prostoru, koja je svrha odredbe? Ja sam neki novi lik koji nema pojma o Wiki i - kako to obično biva - nisam pročitao pravila. Napisat ću članak o Ivanu Iviću, lokalnom ''pisniku'' iz mog sela Donje Podbridine na Moru koji je objavio par ''zbiraka'' i dobio neke lokalne nagrade za ''pisnike laureate'' i slično, dakle recimo da prelazi neki prag značaja. Recimo. I ja sad to objavim u GIP-u jer nemam pojma ni što je nacrt nit' me to zanima. Onda dođe neki grozni EAP i to mi odmah pobriše jer je irelevantno - ja popizdim. Ili dođe neki manje grozni Vipz i makne mi to na neki nacrt - ja opet popizdim. Jer zašto? Pa ja hoću članak, a vi meni njega brišete ili mičete. U tom pogledu mislim da bi onda solucija koju je "krivo interpretirao" Aca bila praktičnija i elegantnija - po ''defaultu'' takvi članci idu u nacrt, ali uz obvezu adminima za automatsku provjeru. To bi se odnosilo na IP članke i članke novih računa, odnosno autopotvrđenih. Ne bih ograničavao na autopatrolu, nego autopotvrdu. Dakle, ti članci bi išli na nacrt, mi bismo imali obvezu to prekontrolirati - ako je to okej, odmah ide na GIP, ako nije, ide procedura za nacrte. To mi se čini elegantnije i više ''straightforward'', ali i poštenije prema svim dionicima. ::::::::Opet - članak ili jest značajan ili nije značajan. Ako je to upitno, na autoru je da to dokaže. Naravno, možemo i mi jednostavnim pregledom. To doslovno traje minutu, ako odeš na Google. Ako se radi o poslu koji se može obaviti u minutu, onda nema potrebe da se tri mjeseca kiseli da bi na kraju nestao. Poanta priče je u tome da se stanje značaja ''neće promijeniti'' (ili će se promijeniti jako teško, odnosno rijetko) u tri mjeseca, sukladno čemu ne vidim potrebu za privremeno zadržavanje sadržaja koji ionako neće na projekt. ::::::::Što se tiče obavijesti, ako postoji mogućnost automatizacije, onda broj obavijesti može biti koliko želiš, ali ne bih da se adminima nameću dodatne birokratske obveze oko slanja obavijesti koje će, najčešće, ostati neodgovorene. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 14:36 (CEST) :::::::::@[[Korisnik:Edgar Allan Poe|Edgar Allan Poe]]: Možemo ograničiti stvaranje novih stranica na autopotvrđene račune i onda od neprijavljenih/nepotvrđenih korisnika zahtjevati da nove stranice objavljuju isključivo kao nacrte. Takvo ograničenje je aktualno na enwiki već 8 godina - [[:en:WP:ACTRIAL]]. Vjerujem da bi, pak, ''drafticiranje'' članaka naspram promptnog brisanja izazvalo mnogo umjerenije inicijalne reakcije. Promptno brisanje ''nacrta'' o temi za koju postoje čak i najmanje naznake značaja (recimo jedna nacionalna/međunarodna nagrada, recimo Libanska) nije pošteno. Preemptivno brisanje takvog nacrta (dakle, u kraćem roku) treba ishoditi iz rasprave, a ne obratno (brisanje pa rasprava). – [[Korisnik:Vipz|Vipz]] ([[Razgovor s korisnikom:Vipz|razgovor]]) 15. aprila 2026. u 15:29 (CEST) ::::::::::Pa to mi se čini praktičnije nego ovo, ovo što je predloženo mi djeluje previše komplicirano, a bez neke jasne svrhe. Što se tiče značaja, mislim da se to treba prvo riješiti u pravilima za brisanje pa onda vidjeti koliko će prostora ostati i kako u taj prostor uklopiti nacrte. – [[Korisnik:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Edgar A.</span>]] [[Razgovor s korisnikom:Edgar Allan Poe|<span style="color:var(--color-base); font-family:'Free Style Script';">Poe</span>]] 15. aprila 2026. u 15:33 (CEST) ::::::Hvala, Vipz, na pojašnjenju. Izgleda da sam za privremene račune fulao, bio sam ubeđen da je period manji. Izvinjavam se onda na pogrešnom ''fact checku'' – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:20 (CEST) ::::::Što se patrolera i viših grupa tiče, ja sam za da oni mogu premještati nacrt. To ima smisla. – [[Korisnik:Aca|Aca]] ([[Razgovor s korisnikom:Aca|razgovor]]) 14. aprila 2026. u 16:23 (CEST) 76si622whggohzfpmrnewdzknug0dpi 0 4719481 42581024 42550848 2026-04-15T17:34:12Z Zavičajac 76707 /* Nematerijalna svjetska baština */ 42581024 wikitext text/x-wiki {{UNESCO-nematerijalna svjetska baština |ime baštine = Italijanska kuhinja, između održivosti i biokulturne raznolikosti |slika = La castagna di Manziana.jpg |godina = 2025. |regija = Evropa |id = 02093 |ugroženost = |poveznica = https://ich.unesco.org/en/RL/italian-cooking-between-sustainability-and-biocultural-diversity-02093 |država = {{flag|Italija}} }} '''Italijanska kuhinja''' je kulturna i društvena mješavina kulinarskih tradicija, povezana s korištenjem sirovina i zanatskih tehnika pripreme hrane. Ona je i zajednička aktivnost koja naglašava intimnost s hranom, poštovanje sastojaka i zajedničke trenutke za stolom. Praksa je ukorijenjena u receptima protiv otpada i prijenosu ukusa, vještina i sjećanja kroz generacije. Istovremeno je i način povezivanja s porodicom i zajednicom, bilo kod kuće, u školama ili kroz festivale, ceremonije i društvena okupljanja.<ref>[https://italiarappginevra.esteri.it/en/news/dalla_rappresentanza/2025/12/italian-cooking-added-to-unesco-list-of-intangible-cultural-heritage-minister-tajani-our-cuisine-is-identity-tradition-growth-and-innovation/ Italijanska kuhinja uvrštena je na UNESCO-ov popis nematerijalne kulturne baštine. Ministar Tajani: "Naša kuhinja je identitet, tradicija, rast i inovacija" -italiarappginevra.esteri.it - Pristupljeno, 13. januara 2026.]{{en}}</ref> Italijanska kuhinja razvijala se kroz stoljeća. Postoje dokazi da su [[Etruščani]] pravili tjesteninu u Italiji tijekom 4. stoljeća p.n.e. Iako se Italija kao država nije ujedinila sve do 19. stoljeća, kuhinja ima svoje korijene još u 4. stoljeću p.n.e. što je vidljivo iz rimske zbirke recepata (''Apicius'') koja datira iz prvog stoljeća p.n.e. Počela se formirati nakon pada [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]], kada su se različiti gradovi počeli razdvajati i stvarati vlastite tradicije. Pripremalo se mnogo različitih vrsta kruha i tjestenine, a bilo je i varijacija u tehnologijama kuhanja i pripremi. Na daljnji razvoj uticale su susjedne regije, osvajači, politička događanja i otkriće Amerike.<ref>[https://www.yourguidetoitaly.com/history-of-italian-food-cuisine.html#google_vignette Istorija italijanske kuhinje -www.yourguidetoitaly.com - Pristupljeno, 13. januara 2026.]{{en}}</ref> Trgovina, položaj na [[Put svile|Putu svile]] i njezini putevi prema [[Azija|Aziji]], također su uticali na lokalni razvoj posebnih jela. Zbog klimatskih uvjeta i različite blizine mora, različita osnovna hrana i začini bili su dostupni od regije do regije. Regionalnu kuhinju predstavljaju neki od većih gradova u Italiji. [[Milano]] (na sjeveru Italije) poznat je po [[Rižoto|rižotama]], [[Trst]] (na sjeveroistoku Italije) po multikulturalnoj hrani, [[Bologna]] (u središtu Italije) po svojim [[tortellini]]jima, a [[Napulj]] (na jugu Italije) po [[pizza]]ma. == Nematerijalna svjetska baština == Italijanska kuhinja nalazi se na UNESCO-ovoj Reprezentativnoj [[Lista nematerijalne kulturne baštine u Evropi|listi]] [[Nematerijalna svjetska baština|nematerijalnog svjetskog naslijeđa]] čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa u [[Italija|Italiji]], ne samo zbog njezinih ikoničnih jela — poput [[Pasta|tjestenine]], [[Pizza|pice]] i gelata — već i zbog bogatih kulturnih tradicija i običaja koji ih okružuju.<ref>[https://ich.unesco.org/en/state/italy-IT UNESCO: Nematerijalna svjetska baština u Italiji - ich.unesco.org, Pristupljeno, 17. januara 2026.]{{en}}</ref> Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog naslijeđa na 19. zasjedanju koje je održano od 8. do 12. decembra 2024. u [[Nju Delhi|Nju Delhiju]] u [[Indija|Indiji]].<ref>[https://ich.unesco.org/en/RL/swimming-pool-culture-in-iceland-02249 UNESCO: Italijanska kuhinja, između održivosti i biokulturne raznolikosti - ich.unesco.org - Pristupljeno, 17. januara 2026.]{{en}}</ref> Ovo je prva nacionalna kuhinja koja je dobila ovaj status<ref>[https://www.finedininglovers.com/explore/articles/historic-first-italian-cuisine-secures-unesco-cultural-heritage-status Prvi put u istoriji: Italijanska kuhinja dobils status UNESCO-ve kulturne baštine - ich.unesco.org - Pristupljeno, 10. januara 2026.]{{en}}</ref> UNESCO-vo priznanje talijanske kuhinje nije samo simbolično. Formalno priznaje hranu kao kulturu, stavljajući kulinarsku praksu uz muziku, ples, zanatstvo i druge ljudske tradicije koje definišu čovjeka. Italijanske kuhinje je u širem okviru dio [[Mediteranska prehrana|mediteranske prehrane]], koja je već upisana na UNESCO-ov popis nematerijalne kulturne baštine 2010. godine kao transnacionalna kandidatura Italije, [[Španija|Španije]], [[Grčka|Grčke]], Maroka, Kipra, Hrvatske i Portugalije. Ovaj status mogao bi pomoći u zaštiti autentičnih prehrambenih kultura od oponašanja te podržati inicijative održivosti i obrazovanja. Važno je kontekstualizirati novo prepoznavanje talijanske kuhinje u širem okviru [[Mediteranska prehrana|mediteranske prehrane]], koja je već upisana na UNESCO-ov popis nematerijalne kulturne baštine 2010. godine kao transnacionalna kandidatura Italije, Španije, Grčke, Maroka, Kipra, Hrvatske i Portugalije. Dok mediteranska prehrana stiče međunarodno priznanje, istraživanja pokazuju da se mladi Italijani udaljavaju od te tradicije. Prema ''Waste Watcher International Observatory'', samo 8% mladih između 18 i 24 godine konzumira 11-15 porcija povrća sedmićno, u usporedbi s 25% onih starijih od 65 godina. Za voće postotak pada na 9% između 25 i 34 godine, dok među starijima doseže 29% (Il Pais, 2024). Ovi podaci postavljaju važna pitanja o potrebi jačanja obrazovanja o hrani i međugeneracijskog prijenosa tradicionalnih kulinarskih praksi.<ref>[https://www.greatitalianfoodtrade.it/en/news-b/italian-cuisine-unesco/ Talijanska kuhinja priznata od strane UNESCO-a - www.greatitalianfoodtrade.it - Pristupljeno, 10. januara 2026.]{{en}}</ref> ==Galerija== <gallery mode="packed" heights="100px"> File:Italian Pizza.jpg|[[Pizza|Pica]] File:(Pasta) by David Adam Kess (pic.2).jpg|Različite vrste tjestenine ([[pasta]]) File:Arrosticini fatti a mano.jpg|Arrosticini (ražnjići) File:Cotechino-Servito-Polenta-Lenticchie.jpg|Cotechino Modena, narezana, spremna za posluživanje s [[Pura|palentom]] i lećom u umaku File:Bruschetta 002.jpg|[[Brusketa]] File:Arancino Siciliano .jpg|Arancini, tradicionalna [[Sicilija|sicilijanska]] ulična hrana od [[Riža|riže]], pohovano i prženo File:Crocchè.JPG|Crocchè (kroketi), kuhani i oljušteni [[krompir]], jaja, naribani [[sir]], [[peršun]], [[so]] i [[biber]] File:Forge Napa - October 2025 - Sarah Stierch 05.jpg File:Agnello arrosto.03.con patate,verdure e aromi cotto.jpg| File:2019-05-11 20 41 12 "Tour of Italy" (Lasagna Classico, Fettuccine Alfredo, and Eggplant Parmigiana (substituted for the usual Chicken Parmigiana)) at the Olive Garden in Fair Lakes, Fairfax County, Virginia.jpg| File:Forme di Parmigiano.jpg|Parmiđano ređano ([[Italijanski jezik|ital]]. Parmigiano-Reggiano), tvrdi granulirani sir iz okoline [[Parma|Parme]] </gallery> == Izvori == {{Reflista}} {{Commonscat|Cuisine of Italy}} [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Italiji]] [[Kategorija:Italijanska kuhinja]] a5vw7mil0d881rgauw2iihtudx96lil 0 4720854 42581052 42580399 2026-04-15T23:21:26Z Hypuxylun 13561 added information 42581052 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | tip = bend | ime = Spice Girls | slika = Spice_Girls_in_Toronto,_Ontario.jpg | širina_slike = 250px | opis_slike = Spice Girls na koncertu 2008. godine. S lijeva na desno: Mel C, Victoria Beckham, Geri Halliwell, Mel B, Emma Bunton | alt_slike = | osnivanje = | mjesto_osnivanja = | druga_imena = | prebivalište = | nacionalnost = | porijeklo = [[London]], Engleska | period_aktivnosti = 1994–2000, 2007–2008, 2012, 2016, 2018–2019 | žanr = [[Pop muzika|Pop]], [[dance-pop]] | diskografske_kuće = [[Virgin Records]] | bivši_član_grupe = [[Melanie Brown|Mel B]]<br/>[[Melanie Chisholm|Melanie C]]<br/>[[Emma Bunton]]<br/>[[Geri Halliwell]]<br/>[[Victoria Beckham]] | trenutni_član_grupe = | povezani_izvođači = | vezani_članci = | sajt = [http://www.thespicegirls.com thespicegirls.com] | album1 = | godina1 = }} '''Spice Girls''' su engleska ženska grupa osnovana 1994. godine u [[London]]u, koju čine [[Melanie Brown|Mel B]] („Scary Spice“), [[Melanie Chisholm|Melanie C]] („Sporty Spice“), [[Emma Bunton]] („Baby Spice“), [[Geri Halliwell]] („Ginger Spice“) i [[Victoria Beckham]] („Posh Spice“). Prodale su više od 100 miliona ploča širom sveta, što ih čini najprodavanijom ženskom grupom svih vremena. Svojom mantrom „girl power“, redefinisale su koncept ženskih grupa fokusirajući se na mlade obožavateljke. Predvodile su povratak tinejdžerskog popa 1990-ih, bile su glavni deo ere [[Cool Britannia]] i postale ikone [[popularna kultura|popularne kulture]] te decenije. Spice Girls su formirane sa ciljem da stvori ženski sastav koji bi parirao tada popularnim britanskim muškim grupama. Za menadžera su izabrale [[Simon Fuller|Simona Fullera]] i potpisale ugovor sa izdavačkom kućom [[Virgin Records]]. Njihov debitantski singl „[[Wannabe]]“ iz 1996. godine zauzeo je prvo mjesto na listama singlova u čak 37 zemalja.<ref name="bbc37">{{cite web |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2999872.stm |title=Simon Fuller: Guiding pop culture |publisher=[[BBC News]] |date=18. juni 2003 |access-date=18. septembra 2011 |language=na engleskom}}</ref> Prvi album ''[[Spice (album)|Spice]]'' (1996) prodat je u više od 23 miliona primjeraka širom sveta, postavši najprodavaniji album ženske grupe u historiji.<ref name="US sales">{{cite web |last=Caulfield |first=Keith |url=https://www.billboard.com/pro/spice-girls-album-1997-number-1-rewinding-the-charts/ |title=Rewinding the Charts: In 1997, Spice Girls Powered to No. 1 |work=[[Billboard]] |date=24. maj 2017 |access-date=24. maja 2017 |language=na engleskom}}</ref> Sa ovog albuma su se tri druga singla „[[Say You'll Be There]]“, „[[2 Become 1]]“ i „[[Mama (pjesma Spice Girls)|Mama]]“/„[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“ dostigla su prvo mjesto u Velikoj Britaniji. Njihov drugi album ''[[Spiceworld]]'' (1997) prodat je u više od 14 miliona primjeraka širom sveta. Sadržao je singlove „[[Spice Up Your Life]]“, „[[Too Much (pjesma Spice Girls)|Too Much]]“ i „[[Viva Forever]]“, koji su takođe dostigli prvo mjesto. Oba albuma su obuhvatala [[dance-pop]] stil grupe i poruku o osnaživanju žena, sa vokalnim i tekstopisnim doprinosima koje su članice podjednako podelile. Tokom 1997. godine, Spice Girls je održala svoj prvi koncert uživo i snimila igrani film ''[[Spice World (film)|Spice World]]'', postigavši ogroman komercijalni uspjeh. Turneja [[Spiceworld Tour]] iz 1998. godine postala je najprofitabilnija turneja ženske grupe, sa oko 2,1 miliona posjetilaca.<ref name="bbcatoz">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-57734073 |title=The Spice Girls at 25: Here's the story from A to Z |first=Mark |last=Savage |publisher=[[BBC]] |date=8. juli 2021 |access-date=5. marta 2022 |language=na engleskom}}</ref> Halliwell je napustila grupu usred turneje. Nakon singla „[[Goodbye (pjesma Spice Girls)|Goodbye]]“ objavljenog 1998. godine i uspješne koncertne turneje 1999. godine, Spice Girls su objavile svoj treći album ''[[Forever (album)|Forever]]'' 2000. godine. Uključivao je njihov deveti singl koji je dostigao prvo mjesto na listi, „[[Holler (pjesma Spice Girls)|Holler]]“/„[[Let Love Lead the Way]]“, postavivši rekord za najviše singlova koji su dostigli prvo mjesto u Velikoj Britaniji od strane ženske grupe.<ref>{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/75783-most-no-1-singles-on-uk-chart-female-group |title=Most No. 1 singles on UK chart - female group |work=[[Guinnessova knjiga rekorda]] |date=4. november 2000 |language=na engleskom}}</ref> Krajem 2000. godine, članice su započele pauzu radi solo karijera. Ponovno su se okupili za turneju [[The Return of the Spice Girls]] iz 2007. godine, ceremoniju zatvaranja [[Ljetne olimpijske igre 2012.|Ljetnih olimpijskih igara 2012.]] godine i, bez Beckhamove, za turneju [[Spice World – 2019 Tour]]. Spice Girls su osvojile pet [[Brit Awards]] nagrada, tri [[American Music Awards]] nagrade, četiri [[Billboard Music Awards]] nagrade, tri [[MTV Europe Music Awards]] nagrade i jednu [[MTV Video Music Awards]] nagradu. Godine 2000. postale su najmlađe dobitnice Brit Awards nagrade u kategoriji „Izuzetan Doprinos Muzici“.<ref>Sinclair 2004, p. IX</ref> Među značajne elemente njihove simbolike ubrajaju se Halliwellina mini-haljina sa motivom britanske zastave i nadimci koje je članicama dodijelila britanska štampa. Njihovi ugovori o promociji i roba generisali su procenjeni prihod od 500–800 miliona dolara do maja 1998. godine. == Historija == === Formiranje i rane godine === Početkom 1990-ih, Bob Herbert i Chris Herbert, duo oca i sina iz agencije Heart Management, odlučili su osnovati žensku grupu kako bi se takmičili sa muškim grupama koje su dominirale britanskom pop muzikom u to vreme.<ref>McGibbon 1997b, pp. 9–11</ref> Sa finansijerom su zamislili grupu koju bi činilo „pet upečatljivo različitih djevojaka“,<ref name="rolling stone interview">{{cite web |last=Heath |first=Chris |date=10. juli 1997 |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/spice-girls-too-hot-to-handle-63901/|title=Spice Girls: Too Hot to Handle |work=[[Rolling Stone]] |access-date=15. aprila 2017 |language=na engleskom}}</ref> od kojih bi svaka privukla različitu publiku. U februaru 1994. godine, Heart Management je objavio oglas u časopisu ''The Stage'' tražeći pjevačice za audiciju za žensku pop grupu u studiju Danceworks u Londonu.<ref>McGibbon 1997b, pp. 13–15</ref> Oko 400 žena prisustvovalo je audiciji sljedećeg mjeseca. Bile su raspoređene u grupe od po deset i plesale su rutinu, nakon čega su uslijedile solo audicije na kojima su izvodile pjesme po svom izboru.<ref name=sinclair200838/> Nakon nekoliko nedjelja vijećanja, [[Victoria Beckham|Victoria Adams]], [[Melanie Brown]], Melanie Coloma i Michelle Stephenson bile su među desetak žena koje su prošle u drugi krug audicija u aprilu 1994. godine. Zbog upale krajnika,<ref>Smith 2019, p. 50</ref> [[Melanie Chisholm]] nije mogla prisustvovati drugom krugu audicija. Međutim, nakon pomenutih audicija, Herbertovi su otpustili Melanie Colomu, koja je pozvala Chisholm da je zameni,<ref name=sinclair200838>Sinclair 2008, pp. 3–8</ref><ref>McGibbon 1997b, pp. 40–41, 57</ref> a [[Geri Halliwell]] ih je ubijedila da joj dozvole učešće u sljedećem krugu.<ref>Halliwell 1999, pp. 146–147</ref> Nedjelju dana nakon druge audicije, Adams, Brown, Halliwell i Stephenson pozvane su u studiju Nomis u Londonu. Chisholm je kasnije pozvana da se pridruži,<ref>Smith 2019, pp. 60–61</ref> a pet žena je izabrano za grupu koja se prvobitno zvala Touch.<ref name="Sinclair2728">Sinclair 2008, pp. 27–28</ref> Grupa se preselila u kuću u [[Maidenhead]]u, [[Berkshire]], i provela veći dio 1994. godine vježbajući pjesme napisane za njih.<ref>McGibbon 1997a, p. 52</ref> Prema Stephenson, te pjesme su bile namijenjene vrlo mladoj publici i Spice Girls ih kasnije nisu koristile.<ref name="Sinclair29">Sinclair 2008, p. 29</ref> Tokom ovih prvih mjeseci, grupa radile su na demo snimcima u studiju South Hill Park Recording u [[Bracknell]]u sa producentom i vlasnikom studija Michaelom Sparksom i tekstopiscem Timom Hawesom. Takođe su same radile koreografiju u studiju Trinity u blizini [[Woking]]a, [[Surrey]].<ref>McGibbon 1997b, pp. 58–61</ref> Nekoliko mjeseci kasnije, Stephenson je otpuštena zbog nedostatka predanosti. Heart Management se obratio vokalnom treneru kako bi pronašao zamjenu. Preporučena je [[Emma Bunton]], koja je došla na audiciju i pridružila se kao peta članica.<ref name=sinclair3031>Sinclair 2004, pp. 30–31</ref> Dok je njihova obuka nastavljana, grupa je izvodila male prezentacije za nekoliko saradnika agencije Heart Management. Grupa je počela sa profesionalnim časovima pisanja pjesama<ref>McGibbon 1997b, pp. 86–90</ref> i tokom jedne sesije su napisali pjesmu pod nazivom „Sugar and Spice“, što ih je inspirisalo da promijene ime u Spice.<ref name=mcgibbon9798>McGibbon 1997b, pp. 97–98</ref> Do kraja 1994. godine, grupa se osjećala nesigurno, jer još uvek nisu imali zvaničan ugovor sa Heart Managementom i bili su frustrirani uputstvima menadžerskog tima. Ubijedile su Herberta da organizuje demonstrativni nastup pred piscima i producentima iz industrije u decembru 1994. u studiju, gdje su dobili „izuzetno pozitivnu“ reakciju.<ref name="sinclair20083334" /> Herbertovi su brzo počeli da stvaraju obavezujući ugovor za sebe. Ohrabreni reakcijom koju su dobili na prezentaciji, svih pet članova je odbilo da potpiše ugovore na pravni savet, između ostalih, i Adamsovog oca.<ref name="sinclair20083334">Sinclair 2008, p. 33–34</ref> U januaru 1995. godine, grupa je počela sesije pisanja pjesama sa Richardom Stannardom, koga su impresionirali na prezentaciji, i njegovim partnerom Mattom Roweom. Tokom ovih sesija, napisane su pjesme „[[Wannabe]]“ i „[[2 Become 1]]“.<ref name="sinclair4049" /> U martu 1995. godine, grupa je napustila Heart Management, osjećajući da nije voljna saslušati njihove ideje. Da bi osigurali kontrolu nad svojim radom, navodno su ukrali master snimke svoje diskografije iz kancelarija menadžmenta.<ref>Sinclair 2004, p. 34</ref> Sljedećeg dana, grupa je pronašla tekstopisca Eliota Kennedyja, koji je bio prisutan na prezentaciji, i ubijedila ga da sarađuje sa njima. Preko kontakata koje su uspostavili na prezentaciji, upoznali su se i sa produkcijskim timom Absolute. Uz pomoć Kennedyja i Absolutea, grupa je provela narednih nekoliko nedjelja pišući i snimajući demo snimke za većinu pjesama koje će biti objavljene na njihovom debitantskom albumu, uključujući „[[Say You'll Be There]]“ i „[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“.<ref name="sinclair4049">Sinclair 2008, pp. 40–49</ref> Njihovi demo snimci su privukli pažnju [[Simon Fuller|Simona Fullera]] iz 19 Entertainment, koji ih je potpisao sa svojom menadžerskom kućom u maju 1995. godine.<ref>Sinclair 2008, p. 66–68</ref> Do tada je uzbuđenje industrije oko Spicea poraslo i velike izdavačke kuće u Londonu i Los Angelesu su bile željne da ih potpišu. Nakon rata nadmetanja, grupa je potpisala ugovor za pet albuma sa [[Virgin Records]]om u julu 1995. godine.<ref>Sinclair 2008, p. 69–70</ref> Fuller ih je poveo na opsežnu promotivnu turneju u Los Angelesu, gdje su se sastale sa rukovodiocima studija u nadi da će obezbijediti filmske i televizijske prilike.<ref>Halliwell 1999, pp. 194, 197–198</ref> Njihovo ime je promenjeno u Spice Girls jer se ime Spice već koristilo. Novo ime je izabrano jer su ih ljudi iz industrije često podsmehljivo nazivali „Spice Girls“.<ref>Sinclair 2008, p. 77</ref> Nastavile su da pišu i snimaju pjesme za svoj debitantski album.<ref name="cripps141">Spice Girls, Cripps, Peachey 1997, p. 141</ref> === Proboj i prvi albumi === U julu 1996. godine, Spice Girls su objavile svoj debitantski singl „[[Wannabe]]“ u Velikoj Britaniji. U nedjeljama prije objavljivanja, muzički spot je probno emitovan na britanskom muzičkom kanalu [[The Box]].<ref name=sinclair75>Sinclair 2004, p. 75</ref> Bio je trenutni hit i emitovao se i do sedamdeset puta nedjeljno u svom vrhuncu.<ref>McGibbon 1997a, p. 107</ref> Nakon što je video objavljen, Spice Girls su imale svoj prvi uživo prijenos na televiziji. Ranije u maju, dale su svoj prvi intervju za muzičku štampu sa Paulom Gormanom, urednikom časopisa ''[[Music Week]]''.<ref>{{cite web |url=https://www.musicweek.com/talent/read/from-the-archive-the-spice-girls-first-ever-interview/065364|title=From the archive: The Spice Girls first ever interview |work=[[Music Week]] |first=Daniel |last=Gumble |date=15. juli 2016 |access-date=23. februara 2021 |language=na engleskom}}</ref> U svom tekstu je prepoznao da će Spice Girls uskoro uvesti promjenu na listama, udaljavajući se od [[britpop]]a ka čistom popu. „Wannabe“ se našao na trećem mjestu britanske liste singlova, prije nego što je narednih sedam nedjelja provela na prvom mjestu. Pjesma se pokazala kao globalni hit, dostigavši prvo mjesto u 37 zemalja, uključujući četiri uzastopne nedjelje na prvom mjestu liste [[Billboard Hot 100]], i postala je ne samo najprodavaniji debi singl ženske grupe, već i najprodavaniji singl ženske grupe svih vremena.<ref name="bbc37"/><ref>McGibbon 1997a, pp. 124–125</ref> Nakon objavljivanja pjesme „Wannabe“, članak u časopisu ''[[Top of the Pops]]'' identifikovao je svaku djevojku iz grupe sa jedinstvenim nadimkom na osnovu njenih ličnosti. Iako nenamjerno, upotreba ovih nadimaka postala je široko rasprostranjena i kasnije su usvojeni širom svijeta. Zahvaljujući talasu publiciteta, grupa je objavila svoje sljedeće singlove u Evropi. U oktobru 1996. godine objavljena je pjesma „[[Say You'll Be There]]“ koja je dve nedjelje bila na prvom mjestu u Velikoj Britaniji. „[[2 Become 1]]“ je objavljena u decembru, postavši njihov prvi singl koji je dostigao prvo mjesto na listi za Božić i prodao se u 462&nbsp;000 primjeraka u prvoj nedjelji,<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/classic-christmas-number-1s-spice-girls-2-become-1__17230/ |title=Classic Christmas Number 1s: Spice Girls' 2 Become 1 |last=Myers |first=Justin |publisher=[[Official Charts Company]] |date=1. decembar 2016 |access-date=6. decembra 2016 |language=na engleskom}}</ref> što je čini najbrže prodavanim singlom godine. Dve pjesme su nastavile izvanrednu prodaju grupe, dajući im tri od pet najprodavanijih pjesama 1996. godine u Velikoj Britaniji.<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/flashback-to-1996-spice-girls-hit-number-1-with-say-youll-be-there__16652/ |title=Flashback to 1996: Spice Girls hit Number 1 with Say You'll Be There |last=Myers |first=Justin |date=20. oktobar 2016 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=20. oktobra 2016 |language=na engleskom}}</ref> U novembru 1996. godine, Spice Girls su objavile svoj debitantski album ''[[Spice (album)|Spice]]'' u Evropi. Uspjeh je bio neviđen i izazvao je poređenja sa [[Beatlemanija|Beatlemanijom]], što je navelo štampu da ga nazove „Spicemanija“.<ref name="spicemania">{{cite web |url=https://www.billboard.com/music/rock/1997-alternative-rock-songs-turning-20-2017-7640665/ |title=20 Alternative Rock Hits Turning 20 in 2017 |work=[[Billboard]] |first=Leslie |last=Richin |date=12. januar 2017 |access-date=21. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ew.com/article/1997/02/21/spice-girls-top/|title=Spice Girls on top |work=[[Entertainment Weekly]] |date=21. februar 1997 |first=Mike |last=Flaherty |access-date=5. april 2021 |language=na engleskom}}</ref> Za sedam nedjelja, ''Spice'' je prodala 1,8 miliona primjeraka samo u Velikoj Britaniji, što je učinilo Spice Girls najbrže prodavanim britanskim izvođačem još od Beatlesa. Ukupno, album je prodat u više od 3 miliona primjeraka u Velikoj Britaniji, najprodavaniji album svih vremena u Velikoj Britaniji od strane ženske grupe, sertifikovan je deset puta kao platinasti od strane [[British Phonographic Industry]] i bio je broj jedan petnaest neuzastopnih nedjelja.<ref name="15 weeks">{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/chart-news/little-mixs-glory-days-is-the-longest-reigning-girl-group-number-1-since-spice-girls-debut-20-years-ago__17770/ |title=Little Mix's Glory Days is the longest-reigning girl group Number 1 since Spice Girls' debut 20 years ago |publisher=[[Official Charts Company]] |date=13. januar 2017 |first=Jack |last=White |access-date=13. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> U Evropi je album postao najprodavaniji album 1997. godine i osam puta je dobio platinasti sertifikat od strane [[International Federation of the Phonographic Industry]] za prodaju veću od 8 miliona primjeraka.<ref name="IFPI 1997">{{cite web |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]] |url=http://www.ifpi.org/site-content/platinum/plat1997.html |title=European sales certificate for ''Spice'' |archive-url=https://web.archive.org/web/20060306093646/http://www.ifpi.org/site-content/platinum/plat1997.html |archive-date=6. marta 2006 |access-date=13. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Istog mjeseca, Spice Girls su privukle 500&nbsp;000 ljudi kada su upalile božićna svjetla u [[Oxford Street]]u u Londonu. Istovremeno, Fuller je počeo sklapati višemilijunske sponzorske ugovore za Spice Girls sa raznim brendovima. Grupa je završila 1996. godinu osvojivši tri trofeja na dodjeli nagrada ''Smash Hits'' u London Areni, uključujući i onaj za najbolji video za „Say You'll Be There”.<ref name="cripps141" /> === Međunarodni uspjeh === U januaru 1997. godine, singl „Wannabe“ je objavljen u Sjedinjenim Državama. Pokazao se kao katalizator u prodoru grupe na američko tržište kada je dostigao jedanaesto mjesto na listi [[Billboard Hot 100]]. „Wannabe“ je dostigao prvo mjesto u SAD četiri nedjelje. Sljedećeg mjeseca, ''Spice'' je objavljen u SAD i postao je najprodavaniji album 1997. godine u SAD, dostigavši prvo mjesto, i sedam puta je dobio platinasti sertifikat od strane [[Recording Industry Association of America]] za prodaju od preko 7,4 miliona primjeraka. Album je takođe uvršten na listu 100 najboljih albuma svih vremena od strane Recording Industry Association of America na osnovu prodaje u SAD. Ukupno je album prodat u više od 23 miliona primjeraka širom sveta, postajući najprodavaniji album u historiji pop muzike jedne potpuno ženske grupe.<ref name="US sales" /> Kasnije tog mjeseca, Spice Girls su izvele pjesmu „[[Who Do You Think You Are (pjesma Spice Girls)|Who Do You Think You Are]]“ na otvaranju dodele Brit Awards nagrada 1997. godine, a Halliwell je nosila mini haljinu sa zastavicom Ujedinjenog Kraljevstva koja je postala jedna od najpoznatijih odeća u historiji popa.<ref name=harpersbazaar>{{cite web |title=It has been 20 years since Geri Halliwell wore the Union Jack dress |url=https://www.harpersbazaar.com/uk/fashion/fashion-news/news/a40047/story-of-geri-halliwell-union-jack-brits-dress/ |access-date=24. septembar 2019 |work=[[Harper's Bazaar]] |first=Amy de |last=Klerk |date=22. februara 2017 |language=na engleskom}}</ref> Na ceremoniji, grupa je osvojila dvije Brit Awards nagrade u kategorijama „Najbolji Britanski Video“ za „Say You'll Be There“ i „Najbolji Britanski Singl“ za „Wannabe“.<ref>{{cite web |last=McManus |first=Samuel |date=22. februar 2017 |title=It's Been 20 Years Since the Spice Girls' Iconic 1997 Brit Awards Performance |url=https://www.attitude.co.uk/article/its-been-20-years-since-the-spice-girls-iconic-1997-brit-awards-performance/13665/ |language=na engleskom |access-date=19. februara 2021 |work=[[Attitude (magazin)|Attitude]]}}</ref> U martu 1997. godine, u Evropi je objavljena dupla A-strana pjesama „[[Mama (pjesma Spice Girls)|Mama]]“/„Who Do You Think You Are“, posljednji singl sa albuma ''Spice'', koja je ponovo dostigla prvo mjesto u Velikoj Britaniji.<ref>Sinclair 2008, str. 105–106</ref> ''Girl Power!'' je prva knjiga Spice Girls i objavljena je kasnije tog mjeseca. Početni tiraž od 200&nbsp;000 primjeraka rasprodat je u roku od jednog dana i na kraju je prevedena na više od 20 jezika.<ref name=sinclair102103>Sinclair 2004, str. 102–103</ref> U aprilu je objavljen video ''One Hour of Girl Power'' koji je prodat u 500&nbsp;000 primjeraka u Velikoj Britaniji između aprila i juna, postavši najprodavaniji pop video ikada.<ref name=sinclair102103/> Na kraju je nekoliko puta dobio platinasti sertifikat od strane od strane British Phonographic Industry. U maju 1997. godine, Spice Girls su najavile snimanje filma ''[[Spice World (film)|Spice World]]'', u kojem glumi grupa, na [[Filmski festival u Cannesu|Filmskom festivalu u Cannesu]]. Grupa je takođe održala svoj prvi koncert uživo u Velikoj Britaniji na dobrotvornom koncertu Prinsovog fonda. Na koncertu su prekršile kraljevski protokol kada su Brown, a zatim i Halliwell poljubile [[Charles III od Ujedinjenog Kraljevstva|princa Charlesa]] u obraze i štipnule ga za zadnjicu, što je izazvalo kontroverzu. Istog mjeseca, Virgin je objavio ''Spice Girls Present... The Best Girl Power Album... Ever!'', kompilacijski album sa više izvođača koji je grupa sastavila. Dostigao je drugo mjesto na britanskoj listi kompilacija<ref>{{cite web |url=https://www.officialcharts.com/charts/official-compilations-chart/19970518/7503/ |title=Official Compilations Chart Top 100: 18 May 1997 – 24 May 1997 |publisher=[[Official Charts Company]] |access-date=4. aprila 2021 |language=na engelskom}}</ref> i dobio je zlatni sertifikat od strane British Phonographic Industry. Na dodjeli nagrada [[Ivor Novello]], singl „Wannabe“ je osvojio nagrade u kategorijama „Međunarodni Hit Godine“ i „Najprodavaniji Britanski Singl“. Snimanje filma ''Spice World'' počelo je u junu, a završilo se u augustu.<ref>Spice Girls, Cripps, Peachey 1997, str. 142</ref> Film je bio zasnovan na pjesmama sa drugog studijskog albuma grupe, ali nijedna pjesma nije bila napisana kada je snimanje počelo. Grupa je stoga morala da piše i snima sve pjesme istovremeno sa snimanjem filma ''Spice World'', što je rezultiralo napornim rasporedom koji ih je iscrpio.<ref>Sinclair 2008, str. 113–114</ref> Među pjesmama koje su napisane tokom ovog perioda bila je i „[[Stop (pjesma Spice Girls)|Stop]]“, čiji tekst pokriva frustracije grupe zbog preopterećenosti menadžmenta. U septembru 1997. godine, Spice Girls su izvele „Say You'll Be There“ na dodijeli [[MTV Video Music Awards]] nagrada 1997. u [[New York]]u i osvojile nagradu u kategoriji „Najbolji Dance Video“ za „Wannabe“. MTV nagrade su dodijeljene pet dana nakon smrti [[Diana, princeza od Walesa|princeze Diane]], a tokom ceremonije joj je odata počast. Chisholm je izjavila: „Željeli bismo da posvetimo ovu nagradu princezi Diani, koja je veliki gubitak za našu zemlju.“<ref>{{cite web |title=Princess's Death Overshadows Music Awards |url=https://www.bbc.co.uk/news/special/politics97/diana/mtv.html |access-date=24. septembar 2019 |publisher=[[BBC|BBC News]] |language=na engleskom}}</ref> Na dodijeli [[Billboard Music Awards]] nagrada 1997. godine, grupa je osvojila četiri nagrade u kategorijama „Novi Izvođač Godine“, „Billboard Hot 100 Grupa Godine“, „Billboard 200 Grupa Godine“ i „Album Godine“ za album ''Spice''. == Diskografija == *''[[Spice (album)|Spice]]'' (1996) *''[[Spiceworld]]'' (1997) *''[[Forever (album)|Forever]]'' (2000) == Reference == {{reflist|2}} == Vanjske veze == {{Commonscat|Spice Girls}} * [http://www.thespicegirls.com Službena stranica] {{en}} [[Kategorija:Engleske muzičke grupe]] [[Kategorija:Pop-grupe]] h70pgwdfrb6tul40z1itfqz9hy543pj 0 4721396 42581003 42580991 2026-04-15T12:43:03Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Otto fon Steinbeis]] na [[Otto von Steinbeis]] 42580991 wikitext text/x-wiki '''Otto fon Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Proizvodi drvne industrije postali su najvažniji eksportni artikal bosanske privrede. Izvozilo se uglavnom poluprerađeno drvo, dok se namještaj uvozio.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor"/> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane sa 17 gatera u [[Drvar Selo|Drvar Selu]], na lokalitetu Vrbak. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar Sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Drvar]] g3s8bqz8vsvleo4wst9ww5w4kt7ghbg 42581008 42581003 2026-04-15T13:03:52Z Zavičajac 76707 42581008 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Otto von Steinbeis | slika = Otto Steinbeis Sommer 96.jpg | širina_slike = | alt = | opis = Osnivač [[Drvara]] | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = 7. oktobar 1839 | mjesto_rođenja = [[Bachcimern]], {{zastava|Njemačka}} | datum_smrti = 27. decembar 1920. | mjesto_smrti = [[Brannenburg]], {{zastava|Njemačka}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = Izgradnji uskotračne pruge u Bosni i Hercegovini | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Otto von Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Proizvodi drvne industrije postali su najvažniji eksportni artikal bosanske privrede. Izvozilo se uglavnom poluprerađeno drvo, dok se namještaj uvozio.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor"/> Štajnbasova željeznica širine kolosijeka 760 mm bila je najveći sistem šumskih željeznica pod jedinstvenom upravom u Evropi, a također i potpuno razvijena uska željeznica koja je nudila jedinu željezničku vezu Austrije s njezinom pokrajinom Bosnom i Hercegovinom. Kako bi se nosila s velikim teretima na strmim usponima, posjedovala je zavidan broj ''Mallet'' i konvencionalnih lokomotiva.<ref name="Steinbahn">{{Cite web |url= https://www.stenvalls.com/jarnvagar-railways/bocker/the-steinbeisbahn |title= Keith Chester: Steinbeisbahn |work= 15. Dezember 2025 |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane sa 17 gatera u [[Drvar Selo|Drvar Selu]], na lokalitetu Vrbak. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar Sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). Nakon Drugog svjetskog rata, poduzetničke aktivnosti Steinbeisa razvile su se u ''Zweckform (danas Avery-Zweckform), Steinbeis-Temming Papier, Steinbeis Packaging (danas CCL label) i Steinbeis Gessner (danas Neenah Gessner)''. Štajnbas je bio član Tajnog vijeća za trgovinu i primio je Viteški križ Reda zasluga [[Bavarska|bavarske]] krune od kralja Ludwiga III. 1914. godine. == Literatura == * Steinbeis, Otto von: Nova njemačka biografija * Frank Stenvall Förlag: The Steinbeisbahn == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Portal|Bosna i Hercegovina}} [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Drvar]] 5dkp08fwfscxvxz41mimn9u0cx8l11u 42581015 42581008 2026-04-15T13:35:31Z Edgar Allan Poe 29250 /* Izvori */ 42581015 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Otto von Steinbeis | slika = Otto Steinbeis Sommer 96.jpg | širina_slike = | alt = | opis = Osnivač [[Drvara]] | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = 7. oktobar 1839 | mjesto_rođenja = [[Bachcimern]], {{zastava|Njemačka}} | datum_smrti = 27. decembar 1920. | mjesto_smrti = [[Brannenburg]], {{zastava|Njemačka}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = Izgradnji uskotračne pruge u Bosni i Hercegovini | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Otto von Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Proizvodi drvne industrije postali su najvažniji eksportni artikal bosanske privrede. Izvozilo se uglavnom poluprerađeno drvo, dok se namještaj uvozio.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor"/> Štajnbasova željeznica širine kolosijeka 760 mm bila je najveći sistem šumskih željeznica pod jedinstvenom upravom u Evropi, a također i potpuno razvijena uska željeznica koja je nudila jedinu željezničku vezu Austrije s njezinom pokrajinom Bosnom i Hercegovinom. Kako bi se nosila s velikim teretima na strmim usponima, posjedovala je zavidan broj ''Mallet'' i konvencionalnih lokomotiva.<ref name="Steinbahn">{{Cite web |url= https://www.stenvalls.com/jarnvagar-railways/bocker/the-steinbeisbahn |title= Keith Chester: Steinbeisbahn |work= 15. Dezember 2025 |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane sa 17 gatera u [[Drvar Selo|Drvar Selu]], na lokalitetu Vrbak. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar Sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). Nakon Drugog svjetskog rata, poduzetničke aktivnosti Steinbeisa razvile su se u ''Zweckform (danas Avery-Zweckform), Steinbeis-Temming Papier, Steinbeis Packaging (danas CCL label) i Steinbeis Gessner (danas Neenah Gessner)''. Štajnbas je bio član Tajnog vijeća za trgovinu i primio je Viteški križ Reda zasluga [[Bavarska|bavarske]] krune od kralja Ludwiga III. 1914. godine. == Literatura == * Steinbeis, Otto von: Nova njemačka biografija * Frank Stenvall Förlag: The Steinbeisbahn == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1839|1920|Steinbeis, Otto von}} [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Drvar]] ltzwlkn8ak87u6zke5ih865y1vwexts 42581016 42581015 2026-04-15T13:36:45Z Edgar Allan Poe 29250 dodana kategorija [[:Kategorija:Njemački poslovni ljudi|Njemački poslovni ljudi]] pomoću gadgeta [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] 42581016 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biografija | ime = Otto von Steinbeis | slika = Otto Steinbeis Sommer 96.jpg | širina_slike = | alt = | opis = Osnivač [[Drvara]] | ime_po_rođenju = | datum_rođenja = 7. oktobar 1839 | mjesto_rođenja = [[Bachcimern]], {{zastava|Njemačka}} | datum_smrti = 27. decembar 1920. | mjesto_smrti = [[Brannenburg]], {{zastava|Njemačka}} | tijelo_otkriveno = | uzrok_smrti = | počivalište = | počivalište_koordinate = | rezidencija = | nacionalnost = | etnicitet = | državljanstvo = | ostala_imena = | poznat_po = Izgradnji uskotračne pruge u Bosni i Hercegovini | obrazovanje = | alma_mater = | poslodavac = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | mjesto_porijekla = | plata = | neto_vrijednost = | visina = | težina = | titula = | mandat = | prethodnik = | nasljednik = | partija = | suparnici = | odbori = | religija = | supružnik = | partner = | djeca = | roditelji = | rodbina = | pozivni_znak = | nagrade = | potpis = | website = | fusnote = | širina_kutije = }} '''Otto von Steinbeis''' bio je [[Njemačka|njemački]] [[industrija]]lac. Godine 1863, u Brannenburgu je osnovao kompaniju ''Otto Steinbeis & Associates'' iz oblasti drvne industrije. Osnovao je i fabriku glinenih proizvoda ''Kolbermoor Steinbeis & Associates'' (1875.) za proizvodnju međusobno povezanih krovnih crijepova. Jedno vrijeme bio je aktivan i u [[Građevinarstvo|građevinskoj]] industriji. S [[Minhen|minhenskim]] arhitektima Gabrielom i Emanuelom von Seidlom vodio je građevinsku kompaniju ''Seidl & Steinbeis'' u Münchenu. Tokom 25 godina u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], Steinbeis je izgradio potpunu infrastrukturu za dovoz i preradu drvene građe: uskotračnu šumsku [[Željeznica|željezničku]] mrežu dugu oko 400 km, u literaturi nazvanu [[Steinbeis–Šipadove pruge|Štajnbasova željeznica]] (''Steinbeisbahn''), pilane u [[Dobrljin]]u i [[Drvar]]u, stambene zgrade, bolnice, tvornicu [[celuloza|celuloze]], tvornicu bačvi i [[cigla]]nu.<ref name="Helga">{{Cite web |url= https://utheses.univie.ac.at/detail/305# |title= Helga Berdan: Die Machtpolitik Österreich-Ungarns und der Eisenbahnbau in Bosnien-Herzegowina 1872-1914 |work= Univerzitet u Beču - Fakultet isorijsko kulturnih studija |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Proizvodi drvne industrije postali su najvažniji eksportni artikal bosanske privrede. Izvozilo se uglavnom poluprerađeno drvo, dok se namještaj uvozio.<ref name="Prijedor">{{Cite web |url= http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Prijedor_Zgrada%20zeljeznicke%20sekcije%20kompl%20BOS.pdf |title= Historijski spomenik – Zgrada željezničke sekcije u Prijedoru |work= Komisija za nacionalne spomenike |accessdate= 9. april 2026}}</ref> == U Bosni i Hercegovini == Štajnbas (Otto von Steinbeis) i [[Béni Kállay|Benjamin Kalaj]], u ime [[Zemaljska vlada za Bosnu i Hercegovinu|Zemaljske vlade]] u [[Sarajevo|Sarajevu]], potpisali su 1892. god. 20-godišnji ugovor o korištenju šuma [[Jela|jele]] i [[Smrča|smreke]] na području sliva rijeke [[Sana|Sane]] veličine oko 450 km² (šume područja [[Klekovača|Klekovače]], Crnog vrha, [[Grmeč]]a, [[Šator]]a, [[Osječenica|Osječenice]], Plive, Janja, Čardaka, Malovana, Staretine, Kujače i Jadovnika). Nakon toga je osnovao firmu Bosanska šumarska industrijska korporacija Otto Steinbeis (''Bosnischen Forstindustrie-Aktiengesellschaft Otto Steinbeis'' - BIFAG). === Steinbeis–Šipadove pruge === Već 1893. godine izgrađena je prva šumska željeznica, a pilana u Dobrljinu puštena je u rad 1894. godine. Godine 1898. provedena su istraživanja za izgradnju šumske željeznice od [[Knin]]a do lokacije kompanije u Drvaru i dalje do [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelja]].<ref name="BHželeznica">{{Cite web |url= http://www.zeno.org/Roell-1912/A/Bosnisch-hercegovinische%20Eisenbahnen |title= Bosansko-hercegovačka željeznica |work= Enciklopedija željeznica - www.zeno.org |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> Nakon što su Kalaj i Štajnbas potpisali ugovor u avgustu 1900. godine, željeznička pruga duga 102 kilometra od Knina do Oštrelja je otvorena 20. marta 1902. godine, četiri mjeseca kasnije od predviđenog roka. U [[Knin]]u, u [[Dalmacija|Dalmaciji]], drveni proizvodi su prebacivani na prugu standardne širine tračnica i transportovani do [[Šibenik]]a, odakle su otpremani brodarskom službom kompanije.<ref name="Juzbašić">{{Cite web |url= https://bastina.anubih.ba/server/api/core/bitstreams/770c7daf-bac0-4530-af40-27b68eb0d6a3/content |title= Dževad Juzbašić: Izgradnja željeznica u Bosni i Hercegovini u svjetlu austrougarske politike od okupacije do kraja Kalajeve ere |accessdate= 9. februar 2026 }}</ref> [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar (3).jpg|mini|lijevo|Drvar 1910.]] [[File:Narrow-Gauge-Railway Steinbeisbahn Station-Drvar.jpg|mini|lijevo|Drvar 1965.]] Godine 1903. željeznica je produžena od Oštrelja do [[Srnetica|Srnetice]] kako bi opsluživala sporedne pruge šumske lokalnie pruge. Budući da su se područja za sječu drveta postepeno iscrpljivala, BFIAG (Bavarske državne željeznice) produžila je svoju prugu za otprilike 55 kilometara do Čardaka, gdje je uspostavljeno novo sabirno mjesto za drvo, i 1905. do [[Gornji Ribnik (Ribnik)|Gornjeg Ribnika]]. Iako pruga nije bila javna željeznica, [[poštanski saobraćaj]] između Knina i Oštrelja započeo je u julu 1910. godine. Dio pruge do Prijedora izgrađen je 1914. godine.<ref name="Prijedor"/> Štajnbasova željeznica širine kolosijeka 760 mm bila je najveći sistem šumskih željeznica pod jedinstvenom upravom u Evropi, a također i potpuno razvijena uska željeznica koja je nudila jedinu željezničku vezu Austrije s njezinom pokrajinom Bosnom i Hercegovinom. Kako bi se nosila s velikim teretima na strmim usponima, posjedovala je zavidan broj ''Mallet'' i konvencionalnih lokomotiva.<ref name="Steinbahn">{{Cite web |url= https://www.stenvalls.com/jarnvagar-railways/bocker/the-steinbeisbahn |title= Keith Chester: Steinbeisbahn |work= 15. Dezember 2025 |accessdate= 9. april 2026}}</ref> Željeznica je služila u području bogatom šumom, različitih geomorfoloških karakteristika ([[kraš]]ko područje sa klancima, [[jama]]ma, [[pećina]]ma i jezerima). Trostruko saobraćajno čvorište bila je Srnetica (za [[Zagreb]], [[Sarajevo]] i [[Split]]), dok je [[Oštrelj (Bosanski Petrovac)|Oštrelj]] bio administrativno-tehničko središte željeznice. === Osnivanje Drvara === [[Drvar]] je relativno mlada urbana sredina. Njegov nastanak vezak je uz nastanak industrijskih postrojenja za preradu drveta. Godine 1898. godine Štajnbas je otvorio velike radove na podizanju moderne pilane sa 17 gatera u [[Drvar Selo|Drvar Selu]], na lokalitetu Vrbak. U isto vrijeme počela je izgradnja mreže šumskih željeznica uskotračnog kolosijeka i cesta od Drvar Sela prema [[Oštrelj]]u i [[Bosansko Grahovo|Bosanskom Grahovu]] te dalje prema [[Knin]]u preko Strmice. Naselje oko pilane na Vrbiku brzo je raslo, a u njemu je smještana stručna radna snagu. Godine 1901. bilo je zaposleno oko 2800 radnika, a Drvar selo i Unačka župa oko njega se razvijao u mali gradić u koji seli opštinsko središte iz [[Bastasi (Drvar, BiH)|Bastasa]], te dio Drvar sela dobija ime Drvar i postaje današnje naselje. Štajnbasova firma postojala je do 1918. godine, a pravni nasljednik nakon [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] bila je jugoslavenska država, a firma je preimenovana u [[ŠIPAD]] (Šumsko industrijsko privredno akcionarsko društvo). Nakon Drugog svjetskog rata, poduzetničke aktivnosti Steinbeisa razvile su se u ''Zweckform (danas Avery-Zweckform), Steinbeis-Temming Papier, Steinbeis Packaging (danas CCL label) i Steinbeis Gessner (danas Neenah Gessner)''. Štajnbas je bio član Tajnog vijeća za trgovinu i primio je Viteški križ Reda zasluga [[Bavarska|bavarske]] krune od kralja Ludwiga III. 1914. godine. == Literatura == * Steinbeis, Otto von: Nova njemačka biografija * Frank Stenvall Förlag: The Steinbeisbahn == Vanjske veze == * Uskotračne (76-centimetarske) pruge bivše Jugoslavije<ref>[http://www.penmorfa.com/JZ/ds-steinbeis1.html Štajnbasove pruge]</ref> == Izvori == {{Reflista|2}} {{Authority control}} {{Životni vijek|1839|1920|Steinbeis, Otto von}} [[Kategorija:Njemački poslovni ljudi]] [[Kategorija:Željeznički saobraćaj u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Drvar]] 8zqmtpscspvvfa27l4y2rri4yum19xr 0 4721397 42581004 2026-04-15T12:43:04Z Edgar Allan Poe 29250 Edgar Allan Poe premješta stranicu [[Otto fon Steinbeis]] na [[Otto von Steinbeis]] 42581004 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Otto von Steinbeis]] 3ror1n3n0ojgtmv513gyt75t8rksy46 1 4721398 42581009 2026-04-15T13:08:19Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{CEE Spring 2026|korisnik=Zavičajac|država=Austrija|država2=Bosna i Hercegovina|tema=historija|tema2=transport}} 42581009 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026|korisnik=Zavičajac|država=Austrija|država2=Bosna i Hercegovina|tema=historija|tema2=transport}} avs8cnud049fpxh85vtje2oxh8h9wic 1 4721399 42581011 2026-04-15T13:14:47Z Zavičajac 76707 Nova stranica: {{CEE Spring 2026|korisnik=Zavičajac|država=Bosna i Hercegovina|tema=kultura }} 42581011 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2026|korisnik=Zavičajac|država=Bosna i Hercegovina|tema=kultura }} 8lh9migw0yal9w6ohnqttn35qajp2uh 0 4721401 42581035 2026-04-15T19:45:11Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:PIA24477-Europa-Internal-Illustration-20210525.jpg|thumb|200x200px|Kinetotrofi bi mogli živjeti ispod ledenog pokrivača mjeseca Europa ili na vulkanskom morskom dnu Zemljinog Mjeseca.]] '''Kinetotrof''' ili '''kinetički sakupljač''' je [[spekulativna evolucija|hipotetički organizam]] koji bi koristio [[kinetička energija|kinetičku energiju]] za proizvodnju složenih molekula poput [[adenozin trifosfat]]a (ATP). Kinetotrofi bi mogli dobijati svoju energiju iz bro... 42581035 wikitext text/x-wiki [[File:PIA24477-Europa-Internal-Illustration-20210525.jpg|thumb|200x200px|Kinetotrofi bi mogli živjeti ispod ledenog pokrivača mjeseca Europa ili na vulkanskom morskom dnu Zemljinog Mjeseca.]] '''Kinetotrof''' ili '''kinetički sakupljač''' je [[spekulativna evolucija|hipotetički organizam]] koji bi koristio [[kinetička energija|kinetičku energiju]] za proizvodnju složenih molekula poput [[adenozin trifosfat]]a (ATP). Kinetotrofi bi mogli dobijati svoju energiju iz brojnih izvora poput vjetra, plime i oseke ili struja; to bi im omogućilo da naseljavaju mjesta s minimalnim svjetlom za [[fotosinteza|fotosintezu]].<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Schulze-Makuch |first1=Dirk |last2=Irwin |first2=Louis N. |date=2001-03-27 |title=Alternative energy sources could support life on Europa |journal=Eos, Transactions American Geophysical Union |language=en |volume=82 |issue=13 |page=150 |doi=10.1029/EO082i013p00150 |bibcode=2001EOSTr..82..150S |issn=0096-3941|doi-access=free }}</ref> Kinetotrofi bi mogli nastati od [[hemotrof]]a, a pretpostavlja se da bi poprimili oblik sjedilačkih [[Ciliophora|trepljara]] i organizama sličnih [[trska|trsci]].<ref name=":0">{{Cite book |last=Irwin |first=Louis |url=https://archive.org/details/cosmicbiologyhow0000irwi/mode/2up |title=Cosmic biology: how life could evolve on other worlds |publisher=Springer |year=2011 |isbn=978-1-4419-1646-4 |pages=101, 180, 240}}</ref> Na Zemlji ne postoje poznati kinetotrofi, vjerovatno zato što je proces manje efikasan od drugih izvora energije poput svjetlosti ili hemikalija.<ref name=":0" /> Međutim, slični [[pretvarač|transduktor]]ski sistemi su uočeni kod nekih organizama. Na primjer, neke ribe posjeduju organ poznat kao [[bočna linija]], koji koristi cilije da pretvori kretanje tekućine u [[Elektrorecepcija i elektrogeneza|električne signale]].<ref name=":2">{{Cite book |last=Schulze-Makuch |first=Dirk |url=https://archive.org/details/lifeinuniverseex0000schu_n7e3/page/74/mode/2up?q=Kinetotroph |title=Life in the universe: expectations and constraints |publisher=Springer |year=2008 |edition=2nd |pages=73–74}}</ref> == Mehanizmi == Teorijski mehanizmi koji bi omogućili kinetotrofizam uveliko variraju. Jedan način koji su predložili [[Dirk Schulze-Makuch]] i [[Louis N. Irwin]] uključuje proteine ​​slične polugama koji bi se pomjerali protokom tekućine. Kada se nalaze unutar [[jonski kanal|proteinskog kanala]] s proteinima sličnim [[treplje|cilija]]ma koji bi mogli djelovati kao čuvari kanala, poluge bi omogućile specifičnim molekulama ulazak ili izlazak iz ćelije.<ref>{{Cite journal |last1=Wicaksono |first1=Adhityo |last2=Cristy |first2=Ghea Putry |date=2021 |title=Xenobiology: An expanded semantical review |url=https://www.researchgate.net/publication/352712062 |journal=Notulae Scientia Biologicae |volume=13 |issue=2 |article-number=10929 |doi=10.15835/nsb13210929 |via=ResearchGate|doi-access=free }}</ref> Iskorištavanjem [[Gibbs–Donnanov efekt|Gibbs-Donnanovog efekta]], [[natrij|natrijevi ioni]] bi mogli ući u ćeliju i napajati transporter vodika sličan onima u [[mitohondrij]]ama, omogućavajući tako sintezu molekula koje skladište energiju poput ATP-a.<ref name=":1" /> Taj mehanizam bi djelovao poput [[baterija|baterije]]; stoga bi za sintezu složenih molekula bilo potrebno samo dovoljno vremena i protok tekućine u rasponu od milimetara u sekundi.<ref name=":2" /> Drugi mehanizam za dobijanje energije iz kinetike bila bi struktura nalik [[opruga|opruzi]]. Struje fluida ili plime mogle bi vršiti pritisak na cilijatne strukture, savijajući ih i stvarajući [[Napetost (fizika)|energiju zatezanja]]. Kada pritisak popusti, ta napetost bi se oslobodila i mogla bi stvoriti upotrebljivu energiju.<ref name=":0" /> == Stanište == Pretpostavljeno je da bi kinetotrofi mogli postojati ispod ledenog pokrivača [[Jupiter]]ovog mjeseca [[Europa (mjesec)|Europa]]. Ti organizmi bi se mogli pričvrstiti za donju stranu ledenog pokrivača ili za supstrate na dnu okeana.<ref name=":1" /><ref>{{Cite book |last1=Schulz-Makuch |first1=Dirk |title=The Cosmic Zoo: Complex Life on Many Worlds |last2=Bains |first2=William |publisher=Springer |year=2017 |isbn=978-3-319-62044-2 |page=196}}</ref> Kinetička energija koju bi ovi organizmi iskoristili mogla bi se obezbijediti [[Konvekcijska ćelija|konvekcijskim ćelijama]], gdje struje nastaju zbog različitih temperatura fluida u [[Vodeni stupac|vodenom stubu]].<ref name=":2" /> == Reference == {{Reflist}} [[Kategorija:Dinamika]] [[Kategorija:Ekologija]] asooc2cd5vrttgk3wdp8o2ybo22krwz 0 4721402 42581036 2026-04-15T19:45:24Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Kinetotrof]] 42581036 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kinetotrof]] 1hhxwkwwijhsw1pqkq9syi3vyfmtxek 0 4721403 42581037 2026-04-15T19:45:41Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Kinetotrof]] 42581037 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kinetotrof]] 1hhxwkwwijhsw1pqkq9syi3vyfmtxek 14 4721404 42581038 2026-04-15T19:45:50Z Zavičajac 76707 Nova stranica: [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština po državama|Estonija]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi|Estonija]] [[Kategorija:Estonska kultura]] 42581038 wikitext text/x-wiki [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština po državama|Estonija]] [[Kategorija:Nematerijalna kulturna baština u Evropi|Estonija]] [[Kategorija:Estonska kultura]] nt21wlnpe00f2wtauqhr5a9kt5i8cmc 0 4721405 42581039 2026-04-15T19:45:54Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Kinetotrof]] 42581039 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Kinetotrof]] 1hhxwkwwijhsw1pqkq9syi3vyfmtxek 10 4721406 42581122 2026-04-16T08:35:10Z Vipz 151311 Nova stranica: {{Slika sedmice |slika = Earth & Moon - Artemis II - April 6 2026 (55193704140).jpg |opis = '''{{jez|en|Earthset}}''' ("Zalazak Zemlje") fotografija je snimljena 6. aprila 2026. tokom misije [[Artemis II]] pri preletu oko daleke strane [[Mjesec|Mjeseca]]. Prikazuje prividni zalazak [[Zemlja|Zemlje]] iza mjesečevog obzora. Na ovoj širokougaonoj verziji fotografije vidi se osvijetljeni srp Zemlje kako nestaje iza zakrivljenog ruba Mjeseca, dok se na njegovoj površini raza... 42581122 wikitext text/x-wiki {{Slika sedmice |slika = Earth & Moon - Artemis II - April 6 2026 (55193704140).jpg |opis = '''{{jez|en|Earthset}}''' ("Zalazak Zemlje") fotografija je snimljena 6. aprila 2026. tokom misije [[Artemis II]] pri preletu oko daleke strane [[Mjesec|Mjeseca]]. Prikazuje prividni zalazak [[Zemlja|Zemlje]] iza mjesečevog obzora. Na ovoj širokougaonoj verziji fotografije vidi se osvijetljeni srp Zemlje kako nestaje iza zakrivljenog ruba Mjeseca, dok se na njegovoj površini razaznaju bazen Orientale, Hertzsprungov bazen, krater Vavilov i sekundarni kraterski lanci nastali izbačenim materijalom pri udaru koji je stvorio Orientale; na osvijetljenoj strani Zemlje vide se oblaci nad [[Australija|Australijom]] i [[Oceanija|Oceanijom]]. |autor= Autor: [[NASA]] }} thvvwhg1nccoc4xvhiu20baxj43wshs 42581123 42581122 2026-04-16T08:35:40Z Vipz 151311 42581123 wikitext text/x-wiki {{Slika sedmice | slika = Earth & Moon - Artemis II - April 6 2026 (55193704140).jpg | tekstnaslov = | opis = '''{{jez|en|Earthset}}''' ("Zalazak Zemlje") fotografija je snimljena 6. aprila 2026. tokom misije [[Artemis II]] pri preletu oko daleke strane [[Mjesec|Mjeseca]]. Prikazuje prividni zalazak [[Zemlja|Zemlje]] iza mjesečevog obzora. Na ovoj širokougaonoj verziji fotografije vidi se osvijetljeni srp Zemlje kako nestaje iza zakrivljenog ruba Mjeseca, dok se na njegovoj površini razaznaju bazen Orientale, Hertzsprungov bazen, krater Vavilov i sekundarni kraterski lanci nastali izbačenim materijalom pri udaru koji je stvorio Orientale; na osvijetljenoj strani Zemlje vide se oblaci nad [[Australija|Australijom]] i [[Oceanija|Oceanijom]]. |autor= Autor: [[NASA]] }} fv51cfsf3h7tazty8gjkoy4p7gigd6k 0 4721407 42581151 2026-04-16T10:25:10Z Duma 16555 Nova stranica: [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|Superkontinent Pangea okružen superokeanom Panthalassa.]] '''Superokean''' je [[okean]] koji okružuje [[superkontinent]]. Rjeđe se definira kao bilo koji okean veći od sadašnjeg [[tihi okean|Tihog okeana]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia Universit... 42581151 wikitext text/x-wiki [[File:Pangaea.png|right|200px|thumb|Superkontinent Pangea okružen superokeanom Panthalassa.]] '''Superokean''' je [[okean]] koji okružuje [[superkontinent]]. Rjeđe se definira kao bilo koji okean veći od sadašnjeg [[tihi okean|Tihog okeana]].<ref>{{cite book|last1=McMenamin|first1=Mark A.S.|url=https://archive.org/details/emergenceofanima00mcme|title=The Emergence of Animals: The Cambrian Breakthrough|last2=Schulte McMenamin|first2=Dianna L.|publisher=Columbia University Press|year=1990|isbn=978-0-231-06647-1|lccn=89035459|url-access=registration}}</ref> Imenovani globalni superokeani uključuju [[mirovija|Miroviju]], koja je okruživala superkontinent [[rodinija|Rodiniju]], i [[pantalasa|Pantalasu]], koja je okruživala superkontinent [[pangea|Pangeu]]. [[Panotija]] i [[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]], zajedno s kopnenim masama prije Kolumbije (kao što su [[ur (superkontinent)|Ur]] i [[Kenorland]]), također su bile okružene superokeanima. Kako se površinska voda nesmetano kreće od istoka prema zapadu u superokeanima, ona se obično zagrijava od izloženosti [[sunčevoj svjetlosti]], tako da je zapadni rub okeana topliji od istočnog. Osim toga, sezonske promjene temperature, koje bi bile znatno brže u unutrašnjosti, vjerovatno bi uzrokovale snažne [[monsun]]e. Međutim, generalno, mehanika superokeana nije dobro shvaćena.<ref>{{cite book|last=Martin|first=Ronald E.|url=https://archive.org/details/onelongexperimen0000mart|title=One Long Experiment: Scale and Process in Earth History|publisher=Columbia University Press|year=1998|isbn=978-0-231-10905-5|series=Perspectives in Paleobiology and Earth History|chapter=Cycles and Secular Trends|lccn=97027821|url-access=registration}}</ref> == Popis superokeana == * Nealbara/Gyrosia{{citation needed|date=May 2021}} ([[Vaalbara]]/[[Ur (superkontinent)|Ur]]) (4.404–1.071 Ga) * Lerova{{citation needed|date=May 2021}} ([[Kenorland]]) (2.523–1.805 Ga) * Atlanta-Pacifički okean{{citation needed|date=May 2021}} (Atlički okean){{citation needed|date=May 2021}} ([[Kolumbija (superkontinent)|Kolumbija]]) (1.41–1.065 Ga) * [[Mirovija]] ([[Rodinija]]) (1,380–600 Ma) * [[Panafrički okean]] ([[Rodinija]]/[[Panotija]]) (987.5-605 Ma) * [[Pantalasa]] ([[Panotija]]/[[Pangea]]) (750–173 Ma) === Mogući budući superokeani === * [[Južni okean|Južno]]-[[Atlantski okean]] ([[Amazija]]) * [[Atlantski okean]] ([[Novopangea]]) * [[tihi okean|Propantalasički okean]] ([[Pangea Proxima]]) * [[Bajkalsko jezero|Bajkalski okean]] (Panazijski okean<ref>{{Cite journal|url=https://esd.copernicus.org/articles/11/291/2020/|doi=10.5194/esd-11-291-2020|title=Back to the future II: Tidal evolution of four supercontinent scenarios|year=2020|last1=Davies|first1=Hannah S.|last2=Green|first2=J. A. Mattias|last3=Duarte|first3=Joao C.|journal=Earth System Dynamics|volume=11|issue=1|pages=291–299|bibcode=2020ESD....11..291D|s2cid=216321175|doi-access=free}}</ref>) ([[Aurica (supercontinent)|Aurika]]) == Povezano == {{Portal|Oceans}} * [[Okean|Svjetski okean]] == Reference == {{reflist}} [[Kategorija:Oceani]] [[Kategorija:Tektonika ploča]] 3hdcfryp0iwhwz4r51koiuco2dqzauo 0 4721408 42581152 2026-04-16T10:30:49Z Duma 16555 Preusmjereno na [[Superokean]] 42581152 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Superokean]] 0g1bfquerill4kcyrw09nmgx86wm4zy